Είμαστε λίγοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στο Κακό"...Τι φρίκη, θείε Κάρολε! Θα το φανταζόσουν, θείε Κάρολε, πως οι προλετάριοι θα μικρομεσοποιούνταν τόσο γρήγορα, πριν προλάβουν να κάνουν την επανάσταση; Ή, το χειρότερο, ότι θα μικρομεσοποιούνταν κι αφού την κάνουν, όπως στην πρώην Σοβ. Ένωση που είχε γεμίσει μικρομεσαίους γραφειοκράτες; Γιατί θείε Κάρολε στις σοφές σου μελέτες δεν ενσωμάτωσες κι άλλες κοινωνικές παραμέτρους πλην της οικονομικής; Γιατί, δηλαδή, η βλακεία είναι ατομική υπόθεση; Ατομική υπόθεση είναι οι συνεταιρισμοί των ηλιθίων που ενώνουν τις δυνάμεις τους; Πολλά κοινωνικά φαινόμενα, όπως ο φασισμός, δεν ερμηνεύονται επαρκώς με τον κλασικό μαρξισμό. Άλλωστε, ο φασισμός σαν πολιτικό γεγονός δεν είχε εμφανιστεί στην εποχή του Μαρξ ή στην εποχή του Λένιν και συνεπώς δεν θα μπορούσαμε να αντλήσουμε επιχειρήματα για τη μελέτη του από τους κλασικούς του μαρξισμού.
Ο φασισμός δεν είναι μόνο η ακραία μορφή του καπιταλισμού, που εμφανίζεται σε περιόδους μεγάλης κρίσης του αστικού κοινωνικού συστήματος· είναι και ένα φαινόμενο μαζικής ψυχοπάθειας. Νοούμενο σαν τέτοιο μπορεί να διαγνώσει κανείς την ύπαρξή του και έξω από τα κυρίως ειπείν φασιστικά κόμματα, σαν κατάσταση διάχυτη μέσα στην κοινωνία, όπου μπορεί να μορφοποιηθεί και σε πολιτικούς σχηματισμούς, που δεν έχουν την τυπική μορφή του τυπικού φασιστικού κόμματος. Ο φασισμός, λοιπόν, είναι παντού."
Βασίλης Ραφαηλίδης “Καπιταλισμός, Η κρυφή γοητεία της μπουρζουαζίας” εκδόσεις “του Εικοστού Πρώτου”
Αναδημοσιεύουμε από την Εποχή αποσπάσματα από ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο The Atlantic, μεταφρασμένα από την Εποχή.
Ο αρθρογράφος, ο Τζόναθαν Ράουχ, είναι Αμερικανός συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβιστής και ένας ιδιαίτερα επιδραστικός διανοούμενος με τις ιδέες του να αναλύονται και να συζητιούνται ευρέως σε ακαδημαϊκά και πολιτικά περιβάλλοντα, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά διεθνώς. Αυτή τη στιγμή είναι ανώτερος ερευνητής στο πρόγραμμα Μελετών Διακυβέρνησης (Governance Studies) του Ινστιτούτου Μπρούκινγκς και συνεργαζόμενος συντάκτης του The Atlantic. Το έργο του έχει δημοσιευθεί σε κορυφαίες εφημερίδες και περιοδικά όπως: The New Republic, The Economist, Harper’s, Fortune, The New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post, Slate κ.α.
Στο άρθρο αυτό, ο Τζόναθαν Ράουχ, παραθέτει όλα τα βασικά χαρακτηριστικά διακυβέρνησης που παρατηρεί στον Trump και τεκμηριώνει πως αυτό που βλέπουμε στις ΗΠΑ είναι φασισμός, παρόλο που και ο ίδιος δίσταζε για πολύ καιρό να χρησιμοποιήσει αυτή τη λέξη.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Μέχρι πρόσφατα, αντιστεκόμουν στο να χρησιμοποιήσω τη λέξη που αρχίζει από «φ» για να περιγράψω τον πρόεδρο Τραμπ. Πρώτον, υπήρχαν πάρα πολλά στοιχεία του κλασικού φασισμού που δεν έμοιαζαν να ταιριάζουν. Δεύτερον, ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί τόσο υπερβολικά ώστε έχει καταντήσει σχεδόν κενός νοήματος, ιδίως από ανθρώπους της αριστεράς που σε αποκαλούν φασίστα αν αντιτίθεσαι στις αμβλώσεις ή στη θετική διάκριση. Τρίτον, ο όρος είναι ασαφώς ορισμένος, ακόμη και από τους ίδιους τους οπαδούς του. Από την αρχή, ο φασισμός υπήρξε ένα ασυνεκτικό δόγμα, και ακόμη και σήμερα οι μελετητές δεν μπορούν να συμφωνήσουν στον ορισμό του. Η αρχική ιταλική εκδοχή διέφερε από τη γερμανική, η οποία διέφερε από την ισπανική, η οποία διέφερε από την ιαπωνική.
Αποδέχθηκα τον χαρακτηρισμό του προέδρου Μπάιντεν για το κίνημα MAGA ως «ημιφασιστικό», επειδή ορισμένες παραλληλίες ήταν κραυγαλέα εμφανείς. Ο Τραμπ ήταν αναμφίβολα αυταρχικός και, χωρίς καμία αμφιβολία, πατρογονιστικός (σσ. στυλ διακυβέρνησης όπου το κράτος αντιμετωπίζεται σαν προσωπική περιουσία του ηγέτη ή της ηγετικής οικογένειας). Πέρα από αυτό, όμως, η καλύτερη περιγραφή έμοιαζε να είναι ψυχολογική, όπως την είχε διατυπώσει ο Τζον Μπόλτον, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της πρώτης θητείας του Τραμπ:
«Ακούει τον Πούτιν, ακούει τον Σι, ακούει τον τρόπο που μιλούν για τη διακυβέρνηση χωρίς το βάρος μη συνεργάσιμων νομοθετικών σωμάτων, χωρίς να ανησυχούν για το τι μπορεί να κάνει η δικαιοσύνη, και σκέφτεται μέσα του: γιατί να μη μπορώ να το κάνω κι εγώ αυτό; Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν συνιστά φασισμό, [ούτε] συνιστά μια θεωρία για το πώς θέλεις να κυβερνήσεις. Είναι απλώς το “γιατί να μην έχω κι εγώ την ίδια διασκέδαση που έχουν αυτοί;”»
Γράφοντας πριν από έναν χρόνο, υποστήριξα ότι το καθεστώς διακυβέρνησης του Τραμπ είναι μια εκδοχή πατρογονισμού, στην οποία το κράτος αντιμετωπίζεται ως προσωπική ιδιοκτησία και οικογενειακή επιχείρηση του ηγέτη. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Όμως, όπως είχα επισημάνει τότε, ο πατρογονισμός είναι ύφος διακυβέρνησης, όχι τυπική ιδεολογία ή σύστημα. Μπορεί να αφορά κάθε είδους οργανωτικές δομές, συμπεριλαμβανομένων όχι μόνο εθνικών κυβερνήσεων αλλά και αστικών πολιτικών μηχανισμών, εγκληματικών συμμοριών όπως η Μαφία, ακόμη και θρησκευτικών αιρέσεων. Επειδή η μόνη της σταθερή αρχή είναι η προσωπική πίστη στο αφεντικό, δεν έχει συγκεκριμένη ατζέντα. Ο φασισμός, αντιθέτως, είναι ιδεολογικός, επιθετικός και, τουλάχιστον στα πρώτα του στάδια, επαναστατικός. Επιδιώκει να κυριαρχήσει στην πολιτική, να συντρίψει την αντίσταση και να ξαναγράψει το κοινωνικό συμβόλαιο.
Κατά τον τελευταίο χρόνο του Τραμπ, αυτό που αρχικά έμοιαζε με μια προσπάθεια να μετατρέψει την κυβέρνηση σε προσωπικό του παιχνίδι έχει μετατοπιστεί σαφώς προς έναν δογματικό και επιχειρησιακό φασισμό. Η όρεξη του Τραμπ για lebensraum (σσ. ο ζωτικός χώρος στον κλασικό ναζισμό), ο ισχυρισμός του περί απεριόριστης εξουσίας, η στήριξή του στην παγκόσμια ακροδεξιά, η πολιτικοποίηση του συστήματος δικαιοσύνης, η χρήση επιδεικτικής βαρβαρότητας, η προκλητική παραβίαση δικαιωμάτων, η δημιουργία μιας εθνικής παραστρατιωτικής αστυνομίας, όλες αυτές οι εξελίξεις μαρτυρούν κάτι πιο στοχευμένο και πιο σκοτεινό από τη συνηθισμένη απληστία ή τον γκανγκστερισμό.
Όταν αλλάζουν τα γεγονότα, αλλάζω γνώμη. Τα πρόσφατα γεγονότα έκαναν το στυλ διακυβέρνησης του Τραμπ να φαίνεται πιο ξεκάθαρα. Ο όρος «φασιστικός» το περιγράφει καλύτερα, και η απροθυμία να χρησιμοποιηθεί ο όρος έχει πλέον καταστεί διεστραμμένη. Αυτό δεν οφείλεται σε ένα ή δύο πράγματα που έκανε εκείνος και η κυβέρνησή του, αλλά στο σύνολο. Ο φασισμός δεν είναι μια επικράτεια με σαφώς χαραγμένα σύνορα αλλά ένας αστερισμός χαρακτηριστικών. Όταν βλέπει κανείς τα άστρα μαζί, ο αστερισμός εμφανίζεται καθαρά.
Κατεδάφιση των κανόνων. Από την αρχή της πρώτης προεκλογικής του εκστρατείας το 2015, ο Τραμπ διέλυε σκόπιμα κάθε όριο ευπρέπειας· χλεύασε τον ηρωισμό του γερουσιαστή Τζον Μακέιν στον πόλεμο, χλεύασε το πρόσωπο της συνυποψήφιάς του Κάρλι Φιορίνα, φάνηκε να χλευάζει την έμμηνο ρύση της παρουσιάστριας του Fox News Μέγκιν Κέλι, συκοφάντησε μετανάστες και πολλά άλλα. Σήμερα εξακολουθεί να το κάνει, πρόσφατα κάνοντας μια άσεμνη χειρονομία σε έναν εργάτη εργοστασίου και αποκαλώντας έναν δημοσιογράφο «γουρούνι». Αυτό είναι χαρακτηριστικό του φασιστικού τρόπου διακυβέρνησης, όχι σφάλμα. […]
Εξύμνηση της βίας. Κάθε κράτος χρησιμοποιεί βία για να επιβάλει τους νόμους του, αλλά τα φιλελεύθερα κράτη τη χρησιμοποιούν απρόθυμα, ενώ ο φασισμός την αγκαλιάζει και την επιδεικνύει. Ο Τραμπ, έτσι, επαινεί ένα βίαιο όχλο· επικροτεί τα βασανιστήρια· φαντασιώνεται με ευχαρίστηση γροθοκοπήματα, σωματικές καταρρίψεις και πυροβολισμούς διαδηλωτών και δημοσιογράφων· και, σύμφωνα με αναφορές, προτείνει να πυροβολούνται διαδηλωτές και μετανάστες. Οι διαφημίσεις στρατολόγησης της ICE εξωραΐζουν στρατιωτικού τύπου εφόδους σε σπίτια και γειτονιές· η προπαγάνδα του αντλεί παιδαριώδη ευχαρίστηση από τη δολοφονία αμάχων· και όλοι έχουμε δει βίντεο πρακτόρων να σέρνουν ανθρώπους έξω από αυτοκίνητα και σπίτια — εν μέρει επειδή η ίδια η κυβέρνηση τα κινηματογραφεί. Όπως και η κατεδάφιση της πολιτικής ευπρέπειας, η εξύψωση της βίας δεν είναι παρεμπίπτουσα στον φασισμό· αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του.
Το δίκαιο του ισχυρού. Επίσης χαρακτηριστική του φασισμού είναι αυτό που ο Τζορτζ Όργουελ αποκάλεσε «λατρεία του νταή»: η αρχή ότι, όπως το έθεσε περίφημα ο Θουκυδίδης, «οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει». Αυτή η αντίληψη φάνηκε στη διαβόητη συνάντηση στο Οβάλ Γραφείο με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, όπου ο Τραμπ έδειξε ανοιχτή περιφρόνηση για αυτό που θεωρούσε αδυναμία της Ουκρανίας· φάνηκε ρητά και ανατριχιαστικά όταν ο Στίβεν Μίλερ, ο ισχυρότερος συνεργάτης του προέδρου, είπε στον Τζακ Τάπερ του CNN: «Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου». Αυτά τα λόγια, αν και ξένα προς τις παραδόσεις της αμερικανικής και της χριστιανικής ηθικής, θα μπορούσαν να είχαν βγει από τα χείλη οποιουδήποτε φασίστα δικτάτορα.
Πολιτικοποιημένη επιβολή του νόμου. Οι φιλελεύθεροι ακολουθούν τον νόμο, είτε τους αρέσει είτε όχι· οι φασίστες, μόνο όταν τους αρέσει. Ο ναζισμός διέθετε ένα «διττό κράτος», όπου, ανά πάσα στιγμή, οι προστασίες του δικαίου θα μπορούσαν να παύσουν να ισχύουν. Ο Τραμπ δεν κρύβει την περιφρόνησή του για τη δέουσα νομική διαδικασία· έχει απαιτήσει αμέτρητες φορές τη φυλάκιση των αντιπάλων του (τα συνθήματα «Lock her up!», με τη δική του επιδοκιμασία, ήταν κεντρικό στοιχείο της εκστρατείας του το 2016) και έχει προτείνει την «κατάργηση» του Συντάγματος, ενώ όταν ρωτήθηκε αν είναι υποχρεωμένος να το τηρεί απάντησε «δεν ξέρω». […]
Απανθρωποποίηση. Ο φασισμός αντλεί τη νομιμοποίησή του από τους ισχυρισμούς ότι υπερασπίζεται τον λαό από εχθρούς που είναι ζώα, εγκληματίες, κτήνη. Ο Τραμπ χαρακτηρίζει (ενδεικτικά) πολιτικούς αντιπάλους ως «παράσιτα» και μετανάστες ως «σκουπίδια» που «δηλητηριάζουν το αίμα της χώρας μας» (γλώσσα κατευθείαν από το Τρίτο Ράιχ). Ο αντιπρόεδρος Βανς, ως γερουσιαστής, επικρότησε ένα βιβλίο με τίτλο Unhumans («Απάνθρωποι»), τίτλος που αναφέρεται στην αριστερά. Και ποιος μπορεί να ξεχάσει τον ψευδή ισχυρισμό του ότι Αϊτινοί απαγάγουν και τρώνε κατοικίδιες γάτες και σκύλους;
Τακτικές αστυνομικού κράτους. Ο Τραμπ έχει μετατρέψει την ICE σε μια εκτεταμένη παραστρατιωτική δύναμη που περιφέρεται στη χώρα κατά βούληση, ερευνά και συλλαμβάνει μη πολίτες και πολίτες χωρίς εντάλματα, χρησιμοποιεί τη βία επιδεικτικά, δρα πίσω από μάσκες, λαμβάνει στοιχειώδη εκπαίδευση, ψεύδεται για τις δραστηριότητές της και έχει ενημερωθεί ότι απολαμβάνει «απόλυτη ασυλία». Υπερδιπλασίασε το μέγεθος της υπηρεσίας το 2025, και ο προϋπολογισμός της είναι πλέον μεγαλύτερος από εκείνους όλων των άλλων ομοσπονδιακών υπηρεσιών επιβολής του νόμου μαζί και μεγαλύτερος από ολόκληρους τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς όλων εκτός από 15 χώρες. «Αυτό θα επηρεάσει κάθε κοινότητα, κάθε πόλη», παρατήρησε πρόσφατα ο μελετητής του Ινστιτούτου Cato, Ντέιβιντ Μπιρ. «Σχεδόν όλοι στη χώρα μας θα έρθουν σε επαφή με αυτό, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο». […]
Υπονόμευση των εκλογών. Η πρόσφατη νύξη του Τραμπ ότι δεν θα έπρεπε να υπάρξουν εκλογές το 2026 μπορεί να ήταν ή να μην ήταν αστειευόμενη (όπως υποστήριξε ο Λευκός Οίκος), αλλά εκείνος και οι υποστηρικτές του MAGA πιστεύουν ότι δεν χάνουν ποτέ εκλογές, τελεία. Κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες να ανατρέψουν τις εκλογές του 2020, όπως περιγράφουν μέχρι εξαντλήσεως το κατηγορητήριο του εισαγγελέα Τζακ Σμιθ κατά του Τραμπ και η μεταγενέστερη έκθεσή του. Η νοθεία, η κλοπή ή η πλήρης ακύρωση των εκλογών είναι, φυσικά, το πρώτο καθήκον των φασιστών. […]
Το ιδιωτικό γίνεται δημόσιο. Ο κλασικός φασισμός απορρίπτει τη θεμελιώδη φιλελεύθερη διάκριση μεταξύ κυβέρνησης και ιδιωτικού τομέα, σύμφωνα με το δόγμα του Μουσολίνι: «Κανένα άτομο ή ομάδα έξω από το Κράτος». Μεταξύ των πιο τολμηρών (έστω και κατά διαστήματα επιτυχών) πρωτοβουλιών του Τραμπ είναι οι προσπάθειές του να ιδιοποιηθεί ιδιωτικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένων δικηγορικών γραφείων, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων. Μία από τις πρώτες του πράξεις ως προέδρου πέρυσι ήταν να παραβιάσει προκλητικά έναν πρόσφατα θεσπισμένο νόμο αναλαμβάνοντας ο ίδιος την ιδιοκτησία του TikTok. Ο Μπόλτον κατανόησε αυτή τη νοοτροπία όταν είπε: «Δεν μπορεί να διακρίνει το προσωπικό του συμφέρον από το εθνικό συμφέρον, αν καν καταλαβαίνει τι είναι το εθνικό συμφέρον»
Επιθέσεις στα μέσα ενημέρωσης. Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του το 2017, ο Τραμπ κατήγγειλε τα μέσα ενημέρωσης ως «εχθρό του αμερικανικού λαού», μια φράση οικεία από δικτατορίες του εξωτερικού. Η εχθρότητά του δεν υποχώρησε ποτέ, αλλά στη δεύτερη θητεία του έχει φτάσει σε νέα ύψη. Ο Τραμπ έχει απειλήσει άδειες εκπομπής, έχει καταχραστεί τις ρυθμιστικές του αρμοδιότητες, έχει χειραγωγήσει συμφωνίες ιδιοκτησίας, έχει καταθέσει υπέρογκες αγωγές, έχει ευνοήσει «ημετέρους» ως προς την πρόσβαση των δημοσιογράφων, έχει ερευνήσει το σπίτι ενός ρεπόρτερ και έχει διασύρει ειδησεογραφικά μέσα και δημοσιογράφους. Αν και ο Τραμπ δεν μπορεί να κυριαρχήσει στα μέσα ενημέρωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον τρόπο που το έκανε ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, εφαρμόζει το εγχειρίδιο Όρμπαν. Κανένας άλλος πρόεδρος, ούτε καν ο Ρίτσαρντ Νίξον (καθόλου φίλος των μέσων), δεν έχει χρησιμοποιήσει τόσο απροκάλυπτα ανελεύθερες τακτικές εναντίον του Τύπου.
Εδαφική και στρατιωτική επιθετικότητα. Ένας λόγος που αντιστάθηκα στο να ταυτίσω τον τραμπισμό με τον φασισμό κατά την πρώτη του θητεία ήταν η φαινομενική έλλειψη ενδιαφέροντος του Τραμπ για επιθετικότητα εναντίον άλλων κρατών· αν μη τι άλλο, έμοιαζε διστακτικός στη χρήση βίας στο εξωτερικό. Λοιπόν, αυτό ίσχυε τότε. Στη δεύτερη θητεία του, έχει χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ αδιάκριτα. Βεβαίως, πολλοί πρόεδροι έχουν αναπτύξει στρατιωτική δύναμη, αλλά η ρητά αρπακτική χρήση της από τον Τραμπ για την αρπαγή του πετρελαίου της Βενεζουέλας και η απειλή του, σε ύφος γκάνγκστερ, να πάρει τη Γροιλανδία από τη Δανία «με τον εύκολο τρόπο» ή «με τον δύσκολο τρόπο» ήταν αυταρχικές κινήσεις τύπου δεκαετίας του 1930. Το ίδιο ισχύει και για την περιφρόνησή του προς το διεθνές δίκαιο, τις δεσμευτικές συμμαχίες και τους υπερεθνικούς οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση: όλα όσα παρεμποδίζουν την ανεμπόδιστη άσκηση της βούλησης του κράτους, έναν κεντρικό φασιστικό κανόνα. […]
Διακρατική εμβέλεια. Όπως οι αυταρχικοί γενικά, έτσι και οι φασίστες αγαπούν την παρέα· ο κόσμος είναι ασφαλέστερος γι’ αυτούς αν είναι περισσότεροι. Στη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ έχει απομακρυνθεί από την πάγια πολιτική των ΗΠΑ μειώνοντας τη στήριξη στα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ επαινεί και υποστηρίζει αυταρχικούς λαϊκιστές και ανελεύθερους εθνικιστές στη Σερβία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Γερμανία, την Τουρκία, το Ελ Σαλβαδόρ και τη Σλοβακία, μεταξύ άλλων — και επιδεικνύοντας μια παράξενη υποτακτικότητα απέναντι στον ισχυρό άνδρα της Ρωσίας, τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η de facto ευθυγράμμισή του εναντίον των φιλελεύθερων συμμάχων της Αμερικής και των κομμάτων τους στην Ευρώπη, τα οποία περιφρονεί.
Εθνικισμός «αίμα και γη». Ένα χαρακτηριστικό σήμα κατατεθέν του φασισμού είναι η επιμονή του ότι η χώρα δεν είναι απλώς ένα σύνολο ατόμων αλλά ένας λαός, ένα Volk: μια μυστικιστικά ορισμένη και εθνοτικά «καθαρή» ομάδα, δεμένη από κοινό αίμα, κουλτούρα και πεπρωμένο. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, ο Τραμπ έχει αποκηρύξει την ιθαγένεια βάσει γέννησης, και ο Βανς έχει καλέσει να «επαναπροσδιοριστεί το νόημα της αμερικανικής ιθαγένειας στον 21ο αιώνα», ώστε να δίνεται προτεραιότητα σε Αμερικανούς με μακρύτερους ιστορικούς δεσμούς: «τους ανθρώπους των οποίων οι πρόγονοι πολέμησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο», όπως το έθεσε, ή ανθρώπους που άλλοι στη δεξιά του MAGA αποκαλούν «κληρονόμους Αμερικανούς». Με άλλα λόγια, κάποιοι Αμερικανοί είναι περισσότερο volk από άλλους.
Λευκός και χριστιανικός εθνικισμός. Αν και ο Βανς, ο Τραμπ και το MAGA δεν διακηρύσσουν μια ρητή ιδεολογία φυλετικής ιεραρχίας, δεν κρύβουν τη νοσταλγία τους για μια πιο λευκή και πιο χριστιανική Αμερική. Ο Τραμπ έχει βρει πολλούς τρόπους να το επικοινωνήσει αυτό: για παράδειγμα, καθιστώντας σαφή την περιφρόνησή του για τις «σκατότρυπες» χώρες και την προτίμησή του για λευκούς χριστιανούς μετανάστες· αποδεχόμενος επιδεικτικά λευκούς Νοτιοαφρικανούς ως πολιτικούς πρόσφυγες (ενώ κλείνει την πόρτα στους περισσότερους άλλους αιτούντες άσυλο)· μετονομάζοντας στρατιωτικές βάσεις ώστε να φέρουν ξανά τα ονόματα στρατηγών της Συνομοσπονδίας (αφού το Κογκρέσο είχε διατάξει την αφαίρεση αυτών των ονομάτων)· λέγοντας ότι οι νόμοι για τα πολιτικά δικαιώματα οδήγησαν στο να «μεταχειρίζονται τους λευκούς πολύ άσχημα». Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, κατηγορεί την Ευρώπη ότι επιτρέπει στη μετανάστευση να υπονομεύει την «πολιτισμική αυτοπεποίθηση» και διακηρύσσει: «Θέλουμε η Ευρώπη να παραμείνει ευρωπαϊκή», ένα σύνθημα συσπείρωσης των λευκών χριστιανών εθνικιστών σε ολόκληρη την ήπειρο. Ακολουθώντας το παράδειγμά του, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας έχει προωθήσει απροκάλυπτα λευκοεθνικιστικά θέματα, ενώ εθνικά πάρκα και μουσεία έχουν «καθαρίσει» τις εκθέσεις τους από αναφορές στη δουλεία.
Όχλοι και τραμπούκοι του δρόμου. Η χρήση πολιτοφυλακών και όχλων για την παρενόχληση, τον ξυλοδαρμό και γενικότερα τον εκφοβισμό αντιπάλων είναι μια κλασική φασιστική στρατηγική (το σχολικό παράδειγμα είναι το πογκρόμ της Kristallnacht του Χίτλερ το 1938). Όπως λίγοι χρειάζονται υπενθύμιση, το αντίστοιχο Trump–MAGA είναι η βία όχλων και πολιτοφυλακών εναντίον του Καπιτωλίου των ΗΠΑ στις 6 Ιανουαρίου 2021. Ο Τραμπ προετοίμασε εν γνώσει του το έδαφος γι’ αυτή την επιχείρηση, καλώντας τις πολιτοφυλακές να «κάνουν πίσω και να περιμένουν» τον Σεπτέμβριο του 2020 και αργότερα στέλνοντας υπαινικτικά το μήνυμα «Να είστε εκεί, θα είναι άγριο!» στους υποστηρικτές του. Η χάρη που έδωσε σε όλους τους επιτιθέμενους του Καπιτωλίου —πάνω από 1.500, συμπεριλαμβανομένων των πιο βίαιων— απλώς επιβεβαίωσε αυτό που γνωρίζαμε ήδη, ότι είχαν την ευλογία του. Αν και μέχρι στιγμής στη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ έχει βρει την κρατική βία επαρκή για τους σκοπούς του, η βία του δρόμου είναι προφανώς μέρος του ρεπερτορίου του.
Μεγέθυνση του ηγέτη. Από το 2016, όταν δήλωσε ότι «μόνο εγώ μπορώ να το διορθώσω» και καυχήθηκε ότι οι υποστηρικτές του θα του παρέμεναν πιστοί ακόμη κι αν πυροβολούσε κάποιον στη Πέμπτη Λεωφόρο, ο Τραμπ καλλιέργησε μια λατρεία της προσωπικότητας. Αν και ορισμένες από τις προσπάθειές του αυτομεγέθυνσης μπορεί να φαίνονται κωμικές (το επίχρυσο Οβάλ Γραφείο, η μετονομασία του Κέντρου Κένεντι, η προτεινόμενη αψίδα του θριάμβου), κατανοεί τη κεντρικότητα της λατρείας του ηγέτη σε ένα καθεστώς φασιστικού τύπου. Σε απόλυτη αντίθεση με την αμερικανική προεδρική παράδοση από τον Τζορτζ Ουάσινγκτον και μετά, δεν προσποιείται καν ότι υπηρετεί τον λαό ή το Σύνταγμα. […]
Εναλλακτικά γεγονότα. Όπως έχουν τονίσει ο Όργουελ, η Χάνα Άρεντ και σχεδόν κάθε άλλος μελετητής του αυταρχισμού, η δημιουργία ενός πεδίου παραμόρφωσης της πραγματικότητας είναι το πρώτο πράγμα που θα κάνει μια φασιστικού τύπου κυβέρνηση, ώστε να προωθήσει τη δική της διεστραμμένη αφήγηση, να συγχύσει τους πολίτες, να αποθαρρύνει τους πολιτικούς αντιπάλους και να δικαιολογήσει κάθε μορφή διαφθοράς και κατάχρησης. Αν και άλλοι πρόεδροι (συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων καλών) έχουν πει ψέματα, κανένας δεν έχει πλησιάσει τη χρήση μαζικής παραπληροφόρησης ρωσικού τύπου από τον Τραμπ […] μια «magaποιημένη» μεταμοντέρνα δεξιά καταστρέφει με χαρά την αντικειμενικότητα ως ελιτισμό και την αλήθεια ως μάσκα της εξουσίας.
Η πολιτική ως πόλεμος. Ένα διακριτικό γνώρισμα του φασισμού είναι η αντίληψή του για την πολιτική, η οποία αποτυπώνεται καλύτερα στον Καρλ Σμιτ, Γερμανό πολιτικό θεωρητικό των αρχών του 20ού αιώνα, του οποίου τα δόγματα νομιμοποίησαν τον ναζισμό. Ο Σμιτ […] έβλεπε την πολιτική ως κατάσταση πολέμου μεταξύ εχθρών, κανένας από τους οποίους δεν μπορεί να κατανοήσει τον άλλον και αμφότεροι αισθάνονται υπαρξιακά απειλούμενοι — και μόνο ο ένας μπορεί να νικήσει. Ο σκοπός της σμιτιανής πολιτικής δεν είναι να μοιραστείς τη χώρα αλλά να κυριαρχήσεις ή να καταστρέψεις την άλλη πλευρά. Αυτή η σύλληψη ήταν εμφανής στην πολιτική του MAGA από τότε που ο Μάικλ Άντον (σήμερα αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ) δημοσίευσε το διάσημο άρθρο του που υποστήριζε ότι οι εκλογές του 2016 ήταν μια μάχη ζωής και θανάτου για να σωθεί η χώρα από την αριστερά […]
Η διακυβέρνηση ως επανάσταση. Αν και γεννήθηκε μέσα από επανάσταση, η αμερικανική φιλελεύθερη παράδοση, ιδίως το συντηρητικό της σκέλος, εκτιμά τη συνέχεια, τη σταθερότητα και τη σταδιακή αλλαγή καθοδηγούμενη από τη λογική. Ο φασισμός, αντιθέτως, «δεν είναι αντιδραστικός αλλά επαναστατικός», όπως επέμενε ο Μουσολίνι. Επιδιώκει να ξεριζώσει και να αντικαταστήσει την παλιά τάξη και αγκαλιάζει τη τολμηρή, συναρπαστική δράση, αποδεσμευμένη από τη λογική διαβούλευση. Το MAGA αγκαλιάζει το δικό του επαναστατικό ήθος, αυτό που ο Ράσελ Βόουτ, διευθυντής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού της κυβέρνησης και πιθανώς το πιο ισχυρό της μυαλό, έχει αποκαλέσει «ριζοσπαστικό συνταγματισμό», ένα δόγμα που θα αποδυνάμωνε πολλούς ελέγχους στην προεδρική εξουσία. Στην επιδίωξη αυτού του οράματος, είπε ο Βόουτ στον Τάκερ Κάρλσον σε συνέντευξη τον Νοέμβριο του 2024, «ο Πρόεδρος πρέπει να κινηθεί εκτελεστικά όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και πιο επιθετικά, με μια ριζοσπαστική συνταγματική οπτική, ώστε να μπορέσει να διαλύσει αυτή την [ομοσπονδιακή] γραφειοκρατία και τα κέντρα ισχύος της», επειδή «οι γραφειοκρατίες μισούν τον αμερικανικό λαό». Προέβλεψε: «Αν έχεις ριζοσπαστικό συνταγματισμό, θα είναι αποσταθεροποιητικό … Αλλά θα είναι και συναρπαστικό».
Κάποιος μπορεί να αντιτείνει ότι υπάρχουν στοιχεία του κλασικού ευρωπαϊκού φασισμού που δεν απαντώνται στον τραμπισμό (μαζικές συγκεντρώσεις και δημόσιες τελετουργίες, για παράδειγμα) — ή ότι υπάρχουν πρόσθετα στοιχεία του τραμπισμού που θα έπρεπε να περιληφθούν στον κατάλογο (η υπερ-αρρενωπότητα του MAGA, ο μισογυνισμός και η συνεκμετάλλευση του χριστιανισμού θυμίζουν επίσης φασιστικά πρότυπα). Η άσκηση σύγκρισης των ποικίλων μορφών του φασισμού δεν είναι ακριβής. Αν οι ιστορικοί αντιτείνουν ότι ο Τραμπ δεν είναι αντίγραφο του Μουσολίνι ή του Χίτλερ ή του Φράνκο, η απάντηση είναι: ναι — και λοιπόν; Ο Τραμπ οικοδομεί κάτι νέο πάνω σε παλιές αρχές. Μας δείχνει σε πραγματικό χρόνο πώς μοιάζει ο αμερικανικός φασισμός του 21ου αιώνα.
Αν, ωστόσο, ο Τραμπ είναι φασίστας πρόεδρος, αυτό δεν σημαίνει ότι η Αμερική είναι φασιστική χώρα. Τα δικαστήρια, οι πολιτείες και τα μέσα ενημέρωσης παραμένουν ανεξάρτητα από αυτόν, και οι προσπάθειές του να τα εκφοβίσει πιθανότατα θα αποτύχουν. Μπορεί να χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Νοέμβριο. Δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει τη δημόσια γνώμη, παρά μόνο εναντίον του εαυτού του. Έχει υπερβεί την εντολή των ψηφοφόρων του, ο συνασπισμός του διαλύεται και έχει παραμελήσει εργαλεία που επιτρέπουν στους προέδρους να επιφέρουν διαρκή αλλαγή. Εκείνος και το κόμμα του μπορεί να παραβιάζουν το Σύνταγμα, αλλά δεν μπορούν να το ξαναγράψουν, ευτυχώς.
Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες, άλλοτε η υποδειγματική φιλελεύθερη δημοκρατία του κόσμου, είναι πλέον ένα υβριδικό κράτος που συνδυάζει έναν φασίστα ηγέτη και ένα φιλελεύθερο Σύνταγμα· αλλά όχι, δεν έχουν πέσει στον φασισμό. Και δεν θα πέσουν.
Σε αυτή την περίπτωση, έχει άραγε νόημα να αποκαλεί κανείς τον Τραμπ φασίστα, ακόμη κι αν αυτό είναι αληθές; Δεν αποξενώνει αυτό τους ψηφοφόρους του; Δεν θα ήταν καλύτερο απλώς να περιγράφονται οι πράξεις του χωρίς να του αποδίδεται ένας τόσο αμφιλεγόμενος χαρακτηρισμός;
Μέχρι πρόσφατα, έτσι πίστευα. Όχι πια. Οι ομοιότητες είναι πάρα πολλές και πάρα πολύ ισχυρές για να αγνοηθούν. Οι Αμερικανοί που υποστηρίζουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία πρέπει να αναγνωρίσουν με τι έχουμε να κάνουμε για να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν — και για να αναγνωρίσει κανείς κάτι, πρέπει να το ονομάσει. Ο Τραμπ έχει αποκαλύψει τον εαυτό του, και εμείς οφείλουμε να ονομάσουμε αυτό που βλέπουμε.
Είναι πλέον προφανές πως ζούμε σε μία από εκείνες τις εποχές όπου το τρενάκι της ανθρώπινης εξέλιξης έχει αφεθεί σε μια μεγάλη ελεύθερη πτώση. Και αν για το τρενάκι του λούνα παρκ, μετά την απότομη κάθοδο, ακολουθεί αναίμακτη η άνοδος και η ανακούφιση, δεν ισχύει το ίδιο για το τρενάκι της ανθρώπινης εξέλιξης. Για να αρχίσει να ξανανεβαίνει το τρενάκι αυτό, θα πρέπει προηγουμένως να χυθεί πολύ αίμα, οι άνθρωποι να σιχαθούν και να αποφασίσουν να ζήσουν ειρηνικά, μέχρι κάποια στιγμή πάλι να ξεχάσουν και να υποκύψουν για μια ακόμη φορά στα ταπεινά ζωώδη ένστικτά τους. Και φτου ξανά από την αρχή
Αυτές οι εποχές είναι που τρέφουν το φασισμό. Ή μήπως οι εποχές τρέφονται από αυτόν; Σαν το ερώτημα «η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα;». Ο Βασίλης Ραφαηλίδης πάντως, δεν δυσκολεύεται να απαντήσει. Όπως γράφει στο «Εγχειρίδιο του καλού φασίστα» από το βιβλίο του «Θερμοί και Ψυχροί πόλεμοι»: “Δεν είναι το φασιστικό κόμμα που φτιάχνει το φασισμό, αλλά ο φασισμός που φτιάχνει το φασιστικό κόμμα. Ο κοινωνικός φασισμός προηγείται και επικαθορίζει τον πολιτικό φασισμό”
Ο κοινωνικός φασισμός είναι κοντά μας, δίπλα μας. Νιώθουμε τη βρώμικη ανάσα του παντού, μπορεί ακόμη και μέσα στις παρέες μας. Τον ακούμε να φωνάζει συνεχώς αναθεματίζοντας και θέλοντας να ρίξει στην πυρά τον όποιο διαφορετικό. «Έξω οι ξένοι!» φωνάζει τώρα, όπως κάποτε οι ναζί φώναζαν «Έξω οι Εβραίοι!». Και όποιος γνωρίζει ιστορία, ξέρει πως μετά τους ξένους, θα έρθει και η σειρά όλων των άλλων.
Αυτές τις σκέψεις κάναμε βλέποντας το πρωτοσέλιδο της καλής εφημερίδας «Πρώτο Θέμα» που έγραφε “3 φορές πιο ακριβό από του φοιτητή το γεύμα του λαθρομετανάστη!” και συγκρίνοντάς το με μια αφίσα του 1936 από τη ναζιστική Γερμανία: “5.50 Μάρκα το ημερήσιο κόστος συντήρησης ενός καθυστερημένου, όσο το κόστος συντήρησης μιας ολόκληρης οικογένειας!”
Με αφορμή αυτές τις σκέψεις θυμηθήκαμε το «Εγχειρίδιο του καλού φασίστα» του αγαπημένου διανοητή Βασίλη Ραφαηλίδη και μεταφέρουμε εκτεταμένα αποσπάσματα από αυτό. Όχι βέβαια για να τα διαβάσει ο φασίστας. Αυτός δεν τα πάει καλά ούτε με το διάβασμα, ούτε με τον ορθό λόγο. Αλλά για όλους εμάς τους υπόλοιπους. Για να θυμόμαστε ότι ο φασισμός και ο ναζισμός φοράνε ένα ύπουλο «κοινωνικό» προσωπείο που εύκολα ξεγελά και παρασέρνει
Και προσοχή! Όποτε ακούτε κάποιον να χρησιμοποιεί τη λέξη «λάθρο», μακριά του!
Ακολουθούν τα αποσπάσματα από το «Εγχειρίδιο του καλού φασίστα»
Κατά τον Ντανιέλ Γκερέν, τον εγκυρότερο μελετητή του φασιστικού φαινομένου, πρέπει να χρησιμοποιούμε τον όρο στον πληθυντικό: δεν υπάρχει φασισμός, υπάρχουν φασισμοί. Ακόμα κι όταν μια συγκεκριμένη εθνική παραλλαγή του φασισμού δεν εκφράζεται από ένα συγκεκριμένο φασιστικό κόμμα, το φασιστικό πολιτικό δόγμα, η φασιστική άποψη για την οργάνωση της κοινωνίας, η φασιστική πολιτική φιλοσοφία, θα μπορούσαν κάλλιστα να υπάρχουν. Δεν είναι το φασιστικό κόμμα που φτιάχνει το φασισμό, αλλά ο φασισμός που φτιάχνει το φασιστικό κόμμα. Ο κοινωνικός φασισμός προηγείται και επικαθορίζει τον πολιτικό φασισμό. Τίποτα πιο απλό, συνεπώς, για έναν επιδέξιο φασίστα ηγέτη, με ταλέντο δημαγωγού, να εκμεταλλευτεί την υπάρχουσα στην κοινωνία δυνατότητα για την εμφάνιση ενός φασιστικού κόμματος.
Παρόλο που ο φασισμός δεν είναι ενιαίο δόγμα και εμφανίζεται πάντα σε πολλές και ποικίλες εθνικές παραλλαγές, εντούτοις έχει μερικά γενικά χαρακτηριστικά που είναι τα παρακάτω:
Για να μπορούμε να κάνουμε λόγο για «καθαρό» φασισμό, τα εφτά χαρακτηριστικά που προαναφέραμε πρέπει να συνυπάρχουν σε ένα συγκεκριμένο φασιστικό καθεστώς. Όμως δεν συνυπάρχουν πάντα.
[…]
Για να εμφανιστεί κάπου ένα φασιστικό καθεστώς, πρέπει να έχει προετοιμαστεί καλά το κοινωνικό υπέδαφος με τη συστηματική καλλιέργεια του μίσους κατά των διανοουμένων και της σκέψης γενικότερα.
Ο δυνάμει φασίστας λατρεύει τη δράση και θεωρεί τη σκέψη τροχοπέδη για την άμεση δράση «εδώ και τώρα». Σημειώστε πως το παραπάνω σύνθημα είναι κοινό σ’ όλες τις παραλλαγές φασισμού, ακόμα και στις πολύ ήπιες ακόμα και σ’ αυτές που δεν αρνούνται τον κοινοβουλευτισμό.
Δυστυχώς, όμως συχνά δεν αρνούνται ούτε τον λαϊκισμό, που είναι το αφανές κοινωνικό υπόβαθρο του φασισμού. Η άκριτη, η σχεδόν μεταφυσική πίστη στην αξία του λαού, έξω και πέρα από ταξικούς διαχωρισμούς και κοινωνικές διαστρωματώσεις, δημιουργεί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την απάτη της «υπέρβασης».
Είναι ένας ακόμα απ’ τους όρους που έφτιαξε και λάνσαρε ο Μουσολίνι, για να δηλώσει μ’ αυτόν την επιθυμία του να υπερβεί το φασιστικό κόμμα τις ταξικές διαφορές και να κάνει όλους τους Ιταλούς να ομονοήσουν για μόνο το λόγο πως είναι Ιταλοί.
[…]
Ο φασισμός δεν πιστεύει στη δυνατότητα και τη χρησιμότητα της «διαρκούς ειρήνης». Αντιλαμβάνεται την ειρήνη σαν διάλειμμα ανάμεσα σε δύο πολέμους, πράγμα που μπορεί να είναι σωστό. Όμως, ο φασισμός πρεσβεύει πως όσο πιο μικρό είναι αυτό το διάλειμμα, τόσο το καλύτερο για τους λαούς. Ο Μουσολίνι ανήγαγε τον πόλεμο σε ιδανικό πολύ χρήσιμο στη διατήρηση της ζωτικότητας ενός λαού. Φυσικά, αντιλαμβάνεται την ανθρώπινη δραστηριότητα, συνεπώς και την ανθρώπινη ιστορία, με όρους δανεισμένους από τη φύση. Αντιλαμβάνεται την κοινωνία σαν φύση και όχι σαν πολιτισμό, σαν ζούγκλα και όχι σαν πόλη, μέσα στην οποία θα εμφανιστούν τα δυο βασικά παράγωγα της πόλης, η πολιτική και ο πολιτισμός. Που και τα δυο είναι αδύνατο να υπάρξουν έξω από τον δικό τους «φυσικό» περίγυρο, που είναι η πόλη και όχι η φύση.
Ο πόλεμος είναι φυσική κατάσταση, όπως λέει ο Μουσολίνι, αλλά μόνο όταν αντιλαμβάνεσαι την κοινωνία σαν φύση. Διαφορετικά, πρέπει να ψάξεις να βρεις τα κοινωνικά και ειδικότερα τα οικονομικά αίτια του πολέμου. Πολεμούμε για να αυξήσουμε ή να διαφυλάξουμε τα υλικά ή τα πολιτιστικά μας αγαθά και όχι από μια αθλητική διάθεση. Αν λυθεί το πρόβλημα της έλλειψης αγαθών, θα λυθεί και το πανάρχαιο πρόβλημα του πολέμου, λέει ο Μαρξ. Μέχρι τότε, οι άνθρωποι θα συνεχίσουν να πολεμούν μεταξύ τους, όχι για να διατηρούν το σφρίγος τους, όπως λέει ο Μουσολίνι (ο πόλεμος δεν είναι γυμναστική, Μπενίτο) αλλά για να τρων καλά, ή καλύτερα. Άλλωστε, αν ο πολιτισμός δεν είναι παρά μια κοινωνικοποίηση του φυσικού, όπως λέει ο μεγάλος φιλόσοφος του πολιτισμού Χουιζίνγκα, τότε οφείλουμε να κοινωνικοποιήσουμε και τον πόλεμο, νοούμενο σα μια ζωώδη φυσική κατάσταση.
[…]
Ο «φυσικός» φασισμός είναι απ’ τη «ρύση του μια αφύσικη κατάσταση. Μπορεί να ρημάξει, όχι τη φύση αλλά το Σύμπαν ολόκληρο, προκειμένου να κάνει με «φυσικό» τρόπο τη «φυσική» δουλειά του. Και επειδή δεν υπάρχει τίποτα πιο φυσικό στη φύση απ’ το θάνατο, ο φασισμός αντιμετωπίζει και το θάνατο σαν ένα πολύ απλό φυσικό γεγονός, παρόλο που δεν επιτρέπει στη φύση να λειτουργήσει φυσικά, ώστε να πεθάνεις από φυσικό θάνατο. Ο φασίστας, και κυρίως ο ναζιστής σκοτώνει εύκολα, υποκαθιστώντας στο βασικό του ρόλο το θεό, ή τη φύση, αν προτιμάτε. Ο φασίστας -και κυρίως ο ναζιστής- είναι ένας ερζάτς μικρός θεός, που κρατάει τη μοίρα σου στα χέρια του.
Ένα ισχυρό και αυταρχικό κράτος είναι αυτό ακριβώς που χρειάζεται ο φασισμός για να μετατρέψει τις μάζες σε αγέλη άγριων ζώων. Το κάθε τι, λέει ο Μουσολίνι, πρέπει να γίνεται αντιληπτό σε σχέση με το κράτος. Προσοχή, όχι με την κοινωνία των ανθρώπων, αλλά με το κράτος των εξουσιαστών, που αυτοί αποφασίζουν για το πώς πρέπει να φέρεται η κοινωνία των ανθρώπων. Πάρα πολύ συχνά, ωστόσο, πολλοί άνθρωποι φέρονται φασιστικά και σε συνθήκες καλά οργανωμένης δημοκρατίας, λειτουργώντας φασιστικά έξω από τα φασιστικά κόμματα. Φασίστας δεν είναι κατ’ ανάγκην το μέλος ενός φασιστικού κόμματος. Πριν απ’ το κάθε τι, ο φασισμός είναι νοοτροπία. Είναι φασισμός το να δέρνεις τη γυναίκα σου, είναι φασισμός το να βασανίζεις τα ζώα. Ο οργανωμένος φασισμός, απλώς οργανώνει τον διάχυτο, τον καθημερινό φασισμό.
[…]
Το συντεχνιακό πνεύμα, όταν κατακυριεύσει και τους πνευματικούς ανθρώπους, τους μετακινεί αυτόματα προς τη μεριά του φασισμού. Είδαμε πόσο αγαπούσε ο Μουσολίνι τις συντεχνίες. Άλλωστε, ονόμαζε το κράτος του συντεχνιακό. Οι συντεχνιακού τύπου φιλολογικές παρέες και τα καλλιτεχνικά κλαμπ, είχαν την αμέριστη υποστήριξη του Μουσολίνι. Ήξερε καλά ο δημιουργός του πρώτου φασιστικού κράτους πως όταν περιχαρακώσεις τα ενδιαφέροντά σου στον κλειστό χώρο του κλαμπ και της παρέας, είσαι εντελώς ακίνδυνος για το σύστημα. Κάνε, λοιπόν, ό,τι θέλεις, αρκεί να μη χώνεις τη μύτη σου σε έναν άλλο κλειστό χώρο, μιας άλλης συντεχνίας. Όταν στεγανοποιήσεις τα «διαμερίσματα», τα προφυλάσσεις από επικίνδυνες διαβρώσεις, λέει ο Μουσολίνι.
Ο φασισμός είναι ο θρίαμβος του ιδιωτικού, όπως αυτό εκδηλώνεται μέσα από τη συλλογική δράση. Ο φασισμός είναι ο παλιός τεκτονισμός σε νέο, διευρυμένο και καλύτερα οργανωμένο ρόλο. Ο φασισμός είναι επίσης ο παλιός αθώος προσκοπισμός, που έχασε την αθωότητά του. Ο φασισμός είναι ακόμα ένας «σοσιαλισμός» χωρίς σοσιαλιστές. Το πνεύμα της αγέλης, και μάλιστα της τρομαγμένης αγέλης που ψάχνει για καλό τσομπάνο, δε συνιστά σοσιαλισμό, συνιστά φασισμό. Ο φασίστας είναι ένας ανώριμος άνθρωπος, που για να προφυλάξει το ελάχιστο που του έμεινε από την προσωπικότητά του, το εκχωρεί στον Αρχηγό.
Η αγάπη του φασίστα για τις στολές εν γένει, ακόμα κι όταν δεν είναι στρατιωτικές, απορρέει από το εγγενές στο φασισμό πνεύμα της αγέλης. Τα πρόβατα έχουν το ίδιο μαλλί. Τα κουρεύει και τα αρμέγει ο ίδιος τσομπάνος. Καμιά διαστροφή δεν είναι τόσο μεγάλη όσο αυτή του ολικά διεστραμμένου φασίστα, ενός δίποδου ζώου που του αρέσει να είναι ζώο, για τον απλό λόγο πως δυσκολεύεται να είναι άνθρωπος. Βέβαια, δεν είναι καθόλου εύκολο να είσαι άνθρωπος. Ο άνθρωπος και γεννιέται και γίνεται. Δεν αρκεί να έχεις γεννηθεί άνθρωπος. Πρέπει και να γίνεις. Ο φασισμός αρκείται στο ότι έχεις γεννηθεί άνθρωπος με ένστικτα, και εκμεταλλεύεται με επιτυχία όλα τα ένστικτα. Ο φασισμός προσέχει πολύ το ζώον άνθρωπος.
(TO BHMA)
(BBC)
(CNN)
(Reuters)
(CNN)
Όλα τα παραπάνω αποτελούν εγκλήματα μίσους και μισαλλοδοξίας, των τελευταίων 10-15 χρόνων. Εγκλήματα ρατσιστών που είχαν επηρεαστεί, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο από τις διαδεδομένες θεωρίες συνωμοσίας που αποτελούν βάσεις της σύγχρονης ισλαμοφοβίας που η κορύφωση της εντοπίζεται στα χρόνια μας, ειδικά μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου στους δίδυμους πύργους. Η ισλαμοφοβία, εργαλειοποιημένη από την ευρωπαϊκή και την αμερικανική ακροδεξιά και παράλληλα τροφοδοτούμενη από τα μεγάλα κύματα μετανάστευσης που προκαλούν οι πόλεμοι τους οποίους υποκινούν, ξεκινούν αλλά και διεξάγουν οι κυβερνήσεις της Δύσης στη Μέση Ανατολή και την Αφρική, έχει αντικαταστήσει τον παραδοσιακό αντισημιτισμό που διέκρινε ανέκαθεν αυτή την «ακροδεξιά των νοικοκυραίων». Ο νέος «εχθρός» του δυτικού τύπου πολιτισμού ονομάζεται Ισλάμ και τίποτα στον σημερινό κόσμο δεν μας κάνει να ελπίζουμε πως θα ανακοπεί αυτός ο παραλογισμός. Το αντίθετο μάλιστα. Η ακροδεξιά, που αποτελεί και υποστύλωμα του ακραίου νεοφιλελευθερισμού μαζί με τους πολιτικούς σχηματισμούς του «ακραίου (ή νέου) κέντρου», κάνει ό,τι μπορεί για να συντηρήσει τη φωτιά και έτσι να αντλεί υποστήριξη από τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα. Εξασφαλίζει έτσι την τυφλή υποστήριξη τους και τελικά την αδρανοποίηση τους απέναντι σε αυτούς που πραγματικά ευθύνονται για τη διαρκώς κλιμακούμενη φτωχοποίηση τους.
Η ζοφερή κατάσταση που έχει δημιουργηθεί υποστηρίζεται από μία σειρά πονημάτων που τελευταία η δημιουργία τους έχει πυκνώσει. Το τελευταίο από αυτά τα πονήματα είναι το παραληρηματικό βιβλίο του Ρενώ Καμύ (Renaud Camus) «Η μεγάλη αντικατάσταση» (Grand Remplacement). Εκδόθηκε το 2011 στη Γαλλία και το 2017 στην Ελλάδα κυκλοφόρησε ένα ομώνυμο του από τις εκδόσεις ΠΕΛΑΣΓΟΣ που αλλού έχει μόνο επιμελητή και αλλού και συγγραφέα). Οι εκδόσεις αυτές ειδικεύονται στην προώθηση της ακροδεξιάς και των εθνικιστικών – ρατσιστικών αντιλήψεων στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τα όσα διατυπώνονται στο βιβλίο και τη θεωρία της μεγάλης αντικατάστασης, οι παγκόσμιες ελίτ σε συνεργασία με φιλελεύθερες κυβερνήσεις και υπερεθνικούς σχηματισμούς (Ε.Ε., ΟΗΕ) προωθούν ένα σχέδιο αντικατάστασης των λευκών Ευρωπαίων και Χριστιανών, από μετανάστες, ως επί το πλείστο μουσουλμάνους από τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Η αντικατάσταση συντελείται ανεπαίσθητα με μοχλούς τη μετανάστευση και την υψηλή γεννητικότητα των μουσουλμάνων μεταναστών σε αντίθεση με τη μειούμενη γεννητικότητα των αυτοχθόνων, λευκών Ευρωπαίων. Η εξωφρενική θεωρία του Καμύ (μη τον μπερδεύετε με τον νομπελίστα Αλμπέρ Καμύ) δεν πρωτοεμφανίστηκε το 2011. Αντίστοιχα παραληρηματικά πονήματα είχαν εμφανιστεί ήδη από τον 19ο αιώνα στην Αυστραλία με το βιβλίο «Εθνική Ζωή και Χαρακτήρας: Μία πρόβλεψη» του βρετανού στην καταγωγή C.H. Pearson αλλά και στη Γαλλία τον καιρό της υπόθεσης Ντρέυφους με το βιβλίο «Η εβραϊκή Γαλλία» του αντισημίτη Εντουάρ Ντριμόν (Édouard Drumont). Στο βιβλίο του ο Ντριμόν προβάλλει πως η «αντικατάσταση» συντελείται από Εβραίους οι οποίοι καθίστανται στόχοι των «αντικαθιστάμενων» λευκών Γάλλων Χριστιανών. Αναφέρεται άλλωστε στην εποχή του αντισημιτισμού, στο κατώφλι μεταξύ 19ου και 20ου αιώνα. Η υπόθεση Ντρέυφους ήταν εμβληματική για την εποχή.
Στην Αγγλία, το 1968 ο Ίνοχ Πάουελ, εθνικιστής, ρατσιστής, ελληνιστής φιλόλογος, , βουλευτής και υπουργός των Τόρις, κατά τη συζήτηση σχεδίου νόμου των Εργατικών με τίτλο «Νόμος για τις Φυλετικές Σχέσεις» (race relations bill) εκφώνησε την ομιλία του υπό τον τίτλο «Ποτάμια αίματος» (Rivers of blood) όπου υπογράμμιζε πως «υπάρχουν περιοχές όπου οι λευκοί Άγγλοι είναι μειονότητα». Ζητούσε να κλείσουν τα σύνορα στους μετανάστες και να υπάρξουν απελάσεις, «αλλιώς θα υπάρξουν ‘ποταμοί αίματος’ στη Βρετανία σε λίγες δεκαετίες». Ενδιαφέρον ως προς το πως προσδιορίζει τις διακρίσεις, έχει και το σημείο του λόγου του που λέει πως «η ισότητα των πολιτών απέναντι στο νόμο δεν σημαίνει ό,τι οι πολίτες πρέπει να χάσουν το δικαίωμα τους να κάνουν διακρίσεις μεταξύ των συμπολιτών τους στην διαχείριση των υποθέσεων τους ή να υποβάλλονται σε Ιερά Εξέταση για τα αίτια και τα κίνητρα που επέλεξαν να συμπεριφερθούν με τον ένα νόμιμο τρόπο και όχι με τον άλλο»
Το 2005 η Gisèle Littman (ή Bat Ye’or όπως είναι το πατρικό της), βασική στοχαστής της ριζοσπαστικής δεξιάς, κυκλοφόρησε το βιβλίο της «Ευραραβία: Ο Ευρωαραβικός άξονας», στο οποίο επιχειρηματολογεί ότι οι Ευρωπαϊκές και Αραβικές ελίτ συνεργάζονται για να εξασφαλίσουν τη μουσουλμανική κυριαρχία στην Ευρώπη. Μία άλλη απόδοση του ισχυρισμού του Καμύ στη «Μεγάλη αντικατάσταση». Έδωσε έτσι τη δική της ώθηση σε θεωρίες συνωμοσίας. Μάλιστα το παραληρηματικό μανιφέστο του μακελάρη Μπρέιβικ που αναφέραμε πιο πάνω («2083:Ευρωπαϊκή διακήρυξη ανεξαρτησίας») χρησιμοποιεί πολύ τον νεολογισμό της Littman («Ευραραβία»). Επίσης το κείμενο του εγκληματία διακρίνεται από συμπάθεια προς το Ισραήλ σε αντίθεση με την ακροδεξιά όπως τη γνωρίζουμε. Το μίσος του στρέφεται στους εχθρούς όπως τους ορίζει η Littman.
Την επίδραση της θεωρίας του Καμύ την βλέπουμε και στην Ελλάδα όπου όλα, καλά ή κακά, έρχονται με καθυστέρηση και διαχέονται άκριτα στη καθημερινή συζήτηση (όταν αυτή υπάρχει στα σοβαρά) και όχι μόνο. Η ελληνική παραδοσιακή ακροδεξιά διακρινόταν πάντα από αντισημιτισμό. Δεν έχουν περάσει πολλά χρόνια από την κυκλοφορία του -χαρτιού υγείας σε μορφή βιβλίου- πονήματος του Πλεύρη «Εβραίοι, όλοι η αλήθεια» που το διαφήμιζε και ο υπουργός του Μητσοτάκη, Γεωργιάδης ως «το αγαπημένο του βιβλίο» (και εδώ) . Σήμερα, η ελληνική ακροδεξιά -όπως φάνηκε και από τη δήλωση μετάνοιας των εκπροσώπων της- ξέχασε τον σκληρό αντισημιτισμό της και στράφηκε στην ισλαμοφοβία.
Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε από ειδήσεις, προσεκτικά διυλισμένες, ώστε να αφαιρούνται τα κρίσιμα μέρη τους, όπως τα όσα προηγούνται των γεγονότων αλλά και τα όσα εκτυλίσσονται παράλληλα με αυτά. Αποσυνδέοντας π.χ. τη σημερινή εισβολή του Ισραηλινού στρατού στη Συρία, ελέω ΗΠΑ και Ευρώπης και με συμμάχους τους χθεσινούς αιμοσταγείς Τζιχαντιστές – εχθρούς του Ισραήλ μέχρι πρότινος, με όσα συνέβησαν στην ίδια περιοχή, με τους ίδιους πρωταγωνιστές αλλά σε άλλη διάταξη, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τα πραγματικά γεγονότα. Αυτό όμως είναι και το ζητούμενο αυτών που μας κυβερνούν και των αφεντικών τους τελικά.
Όλα δείχνουν πως δεν πρόκειται να αποκτήσουμε ποτέ συνείδηση της θέσης μας, όπως και του πόσα κοινά έχουμε με τους γειτονικούς μας λαούς. Αν κάποτε είχαμε καταφέρει να είμαστε ο λαός που τα είχαμε καλά με όλους τους γείτονες και δεν επιζητούσαμε το κακό κανενός, σήμερα αυτό έχει αλλάξει και παραμένει άγνωστο ακόμα τι επιπτώσεις θα υπάρξουν στη χώρα από την τυφλή πρόσδεση μας στα συμφέροντα αυτών που οι χώρες τους βρίσκονται πολύ μακριά από την περιοχή. Θα δείξει. Τουλάχιστον ας περισώσουμε την αξιοπρέπεια μας και ας κλείσουμε μάτια και αυτιά στους κήρυκες της μισαλλοδοξίας. Είτε αυτή εκφράζεται ως ρατσισμός είτε ως ισλαμοφοβία είτε ως αντισημιτισμός.
Πηγές (υπάρχουν και οι σύνδεσμοι εντός του κειμένου, όπου ήταν εφικτό):
Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ
Εφημερίδα Ελευθεροτυπία (iospress)
BBC
CNN
Reuters
Διαδίκτυο
TVXS.gr
The Press Project
JUNGLE-Report
News247
Βιβλία:
Η κανονικοποίηση του ακροδεξιού λόγου στην Ελλάδα. Φύλο, ΜΜΕ, Ένοπλες Δυνάμεις, Εκκλησία PDF (εκδ. Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ, παράρτημα Ελλάδα)
Το γκρίζο κύμα, Πέτρος Παπακωνσταντίνου, ΤΟΠΟΣ (Αθήνα 2024)
Ο μικροαστός, λέει ο Βασίλης Ραφαηλίδης, μονίμως ονειρεύεται όχι την κατάργηση του μηχανισμού που παράγει φτώχεια, αλλά το να γίνει αυτός πλούσιος. Ο μικροαστός είναι ο κυρ Παντελής που θέλει το ψιλικατζίδικό του να το κάνει super market. Με οποιονδήποτε τρόπο. Ο μικροαστός είναι ο μικροϊδιοκτήτης που θα παραδώσει τη μικροϊδιοκτησία του στο εύκολο κέρδος του Airbnb αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις του στον κοινωνικό ιστό και τη φυσιογνωμία μιας πόλης. Γιατί ο μικροαστός δεν ενδιαφέρεται για τα κοινά, δεν τον απασχολούν τέτοιες ευαισθησίες. Ο μικροαστός ενδιαφέρεται για την ατομική του ευημερία και μόνο
Αν τα πράγματα πάνε καλά για τον μικροαστό, θα ψηφίζει τη σταθερότητα. Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, θα ψηφίζει τη Χρυσή Αυγή και τους Σπαρτιάτες. Γιατί είπαμε. Ο μικροαστός δεν ενδιαφέρεται να εξαλείψει τη φτώχεια γενικά, αλλά μόνο τη δική του. Γιατί ο μικροαστός έχει χαμηλή κοινωνική συνείδηση και υψηλό βαθμό φιλοτομαρισμού. Γι αυτό ο μικροαστός δεν στρέφεται στην Αριστερά. Γιατί του ζητάει να βάλει το «εμείς» πάνω από το «εγώ». Και γι’ αυτό, αν η Αριστερά θέλει να κάνει κάτι, πρέπει να συντρίψει τη μικροαστική νοοτροπία που βάζει το ατομικό συμφέρον πάνω από το κοινωνικό
Απομαγνητοφωνήσαμε μια τηλεοπτική εμφάνιση του Βασίλη Ραφαηλίδη, όπου εξηγεί τη σχέση μικροαστισμού και φασισμού με το δικό του, μοναδικό τρόπο και τη δημοσιεύουμε
..................................................................................................................................................................................
Ο φασισμός δεν είναι κοινωνικό καθεστώς … είναι μια καθημερινή, έρπουσα, τρέχουσα κατάσταση.
Το επίσημο όνομα του φασισμού ήταν «Συντεχνιακό Κράτος». Έτσι ονόμασε ο Μουσολίνι το κράτος του … που σημαίνει δηλαδή πως οι συντεχνίες, οι εργατικές ενώσεις, μία-μία λειτουργούν και λειτουργούν πλήρως … μόνο που δεν μπορούν να ενωθούν … μόνο που δεν μπορούν να συνεννοηθούν και η κάθε μια διεκδικεί στο χώρο της
Ο φασισμός είναι λαϊκό κίνημα, είχε μάζες, είχε λαό πίσω του. Ο φασισμός είναι μια παραφθορά και μια παραποίηση ενός σοσιαλισμού. Μην ξεχνάμε πως ο Μουσολίνι ήταν στέλεχος του Σοσιαλιστικού Κόμματος και διευθυντής του Avanti, της σοσιαλιστικής εφημερίδας. Ο Μουσολίνι το 1920 λάνσαρε μια πρωτοφανέρωτη θεωρία για την Αριστερά. Είπε πως η άποψη του Μαρξισμού πως οι τάξεις είναι δύο, οι αστοί και οι προλετάριοι, δεν είναι σωστή. Υπάρχει και μια άλλη τάξη, αυτόνομη, η μεσαία, οι μικρομεσαίοι … οι μικροαστοί δηλαδή. Εμείς λέμε πως οι μικροαστοί δεν είναι παρά αστοί μικροί που ονειρεύονται το μεγάλωμά τους, ονειρεύονται να περάσουν στην ανώτερη τάξη. Το όνειρο κάθε ψιλικατζή είναι ν’ ανοίξει super market , να γίνει καπιταλιστής κι αυτός δηλαδή
Ο φασισμός στην Ελλάδα ελλοχεύει παντού. Σε μια μερίδα του λαϊκίστική, σε μια μερίδα της ΝΔ λαϊκίστικη αλλά κα σε μια μερίδα του ΚΚΕ λαϊκίστικη. Ο λαϊκισμός εξαπλώνεται παντού. Είναι τόσο επικίνδυνο φαινόμενο όσο το περιέγραψε ο Λένιν χτυπώντας τους ναρόντνικους τότε στην εποχή του, δηλαδή τους λαϊκιστές. Είναι ένα πανίσχυρο δεδομένο, δεν το λέω κόμμα, κοινωνική κατάσταση είναι ο μικροαστισμός … αυτοί οι μικρομεσαίοι οι οποίοι μονίμως ονειρεύονται όχι την κατάργηση του μηχανισμού που παράγει φτώχεια, αλλά το να γίνουν αυτοί πλούσιοι. Με οποιονδήποτε τρόπο. Αυτή η προαγωγή στην ανώτερη τάξη είναι το μόνιμο όνειρο του μικροαστού.
Ο Μουσολίνι λοιπόν έρχεται και λέει: “ Πρέπει να προστατέψουμε τους μικρομεσαίους” - ο όρος μικρομεσαίος είναι του Μουσολίνι – οι οποίοι βάλλονται από τους αστούς που τους φράζουν το δρόμο, δεν τους επιτρέπουν να αναρριχηθούν και απειλούνται μονίμως από τους προλετάριους που είναι ο τρόμος τους. Θα εκπέσουν ίσως κάποτε στους προλετάριους.
Κυνηγάνε δε και προς τα δεξιά και προς τ’ αριστερά. Ο φασισμός βάλλει προς δύο κατευθύνσεις, εξ ου και το σύμβολο του διπλού πέλεκυ. Χτυπάει τους αστούς, χτυπάει και τους προλετάριους
Kι αυτή η Αττική η γη, η πάνσοφη κι ωραία το καύχημα, το κόσμημα, τ΄ άνθος όλου του κόσμου
μέλλει κι αυτή να ερημωθεί κι η στάθμη της να πέσει από τ' άγρια κύματα κι από τη συμφορά
(Νοστράδαμου Προφητείες αποδ. Alan Wistful μτφ Π. Νικολαϊδης V.31)
atticavoice@gmail.com
