Είμαστε λίγοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στο Κακό
Χθες, 10/7/2026, μάθαμε σπό τον ιστότοπο του δήμου Ραφήνας Πικερμίου πως επιτέλους δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ η απόφαση με την οποία η υπεραιωνόβια βελανιδιά της Ραφήνας, το ενυπωσιακό και σεβάσμιο δέντρο που φύεται επί των οδών Λ. Φλέμινγκ και Κέδρων στη Δημοτική Ενότητα Ραφήνας, χαρακτηρίζεται ως προστατευόμενος φυσικός σχηματισμός – Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης, κατόπιν αιτήματος του Δήμου Ραφήνας – Πικερμίου. Όπως μας πληροφορςί ο ιστότοπος του δήμου, η απόφαση δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β’ 4043/02.07.2026, με αριθμό 225819, κατόπιν του σχετικού αιτήματος που είχε υποβάλει ο Δήμος Ραφήνας – Πικερμίου προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας στις 18 Φεβρουαρίου 2025.
Ένας αγώνας που είχε ξεκινήσει πριν από δεκαετίες, από τις πρώτες προσπάθειες πριν από 20 και πλέον χρόνια από ανθρώπους που νοιάζονταν για το δέντρο όταν άλλοι το θεωρούσαν απλά "ένα δέντρο".
Να θυμηθούμε τον κ. Μ. Τσακιρίδη, να θυμηθούμε την ομάδα των Λαζαρή, Τερζοπούλου, Σίμου και της ομάδας της κίνησης Γη & Ελευθερία, που είχε καταθέσει και τη σχετική ειδική μελέτη. Να θυμηθούμε ακομα και το αίτημα του δήμου επί της προηγούμενης αρχής, ή τις δράσεις ατόμων, όπως η "δική μας" Μ. Νατση που υπέβαλε νέο αίτημα και επιδόθηκε σε ένα εξαντλητικό follow up.
Χθες ήρθε η ώρα της δικαίωσης του αιτήματος που υπεβλήθη από τον δήμο και την κ. Λεγάκη, αφού πρώτα βέβαια είχε αλλάξει και η νομοθεσία, μάλλον προς προς την κατεύθυνση της συντόμευσης των διαδικασιών. Η περίπτωση αυτή δείχνει πόσο κρίσιμη είναι η ευαισθητοποίηση και δράση του δήμου σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν όμως ο δήμος θέλει πράγματι να σώσει κάτι και όχι να το κάνει προσχηματικά ή για "προωθητικούς λόγους". Όπως όμως και να είναι, η κήρυξη του δέντρου και η υπαγωγή του σε καθεστώς προστασίας είναι μεγάλο κατόρθωμα και λόγος για να μας κάνει να αισθανθούμε,έστω και για λίγο, πολιτισμένοι άνθρωποι.
Είναι γεγονός πως η δημοσίευση στο ΦΕΚ δεν αρκεί. Γιορτάζουμε τη νομοθετική προστασία αλλά για να γίνει αυτή και ουσιαστική, πρέπει να ακολουθλήσουν τα επόμενα βήματα και μάλιστα χωρίς ολιγωρία. Δηλαδή, μετά τη δημοσίευση της απόφασηςστο ΦΕΚ, η διαδικασία κήρυξης της Βελανιδιάς της Ραφήνας ως Προστατευόμενου Φυσικού Σχηματισμού - Διατηρητέου Μνημείου της Φύσης (βάσει του Ν. 1650/1986 και του Ν. 4685/2020) περνάει από το νομοθετικό επίπεδο στο καθαρά επιχειρησιακό και διαχειριστικό στάδιο.
Το Δασαρχείο Πεντέλης αναλαμβάνει την υλοποίηση της προστασίας και την εποπτεία του μνημείου φροντίζοντας για
1. την Έκδοση Δασικής Αστυνομικής Διάταξης (ΔΑΔ). Η ΔΑΔ εξειδικεύει τις απαγορεύσεις σε τοπικό επίπεδο (π.χ. ακριβής ακτίνα προστασίας γύρω από τον κορμό, απαγόρευση στάθμευσης, δέσμευση της γύρω ζώνης).. Επίσης ορίζει τις ποινικές και διοικητικές κυρώσεις για τους παραβάτες, σύμφωνα με τον Δασικό Κώδικα.
2. την Οριοθέτηση και Χαρτογράφηση στο Γεωγραφικό Πληροφοριακό Σύστημα (GIS). Το Δασαρχείο καταχωρεί επίσημα το ψηφιακό πολύγωνο ή το στίγμα (συντεταγμένες ΕΓΣΑ '87) του δέντρου και της ζώνης προστασίας του στα επίσημα δασικά υπόβαθρα. Αυτό εξασφαλίζει ότι σε μελλοντικές πράξεις χαρακτηρισμού, δημόσια έργα, ή δασικούς χάρτες, η θέση εμφανίζεται ως «Μνημείο της Φύσης» με απόλυτη προστασία.
3. τη Φυσική Σήμανση και Περίφραξη σε συνεργασία με τον δήμο. Επίσης φροντίζουν για:
την τοποθέτηση ενημερωτικών/πληροφοριακών πινακίδων, όπου αναγράφεται ο αριθμός του ΦΕΚ, η επιστημονική ονομασία του είδους, η εκτιμώμενη ηλικία και οι απαγορεύσεις.
την κατασκευή ελαφριάς περίφραξης ή ζώνης προστασίας, αν κρίνεται απαραίτητο για να αποτραπεί η συμπίεση του ριζικού συστήματος από οχήματα ή πεζούς.
4. τη Σύνταξη Μελέτης Συντήρησης & Εξυγίανσης. Το Δασαρχείο συντάσσει ή εγκρίνει ειδική δασοκομική/φυτοπαθολογική μελέτη για τη λήψη μέτρων (παρακολουθώντας την υγειονομική κατάσταση του δέντρου)
5. την επίσημη Ενημέρωση Συναρμόδιων Φορέων
Το Δασαρχείο κοινοποιεί επίσημα το ΦΕΚ:
Στην Υπηρεσία Δόμησης (YΔΟΜ) του Δήμου, ώστε να μην εκδοθεί καμία οικοδομική άδεια που θίγει το δέντρο ή τη ζώνη προστασίας του.
Στις τεχνικές υπηρεσίες (Δήμου και Περιφέρειας) για την αποτροπή έργων οδοποιίας ή εκσκαφών δικτύων (ΔΕΗ, ΕΥΔΑΠ κ.λπ.) κοντά στις ρίζες.
Στην Αστυνομία για τη συνδρομή στην τήρηση των απαγορεύσεων.
Εδώ, επειδή ο δήμος ήταν ο επισπεύδων της αίτησης, αυτό μοιάζει να είναι περιττό αλλά η διαδικασία πρέπει να ολοκληρωθεί κατά το τυπικό γι ανα μην υπάρχουν μετά "παρεξηγήσεις"
Ήταν ένα δίκαιο αίτημα ανθρώπων και συλλογικοτήτων που το υπέβαλλαν επανειλημμένα και επί δεκαετίες στους φορείς και που διέτρεχε για χρόνια τα επίπεδα της διοίκησης χωρίς να βρίσκει την επιθυμητή ολοκλήρωση. Τώρα όμως αυτό έγινε και οφείλουμε να συγχαρούμε τον δήμο Ραφήνας Πικερμίου και τους ανθρώπους του που επέμειναν και ολοκλήρωσαν αυτή τη μακρά διαδικασία.
Το κυκλοφοριακό πρόβλημα αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα που αντιμετωπίζει διαχρονικά η Αθήνα μαζί με τους γειτονικούς της δήμους – όπως και κάθε σύγχρονη μεγαλούπολη εξάλλου. Ένα πρόβλημα που διαρκώς επιδεινώνεται παρά τις κατά καιρούς παρεμβάσεις, όπως η κατασκευή του μετρό και της Αττικής οδού.
Η συνεχής αύξηση του αριθμού των οχημάτων, η υψηλή πληθυσμιακή συγκέντρωση, οι μεταβαλλόμενες ανάγκες μετακίνησης και το ελλιπές δίκτυο Μέσων Μαζικής μεταφοράς έχουν οδηγήσει σε έντονα φαινόμενα κυκλοφοριακής συμφόρησης με σημαντικές επιπτώσεις στην οικονομία, στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής των κατοίκων
Μία από τις λύσεις που προτείνονται για τη λύση του προβλήματος είναι η κατασκευή νέων οδικών αξόνων. Κάτι τέτοιο όμως, σύμφωνα με πολλούς συγκοινωνιολόγους, αν δεν συνδυαστεί και με άλλα μέτρα, θα προσφέρει μόνο τοπικές και παροδικές “ανάσες” χωρίς να λύνει μόνιμα το πρόβλημα
Προς επιβεβαίωση των ισχυρισμών τους αναφέρουν τη θεωρία της «επαγόμενης ζήτησης» και το παράδοξο Braess που καταρρίπτουν τη διαισθητική ιδέα πως «περισσότεροι δρόμοι σημαίνουν οπωσδήποτε μικρότερη κυκλοφοριακή συμφόρηση»
Η θεωρία της επαγόμενης ζήτησης
Η θεωρία αυτή δεν αναπτύχθηκε μόνο από ένα άτομο, αλλά προέκυψε σταδιακά από τη δουλειά πολλών συγκοινωνιολόγων
Μερικοί από τους πιο σημαντικούς είναι ο Anthony Downs(1962), o David Lewis(δεκαετία 1960), ο Martin Mortridge(δεκαετία 1980) και οι Duranton Gilles και Matthew Turner(δεκαετία 2010)
Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι όταν αυξάνεται η χωρητικότητα ενός οδικού δικτύου με την κατασκευή νέων δρόμων, αυξάνεται και η χρήση του με αποτέλεσμα η κυκλοφοριακή συμφόρηση να επιστρέφει σε σύντομο χρονικό διάστημα
Ας παρακολουθήσουμε τη θεωρία αυτή με ένα παράδειγμα. Έστω ότι ένας αυτοκινητόδρομος είναι συνεχώς μποτιλιαρισμένος και για τη βελτίωση της κυκλοφορίας αποφασίζεται η κατασκευή μιας νέας λωρίδας.
Στην αρχή, πράγματι οι ταχύτητες αυξάνονται και οι χρόνοι ταξιδιού μειώνονται. Όμως αυτή η βελτίωση λειτουργεί σαν κίνητρο επιπλέον χρήσης του αυτοκινητόδρομου. Έτσι, οδηγοί που χρησιμοποιούσαν το μετρό ή κάποιο άλλο μέσο μαζικής μεταφοράς επιστρέφουν στο ΙΧ, κάποιοι που ταξίδευαν εκτός αιχμής επιλέγουν πλέον και τις ώρες αιχμής, κάποιοι άλλοι πραγματοποιούν μετακινήσεις που πριν απέφευγαν και κάποιοι άλλοι επιλέγουν κατοικία ή εργασία πιο μακριά, επειδή το ταξίδι φαίνεται πλέον ευκολότερο.
Έτσι η νέα χωρητικότητα του αυτοκινητόδρομου αυξάνεται σταδιακά και αυτό οδηγεί μακροπρόθεσμα σε αστική εξάπλωση, σε περισσότερες και μεγαλύτερες καθημερινές μετακινήσεις, σε αύξηση της ιδιοκτησίας αυτοκινήτων και σε αλλαγές στις χρήσεις γης. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος που οδηγεί με βεβαιότητα σε κυκλοφοριακή και περιβαλλοντική ασφυξία
Για να έρθουμε σε ένα κοντινό μας παράδειγμα, ας μην ξεχνάμε ότι η δημιουργία της Αττικής Οδού έκανε πολύ πιο εύκολη την πρόσβαση στην Ανατολική Αττική και αυτό οδήγησε σε μία διαρκώς εξελισσόμενη πληθυσμιακή έκρηξη την περιοχή αυτή. Μια πληθυσμιακή έκρηξη που, σε συνδυασμό με την παρουσία του αεροδρομίου των Σπάτων και του λιμανιού της Ραφήνας, δημιουργεί πολλές φορές κυκλοφοριακή ασφυξία στις περιοχές αυτές
Αν σκεφτούμε δε ότι προβλέπεται μελλοντικά γιγάντωση του λιμανιού της Ραφήνας που θα δημιουργήσει ανάγκες δημιουργίας νέων οδικών δικτύων τα οποία με τη σειρά τους θα φέρουν ακόμη περισσότερο κόσμο, αντιλαμβανόμαστε ότι οι περιοχές αυτές μπαίνουν σε ένα φαύλο κύκλο αέναης «ανάπτυξης» που θα οδηγήσει στη δημιουργία ενός ασφυκτικού πολεοδομικού συγκροτήματος
Ο Anthony Downs χαρακτήρισε το φαινόμενο ως τον «Σιδηρούν Νόμο της Κυκλοφοριακής Συμφόρησης» (Iron Law of Congestion), υποστηρίζοντας ότι στις μητροπολιτικές περιοχές οι αυτοκινητόδρομοι στις ώρες αιχμής θα τείνουν πάντοτε να λειτουργούν κοντά στο όριο της χωρητικότητάς τους, επειδή κάθε βελτίωση προσελκύει νέα κυκλοφορία.
Η θεωρία της επαγόμενης ζήτησης δεν υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να κατασκευάζονται νέοι δρόμοι. Αντίθετα, υποστηρίζει πως αυτό από μόνο του δεν είναι αρκετό για να λύσει το πρόβλημα της κυκλοφοριακής συμφόρησης και επισημαίνει ότι για την κατασκευή τους απαιτείται πολύ καλός σχεδιασμός που πρέπει να λαμβάνει υπόψη το συνολικό σύστημα κυκλοφορίας. Αυτό συνεπάγεται τη λεπτομερή κατανόηση της μετακίνησης εμπορευμάτων και ανθρώπων, καθώς και των κινήτρων που υποκινούν αυτές τις μετακινήσεις.
Αυτό που πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα είναι ο πολύ σημαντικός ρόλος που παίζουν τα Μέσα Μαζικής Μεταφοράς στον περιορισμό της επαγόμενης ζήτησης, καθώς σε μια μεγάλη πόλη υπάρχει μια ισορροπία ανάμεσα στο χρόνο μετακίνησης με ΙΧ αυτοκίνητο και στο χρόνο μετακίνησης με δημόσιες συγκοινωνίες. Αν η οδήγηση γίνει αισθητά ταχύτερη, πολλοί θα εγκαταλείψουν τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Αντίθετα, όταν βελτιώνονται οι δημόσιες συγκοινωνίες, ένα μέρος των οδηγών μετακινείται προς αυτές. Έτσι το σύστημα επανέρχεται σε μια νέα ισορροπία
Το παράδοξο του Braess
Σύμφωνα με το παράδοξο του Braess, η προσθήκη ενός ή περισσότερων δρόμων σε ένα οδικό δίκτυο – αντί να επιταχύνει - μπορεί να επιβραδύνει τη συνολική ροή της κυκλοφορίας. Και αυτό δεν έχει να κάνει με το φαινόμενο της επαγόμενης ζήτησης, καθώς μπορεί να συμβεί ακόμη και χωρίς αύξηση του αριθμού των οχημάτων και οφείλεται στο ότι κάθε οδηγός επιλέγει τη διαδρομή που τον συμφέρει ατομικά, προκαλώντας τελικά ένα χειρότερο αποτέλεσμα για το σύνολο.
Η ιδέα σχετίζεται με ένα παλαιότερο παράδειγμα του Arthur Pigou (1920), ενώ το παράδοξο διατυπώθηκε από τον Dietrich Braess το 1968. Ο Braess, μαθηματικός στο Πανεπιστήμιο του Ρουρ της Γερμανίας, παρατήρησε ότι η ροή σε ένα οδικό δίκτυο θα μπορούσε να επιβραδυνθεί από την προσθήκη ενός νέου δρόμου εφόσον οι οδηγοί επιλέγουν αυτόβουλα τη διαδρομή τους με βάση το ποια διαδρομή θεωρούν ταχύτερη, καθώς η διαδρομή αυτή θα επιλεγόταν από τους περισσότερους οδηγούς
Ας δούμε το παρακάτω παράδειγμα. Στο οδικό δίκτυο του σχήματος τα αυτοκίνητα ξεκινούν από το σημείο (A) με προορισμό το σημείο (B) και μπορούν να το κάνουν ακολουθώντας δύο εναλλακτικές διαδρομές: την πάνω (ΑΓΔ) που περιλαμβάνει πρώτα μία φαρδιά διαδρομή (ΑΓ) με πολλές λωρίδες κυκλοφορίας και μετά μία στενή (ΓΒ) και την κάτω (ΑΔΒ) που περιλαμβάνει πρώτα μία στενή διαδρομή (ΑΔ) και μετά μία φαρδιά (ΔΒ)
Ας υποθέσουμε ότι η ροή στις στενές διαδρομές επηρεάζεται από το πλήθος των αυτοκινήτων που δέχονται, με τη διάρκεια του ταξιδιού να αυξάνεται όσο μεγαλώνει το πλήθος των αυτοκινήτων, ενώ ο χρόνος διέλευσης στις φαρδιές διαδρομές είναι σταθερός και ίσος με 20 λεπτά, ανεξάρτητος από τον αριθμό των αυτοκινήτων
Ας υποθέσουμε επίσης ότι ο χρόνος διέλευσης στις στενές διαδρομές δίνεται από τον μαθηματικό τύπο (Τ/10) λεπτά, όπου Τ ο αριθμός των αυτοκινήτων που βρίσκονται σε μία από αυτές τις διαδρομές
Όπως βλέπουμε, οι δύο εναλλακτικές διαδρομές από το Α στο Β είναι ισοδύναμες και έτσι ένας οδηγός δεν μπορεί να έχει κάποια ιδιαίτερη προτίμηση σε μία από αυτές. Αν λοιπόν 200 αυτοκίνητα ξεκινήσουν από το Α να πάνε στο Β, η στατιστική λέει ότι αυτά θα μοιραστούν και τα 100 θα ακολουθήσουν τη μία διαδρομή και τα άλλα 100 την άλλη. Στην περίπτωση αυτή, αν εφαρμόσουμε τον μαθηματικό τύπο για Τ=100 θα δούμε ότι κάθε στενή διαδρομή απαιτεί 100/10 = 10 λεπτά και έτσι ο συνολικός χρόνος από το Α στο Β είναι 30 λεπτά, είτε μέσω της διαδρομής ΑΓΒ είτε μέσω της ΑΔΒ
Ας δούμε όμως τι θα συμβεί όταν παραδοθεί στην κυκλοφορία μία γέφυρα (ΓΔ) ταχείας κυκλοφορίας που συνδέει τα σημεία (Γ) και (Δ) σε μηδενικό χρόνο σχεδόν.
Στην περίπτωση αυτή, είναι βέβαιο ότι κάθε οδηγός θα σκεφτεί να φτάσει όσο το δυνατό πιο γρήγορα στη γέφυρα και αυτό θα συμβεί παίρνοντας τη διαδρομή ΑΔ (όπου ακόμη και όλα τα 200 αυτοκίνητα να την ακολουθήσουν θα χρειαστούν χρόνο το πολύ 20 λεπτά, σε αντίθεση με τη διαδρομή ΑΓ που απαιτεί οπωσδήποτε 20 λεπτά), στη συνέχεια θα περάσει από το Γ στο Δ σε χρόνο μηδέν και μετά θα πάρει τη διαδρομή ΓΒ
Αυτό όμως θα έχει ως αποτέλεσμα (εφόσον και τα 200 αυτοκίνητα θα επιλέξουν τη διαδρομή ΑΔ) να χρειαστούν τελικά 20+20=40 λεπτά, αντί για 30 λεπτά που χρειαζόταν πριν την κατασκευή της γέφυρας ΓΔ.
Αυτό βέβαια συμβαίνει επειδή δεν είναι όλες οι διαδρομές ισοδύναμες και κάθε οδηγός επιλέγει αυτήν που θεωρεί πιο γρήγορη με αποτέλεσμα, αντί για βελτίωση της κυκλοφορίας, να έχουμε επιδείνωση
Αυτό το παράδειγμα παρουσιάστηκε το 1968 από τον Γερμανό μαθηματικό Dietrich Braess. Παρότι τα αυτοκίνητα επέλεξαν την καλύτερη διαθέσιμη διαδρομή για να μεγιστοποιήσουν το ατομικό τους όφελος, αυτό τελικά δεν συνέβη γιατί όλοι σκέφτηκαν το ίδιο
Το παράδοξο του Braess έχει χρησιμοποιηθεί για να εξηγήσει περιπτώσεις ανέλπιστης βελτίωσης της ροής κυκλοφορίας σε κάποιες περιπτώσεις που –για διάφορους λόγους – έκλεισαν υπάρχοντες κύριοι δρόμοι
Στη Σεούλ της Νότιας Κορέας, για παράδειγμα, η κυκλοφορία γύρω από την πόλη επιταχύνθηκε όταν ο αυτοκινητόδρομος Cheonggye αφαιρέθηκε στο πλαίσιο του έργου αποκατάστασης του Cheonggyecheon.
Στη Στουτγάρδη της Γερμανίας, μετά από έργα στο οδικό δίκτυο το 1969, η κατάσταση της κυκλοφορίας δεν βελτιώθηκε μέχρι που ένα τμήμα νεόκτιστου δρόμου έκλεισε.
Το 1990, το προσωρινό κλείσιμο της 42ης Οδού στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης για την Ημέρα της Γης μείωσε την κυκλοφοριακή συμφόρηση στην περιοχή.
Το 2008, οι Youn, Gastner και Jeong επέδειξαν συγκεκριμένες διαδρομές στη Βοστώνη, τη Νέα Υόρκη και το Λονδίνο όπου αυτό θα μπορούσε να συμβεί και επεσήμαναν δρόμους που θα μπορούσαν να κλείσουν για να μειωθούν οι προβλεπόμενοι χρόνοι μετακίνησης.
Το 2009, η Νέα Υόρκη πειραματίστηκε με το κλείσιμο του Broadway στην Times Square και την Herald Square, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ροής της κυκλοφορίας και τη δημιουργία μόνιμων πεζόδρομων.
Το 2012, ο Paul Lecroart, του Ινστιτούτου Σχεδιασμού και Ανάπτυξης της Île-de-France, έγραψε ότι «Παρά τους αρχικούς φόβους, η αφαίρεση των κύριων δρόμων δεν προκαλεί επιδείνωση των συνθηκών κυκλοφορίας πέρα από τις αρχικές προσαρμογές. Η μεταφορά της κυκλοφορίας είναι περιορισμένη και κατώτερη των προσδοκιών». Σημειώνει επίσης ότι ορισμένες μετακινήσεις με ιδιωτικά οχήματα δεν μεταφέρονται στις δημόσιες συγκοινωνίες και απλώς εξαφανίζονται
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε επίσης όταν το κλείσιμο δρόμων δεν ήταν μέρος ενός αστικού έργου αλλά συνέπεια ενός ατυχήματος. Το 2012 στη Ρουέν, μια γέφυρα καταστράφηκε από πυρκαγιά. Τα επόμενα δύο χρόνια, άλλες γέφυρες χρησιμοποιήθηκαν περισσότερο, αλλά ο συνολικός αριθμός αυτοκινήτων που διέσχιζαν τις γέφυρες μειώθηκε.
Το παράδοξο του Braess και η θεωρία της επαγόμενης ζήτησης αναδεικνύουν πως η κυκλοφοριακή συμφόρηση δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με την κατασκευή περισσότερων δρόμων.
Η εμπειρία σε πολλές πόλεις ανά τον κόσμο έχει δείξει ότι η βελτίωση των μετακινήσεων απαιτεί έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, ο οποίος θα συνδυάζει την ανάπτυξη αξιόπιστων και ελκυστικών Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, την ορθολογική διαχείριση του οδικού δικτύου και τη σωστή χωροταξική οργάνωση των αστικών κέντρων. Οι νέες οδικές υποδομές μπορούν να αποτελέσουν ένα μέρος μόνο της λύσης και αυτό μόνο όταν εντάσσονται σε έναν συνολικό σχεδιασμό που λαμβάνει υπόψη τις μακροχρόνιες επιπτώσεις τους.
Και σε ό,τι αφορά στην Ελλάδα, ίσως το πιο σημαντικό μέτρο - όχι μόνο για τη μείωση της κυκλοφοριακής συμφόρησης αλλά και για την ίδια την επιβίωση της χώρας - είναι η αποκέντρωσή της με τη δημιουργία πολλών μικρών και διάσπαρτων κέντρων, αντί του υδροκέφαλου τέρατος που έχει δημιουργηθεί στην Αττική
Αυτό όμως απαιτεί ένα συνολικό εθνικό σχεδιασμό που θα αποβλέπει κέρδη σε βάθος χρόνου πολλών δεκαετιών. Και δυστυχώς, τα γνωστά γεράκια, αυτά που βρίσκονται στα κέντρα λήψης των αποφάσεων και πίσω από κάθε κρατικό σχεδιασμό, με αποκλειστικό γνώμονα το ατομικό τους κέρδος, δεν είναι διατεθειμένα να παραχωρήσουν τόσο χρόνο
Πηγές
https://en.wikipedia.org/wiki/Lewis%E2%80%93Mogridge_position
από το Παρατηρητήριο Πειραϊκής
Έχετε ακούσει τον όρο "Depaving" (Απο-τσιμεντοποίηση);
Είναι το πιο ελπιδοφόρο κίνημα αστικής ανάπλασης που σαρώνει αυτή τη στιγμή την Ευρώπη και τον κόσμο. Τι ακριβώς συμβαίνει; Οι δήμοι ξηλώνουν την άσφαλτο και το άχρηστο τσιμέντο, για να επιστρέψει το χώμα, το πράσινο και η ζωή στις πόλεις! Ποιες πόλεις δείχνουν τον δρόμο;
Γένοβα (Ιταλία): Έγινε η πρώτη πόλη που το θεσμοθέτησε επίσημα! Στη συνοικία Lagaccio, ξηλώνουν ένα ολόκληρο πρώην στρατόπεδο (Πάρκο Gavoglio), γκρεμίστηκαν τσιμέντα και δημιουργούν έναν τεράστιο πράσινο πνεύμονα 5 εκταρίων. Παράλληλα, ξηλώνουν την άσφαλτο από σχολικές αυλές για να παίζουν τα παιδιά σε φυσικό έδαφος.
Παρίσι (Γαλλία): Μετατρέπουν χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα γκρίζων δρόμων και σχολικών προαυλίων σε «δάση τσέπης» και χώρους πρασίνου.
Πόρτλαντ (ΗΠΑ) & Μάντσεστερ (Μεγάλη Βρετανία): Οργανωμένες ομάδες πολιτών και δήμοι παίρνουν τα κομπρεσέρ, βγάζουν το μπετόν και φυτεύουν δέντρα, αλλάζοντας το μικροκλίμα των γειτονιών.
Γιατί το κάνουν; Γιατί εκεί οι πολίτες συνειδητοποίησαν ότι το τσιμέντο πνίγει τις πόλεις, δημιουργεί ανυπόφορη ζέστη το καλοκαίρι (θερμικές νησίδες) και εμποδίζει το έδαφος να απορροφήσει το νερό, με αποτέλεσμα να πλημμυρίζουμε με την πρώτη βροχή. Το χώμα αντίθετα, λειτουργεί ως φυσικό σφουγγάρι και κλιματιστικό
από το Παρατηρητήριο Πειραϊκής
Η Αστική Θερμική Νησίδα στον Πειραιά έχει ένα ιδιαίτερο, μοναδικό χαρακτηριστικό που δεν συναντάμε σε άλλες πόλεις: το ίδιο το λιμάνι λειτουργεί ως θερμικός κινητήρας. Το καλοκαίρι, η πόλη δεν υποφέρει μόνο από το τσιμέντο των δρόμων της, αλλά και από την έντονη παρουσία των πλοίων –και κυρίως των κρουαζιερόπλοιων– που ελλιμενίζονται συνεχώς.
Αυτά τα μεγαθήρια επιβαρύνουν το μικροκλίμα του Πειραιά με τρεις τρόπους:
Πρώτον, μέσω της Εκπομπής Θερμότητας 24/7, δηλαδή 24 ώρες καθημερινά καθώς οι γιγάντιες μηχανές τους δεν σβήνουν ποτέ, αλλά λειτουργούν ασταμάτητα για να ηλεκτροδοτούν ολόκληρες πλωτές πολιτείες, εκλύοντας τεράστια θερμικά φορτία απευθείας στην ατμόσφαιρά μας.
Δεύτερον, λόγω του «Εφέ του Καθρέφτη» (Albedo Effect), καθώς οι απέραντες επιφάνειες από μέταλλο και γυαλί ανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία με τεράστια ένταση, στέλνοντάς την πίσω στον αστικό ιστό αντί να την απορροφά η θάλασσα.
Τρίτον, μέσω της Φραγής της Θαλάσσιας Αύρας, αφού με ύψος που ξεπερνά τους 15 ορόφους, τα πλοία αυτά δημιουργούν ένα τεχνητό τείχος κατά μήκος του λιμανιού που μπλοκάρει τη σωτήρια θαλάσσια αύρα, εμποδίζοντας τις γειτονιές του Πειραιά να δροσιστούν, ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Όπως αποτυπώνεται καθαρά και στο διάγραμμα η κατάσταση επιβαρύνεται δραματικά από τις εκπομπές Οξειδίου του Αζώτου (NOx). Τα οξείδια του αζώτου, που απελευθερώνονται σε τεράστιες ποσότητες επί 24ώρου βάσεως από τις καύσεις των πλοίων, δεν αποτελούν απλώς μια σοβαρή πηγή αέριας ρύπανσης, αλλά αντιδρούν στην ατμόσφαιρα και συμβάλλουν στη δημιουργία δευτερογενών ρύπων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται ακόμη περισσότερη θερμότητα πάνω από την πόλη, εκτινάσσοντας τις θερμοκρασίες σε ακραία επίπεδα.
Ο Πειραιάς χρειάζεται επειγόντως ένα συνολικό σχέδιο αποτσιμεντοποίησης (Depaving) και πράσινων υποδομών. Η επιστροφή του χώματος και της βλάστησης στις γειτονιές είναι η μόνη λύση για να λειτουργήσει το έδαφος ως φυσικό κλιματιστικό και να πάρει ανάσα η πόλη απέναντι σε αυτή τη μοναδική θερμική πίεση.
Χθες, Παρασκευή 29/5, διεξήχθη το συνέδριο “Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη” που διοργανώνουν από κοινού το Powergame.gr και ο Economist. Το συνέδριο, όπως μας ενημερώνει το εν λόγω site, συγκέντρωσε κυβερνητικούς αξιωματούχους, ευρωπαϊκούς θεσμούς, επιχειρηματικούς ομίλους, τραπεζικά στελέχη και εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης σε μια συζήτηση για το νέο "αναπτυξιακό αποτύπωμα" του νησιού. Και, βέβαια, πάνω από όλους τον Κυριάκο Μητσοτάκη
Η γλώσσα η δική τους είναι όμορφη, έχει ωραίες λέξεις και δυναμικές περιφραστικές εκφράσεις που δε γίνεται να μη σε πείσουν πως όλοι αυτοί γνωρίζουν καλά το αντικείμενο και πως -πάνω από όλα- το κάνουν για το καλό μας. Μας μιλούν για “μεγάλα έργα”, για “ανάπτυξη”, για “μεταμόρφωση”, για “μετατροπή της Κρήτης σε στρατηγικό κόμβο”, για “υποδομές”, για “επενδύσεις”, για “μετάβαση της χώρας σε ένα μοντέλο τουρισμού υψηλής προστιθέμενης αξίας”, για “σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με το νέο παραγωγικό και επενδυτικό μοντέλο του νησιού”, για "αναπτυξιακό αποτύπωμα"
Δυστυχώς, η γλώσσα η δική μας είναι πιο σκληρή, πιο λιτή και λιγότερο γοητευτική. Δεν έχει όμορφες λέξεις και δεν χαϊδεύει αυτιά. Εμείς απλά θα πούμε ότι στην Κρήτη μαζεύτηκαν όρνια και κοράκια για να κανονίσουν πώς θα μοιραστούν τη λεία τους, ρημάζοντας ακόμη περισσότερο αυτό τον ευλογημένο από τους Θεούς τόπο που έχει την ατυχία να τον λυμαίνονται αχόρταγα αρπακτικά
Για το θέμα αυτό επιλέξαμε δύο κείμενα. Το ένα είναι από ανάρτηση στο fb του δημοσιογράφου Μάριου Διονέλλη, επί δεκατρία χρόνια ανταποκριτή της “Εφημερίδας των Συντακτών” στο νησί της Κρήτης και προσφάτως απολυθείς από αυτήν – στα πλαίσια πολιτικών εκκαθαρίσεων μετά το πέρασμα της εφημερίδας στην εποχή Μελισσανίδη
Το άλλο κείμενο είναι του δημοσιογράφου Δημήτρη Πολιτάκη από τη lifo.gr.
Μπορεί να είναι διαφορετικού ύφους τα δύο κείμενα. είναι όμως αλληλοσυμπληρούμενα και αναδεικνύουν την πραγματικότητα. Αυτήν ακριβώς που προσπαθούν να κουκουλώσουν και να ωραιοποιήσουν τα συστημικά ΜΜΕ, που είναι ιδιοκτησία αυτών ακριβώς των αρπακτικών
Γράφει ο Μάριος Διονέλλης:
Κοίτα λίγο αυτές τις εικόνες. Είναι η Κρήτη όπως διαφημίζεται στο συνέδριο του Economist που ξεκινά αύριο στα Χανιά. Θα έρθουν ο Τασούλας, ο Μητσοτάκης, ο Στουρνάρας, ο Περιστέρης (ΤΕΡΝΑ), ο Εξάρχου (AKTOR), οι τραπεζίτες, οι μεγαλοξενοδόχοι, οι εταιρείες εξορύξεων και ενέργειας να μας πουν πως θα… «μεταμορφωθεί η Κρήτη».
Βλέπεις με τι έχουν περικυκλώσει το νησί; Διαφημίζουν πυλώνες, ΒΑΠΕ, φαραωνικά αεροδρόμια, διόδια και τσιμέντο, πολύ τσιμέντο. Και ξενοδοχεία 6.246 κλινών στην… Τριόπετρα (Ψάξε να δεις πού είναι αν δεν ξέρεις και δες και τη δεύτερη φωτογραφία με την εικόνα του project).
Τις εικόνες αυτές όλο και περισσότερο, όλο και συχνότερα θα τις βλέπεις να παρουσιάζονται ως ευλογία. Επειδή οι ίδιοι που τις σχεδιάζουν, οι ίδιοι ελέγχουν ήδη σχεδόν και το σύνολο των ΜΜΕ. Όλο και περισσότερο θα χρειάζεται να ψάχνεις μόνος και μόνη σου την αλήθεια και τις διαφορετικές φωνές.
Περίπου 150 φορείς καλούν σε συγκέντρωση έξω από την αίθουσα στα Χανιά όπου θα παρουσιαστεί και θα διαφημιστεί αυτή η «μεταμόρφωση». Ζήτησαν να συμμετάσχουν μάλιστα για να πουν τη γνώμη τους και δεν πήραν ούτε απάντηση,
Αύριο Παρασκευή, στις 9 το πρωί θα είναι εκεί να διαδηλώνουν.
Γράφει ο Δημήτρης Πολιτάκης
Η «μεταμόρφωση» της Κρήτης
Στον αστερισμό των «mega projects» και της «υψηλής προστιθέμενης αξίας» το νησί.
Από την εποχή ομώνυμης νουβέλας του Κάφκα κι ακόμα πιο παλιά (από τους αρχαίους ελληνικούς μύθους), πολύ σπάνια η «μεταμόρφωση» είναι για καλό. Συχνά δε, είναι συνώνυμο της «παραμόρφωσης». Στις μέρες μας όμως τείνει να χρησιμοποιείται ως μια πιο φαντασμαγορική βερσιόν της (ραγδαίας και ριζικής) «εξέλιξης», σύμφωνα με την ορολογία τόσο της πλαστικής χειρουργικής όσο και της επιχειρηματικής / επενδυτικής / «αναπτυξιακής» αργκό. Ακόμα κι έτσι πάντως δεν παύει να προκαλεί ένα δυσοίωνο προαίσθημα η λέξη, ειδικά όταν δεσπόζει στον τίτλο συνεδρίων υψηλού βεληνεκούς και μεγάλης κλίμακας σαν αυτό που διεξάγεται σήμερα στα Χανιά «με τη συμμετοχή του ΠτΔ, του πρωθυπουργού και μελών της κυβέρνησης, του επικεφαλής της ΤτΕ, άλλων εκπροσώπων της ΕΚΤ καθώς και των εκπροσώπων μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων».
«Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη» είναι ο πλήρης τίτλος του συνεδρίου, το οποίο διοργανώνεται από τον Economist – για την ακρίβεια, από τον «περιφερειακό βραχίονα» που φέρει την ονομασία The Economist Events for Greece, Cyprus, Malta and south-eastern Europe – και το οικονομικό site powergame.gr. Και βλέποντας την εικονογράφηση που συνοδεύει την αναγγελία της εκδήλωσης είναι σα να βλέπεις την «μεταμόρφωση» να έχει συμβεί ήδη (ήταν τόσο κραυγαλέα η «σήμανση» των στοιχείων που στην αρχή νόμισα ότι ήταν αφίσα κάποιας συλλογικότητας ή κάποιου φορέα που αντιτίθεται στην μετατροπή του νησιού σε ατέλειωτο εργοτάξιο).
Το νησί απεικονίζεται στον χάρτη περικυκλωμένο από μπουλντόζες, εκσκαφείς, ανεμογεννήτριες, γερανούς, μπετονιέρες και πλατφόρμες εξόρυξης έτοιμο να μεταμορφωθεί σε ένα αχανές εργαστήριο ανάπτυξης με «ενεργειακές» προοπτικές, mega projects, κολοσσιαίες επενδύσεις και πλήρη ανάπτυξη και κυριαρχία του μοντέλου της «υψηλής προστιθέμενης αξίας» ή της «πολυτελούς φιλοξενίας» όπως γλαφυρά αποκαλείται ο τουρισμός των πεντάστερων πολυτελών resorts που καταπίνουν στο πέρασμά τους.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιαιτέρως ευαίσθητος ή ιδιαιτέρως «αριστερός» για να πικρίζει η γεύση του ή για να ξινίζει τα μούτρα του όταν ακούει για «κύματα επενδύσεων» (που σαρώνουν το νησί), για διεθνή brands, για μεγάλα funds, για κέντρα «wellness», για «yachting υποδομές» και για ισχυρούς «hospitality operators» του εξωτερικού (που στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους στην Κρήτη). Αρκεί η πικρή εμπειρία που έχει ένας μέσος πολίτης από την εφαρμογή τέτοιων μεγαλεπήβολων projects που σπανίως τον συμπεριλαμβάνουν, ακόμα και όταν φέρουν τον μανδύα του «κοινωφελούς». Κάπως έτσι – ως μέγα όφελος, έστω και μακροπρόθεσμα, και ως υψηλό προνόμιο για όλους – παρουσιάζεται στο κοινό η «μεταμόρφωση της Κρήτης», για τους περισσότερους κατοίκους της οποίας μπορεί να υποθέσει κανείς, με σχετική ασφάλεια, ότι άλλα είναι τα ζητήματα που τους καίνε, σε κάθε επίπεδο της κοινωνικής ζωής.
Δημοσίευση της Δήμητρας Βήνη στην Πειραϊκή Αλληλεγγύη
Η εικόνα της Μαρίνας Ζέας σήμερα είναι σχεδόν συμβολική για το πώς αντιμετωπίζεται πλέον ο δημόσιος παραλιακός χώρος στον Πειραιά: λιγότερο ως ζωντανό οικοσύστημα πόλης και περισσότερο ως «καθαρός καμβάς» επένδυσης, κατανάλωσης και τουριστικής εικόνας.
Πριν από λίγους μήνες, όταν ξεκίνησαν οι κοπές των δέντρων, η συζήτηση παρουσιάστηκε περίπου σαν υπερβολική αντίδραση κατοίκων απέναντι σε μια «αναγκαία αναβάθμιση». Όμως το “μετά” αρχίζει πλέον να αποκαλύπτει τι πραγματικά σημαίνει αυτή η αναβάθμιση.
Η παλιά Μαρίνα Ζέας — με όλα τα προβλήματά της — είχε ώριμο πράσινο, σκίαση, φυσικές ασυνέχειες, σημεία όπου το μάτι και το σώμα ξεκουράζονταν. Τα μεγάλα δέντρα λειτουργούσαν όχι μόνο αισθητικά αλλά και περιβαλλοντικά: έριχναν τη θερμοκρασία, συγκρατούσαν σκόνη, μείωναν την αντανάκλαση του ήλιου και δημιουργούσαν μια αίσθηση κατοικημένου δημόσιου χώρου.
Τώρα βλέπουμε ένα τοπίο σκληρών επιφανειών. Εκτεταμένο μπετόν, γεωμετρικές φόρμες, μικρά νεαρά δέντρα που θα χρειαστούν ίσως δεκαετίες για να προσφέρουν ό,τι πρόσφεραν τα κομμένα ώριμα δέντρα — αν επιβιώσουν. Η σκίαση έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Ο χώρος μοιάζει “καθαρός”, αλλά και αφιλόξενος κάτω από τον ήλιο.
Αυτό είναι και πολιτικό ζήτημα.
Γιατί η σύγχρονη «ανάπλαση» σε πολλές παραλιακές πόλεις ακολουθεί το ίδιο μοτίβο:
* λιγότερη φύση και περισσότερος έλεγχος του χώρου,
* λιγότερη αυθόρμητη χρήση από κατοίκους,
* περισσότερη εικόνα premium προορισμού,
* περισσότερο real estate και τουριστική αισθητική,
* λιγότερη οικολογική μνήμη.
Η περιβαλλοντική διάσταση δεν είναι δευτερεύουσα. Σε μια πόλη ήδη επιβαρυμένη θερμικά και ατμοσφαιρικά, η αφαίρεση ώριμων δέντρων δεν είναι “λεπτομέρεια έργου”. Είναι παρέμβαση στο μικροκλίμα και στην καθημερινότητα των ανθρώπων.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πολύ χαρακτηριστικό στη φωτογραφία:
οι κυκλικές κατασκευές μοιάζουν σχεδόν με “μνημεία” των δέντρων που έλειψαν. Τεράστιες άδειες επιφάνειες γύρω από ελάχιστο πράσινο. Σαν η φύση να μετατρέπεται πλέον σε διακοσμητικό στοιχείο μέσα σε αρχιτεκτονική βιτρίνας. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί οι πόλεις είναι αφόρητες το καλοκαίρι!
Από τη δεκαετία του 1990, κυρίως από τα τελευταία της χρόνια, όταν το διαδίκτυο άρχισε να απλώνει στέρεες ρίζες στην καθημερινότητα μας, η ζωή μας άρχισε να αλλάζει. Μπορεί αυτό να μην ήταν κραυγαλέο στην Ελλάδα αλλά στην υπόλοιπη Ευρώπη και κυρίως στις ΗΠΑ οι αλλαγές ήταν εντονότερες και ακόμα πιο γρήγορες. Είχαν ξεκινήσει και μερικά χρόνια νωρίτερα, από την εποχή του Netscape (1993-1994 περίπου) όταν ο πρωτοποριακός αυτός Web browser έδωσε στον καθένα τη δυνατότητα της χρήσης του διαδικτύου και τελικά τη δυνατότητα της συμμετοχής στη διαμόρφωση του «τοπίου» του. Με τη λέξη «τοπίο» εννοούμε το περιεχόμενο και τις διασυνδέσεις αυτού με το περιεχόμενο που παρήγαγαν άλλοι χρήστες. Την εμφάνιση του Netscape Navigator ακολούθησε και ο Internet Explorer της Microsoft και αργότερα η εξέλιξη του Netscape o Mozilla Firefox και η εισβολή μας στο διαδίκτυο (ή η εισβολή του διαδικτύου στις ζωές μας) έγινε ραγδαία.
Από την πενταετία με τους ιδιώτες και ακαδημαϊκούς χρήστες διαδικτύου του 1994 και μέχρι το 1998, περάσαμε στην ανάπτυξη και της επιχειρηματικής δραστηριότητας στο διαδίκτυο με το λεγόμενο “e-commerce, όταν άρχισαν να φτιάχνονται τα «e-μαγαζιά» τα οποία τελικά έφτιαξαν την τότε φούσκα που ονομάστηκε «φούσκα των dot-com». Αυτό δεν ήταν τίποτα άλλο από τη φρενίτιδα που προκάλεσε ο νέος τρόπος θέασης του κόσμου και αλληλεπίδρασης, μέσω του διαδικτύου. Αυτή η φρενίτιδα φυσικά υποστηρίχθηκε από τις εταιρείες marketing οι οποίες δεν χάνουν ευκαιρία να μεγεθύνουν βιαστικά ακόμα και το πιο ασήμαντο ή το πιο άδειο προκειμένου να του αυξήσουν αδικαιολόγητα την αξία για να κερδίσουν από την «προεξόφληση του καλπασμού της μετοχής» στα χρηματιστήρια. Άσχετα με το αν αφήνουν πίσω τους ερείπια, οι «μαρκετίστες» κερδίζουν όσο «σπρώχνουν» την κατάσταση. Έτσι όταν έγινε φανερό πως άνθρωποι και επιχειρήσεις είχαν ρίξει περισσότερα λεφτά απ’ ότι τελικά άξιζαν τα διάφορα dot-com (.com) μαγαζιά, έσκασε και η φούσκα. Από την εποχή εκείνη όμως έμειναν 2-3 ζωντανοί που μοιράστηκαν τελικά όλο το χρήμα. Τους ξέρετε. Είναι η Google, η Amazon, το e-bay από μεγάλους αλλά και μερικοί μικρότεροι που δεν ανοίχτηκαν πολύ αλλά και ήταν και πιο νοικοκυρεμένοι.
Το ίδιο έγινε μερικά χρόνια αργότερα με τα κρυπτονομίσματα και άλλες «επενδυτικές διαδικτυακές ευκαιρίες». Η ελπίδα του γρήγορου πλουτισμού που γεννά η καινοτομία είναι το πιο μοσχοπουλημένο προϊόν του καπιταλισμού. Είναι αυτό που τον τρέφει και τον εδραιώνει στις ψυχές των μικροαστών που βλέπουν έτσι τον δρόμο προς το μεγαλείο. Growth at all Costs το λένε και αποτελεί πια κυρίαρχη αντίληψη στις «αναπτυσσόμενες οικονομίες» όρος που αποτελεί εξωραϊσμό για τις χώρες που το παγκόσμιο οικονομικό κατεστημένο σε συνεργασία με τις εγχώριες ελίτ, καταδίκασαν τους λαούς τους σε μόνιμη φτώχεια. Πνευματική πρώτα και οικονομική μετά. Αυτό ας το κρατήσουμε γιατί θα δούμε παρακάτω πως το αξιοποιούν αυτές οι οικονομικές ελίτ.
Σήμερα ζούμε την Τρίτη Μεγάλη Φούσκα -όπως φαίνεται από αυτά που θα δούμε παρακάτω. Μετά τις φούσκες των dot-coms και των κρυπτονομισμάτων, η επόμενη φούσκα φαίνεται πως θα είναι η A(rtificial) I(ntelligence) δηλαδή αυτό που αποκαλούμε στα ελληνικά ως Τεχνητή Νοημοσύνη. Ήδη η επένδυση τεράστιων κεφαλαίων από τους αποκαλούμενους «Μεγάλους» και μάλιστα χωρίς αυτά να τους αποδίδουν πίσω τουλάχιστον τα ίδια ποσά. Τουλάχιστον σε όλους όσοι αποτελούν τους μεγάλους. Βέβαια ακόμα και αν έχουν πολλαπλάσια έξοδα απ’ ότι έσοδα από την ίδια τη δουλειά τους, οι μετοχές τους τους φέρνουν καλά κέρδη. Η κατάσταση θυμίζει πολύ τα dot coms όταν παντού επικρατούσε το σύνθημα Growth Now – Profit later αλλά είναι και κάτι ακόμα, πέρα από την επιχειρηματική – οικονομική διαχείριση της κατάστασης και αυτό έχει να κάνει με την πραγματική βιωσιμότητα της τεχνητής νοημοσύνης στον πλανήτη μας.
Η βιωσιμότητα του AI (ΤΝ)
Για να εκτιμήσουμε τη βιωσιμότητα του AI, δηλαδή των μοντέλων της τεχνητής νοημοσύνης ως στοιχείο (και μάλιστα βασικό) της παγκόσμιας παραγωγικής διαδικασίας, μάλλον πρέπει να σκεφτούμε τι ζητάει από εμάς για να υπάρξει και να δουλέψει για το καλό μας (ή για το κακό μας). Χρειάζεται μόνο έρευνα από εξειδικευμένους επιστήμονες που θα παράγει την εξέλιξη των υποδομών (hardware- software – data centers κλπ) ή χρειάζεται και άλλα τα οποία φαινομενικά δεν σχετίζονται με χειρισμούς τεχνολογίας αιχμής;
Επιπλέον, ακόμα και αν θεωρήσουμε πως η παραγωγή software μπορεί να είναι διαρκώς εξελισσόμενη και το προϊόν (λογισμικό) να γίνεται όλο και περισσότερο, όλο και πιο εξελιγμένο, όλο και πιο αποτελεσματικό, η ανάγκη για παράλληλη ανάπτυξη του hardware είναι απαιτητική σε πόρους. Σε φυσικούς πόρους όπως σπάνιες γαίες και μέταλλα. Επίσης η λειτουργία του απαιτεί ενέργεια και γλυκό νερό (για την ψύξη των συστημάτων). Και η όλη διαδικασία παράγει σημαντικές ποσότητες αποβλήτων που κάπου πρέπει να καταλήξουν. Με δυο λόγια και συγκρίνοντας την πρώτη «επανάσταση» εκείνη των dot-com με τη σημερινή, εκείνη της AI βλέπουμε πως η πρώτη αφορούσε κάτι «άυλο» ενώ η σημερινή έχει ένα βαρύ υλικό αποτύπωμα στην εκμετάλλευση φυσικών πόρων και στο περιβάλλον.
Η ηλεκτρική ενέργεια
Από μία αναζήτηση μέσω του Google βρίσκουμε πως ένας τυπικός AI-focused hyper-scaler (πολύ μεγάλο data center) καταναλώνει ετησίως ενέργεια ίση με 100.000 νοικοκυριά. Τα ακόμα μεγαλύτερα κέντρα υπό κατασκευή αναμένεται να χρησιμοποιούν έως και 20 φορές περισσότερη ενέργεια.
Διαβάζουμε επίσης (Φεβρουάριος 2026) πως η Google κατέληξε σε οριστική συμφωνία με την Xcel Energy για την εγκατάσταση ενός τεράστιου συστήματος μπαταριών σιδήρου-αέρα 300 MW / 30 GWh για την εξυπηρέτηση των ΑΙ συστημάτων της. Δηλαδή προβλέπει για την τροφοδοσία ενός μόνο data center της ηλεκτρική ενέργεια που θα χρησιμοποιούσαν περίπου 30.000 άνθρωποι (περίπου 12.000 νοικοκυριά). Θα μπορούσαμε να το πούμε και αλλιώς. Ένας πυρηνικός σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα δούλευε μόνο για αυτό το data center υποστήριξης AI focused λειτουργιών.
Σημειώνουμε εδώ πως το ίδιο data center για την εξυπηρέτηση της απλής αναζήτησης Google (χωρίς AI χαρακτηριστικά) καταναλώνει το 10% των παραπάνω γιγαβατωρών.
H κατανάλωση νερού για την ψύξη των data centers
Αφενός έχουμε την άμεση ψύξη των data centers. Για την απομάκρυνση της θερμότητας το νερό που κυκλοφορεί μέσα στην υποδομή εξατμίζεται σε πύργους ψύξης. Αφετέρου μεγάλες ποσότητες νερού χρησιμοποιούνται στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας που τροφοδοτούν τα κέντρα.
Από το cnn.com διαβάζουμε πως τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν έως και 500 ml νερού – όσο ένα μικρό μπουκάλι – για κάθε σύντομη συνομιλία που έχει ένας χρήστης με την έκδοση GPT-3 του συστήματος ChatGPT της OpenAI. Χρησιμοποιούν περίπου την ίδια ποσότητα νερού για να συντάξουν ένα email 100 λέξεων.
Η δε συνολικά απαιτούμενη ποσότητα για τη λειτουργία ενός AI focused data center εκτιμάται στα 3,8 έως 19 εκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως (3.800-19.000 κυβικά μέτρα ετησίως). Με βάση τον μέσο όρο κατανάλωσης νερού ανά άτομο στην Ευρώπη (σελ. 19 - 124 λίτρα την ημέρα) βλέπουμε πως ένα data center καταναλώνει το νερό μίας πόλης 20.000 κατοίκων το χρόνο. Και αν το νερό αυτό υπάρχει έχει καλώς. Αν όμως δεν υπάρχει; Ποιος θα έχει προτεραιότητα στη χρήση του διαθέσιμου αγαθού; Ο άνθρωπος ή το data center;
Τα απόβλητα
Με μία λέξη, μιλάμε για τα E-waste (Ηλεκτρονικά Απόβλητα. Η τεχνολογία των chips εξελίσσεται γρήγορα και ο εξοπλισμός παλιώνει μέσα σε 3-5 χρόνια, δημιουργώντας τόνους τοξικών αποβλήτων. Η δυνατότητα διατήρησης και οπωσδήποτε αναβάθμισης των συστημάτων της ΤΝ απαιτεί διαρκείς και εξελιγμένες προσαρμογές στα νέα δεδομένα που δημιουργούνται. Τα (ταχέως) πεπαλαιωμένα αντικαθίστανται/ Τι γίνονται όμως τα «παλιά»;
Από τη μία, χρειαζόμαστε την AI για να βρούμε λύσεις στην κλιματική αλλαγή (π.χ. νέα υλικά για μπαταρίες, βελτιστοποίηση δικτύων ενέργειας) ενώ από την άλλη, η ίδια η ανάπτυξη της AI επιβαρύνει το περιβάλλον σε βαθμό που απειλεί τους κλιματικούς στόχους των ίδιων των εταιρειών (όπως η Microsoft και η Google, που είδαν τις εκπομπές ρύπων τους να αυξάνονται πρόσφατα λόγω AI).
Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν και τους μόνους παράγοντες που θέτουν τη βιωσιμότητα της ΤΝ υπό αμφισβήτηση. Τουλάχιστον στις σοβαρές κοινωνίες που η ανθρώπινη ευημερία δεν είναι συνυφασμένη με το οικονομικό κέρδος και την κατανάλωση και που βασικοί της πυλώνες είναι το φυσικό περιβάλλον και η ανθρώπινη υγεία. Στις αποκαλούμενες «αναπτυσσόμενες» όπως η Ελλάδα (και εδώ επιστρέφουμε στο σημείο που τονίσαμε στο τέλος της τρίτης παραγράφου του παρόντος), κυβερνήσεις και πολίτες δείχνουν να μην πολυασχολούνται. Δείχνουν να σκέφτονται με πυξίδα το Growth at all Costs. Ακόμα και αν το κόστος είναι το φυσικό περιβάλλον και η υγεία των πολιτών. Είναι άλλωστε πολύ πρόσφατες οι δηλώσεις του Κυρ. Μητσοτάκη πως «Hρθε η ώρα να εξερευνήσουμε τις δυνατότητες της πυρηνικής ενέργειας» αφού πρώτα, εδώ και καιρό έχουν αδειοδοτηθεί και κατασκευάζονται data centers ακόμα και στην άνυδρη Αττική (Πετρέζα Σπάτων). Μάλλον είμαστε η χώρα που εκτός από «μπαταρία» της Ευρώπης με τα αιολικά στα βουνά μας, τα φωτοβολταϊκά στους κάμπους μας και τα data centers της να την εξυπηρετούν από ασφαλή απόσταση, θα γίνουμε και η χωματερή της για όλα τα απόβλητα που θα προκύπτουν σε κάθε εξέλιξη συστήματος. Θα έχουμε και πυρηνικούς αντιδραστήρες για την απρόσκοπτη παροχή ρεύματας αν δεν φυσάει και αν δεν έχει ήλιο. Αλλά αυτό είναι θέμα άλλης συζήτησης και άλλης ανάρτησης.
Έχει η συνείδηση γεωγραφία; - Η Σύγκρουση των Δύο Κόσμων
Το Μοντέλο "Growth at all Costs" όπως έχει επιβληθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων στις ΗΠΑ και στις φτωχές πλην όμως αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ελλάδα, διαφέρει κατά τόπους: Στις ΗΠΑ, ο ανταγωνισμός με την Κίνα για την κυριαρχία στην AI θεωρείται ζήτημα εθνικής ασφαλείας. Όταν διακυβεύεται η γεωπολιτική ισχύς και τρισεκατομμύρια δολάρια, το περιβαλλοντικό κόστος συχνά υποβαθμίζεται σε μια απλή «υποσημείωση» στις εκθέσεις της αποκαλούμενης "εταιρικής κοινωνικής ευθύνης" (ESG). Στην Ελλάδα - οπως και στις υπανάπτυκτες χώρες , η ανάγκη για επενδύσεις και θέσεις εργασίας προηγείται και η πολιτική ηγεσία την χρησιμοποιεί ως βασικό πυλώνα ανάπτυξης για να προσκαλέσει και να υποδεχθεί μεγάλα Data Centers ως «σωτήρια», Χωρίς αντιδράσεις. Το κάνει όμως παραβλέποντας την τεράστια καταπόνηση που προκαλούν οι εγκαταστάσεις αυτές στο ήδη επιβαρυμένο ενεργειακό δίκτυο ή τους υδάτινους πόρους.
Αντίθετα στο Σκανδιναβικό / Ευρωπαϊκό Μοντέλο, χώρες όπως η Δανία ή η Νορβηγία έχουν ήδη αρχίσει να θέτουν όρους. Για παράδειγμα, απαιτούν τα Data Centers να συνδέονται με τα συστήματα τηλεθέρμανσης των πόλεων, ώστε η απορριπτόμενη θερμότητα από τους servers να ζεσταίνει σπίτια αντί να χάνεται στο περιβάλλον. Εκεί, η AI «εκπολιτίζεται» αναγκαστικά.
Τελικά η ΑΙ που υπόσχεται πως θα μας σώσει ανακαλύπτοντας τρόπους να προστατεύσουμε την υγεία μας και το περιβάλλον, θα το κάνει αφού πρώτα προκαλέσει ανεπανόρθωτες καταστροφές με τις απαιτήσεις που έχει για τη λειτουργία της;
Φυσικά στην Ελλάδα δεν έχουμε τέτοιες απορίες ούτε και ανησυχίες. Για εμάς αυτό που μετράει είναι η "ανάπτυξη με κάθε κόστος - Growth at all Costs" ακόμα και όταν αυτό το κόστος θα το πληρώσουμε οι απλοί, αφελείς άνθρωποι ενώ τα αφεντικά των μεγάλων αυτών projects και οι πρόθυμοι υπηρέτες τους (οι κυβερνήσεις των χωρών που θα τους εξυπηρετήσουν) θα βρίσκονται σε απόσταση ασφαλείας σχεδιάζοντας την επόμενη "επένδυση" τους.
Στις 3 Φεβρουαρίου του 2026, η Εισαγγελία Πρωτοδικών Χαλκίδας αποφάσισε να βάλει στο αρχείο την υπόθεση της τεράστιας πυρκαγιάς στη Βόρεια Εύβοια, απορρίπτοντας τις μηνύσεις και μη ασκώντας σε κανέναν ποινική δίωξη
Αυτό σημαίνει ότι δεν ασκήθηκαν κατηγορίες ούτε επιβλήθηκαν ποινές σε συγκεκριμένα πρόσωπα για την καταστροφική πυρκαγιά που κατέκαψε πάνω από 500.000 στρέμματα δάσους. Η απόφαση αυτή, όπως αναμενόταν, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε συλλογικότητες της περιοχής
Το «Σχέδιο» είναι μια ανεξάρτητη ομάδα που καταπιάνεται με την έρευνα και δημοσιογραφία. Η ομάδα ασχολείται με θέματα περιβαλλοντικά, υγειονομικά, κοινωνικά κ.ά., που έχουν ξεκάθαρο πολιτικό σχεδιασμό και επιπτώσεις στην κοινωνία}
Η ομάδα αυτή παρήγαγε δύο πολύ ενδιαφέροντα ντοκιμαντέρ σχετικά με το θέμα της καταστροφικής πυρκαγιάς στη Βόρεια Εύβοια.
Στο πρώτο μέρος με μαρτυρίες και ντοκουμέντα, αποδεικνύεται πώς μια φωτιά που θα μπορούσε να περιοριστεί έγκαιρα, κατάφερε με μηδενικό άνεμο και “εντολές μη διακινδύνευσης”, που ισοδυναμεί με εντολές μη παρέμβασης, να κατακάψει περισσότερα από 520 χιλιάδες στρέμματα γης.
Στο δεύτερο μέρος , που πλέον είναι ελεύθερο από τις 4 Νοεμβρίου 2022, στοιχειοθετείται το "γιατί" κάψανε τουλάχιστον 520.000 στρέμματα και τα όνειρα των ανθρώπων της Βόρειας Εύβοιας, τι σχεδιάζουν για την καμένη περιοχή και από πότε αυτά τα σχέδια είναι έτοιμα.
Η ίδια ομάδα, στην ιστοσελίδα της, δημοσιεύει ανακοίνωση της "Πρωτοβουλίας για τη Δικαιοσύνη στη Βόρεια Εύβοια", η οποία καταγγέλλει το γεγονός της αρχειοθέτησης της υπόθεσης και αποδομεί το σκεπτικό της απόφασης
-------------------------------------------------------
“Ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα”, αποφάνθηκε η ελληνική Δικαιοσύνη και, αφού “η πυρκαγιά είχε ακραία συμπεριφορά”, κανείς από τους ιθύνοντες δεν φταίει για την μεγάλη καταστροφή. Δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνει δίκη για τις ευθύνες στη Βόρεια Εύβοια, η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο. Όλα καλά καμωμένα λοιπόν στη Βόρεια Εύβοια, φταίει ο κακός μας ο καιρός. Α! Και οι ιδιοκτήτες των ιδιωτικών δασικών τεμαχίων που δεν τα είχαν καθαρίσει.
Ύστερα από 4,5 χρόνια από την μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια, εκδόθηκε η απόφαση της Εισαγγελίας Χαλκίδας που βάζει την υπόθεση στο αρχείο. Η πρωτοφανής καταστροφή του Αυγούστου 2021 δεν είχε άλλη αιτία παρά μόνο τις περιβαλλοντικές συνθήκες (καύσωνας και ύπαρξη πεσμένων κλαδιών από χειμωνιάτικη κακοκαιρία) σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, αν και αποσιωπάται ότι η φωτιά έκαιγε σε καθεστώς σχετικής άπνοιας επί 10 μέρες. Έτσι, οι 8 μηνυτήριες αναφορές ( και ατομικές) πολιτών καθώς και η αυτεπάγγελτη προανακριτική εξέταση που είχε διαταχτεί οδηγήθηκαν στο αρχείο ως αβάσιμες, μην καταλογίζοντας καμία ευθύνη, ούτε για την πρόληψη ούτε για την κατάσβεση, σε κανέναν αρμόδιο ανάμεσα στους επικεφαλής της Πυροσβεστικής, της Πολιτικής Προστασίας, των δασαρχείων, της Περιφέρειας ή των Δήμων. Στο μεταξύ, η Εισαγγελία αγνόησε τα αιτήματα των εναγόντων να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, με αποτέλεσμα αυτοί να βρίσκονται τώρα στη θέση να μην προλαβαίνουν να κινηθούν νομικά στο στενό περιθώριο των 15 ημερών που τους δίνεται.
Η απόφαση υπογράφτηκε στις 5/1/2026, από την Εισαγγελέα Πρωτοδικών Χαλκίδας κα. Χριστίνα. Ι. Γαβρίλη.
Αναλυτικά η απόφαση:
“Ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα”: Καμία αξιόποινη πράξη για εμπρησμό από αμέλεια ή δια παραλείψεως, ή για έκθεση κατά συρροή δεν καταλογίζεται σε πολιτικά πρόσωπα, δημοσίους και κρατικούς υπαλλήλους, και η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο αγνώστων δραστών. Αυτό διότι η πυρκαγιά ήταν ένα “ακραίο φαινόμενο”.
Η πυρκαγιά “προκλήθηκε από σπινθηρισμούς κατά τη χρήση αλυσοπρίονου από άτομο/α που σκοπό είχαν την παράνομη υλοτόμηση”.
Υπήρξε ανάπτυξη “ακραίας συμπεριφοράς της πυρκαγιάς” με υψηλή δυναμική από το ξεκίνημά της, κάτι που “αποτελεί συνήθως εξέλιξη μιας επιφανειακής πυρκαγιάς μεγάλης έντασης”. Στη συνέχεια αναβαθμίστηκε με τη δημιουργία πυροσωρείτη (σύννεφου με προϊόντα καύσης) με αποτέλεσμα να δημιουργεί νέες εστίες – εκ τούτου αποκλείεται ο ισχυρισμός για εμπρησμό κατά την εξέλιξη της πυρκαγιάς. Η πυρκαγιά αναβαθμίστηκε στη συνέχεια σε mega-fire.
Την ακραία συμπεριφορά δημιούργησαν οι “ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες”, που οφείλονται στους εξής παράγοντες:
α) ο παράγοντας καύσιμα: η ύπαρξη πυκνού δάσους, και δύο ακραία φαινόμενα που είχαν προηγηθεί, η χιονόπτωση Μήδεια του Φεβρουαρίου 2021 (όπου πολλά κλαριά έσπασαν και δημιούργησαν συσσώρευση καύσιμης ύλης) και ο παρατεταμένος καύσωνας που προηγήθηκε της πυρκαγιάς.
β) ο παράγοντας θερμοκρασία: Ισχυρός καύσωνας σε όλη τη χώρα και στον πλανήτη.
γ) ο παράγοντας σχετική υγρασία: τα χαμηλά επίπεδα υγρασίας εξαιτίας του καύσωνα συνεισέφεραν στην αύξηση της καύσιμης ύλης.
δ) ο συνδυασμός περιβαλλοντικών παραγόντων: η ύπαρξη ξηρής καύσιμης ύλης αποτελεί προϋπόθεση έναρξης πυρκαγιάς με οποιαδήποτε αφορμή (εμπρησμό, κεραυνό κλπ). Μετά οι “πυρομετεωρολογικές συνθήκες” (δηλαδή η καύσιμη ύλη όταν είναι επαρκής και ξηρή) μετατρέπουν την πυρκαγιά σε ακραίο συμβάν.
Οι χάρτες πρόβλεψης της πυρκαγιάς ανέφεραν υψηλό κίνδυνο.
Σε όλη τη χώρα υπήρχαν πολλά συμβάντα πυρκαγιάς, “γεγονός που προκάλεσε πολυδιάσπαση δυνάμεων”.
Στη Βόρεια Εύβοια κινητοποιήθηκαν εξ αρχής οχήματα, πεζοπόρα τμήματα και εναέρια μέσα. “Η ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”. Επίσης, “ήταν κατά ορισμένα διαστήματα αδύνατη η επιχείρηση εναέριων μέσων λόγω ύπαρξης καπνού”.
“Έγινε εγκαίρως αίτημα προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας”.
“Δεν υπήρξε κανένα θύμα”. Ειδικότερα για τους πυροσβέστες, αναφέρεται πως “έχουν καθήκον να καταστείλουν το πύρινο μέτωπο, όχι όμως και να διακινδυνεύσουν την ίδια τους τη ζωή…”.
“Τα δασαρχεία είναι αρμόδια για την εκτέλεση έργων πρόληψης, τα οποία εκτελούνται με βάση τις πιστώσεις που διατίθενται. …Οι πιστώσεις απορροφήθηκαν στο σύνολό τους… ωστόσο αφορούσαν μόνο τα δημόσια δάση”. Οι μεγάλες καταστροφές από τη Μήδεια “εντοπίζονται κυρίως εντός μη δημόσιων δασών, ως προς τα οποία, τα έργα αντιπυρικής προστασίας είναι υποχρέωση του δασοκτήμονα και λόγω της μη χρηματοδότησης του προγράμματος της μη δημόσιας δασοπονίας τα τελευταία έτη… τα έργα αντιπυρικής προστασίας στα δάση αυτά είναι ελάχιστα”. Μάλιστα, “η εν λόγω πυρκαγιά εκδηλώθηκε εντός του διακατεχόμενου (μη δημόσιου) δάσους Μανδανικών, … για το οποίο είχε εγκριθεί έκτακτη κάρπωση από τον Μάιο του 2021 προς αντιμετώπιση των ζημιών από την κακοκαιρία Μήδεια”.
Σε ότι αφορά τα δημόσια δάση, “το Δασαρχείο προχώρησε στη σύνταξη μελέτης αντιπυρικής προστασίας κατά μήκος των δασικών δρόμων του δημόσιου δάσους Παπάδων, η οποία εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2021, πλην όμως ουδέποτε υλοποιήθηκε λόγω της πυρκαγιάς του Αυγούστου του ίδιου έτους”.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η απόφαση της εισαγγελέως Χαλκίδας είναι ότι “όλοι οι συναρμόδιοι φορείς προέβησαν άμεσα σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες… βάση των παρεχόμενων μέσων που διέθεταν και βάσει ενός σχεδιασμού που έχει ως επίκεντρο την προστασία της ανθρώπινης ζωής¨, τόσο των πολιτών όσο και των πυροσβεστών.
Η Εισαγγελέας συνάγει τα επιχειρήματά της από την έκθεση των δύο πραγματογνωμόνων της Πυροσβεστικής που διορίστηκαν για την εν λόγω δικογραφία, από τις εκθέσεις των ανακριτικών υπαλλήλων του Περιφερειακού Κλιμακίου και της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού καθώς και του κλιμακίου Πυροσβεστικής Λίμνης Ευβοίας. Με άλλα λόγια, από μία υπηρεσία που μηνύεται για πράξεις και παραλήψεις γνωματεύει για τον εαυτό της ότι δεν έχει καμία ευθύνη!
Η αντίστοιχη δικογραφία για τον κ. Χαρδαλιά (που κρίθηκε χωριστά λόγω της ιδιότητάς του ως Υπουργού) επίσης απορρίφθηκε έναν χρόνο πριν, στις 13/11/2024 από την Εισαγγελέα Πρωτοδικών Χαλκίδας Βάια Ακρίβου, επειδή οι αιτιάσεις των εναγόντων κρίθηκαν ως αόριστες. Ενδιαφέρον έχει το πολύ συνοπτικό σκεπτικό (μιας παραγράφου), που αναφέρει ότι “είναι κρίσιμη η προσκομιδή των αποδεικτικών για το που επιχειρούσαν τα αεροσκάφη και τα ελικόπτερα σε όλη την Ελλάδα, καθώς ίδιες καταγγελίες υπήρχαν και για την Πάρνηθα-Βαρυμπόμπη”!
Δηλαδή η υπεύθυνη να ερευνήσει τις καταγγελίες, μας λέει πως έπρεπε τα επίσημα στοιχεία για τα πτητικά μέσα να τα προσκομίσουν οι μηνυτές και αναφέρει (ως άλλοθι;) ότι παρόμοιες καταγγελίες έγιναν και στην Βαρυμπόμπη.
Δυο λόγια επί της απόφασης
– Η φράση “ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα” παραγνωρίζει επιδεικτικά την παρουσία εθελοντών και ντόπιων που περιόρισαν θηριώδεις φλόγες έξω από τα χωριά τους και έσωσαν πολλά σπίτια, χωρίς να διαθέτουν κανέναν εξοπλισμό, ούτε καν νερό. Αν αυτοί με κλάρες στα χέρια δάμασαν, σε σημεία, τη φωτιά, είναι προφανές πως το έργο της πυρόσβεσης στη Βόρεια Εύβοια δεν ήταν καθόλου αδύνατο.
– Σχετικά με τον φυσικό αυτουργό ή αυτουργούς, που παραμένουν άγνωστοι, δεν αιτιολογείται πουθενά ο ισχυρισμός περί παράνομης υλοτόμησης, 40 μέτρα από τον κεντρικό δρόμο Λίμνης και σε ορατό σημείο από το πλησιέστερο πυροφυλάκιο. Πρόκειται για πιθανολόγηση; Υπάρχουν στοιχεία, που όμως δεν έχουν οδηγήσει σε ύποπτο;
– Αγνοούνται οι δεκάδες μαρτυρίες πολιτών που ήταν αυτόπτες μάρτυρες και αναφέρονται μόνο οι εκθέσεις της πυροσβεστικής, χωρίς καμία περαιτέρω επεξεργασία. Άραγε, δεδομένου ότι η ίδια η πυροσβεστική ήταν κατηγορούμενη, πως γίνεται οι καταθέσεις της να αποτελούν μοναδική αναφορά στην απόφαση; Με ποιο σκεπτικό αγνοήθηκαν όλοι οι αυτόπτες μάρτυρες;
– Υπάρχει μια αντιστροφή της πραγματικότητας όταν η απόφαση αναφέρει πως, “η ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”. Η πραγματικότητα είναι πως η πυρκαγιά κινούνταν ανεξέλεγκτα προς όλες τις κατευθύνσεις ακριβώς επειδή δεν τοποθετούνταν πυροσβεστικά κλιμάκια σε κομβικά σημεία για να την σταματήσουν. Έτσι, το αποτέλεσμα της απραξίας της πυροσβεστικής αναφέρεται από την Εισαγγελέα ως αιτία.
– Κι αν ήταν “αδύνατη η τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”, όπως λέει η απόφαση, πώς εξηγείται η ολοσχερής καταστροφή σπιτιού και συνεργείου στη Λίμνη πάνω στον κεντρικό δρόμο στην είσοδο του χωριού, ενώ τα πυροσβεστικά ήταν 150 μέτρα μακριά χωρίς να ανταποκρίνονται στις εκκλήσεις των πολιτών;
– Αναφέρονται ως πρόσθετοι περιβαλλοντικοί παράγοντες συνεχώς οι ίδιοι, και με την ίδια διατύπωση. Πώς γίνεται να αναφέρονται τέσσερις παράγοντες εξέλιξης της πυρκαγιάς, και οι τρεις να είναι οι ίδιοι; Πώς γίνεται να αγνοείται η ευνοϊκή συγκυρία της άπνοιας;
– Η αναφορά περί πτητικών πυροσβεστικών μέσων είναι αόριστη και αγνοεί τις μαρτυρίες χιλιάδων ντόπιων αλλά και εκπροσώπων αρχών που κατήγγειλαν την ανυπαρξία τους.
– Το αίτημα προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας έγινε την τέταρτη μέρα της πυρκαγιάς, όταν αυτή πλέον είχε περάσει από τον Ευβοϊκό στο Αιγαίο. Είναι γνωστό πως από τημέρα του αιτήματος ως την πραγματική συνδρομή μεσολαβούν τουλάχιστον τρεις μέρες, όσες χρειάζονται για να φτάσουν οι δυνάμεις οδικώς ακόμη κι αν ξεκινήσουν αμέσως. Πράγματι, οι ξένες ενισχύσεις έφτασαν την 7η μέρα της πυρκαγιάς στην Βόρεια Εύβοια.
– Η αναφορά της Εισαγγελίας ότι “oι μεγάλες καταστροφές από τη Μήδεια εντοπίζονται κυρίως εντός μη δημόσιων δασών” δημιουργεί απορία. Δηλαδή η Μήδεια έκανε διακρίσεις μεταξύ δημοσίων και ιδιωτικών δασών; Τα δημόσια δάση στην περιοχή της Λίμνης είχαν άραγε λιγότερες ζημιές;
– Για την μη χρηματοδότηση του καθαρισμού τους δεν υφίστανται άραγε ευθύνες στην κεντρική διοίκηση;
Η πρόγνωση που δίνει άλλοθι
Το πιο ενδιαφέρον σημείο της απόφασης αφορά την πρόληψη. Από τη μία καταλογίζει ευθύνη στους ιδιοκτήτες των ιδιόκτητων δασών για την μη απόληψη της καύσιμης ύλης μετά την χειμωνιάτικη κακοκαιρία Μήδεια (13-17 Φεβρουαρίου 2021), από την άλλη για το ίδιο θέμα σε δημόσιο δάσος, αναφέρει πως είχαν εγκριθεί τα κονδύλια τον Ιούλιο του 2021 και απλώς δεν υλοποιήθηκαν οι εργασίες λόγω της πυρκαγιάς χωρίς να καταλογίζει ευθύνες για την απαράδεκτη αυτή καθυστέρηση και απουσία πρόληψης. Καταρχάς, η έγκριση μελέτης του Δασαρχείου στα τέλη Ιουλίου αποτελεί σοβαρή παράλειψη από μόνη της, δεδομένου πως είχε ήδη ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος. Άλλωστε, η έγκριση μελέτης, λόγω περαιτέρω γραφειοκρατικών διαδικασιών, δεν σημαίνει την αυτόματη έναρξη των απολήψεων καύσιμης ύλης. Τέλος, μιας και η Εισαγγελέας αναγνωρίζει την καύσιμη μάζα ως προϋπόθεση εκδήλωσης της πυρκαγιάς, οι ενέργειες του Δασαρχείου και της Πολιτικής Προστασίας για την πρόληψη της πυρκαγιάς θα σήμαιναν την απόλυτη προτεραιότητα στον καθαρισμό των δασών. Εδώ αντιθέτως αναφέρονται οι καθυστερήσεις και η ανυπαρξία καθαρισμού ως εάν όλα να έγιναν καλώς και να μην συνιστούν αυτές οι ενέργειες ευθύνη και αρμοδιότητα των αντίστοιχων υπηρεσιών.
Να σημειωθεί εδώ ότι είχαν κατατεθεί έγγραφα και μαρτυρίες στην Εισαγγελία σωματείων δασεργατών που ζητούσαν να γίνουν αυτές οι εργασίες διότι κινδύνευε η περιοχή από την πυρκαγιά, και κανείς δεν τους απαντούσε, παρά την υποχρέωση της διοίκησης να απαντά στους πολίτες. Τέλος, για τις ευθύνες που δίνονται στους ιδιοκτήτες των ιδιοκατεχόμενων δασών, ο τότε πρόεδρος του σωματείου Ρητινοκαλλιεργητών κ. Βαγγέλης Γεωργατζής έχει αναφέρει ρητώς πως ζήτησαν χρήματα από το Δασαρχείο για να καθαρίσουν στα ιδιοκατεχόμενα δάση, και έλαβαν άρνηση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Άρνηση έλαβαν και όταν ζήτησαν την άδεια να καθαρίσουν το δάσος με δικά τους έξοδα, πουλώντας την ξυλεία για να βγάλουν τα έξοδά τους, για λόγους γραφειοκρατικούς. Τέλος, κανένας καθαρισμός δεν είχε γίνει στο δημόσιο δάσος για πολλά χρόνια, μας ανέφερε ο ίδιος.
Τέλος, στην απόφαση αναφέρεται ότι “οι χάρτες πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς για την ημέρα έναρξης και τις αμέσως επόμενες μέρες προέβλεπαν πολύ υψηλό ή/και ακραίο κίνδυνο έναρξης και εξάπλωσης φωτιάς”. Αλλά και για τις τεράστιες ζημιές που οδήγησαν στη συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων καύσιμης ύλης από την κακοκαιρία Μήδεια, η απόφαση αναφέρει πως έγινε μία έντονη εισβολή ψυχρών αέριων μαζών, κάτι που “οδήγησε την μονάδα ΜΕΤΕΟ του ΕΑΑ να ονοματίσει την κακοκαιρία ΜΗΔΕΙΑ”. Αυτοί οι παράγοντες, μαζί με όλους τους άλλους, σημαίνουν άραγε ότι το κράτος δεν έφερε ευθύνη; Ή, αντιθέτως, πως αφού είχαν προειδοποιηθεί, όφειλαν εγκαίρως να έχουν κινητοποιηθεί;
Δηλαδή, σε κάθε κακοκαιρία που έχει ανακοινωθεί και… ονοματοδοθεί, ότι και να πάθει ο πολίτης θα φταίει ο ίδιος, που δεν άκουσε τις προειδοποιήσεις, και όχι οι αρχές που όφειλαν να λάβουν μέτρα αφού το γνώριζαν; Παρακάμπτεται το κριτήριο ευθύνης ή/και ενοχής, που προκύπτει από το να έχεις γνώση των επιπτώσεων των πράξεών σου για τους κρατικούς λειτουργούς;
– Γιατί περιορίζει η απόφαση την αναφορά σε οποιαδήποτε ευθύνη μόνο στα δασαρχεία ενώ, βάσει νόμου, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες στην πρόληψη και τον συντονισμό;
Εμπόδια σε τυχόν ένσταση
Οι ενάγοντες μιας από τις μηνύσεις έχουν ζητήσει επανειλημμένως να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, όπως δικαιούνται. Αρχικώς, τους παρέπεμπαν στα Ειρηνοδικεία όπου είχε σταλεί η δικογραφία για ανακρίσεις, αλλά εκεί τους παρέπεμπαν αλλού, μέχρι που τους είπαν ότι δεν μπορούν να την λάβουν μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκριση. Αφού ολοκληρώθηκε η ανάκριση, κατέθεσαν ξανά αίτηση για να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, προκειμένου να την δει η δικηγόρος τους. Τους το αρνήθηκαν προφορικώς, λέγοντας πως “την έχει η εισαγγελέας στο σπίτι της για να την εξετάσει”, και να επανέλθουν αργότερα. Τελικώς βγήκε απόφαση να μπει στο αρχείο, με μικρό περιθώριο αντίδρασης (15 ημερών) μέσα στο οποίο πρέπει να λάβουν την ογκώδη δικογραφία χιλιάδων σελίδων, να την διαβάσουν και να αποφασίσουν αν θα υπάρξει άλλη ενέργεια, όπως δικαιούνται. Είναι προφανές πως η όλη διαδικασία αποστερεί στην ουσία την δυνατότητα κάθε περαιτέρω νομικής ενέργειας που οι ντόπιοι δικαιούνται.
Εν τέλει, όπως φαίνεται από την εισαγγελική απόφαση, η κυβέρνηση είχε δίκιο όταν έλεγε πως για την πυρκαγιά φταίει η “κλιματική κρίση”. Αυτά που καταμαρτυρούσαν όλοι ανεξαιρέτως οι ντόπιοι αποτελούν μαζικές φαντασιώσεις. Και φυσικά συνωμοσιολογίες!
Και μετά την πυρκαγιά, η “ανάπτυξη”
Αν και για τα έργα πρόληψης δεν υπήρχαν χρήματα ή χρόνος, αμέσως μετά την πυρκαγιά, για την υλοποίηση της λεγόμενης “ανασυγκρότησης” της Βόρειας Εύβοιας, διατέθηκαν τεράστια ποσά για διάφορες εργολαβίες. Και μην φανταστεί κανείς πως προτεραιότητα υπήρξε η αποζημίωση των πληγέντων και η αποκατάσταση του δάσους. Όχι. Οι πληγέντες δεν έχουν ακόμη αποζημιωθεί πλήρως, και φυσικά ούτε στο δάσος έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες, ούτε μέτρα πρόληψης λήφθηκαν για να μην αποτελειωθεί η περιοχή με μια νέα πυρκαγιά – αντιθέτως το πυροσβεστικό κλιμάκιο . Υπήρξε όμως φροντίδα για την άμεση προώθηση σχεδίων που έχουν να κάνουν με ραγδαίες αλλαγές χρήσης γης στη Βόρεια Εύβοια. Σχέδια που είχαν ήδη αποτυπωθεί στο χαρτί ακριβώς του περιορισμού της πυρκαγιάς και περιελάμβαναν: βιομηχανική ζώνη Α’ όχλησης στο Μαντούδι, κατάργηση γης υψηλής παραγωγικότητας, ανάπτυξη μεγάλων σύνθετων τουριστικών συγκροτημάτων στην παραλιακή ζώνη, ιχθυοκαλλιέργειες, data centers και αποθήκες εφοδιαστικής, ΑΠΕ, κλπ, . Αυτά βέβαια είναι σχετικώς γνωστά τόσο από το σχετικό ντοκιμαντέρ “Βόρεια Εύβοια, Το Σχέδιο”, (σε δύο μέρη – της πυρκαγιάς και μετά από αυτήν), όσο και από σχετική αρθρογραφία. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι πως, τα σχέδια αυτά ήρθαν να αποτυπωθούν με τον πιο επίσημο τρόπο με ένα νέο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) που συνέταξε ως δωρεά για την περιοχή το «ΔΙΑΖΩΜΑ» με πρόεδρο τον κ. Σταύρο Μπένο. Το ΕΠΣ αυτό μάλιστα του Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας, τον Ιούλιο του 2025. Το πολεοδομικό αυτό σχέδιο προτάθηκε εξ αρχής, παρά το γεγονός ότι υπήρχε ήδη εκπονημένο πολεοδομικό σχέδιο στον Δήμο, ένα ήδη εγκεκριμένο και άλλα δύο υπό έγκριση. Γι’ αυτά τα δύο, που με μεθοδεύσεις και παραλείψεις οδηγήθηκαν σε μη θεσμοθέτηση, διεξάγεται ήδη προανακριτική εξέταση.
Εναντίον του ΕΠΣ αυτού έχουν προσφάτως προσφύγει τρεις σύλλογοι και δύο δημοτικοί σύμβουλοι στα διοικητικά δικαστήρια. Φαίνεται πως οι πολίτες αυτής της χώρας εξακολουθούν να στρέφονται προς την Δικαιοσύνη, παρά το ότι αυτή τους κλείνει συνεχώς την πόρτα.
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΒΟΙΑ
Ο Νίκος Μπελαβίλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολεοδομίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και Διευθυντής του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ, μιλά στο Press Point και τον Πάνο Χαρίτο για τα πλημμυρικά φαινόμενα στη χώρα και τις πολιτικές αντιμετώπισης από τις αρμόδιες αρχές.
Απαντώντας στο ερώτημα ποια θα μπορούσαν να είναι τα μέτρα για τα πλημμυρικά φαινόμενα στην Αττική, ο Νίκος Μπελαβίλας λέει:
«Δεν είναι ένα μέτρο, είναι δεκάδες μέτρα. Οι τεχνικές, οι μέθοδοι για να αντιμετωπίσει κάποιος το νερό στις πόλεις, είναι πάρα πολλές και πρέπει να είναι πολλές και διαφορετικές.
Είναι διαφορετικό το φαινόμενο της Μάνδρας, διαφορετικό της Πικροδάφνης και διαφορετικό της Άνω Γλυφάδας. Διαφορετικό το τι συμβαίνει σήμερα στον Αγιόκαμπο ή με τον Daniel πριν μερικές εβδομάδες.
Δεν τσιμεντώνουμε. Σταματάμε να δημιουργούμε στεγανές επιφάνειες που δεν επιτρέπουν στο νερό να απορροφηθεί από τη γη. Αυτό σημαίνει ότι σχεδιάζουμε με ποιότητα και ευαισθησία τον δημόσιο χώρο και όχι με τον τρόπο που μάθαμε να τον σχεδιάζουμε στην Ελλάδα τον τελευταίο μισό αιώνα. Δεν υπάρχει λόγος να έχουμε ασφαλτοστρωμένες αυλές σχολείων για να μην πάνε τα παιδιά βρώμικα στα σπίτια με τα παπούσια με χώματα.
Μη εγκιβωτισμός των ρεμάτων. Ένα ρέμα που έχει μια κοίτη και μετατρέπεται σε τσιμεντένιο αγωγό, χάνει τη δυνατότητα να τραβήξει νερό.
Τον Κηφισό πρέπει να τον προσέξουμε γιατί το νερό μπορεί να παραλάβει εν δυνάμει είναι τεράστιο. Η υπερδόμηση της Αθήνας οδήγησαν στο να χτίσουμε σε έλη»
Ο Νίκος Μπελαβίλας είναι σαφής. "Δεν τσιμεντώνουμε. Σταματάμε να δημιουργούμε στεγανές επιφάνειες που δεν επιτρέπουν στο νερό να απορροφηθεί από τη γη". Δεν πρέπει να κάνουμε δηλαδή αυτό που επιχειρείται αυτή τη στιγμή στη Ραφήνα: Μια τσιμέντωση του Μεγάλου Ρέματος με ταυτόχρονη κατάργηση της φυσικής πλημμυρικής ζώνης της Πετρέζας (!). Τον ακούει κανείς από το Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου; Από την Περιφέρεια Αττικής μήπως;
του IRafina- Dimotis Η Ραφήνα-Δημότης
Απόκοσμο θέαμα στο λιμάνι και τις παραλίες της Ραφήνας
Λάσπη, φερτά και τοξικά υλικά έχουν πνίξει το λιμάνι και όλο το παραλιακό μέτωπο, ως άμεση συνέπεια της καταστροφής του Μεγάλου Ρέματος
Από τη στιγμή που οι τοπικοί άρχοντες –πρώην και νυν– δέχτηκαν, χωρίς τεκμηριωμένη επίσημη μελέτη, τις βίαιες παρεμβάσεις και την ΚΑΝΑΛΟΠΟΙΗΣΗ του Μεγάλου Ρέματος, το αποτέλεσμα ήταν προδιαγεγραμμένο:
Καταστροφή του υγρότοπου, αποψίλωση της φυσικής βλάστησης και ανεξέλεγκτη μεταφορά φερτών υλικών με την πρώτη βροχή
Σήμερα, η λάσπη και τα τοξικά κατάλοιπα κατέληξαν στο λιμάνι και τις παραλίες της Ραφήνας, διαλύοντας τα γυμνά πρανή και απειλώντας ολόκληρο το παράκτιο και θαλάσσιο οικοσύστημα.
Πότε θα λογοδοτήσουν για αυτή την περιβαλλοντική καταστροφή;
ΥΓ. Εμείς πάντως, ως Attica Voice, όποτε περνάμε μπροστά από το γιαπί που κάποτε ήταν το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, έρχεται στο μυαλό μας το "Σκόνη, πέτρες, λάσπη" του Δημήτρη Πουλικάκου. Το αφιερώνουμε στον πρώην και στη νυν δήμαρχο της πόλης που φρόντισαν ώστε κάθε μέρα να έχουμε σκόνη, πέτρες και λάσπη
της Μαρίας Νάτση
Ίσως ήρθε η ώρα να υπερασπιστούμε όχι την γη που κατέχουμε, αλλά τη γη που μας φιλοξενεί.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων που εορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου, αποφασίσαμε να κάνουμε μία διαδρομή δίπλα στο δικό μας ποτάμι, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας. Να διδαχτούμε από το παρελθόν και το παρόν του, να μιλήσουμε για πλημμύρες και αντιπλημμυρικά έργα αλλά και να μεταφερθούμε στο δέλτα του Νίγηρα και τα δάση της βροχής στο Περού.
Έπειτα προσπαθούμε να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στην αθέατη πλευρά των μαζικών καταστροφών, χωρίς να ξεχνάμε πως τις μεγαλύτερες μαζικές καταστροφές τις προκαλεί ο πόλεμος.
Μέρος πρώτο: Follow the river - Ακολούθα το ποτάμι
Μέρος δεύτερο: Follow the money - Ακολούθα το χρήμα
από το Weather Analysis Greece
Όποιος έχει ταξιδέψει σε ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα του βορρά, θα διαπίστωσε μάλλον γρήγορα, το πώς η ρυμοτομία των πόλεων τους, “δένει” άρτια με το φυσικό περιαστικό περιβάλλον και την γεωμορφολογία της ευρύτερης περιοχής.
Δεκάδες δεκάδων ποτάμια μικρά ή μεγάλα, άλλα εποχιακά άλλα μόνιμα, διακλαδίζονται μέσα στον αστικό ιστό, ενώ σε πολλά σημεία τους, οι όχθες τους καλύπτονται από πυκνή βλάστηση ή ψηλές δενδροστοιχίες, όχι τυχαία, καθώς η παρόχθια βλάστηση, είναι η μοναδική που μπορεί να συγκρατήσει την ορμή του νερού.
Ακόμη και σε πόλεις χωρίς ποτάμια, θα συναντήσει κανείς δασικές εκτάσεις ή κομμάτια πρασίνου, να “εισβάλλουν” όμορφα, μελετημένα, μέσα στον αστικό ιστό με την μορφή πάρκων. Οι ευρωπαίοι, κατάλαβαν νωρίς, ήδη μετά τον δεύτερο παγκόσμιο, πως η ποιότητα ζωής των κατοίκων μιας μεγαλούπολης και η ασφάλειά τους, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αρμονία της πόλης με τα φυσικά στοιχεία που την περιβάλλουν.
Τίποτα από τα παραπάνω, δεν ισχύει στις ελληνικές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Η καταστροφή, ξεκίνησε από την μεταπολεμική Ελλάδα του 1950 με την “αντιπαροχή”, εντάθηκε στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης στα 70’s. Δεκαετίες στις οποίες κυριάρχησε η χωροταξική μανία των πολυκατοικιών, του τσιμέντου.
Πάρκα ισοπεδώθηκαν, ρεματιές μπαζώθηκαν άρον άρον, περιαστικά δάση αποψιλώθηκαν και την θέση τους πήρανε τα “εκλεκτά” προάστια στας εξοχάς - η ανάθεση έργων γινόταν με μηδενικές περιβαλλοντολογικές μελέτες. Στις δεκαετίες εκείνες, αλλά και αυτές που ακολούθησαν, οι πόλεις κατέγραψαν θεαματική και άναρχη εξάπλωση, καθώς πλήθος κόσμου εγκατέλειπε τα ορεινά χωριά και γέμιζε τις πόλεις.
Θα έπρεπε να φτάσουμε στα 00s, για να δούμε την νοοτροπία αυτή να προσπαθεί να αλλάξει, οπότε και για πρώτη φορά άρχισαν να γίνονται γνωστές οι έννοιες “επιπτώσεις στο περιβάλλον/μελέτη περιβάλλοντος”. Ήταν όμως ήδη αργά. Οι πόλεις είχαν ήδη διαμορφωθεί, οι επιπτώσεις, που τότε έμπαιναν κάτω από το χαλί, θα αναδύονταν τα επόμενα χρόνια, ακόμη εντονότερες εν μέσω κλιματικής αλλαγής.
Όλο το παραπάνω κείμενο, μπορείτε να το δείτε συμπυκνωμένο στην παρακάτω εικόνα, η οποία μας δείχνει ακριβώς αυτό: Το πώς η χωροταξική μανία του τσιμέντου, αγνόησε τις αρχαίες οδούς των ομβρίων υδάτων του βουνού, και εκεί που κάποτε υπήρχαν ρέματα, τώρα υπάρχουν σπίτια. Το νερό όμως δεν ξεχνάει τους δρόμους του, ούτε γνωρίζει από αντικειμενικές αξίες - και θα διασχίσει ξανά και ξανά μια περιοχή
Ό,τι έγινε στην Μάντρα πριν χρόνια, έγινε εχθές σε μικρότερη κλίμακα στην Γλυφάδα … και θα ξαναγίνει στο μέλλον, με ή χωρίς την κλιματική αλλαγή.
Έβρεξε χθες και για μια φορά ακόμη η Αθήνα –και ολόκληρη η Αττική – έζησαν εικόνες ανοχύρωτης και απροστάτευτης πόλης
Γράφει επ’ αυτού ο Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής πολεοδομίας και ιστορίας της πόλης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
«Ναι, αγαπητές και αγαπητοί, πάλι πλημμυρίσαμε. Πάλι υπερχείλισαν τα φραγμένα ρέματα, πάλι τα ποτάμια βγήκαν στους δρόμους, πάλι το αρχαίο έλος του Λεκανοπεδίου εμφανίστηκε στο Μοσχάτο, στο Φάληρο, στις Τζιτζιφιές.
Και η βροχή, αν, ο μη γένοιτο, ξεπεράσει τα 150 χιλιοστά στη λεκάνη του Κηφισού — όπως τείνει να συμβεί αυτή τη στιγμή στου Παπάγου, στο Χαλάνδρι ή όπως συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Μάνδρα— ξεχάστε τα ποτάμια: τα νερά θα φτάσουν στη θάλασσα μέσα από τα σπίτια, από την Πειραιώς και τη Θησέως.
Φίλοι δημοσιογράφοι, αυτή τη φορά καλέστε τους αρμόδιους υπουργούς, όχι τους επιστήμονες που εδώ και χρόνια προειδοποιούν και περιγράφουν με ακρίβεια τι θα συμβεί. Ρωτήστε τους: τι έκαναν;
Ποιο πρόγραμμα πολιτικής προστασίας υλοποιήθηκε; Ποια κονδύλια διατέθηκαν; Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια έργα εγκιβωτισμού εγκαταλείφθηκαν; Ποια αυθαίρετα που φράζουν τη ροή κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν, ποιές αντιπλημμυρικές ζώνες; Πόσα εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής και στους δήμους για να ξεκινήσουν έργα;
Αυτό είναι πλέον το ερώτημα. Όχι τι θα πάθουμε — αυτό το ξέρουμε. Αλλά πώς δεν θα το πάθουμε»
Πολύ φοβάμαι πως ο Νίκος Μπελαβίλας απευθύνεται σε ώτα μη ακουόντων. Τον ακούει κανείς;
Εδώ πάντως, στη Ραφήνα, το Μεγάλο Ρέμα –που βρίσκεται σε φάση βίαιου εγκιβωτισμού - έφτασε χθες στα όριά του (ας σημειώσουμε πάντως εδώ, πως αυτοί που πλημμύρισαν ήταν οι δρόμοι της πόλης και όχι το Ρέμα)
Και ούτε το έργο εγκιβωτισμού φαίνεται να αποσύρεται, όπως προτείνει ο καθηγητής, ούτε τα αυθαίρετα που φράζουν τη ροή του ρέματος κατεδαφίζονται. Όσο για τις λεκάνες ανάσχεσης που ο καθηγητής του Μετσοβίου προτείνει να κατασκευαστούν, εδώ στη Ραφήνα, αυτό ακούγεται σαν ανέκδοτο, καθώς το έργο εγκιβωτισμού προβλέπει κατάργηση και της φυσικής αντιπλημμυρικής ζώνης της Πετρέζας
Το ποτάμι μετατρέπεται σιγά σιγά σε τσιμεντένιο οχετό που κατεβάζει νερό με τρομερή ταχύτητα και αυτό αποκαλείται αντιπλημμυρικό έργο
Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει ελπίδα σε αυτό τον τόπο. Γιατί δεν είναι μόνο οι πολιτικές και αυτοδιοικητικές ηγεσίες που επιδεικνύουν εγκληματική αδιαφορία - είναι και το σύνολο σχεδόν των πολιτών, που αντί να αντιμετωπίζουν τα ρέματα και τα ποτάμια σαν ευλογία, τα αντιμετωπίζουν σαν κατάρα
(η φωτογραφία είναι από το Υπουργείο Πολιτισμού και προέρχεται από τις ανασκαφές στις όχθες του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας)
του IRafina-Dimotis
Το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας — πηγή ζωής για την Ανατολική Αττική επί χιλιάδες χρόνια — μετατρέπεται σταδιακά σε οχετό, με την ανοχή και τη συνευθύνη της πρώην και της νυν δημοτικής αρχής. Ένα φυσικό και ιστορικό τοπίο εξαφανίζεται, όχι από άγνοια, αλλά από συνειδητές επιλογές.
Τα είχαμε γράψει εγκαίρως: https://tinyurl.com/h8nbsxxc και https://tinyurl.com/mptbdnye
Όπως συνήθως, ελάχιστοι έδωσαν σημασία.
Σήμερα έρχεται το CNN.gr να υπενθυμίσει το προφανές: «Σημαντική ανασκαφή στη Ραφήνα: Στο φως ταφή σε πίθο που χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ...Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την αποκάλυψη από τον Δημήτριο Θεοχάρη των οικισμών της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην περιοχή του παλαιού λιμένα (πλατεία Ελ. Βενιζέλου) και στη χερσόνησο του Ασκηταριού, τα πρόσφατα ευρήματα στις όχθες του ρέματος προσφέρουν νέα δεδομένα για την κοινωνική οργάνωση και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις των κοινοτήτων της Ραφήνας »
Μαζί με το Μεγάλο Ρέμα καταστρέφονται αρχαιολογικά ευρήματα μοναδικής αξίας. Η πολιτιστική μας κληρονομιά χάνεται μπροστά στα μάτια μας, χωρίς ουσιαστική αντίδραση, χωρίς συλλογική απαίτηση προστασίας.
Και αυτό δεν είναι κάτι νέο. Το ίδιο συνέβη και την εποχή του μεγάλου αρχαιολόγου Δημήτρη Θεοχάρη, όταν πραγματοποιούσε τις πρώτες σημαντικές ανασκαφές στη Ραφήνα: https://tinyurl.com/2k7p4czf & https://tinyurl.com/28pyjfu7
Αντί η περιοχή να αγκαλιάσει την ιστορία της, επέλεξε — με ελάχιστες εξαιρέσεις — την αδιαφορία.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όχι γιατί δεν ξέραμε. Αλλά γιατί δεν θελήσαμε να ξέρουμε
Η καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι μια πράξη διαγραφής μνήμης.
Και η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα — είναι στάση. Και μάλιστα πολιτική.
Kι αυτή η Αττική η γη, η πάνσοφη κι ωραία το καύχημα, το κόσμημα, τ΄ άνθος όλου του κόσμου
μέλλει κι αυτή να ερημωθεί κι η στάθμη της να πέσει από τ' άγρια κύματα κι από τη συμφορά
(Νοστράδαμου Προφητείες αποδ. Alan Wistful μτφ Π. Νικολαϊδης V.31)
atticavoice@gmail.com
