gianna02

 

Σε δύο μήνες, η Ελλάδα των μνημονίων και της πανδημίας «καλείται» να γιορτάσει τα 200 χρόνια από την έναρξη του απελευθερωτικού της αγώνα ενάντια στον οθωμανικό ζυγό, που είχε ως τελικό αποτέλεσμα την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, θέλοντας να επενδύσει πολιτικά στην επέτειο αυτή, αποφάσισε γιορτές και  παράτες και διόρισε κιόλας μια επιτροπής που θα τις διοργανώσει. Είναι σίγουρο πως αν δεν υπήρχε η πανδημία, θα είχαμε ήδη παρακολουθήσει ρωμαϊκές φιέστες απείρου κάλλους και αισθητικής

Για ποιο ’21 μιλάμε όμως; Όπως έγραψε ο ιστορικός Δημήτρης Φωτιάδης : “ Δύο ήταν τα Εικοσιένα : Το ένα του λαού και των πιο προοδευτικών ανθρώπων εκείνου του καιρού, το άλλο των κοτζαμπάσηδων και των πολιτικάντηδων. Του πρώτου οι ρίζες αντλούνε τους χυμούς τους από τα ¨Δίκαια του ανθρώπου” του Ρήγα Βελεστινλή, πάνω στ' άλλο πέφτει βαρύς ο ίσκιος της “Πατρικής Διδασκαλίας” του Μακαριωτάτου Πατριάρχη της Αγίας Πόλης Ιερουσαλήμ Κυρ Ανθίμου – ή πιο σωστά του Γρηγορίου ”

Τα συγκρουόμενα συμφέροντα αυτών των δύο ’21 αποτυπώθηκαν ξεκάθαρα στη συνέλευση της Βοστίτσας (σημερινό Αίγιο) που πραγματοποιήθηκε στις 26 Γενάρη 1821, όταν ο Παπαφλέσσας, ως πληρεξούσιος του Αλέξανδρου Υψηλάντη, συνάντησε τους κοτζαμπάσηδες του Μοριά, προκειμένου να τους πείσει να συμμετάσχουν στην Επανάσταση.

Εκεί, ο κοτζάμπασης Σωτήρης Χαραλάμπης, προεστός της επαρχίας Καλαβρύτων, αναρωτήθηκε με εύλογη αγωνία " ... Μα εμείς εδώ, αφού ξεκάνουμε τους Τούρκους, σε ποιον θα παραδοθούμε; Ποιον θα 'χουμε ανώτερο; Ο ραγιάς, αφού πάρει τα όπλα δε θα μας ακούει πια και δε θα μας σέβεται και θα πέσουμε στα χέρια εκείνου, που δεν μπορεί να κρατήσει το πιρούνι να φάει! ”

 

fotiadis01

 

Ο Δημήτρης Φωτιάδης ήταν λογοτέχνης, δημοσιογράφος και ιστορικός. Το έργο του "Η Επανάσταση του 1821" θεωρείται έργο-σταθμός και σημείο αναφοράς για όσους θέλουν να μελετήσουν σε βάθος τις πολύπλευρες πτυχές του αγώνα αυτού.

Ο Δημήτρης Φωτιάδης δεν ήταν μόνο άνθρωπος των γραμμάτων. Γνώρισε από πρώτο χέρι τη φρίκη του πολέμου και γεύτηκε παράλληλα την πίκρα της αχαριστίας της πατρίδας του. Πολέμησε ως εθελοντής στο Μικρασιατικό πόλεμο, ενώ είχε την «τύχη» να ανταμειφθεί από τις μετεμφυλιακές κυβερνήσεις με εξορία στη Μακρόνησο, την Ικαρία και τον Άι-Στράτη.

Οι αριστερές του πεποιθήσεις ήταν αυτές που τον αποστασιοποίησαν από το κυρίαρχο εθνικιστικό, αγιογραφικό αφήγημα της Επανάστασης του ’21 και τον ώθησαν να αναζητήσει την ιστορική αλήθεια, άσχετα από τις δυσάρεστες πτυχές της και τις βαριές σκιές που έριχνε σε πολλά πρόσωπα του Αγώνα.

Δικό του είναι το περίφημο απόσπασμα: “Δύο ήταν τα Εικοσιένα: Το ένα του λαού και των πιο προοδευτικών ανθρώπων εκείνου του καιρού, το άλλο των κοτζαμπάσηδων και των πολιτικάντηδων. Του πρώτου οι ρίζες αντλούνε τους χυμούς τους από τα «Δίκαια του ανθρώπου» του Ρήγα Βελεστινλή, πάνω στ' άλλο πέφτει βαρύς ο ίσκιος της «Πατρικής Διδασκαλίας» του μακαριωτάτου Πατριάρχη της Αγίας Πόλης Ιερουσαλήμ Κυρ Ανθίμου - ή, πιο σωστά, του Γρηγορίου”

Ο λόγος του Δημήτρη Φωτιάδη είναι ταυτόχρονα λαϊκός και λογοτεχνικός. Mε το πλούσιο αφηγηματικό του ύφος κατορθώνει να αναπαραστήσει με γλαφυρό τρόπο την ατμόσφαιρα της εποχής, χωρίς να κουράζει τον αναγνώστη.

Ας δούμε πώς περιγράφει στο έργο του «Καραϊσκάκης» τη θλιβερή παιδική ηλικία του ήρωα:

 

Delacroix Episode from the Greek War of Independence 1856

E. Delacroix: Επεισόδιο από τον ελληνικό πόλεμο της ανεξαρτησίας (1856)

 

Το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικόν ό,τι είναι αληθές

Διονύσιος Σολωμός

 

Ο αυτοκράτωρ λαός είναι όλοι οι κάτοικοι του βασιλείου τούτου χωρίς εξαίρεσιν θρησκείας και διαλέκτου. Έλληνες, Αλβανοί, Βλάχοι, Αρμένηδες, Τούρκοι και κάθε άλλο είδος γενεάς΄

Χάρτα του Ρήγα, άρθρο 7

fakelos1821.3

 

 του Μανόλη Πλούσου, ιστορικού

 

Με την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και αφού κατακάθισε ο κουρνιαχτός από τις μάχες, οι Έλληνες βρέθηκαν μπροστά στην δύσκολη αποστολή να ορίσουν την εθνική τους ταυτότητα. Η ιστορία εξ αρχής αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία καλλιέργειας της διαφορετικότητας. Η ελληνική κοινωνία στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας διατηρούσε πλήθος μυθιστοριών σχετικών με την καταγωγή, τις επιτυχίες και τις αποτυχίες της, αλλά στον κόσμο των εθνών-κρατών του 19ου αιώνα η εμπεριστατωμένη αφήγηση της πορείας ενός έθνους στο χρόνο και στον χώρο ήταν ένδειξη μεγαλείου και πολιτισμού. Στα πλαίσια του ρομαντικού εθνικισμού της εποχής η κρατική ιστοριογραφία στήριξε τις προσπάθειες αυτοπροσδιορισμού των εθνών με τους διανοούμενους να ενδιαφέρονται περισσότερο για τον έπαινο του ένδοξου παρελθόντος, ως σημείου αναφοράς για τους νεώτερους, παρά για την αλήθεια του ιστορικού τους αφηγήματος.

Στην περίπτωση της Ελλάδας σημαντική θέση στην ιστοριογραφία απέκτησε η επανάσταση του 1821. Η αίσια έκβαση του εγχειρήματος παρέσχε στον νεότευκτο κράτος τα πρότυπα και τα είδωλα γύρω από τα οποία θα δομούνταν η νέα ιστορική κατασκευή. Στα κρατικά σχολεία η διδασκαλία της ιστορίας θα μπλεχτεί αξεδιάλυτα με την προγονολατρεία που ενισχυόταν από πλήθος τελετών που σκοπό είχαν να συνδέσουν τους ζωντανούς με τους νεκρούς ένδοξους ήρωες. Σύμφωνα με το ιστορικό αφήγημα των ρομαντικών εθνικιστών, όπως ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, ο Σπ. Τρικούπης, ο Π. Καρολίδης, ο Τρ. Ευαγγελίδης και πολλοί άλλοι, η επανάσταση του 1821 ήταν ο ξεσηκωμός ενός ενιαίου έθνους ενάντια στην μακραίωνη καταπίεση των Οθωμανών. Χωρίς να δέχονται την αλήθεια των μύθων περί «κρυφού σχολειού» ή θρησκευτικής καταπίεσης, εντούτοις παρουσιάζουν την οθωμανική κυριαρχία ως σκλαβιά, έστω και μεταφορικά ως περιορισμού των ελευθεριών. Οι κοινωνικές αντιθέσεις στα πλαίσια της επανάστασης πολλές φορές αποσιωπώνται, ενώ αναδεικνύεται έντονα ο ρόλος των ξένων δυνάμεων.