fovos

 

Αναδημοσιεύουμε από το mavrioxia.blogspot.com ένα απόσπασμα από ένα εκτενέστερο άρθρο που πραγματεύεται το τρίπτυχο «αποθέωση της κατανάλωσης – διάχυση φόβου – διασπορά ενοχών»

 

Η κατασκευή φόβου είναι ένα από τα γνωστά όπλα της εξουσίας στην προσπάθειά της να κρατήσει υπό τον έλεγχό της ενα λαό κάνοντάς τον να πιστέψει πως είναι ασφαλής υπό τη σκέπη της. Όμως, όπως έχει πει ο Μπέρτραντ Ράσελ, "Κανένας άνθρωπος ούτε ομάδα ούτε έθνος δεν μπορεί να ενεργήσει ανθρώπινα ή να σκεφθεί σωστά υπό το κράτος ενός μεγάλου φόβου" 

Στην πο­λι­τι­κή σκακιέρα ο φό­βος εί­ναι κα­θο­ρι­στι­κό στοι­χείο. Ο Μακιαβέλι, στον Ηγεμόνα, θέ­τει το ε­ρώ­τη­μα αν εί­ναι προ­τι­μό­τε­ρο να σε α­γα­πούν ή να σε φο­βού­νται. Και α­πα­ντά ότι «έναν ηγέτη πρέπει να τον φοβούνται και να τον αγαπούν. Αν δεν γίνεται και τα δύο, τότε καλύτερα μόνο να τον φοβούνται», γιατί το να σε α­γα­πούν ε­ξαρ­τά­ται α­πό τους άλ­λους, ε­νώ το να σε φο­βού­νται μόνο α­πό σέ­να

Ο φόβος είναι ένα βασικό συναίσθηµα του ανθρώπου που προκαλείται από τη συνειδητοποίηση ενός πραγµατικού ή φανταστικού κινδύνου. Είναι µια φυσιολογική αµυντική αντίδραση του οργανισµού, για την οποία δεν απαιτείται συνειδητή σκέψη. Έχει να κάνει µε µελλοντικά γεγονότα, τα οποία πρέπει να αποφύγουμε.

Ο φό­βος, αν εί­ναι έλ­λο­γος, λειτουργεί προστατευτικά. Μας κάνει να είμαστε πιο προσεκτικοί, ώστε να μην υποτιμήσουμε έναν πραγματικό κίνδυνο. Υπάρ­χει, ό­μως, και ο ά­λο­γος φό­βος ο οποίος καλλιεργείται από τη δική μας φαντασία ή από άλλους μηχανισμούς, όπως είναι οι μηχανισμοί προπαγάνδας. 

kravgi

Η "Κραυγή", διάσημος πίνακας του Νορβηγού εξπρεσσιονιστή ζωγράφου Ένβαρτ Μουνκ. Ο άνθρωπος κάτω από τη συντριβή του τρόμου

 

Μεσημέρι 25ης Μαρτίου και οι άλλοτε πολύβουοι δρόμοι της Αθήνας έχουν μια ψυχεδελική σιγή. Τίποτα δε θυμίζει την Εθνική και θρησκευτική επέτειο. Η υποχρεωτική καραντίνα και η κλιμάκωση του κορονοϊού περιόρισαν τον εορτασμό στην ύψωση της ελληνικής σημαίας σε ορισμένα μπαλκόνια.

Βρέθηκα κι εγώ για λίγο στο ανανεωμένο λόγω των περιστάσεων μπαλκόνι μου -ενδιαφέρον το πόσο επαναξιολογεί κανείς απλά πράγματα- …με αμφιθυμικά συναισθήματα λόγω της νεκρικής ησυχίας. Άθελα πέφτει το μάτι στο μοναδικό άνθρωπο που κυκλοφορεί: μια κοπέλα χτυπά το κουδούνι της απέναντι πολυκατοικίας. Διακρίνω τις νευρικές κινήσεις και την αγωνία της καθώς κοιτά αριστερά, δεξιά, πίσω σα να την καταδιώκουν! Προφανώς δε θα είχε στείλει το υποχρεωτικό μήνυμα ή δε θα είχε μαζί της την απαιτούμενη «άδεια εξόδου»... ή μπορεί απλά ο μόνος ίσκιος που νιώθει να είναι ο φόβος της! Οι στίχοι του Μάνου Λοϊζου “Κλείσε το παράθυρο...σφράγισε τις πόρτες ..τρέμω για τον άνθρωπο με τις μπότες’’ ρέουν αυθόρμητα στο μυαλό και φαντάζουν τόσο επίκαιροι!

«Υπερβολικό» θα πει κάποιος, αν σκεφτεί τις ασύμμετρες καταστάσεις. Ο κοινός παρονομαστής όμως απέναντι στον “εχθρό” είτε πρόκειται για στρατό είτε για το θανατηφόρο ιό είναι... ο φόβος!

rozanis

 

Ο Στέφανος Ροζάνης γεννήθηκε στην Κάρυστο της Εύβοιας (1942). Σπούδασε Φυσική και Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφία και Συγκριτική Λογοτεχνία σε πανεπιστήμια της Ιταλίας. Δίδαξε Φιλοσοφία σε διάφορες πόλεις του εξωτερικού, όπως το Βερολίνο και η Βηρυτός, στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου καθώς και στο Πανεπιστήμιο της Νέας Σορβόννης. Για δέκα χρόνια δίδασκε στο τμήμα Μέσων Επικοινωνίας και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου. Αιρετικός φιλόσοφος για κάποιους, αναρχικός φιλόσοφος για άλλους, έχει συγγράψει δεκάδες βιβλία. Αναδημοσιεύουμε από τη lifo.gr , μία συνέντευξη που παραχώρησε ο Στέφανος Ροζάνης στον Γιάννη Πανταζόπουλο με αφορμή την πρόσφατη κρίση της πανδημίας και ο καθηγητής έχει την ευκαιρία να μιλήσει για πολλά και ενδιαφέροντα όχι κυρίως για το τώρα, αλλά για το μετά

 

Ζούμε σκοτεινές μέρες;

Δεν θα το έλεγα. Η πανδημία που «χτύπησε» τελευταία οικουμενικά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο πάντα υπήρχε στην ιστορική διαδρομή του ανθρώπου. Ας μην ξεχνάμε τεράστιες πανδημίες, όπως ο Μαύρος Θάνατος κατά τον Μεσαίωνα, την πανούκλα ή την ισπανική γρίπη. Είναι, λοιπόν, ένα σύνηθες φαινόμενο στη διάρκεια της Ιστορίας.  

Αυτό που συμβαίνει σήμερα, ωστόσο, διαφέρει κατά πολύ ως προς τη δομή, η οποία είναι εγκατεστημένη στον σύγχρονο κόσμο. Μέσα σε αυτήν ενυπάρχουν δύο διακλαδώσεις: αφενός η κοινωνιολογική, με τη μορφή της παγκοσμιοποίησης, αφετέρου η τραγική επέμβαση του ανθρώπου στο περιβάλλον και, κατά συνέπεια, η αλλοίωσή του. Νομίζω ότι η τραγική θέση του σημερινού ανθρώπου δεν οφείλεται στις επιδημίες ή πανδημίες αλλά κυρίως στο περιβάλλον, κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό και συναισθηματικό.  

xristoforos

 

Ο Ισπανός τερματοφύλακας της Άστον Βίλα, Ρέινα, που βρίσκεται σε καραντίνα λόγω κορονοϊού, είπε μεταξύ άλλων σχολιάζοντας το πώς περνάει: «Εμείς είμαστε όμως ανάμεσα στους προνομιούχους. Έχουμε ένα μεγάλο σπίτι με κήπο. Σκέφτομαι τους ανθρώπους που ζούνε μέσα σε ένα σπίτι 70 τετραγωνικών με δύο παιδιά. Για μένα αυτοί είναι οι άνθρωποι που έχουν @ρχιδι@, όχι εμείς». Φαίνεται πως ο Ρέινα κάτι κατάλαβε. Αυτοί που δε θα καταλάβουν είναι αυτοί στους οποίους αναφέρεται ο Ρέινα. Αυτοί που έχουν αποδεχτεί τη μοίρα τους να είναι τα πιόνια στο βρώμικο παιχνίδι των αφεντικών. Αυτοί που θα είναι τα πρώτα θύματα της κρίσης. Αυτοί που θα περιμένουν τα ψίχουλα του Κυριάκου για να επιβιώσουν. Αυτοί που είναι πάντα πρόθυμοι να ξεχάσουν τα πάντα, αρκεί να την κουτσοβολέψουν για μια ακόμη φορά.

ΥΓ1. Σήμερα, μια εταιρεία απέλυσε 300 ανθρώπους στέλνοντάς τους ένα sms, πιθανόν την ώρα που αυτοί οι άνθρωποι ετοιμάζονταν να πάνε στη δουλειά τους. Τους εκπαίδευσε καλά ο Κούλης. Στέλνεις ένα sms και είσαι just ok

ΥΓ2. Παρακαλούμε τους celebrities να σταματήσουν να ποστάρουν πόσο ωραία περνάνε στα χλιδάτα σπίτια τους. Να μείνουν σπίτια τους, εντάξει, αλλά να βγάλουν το σκασμό. Γίνεται;

tsiodras3

Μένουμε σπίτι λοιπόν

Μένουμε σπίτι, όχι επειδή φοβόμαστε, όχι επειδή μας υποχρεώνουν. Μένουμε σπίτι γιατί σεβόμαστε τις ζωές. Αυτές τις ζωές που δεν σέβεται ο κυνικός νεοφιλελευθερισμός. Μένουμε σπίτι, γιατί είναι το μοναδικό σχέδιο που υπάρχει από την, κατά τα άλλα αναπτυγμένη, δυτική κοινωνία της πλαστής ευμάρειας.

Μένουμε σπίτι, αλλά δεν ξεχνάμε. Δεν ξεχνάμε όσους διέλυσαν το δημόσιο σύστημα υγείας, όσους έβαζαν τους ισολογισμούς πάνω από τους ανθρώπους, όσους μετέτρεψαν μια κοινωνία σε υποσύνολα αντικρουόμενων μεταξύ τους συμφερόντων. Δεν ξεχνάμε τον Άρη και τον Μπάμπη που πρότειναν να γκρεμιστούν τα μισά δημόσια νοσοκομεία. Δεν ξεχνάμε τον Κυριάκο που, ως υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης, απέλυε χιλιάδες γιατρούς και νοσηλευτές. Δεν ξεχνάμε τον Άδωνι που, ως υπουργός Υγείας, αποζητούσε αυτός τη δόξα για τις απολύσεις που θα έκανε

Μένουμε σπίτι, αλλά βλέπουμε. Βλέπουμε τη διαλυμένη Ευρωπαϊκή Ένωση που έχασε και τα ελάχιστα δείγματα εσωτερικής αλληλεγγύης που διέθετε. Βλέπουμε πώς ένας ιός, ασύγκριτα λιγότερο θανατηφόρος από άλλους ιούς που έχουν ενσκήψει στο παρελθόν, μπορεί να διαλύσει την παγκόσμια οικονομία. Βλέπουμε τα στενά όρια και τα ξύλινα πόδια της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας και μπορούμε να φανταστούμε τι θα συμβεί εάν προκύψει κάτι πιο σοβαρό.

Μένουμε σπίτι, αλλά κρίνουμε. Κρίνουμε την έκκληση για ατομική ευθύνη όταν η κρατική ευθύνη αποσιωπείται. Κρίνουμε όταν βλέπουμε να στέλνονται αντιφατικά μηνύματα. Κρίνουμε όταν στα supermarkets απαιτούν 1 άτομο ανά 15 τετραγωνικά μέτρα και ταυτόχρονα οι δημοσιογράφοι προτάσσουν τα μικρόφωνα με την αντίστροφη πυκνότητα. Κρίνουμε όταν ο - κατά τα άλλα συμπαθής Τσιόδρας - κάνει έκκληση για παραμονή στο σπίτι και την επόμενη πηγαίνει στην εκκλησία να ψάλλει και στη συνέχεια δίνει συνέντευξη σε συνωστιζόμενους δημοσιογράφους.

ios

 

Ας θυμηθούμε σε ποιο σημείο πατήσαμε το pause άμα τη εμφανίσει του κορονοϊού. Ήταν το σημείο εκείνο στο οποίο η αθώα, ήσυχη και ανέμελη κοινωνία μας δεχόταν τον περίφημο υβριδικό πόλεμο και αντιμετώπιζε την εισβολή ξεριζωμένων, από τον πόλεμο και τη φτώχεια, ανθρώπων. Δεν έχανε όμως το θάρρος της και φρόντιζε να τους αντιμετωπίζει όπως ακριβώς  άξιζε σε αυτούς τους ακάλεστους παρείσακτους. Παράλληλα, η ήσυχη αυτή χριστιανική κοινωνία ξεκινούσε την πνευματική προετοιμασία για την ετήσια βίωση του Θείου δράματος της σταύρωσης του Θεανθρώπου. Ενός Θεανθρώπου που κήρυξε  την αγάπη, τη συμπόνια, τη συγχώρηση, την αλληλεγγύη και τη βοήθεια προς κάθε κατατρεγμένο

Ώσπου ήρθε ο κορονοϊός και η αθώα κοινωνία μας τα ξέχασε όλα. Ξέχασε τους λαθροεισβολείς και έτρεξε να αγοράσει μακαρόνια, μάσκες, γάντια και κωλόχαρτα. Έμεινε στο σπίτι, κάθισε στον καναπέ και άνοιξε την τηλεόραση μετρώντας κρούσματα και θανάτους με ηδονή ανάμικτη με φόβο. «Έχουμε πόλεμο», είπε ο πρωθυπουργός και τα αθώα μέλη της αθώας κοινωνίας κουνούσαν το κεφάλι τους συμφωνώντας. “ Έχουμε πόλεμο”, είπε ο Κούλης. Λες και πριν δεν είχαμε. Λες και η κοινωνία βρισκόταν ποτέ σε ειρήνη. Λες και οι άνθρωποι ήταν ποτέ αθώοι

Λίγο πιο έξω από το φόντο του κορονοϊού, η ζωή κυλούσε όπως πάντα. Ένας αστυνομικός σκότωσε τη γυναίκα του και τη φίλη της αφήνοντας τα μικρά παιδιά του χωρίς μάνα και χωρίς πατέρα. Ένα νέο παιδί 24 χρονών αυτοκτόνησε, μην αντέχοντας να σηκώσει το βάρος της διαφορετικότητάς του σε μια κοινωνία βαθύτατα ρατσιστική. Τέσσερεις άνθρωποι πέθαναν από τη γρίπη πλησιάζοντας τους εκατό φέτος. Μια γριούλα που ζούσε μόνη της κάηκε από φωτιά που ξέσπασε στο σπίτι της.

uncertainty

 

Η έλευση του κορονοϊού έφερε στην επιφάνεια ορισμένα ερωτήματα που είχαν από καιρό θαφτεί, καθώς φαινόταν πως είχαν απαντηθεί οριστικά και κατά πώς τη συνέφερε από την - χωρίς αντίπαλο τις τελευταίες δεκαετίες - ιδεολογία του νεοφιλελευθερισμού.

α) Μήπως υπάρχουν μερικά αγαθά, όπως η δημόσια υγεία, που πρέπει να τίθενται υπεράνω οποιωνδήποτε δημοσιονομικών υπολογισμών; Ας θυμηθούμε πώς μόλις πέρυσι οι κυνικοί δημοσιογράφοι και θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού, Παπαδημητρίου και Πορτοσάλτε, ο ένας νυν και ο άλλος πιθανότατα μέλλων βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, υποστήριζαν πως θα έπρεπε να γκρεμιστούν τα μισά δημόσια νοσοκομεία. Μπορούμε να αντιληφθούμε πως τη σημερινή κρίση θα την αντιμετωπίζαμε με πολύ μεγαλύτερη αισιοδοξία, εάν γνωρίζαμε πως είχαμε ένα στιβαρό σύστημα δημόσιας υγείας

β) Μήπως η έκταση της παγκοσμιοποίησης έχει ξεπεράσει το όριο αντοχής; Είναι σίγουρο πως αν αυτή η επιδημία συνέβαινε είκοσι χρόνια πριν, θα καθυστερούσε πολύ περισσότερο η μετάδοσή της σε όλο τον κόσμο

γ) Μήπως θα έπρεπε η κάθε χώρα να μεριμνά για την παραγωγική της αυτάρκεια, ώστε να μπορεί να ανταποκρίνεται με επιτυχία χωρίς να κινδυνεύει να βουλιάξει, σε κρίσεις σαν την τωρινή; Ακόμη και να μην έφτανε η επιδημία στην Ευρώπη, η Ευρώπη θα αντιμετώπιζε και πάλι πρόβλημα προμηθειών από πολλά αγαθά που πλέον κατασκευάζονται αποκλειστικά στην Κίνα