Είμαστε λίγοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στο ΚακόΤο υπουργείο Περιβάλλοντος, μέσα στον Αύγουστο (τι πιο σύνηθες για όποιος δεν θέλουν διαβούλευση και τέτοιες ανοησίες) έστειλε για διαβούλευση διάρκειας 30 ημερών(!!!) –δηλαδή έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2025– τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το σχέδιο δημιουργίας δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμματογενών ενεργειακών πρώτων υλών (ΑΕΠΥ) από αστικά στερεά απόβλητα (ΑΣΑ). Η ΣΜΠΕ αποτελείται από 347 σελίδες.
Είναι γεγονός πως πάντα οι νεολογισμοί που επινοεί αυτό το κράτος όταν θέλει να παρακάμψει τη συμμετοχή του πολίτη, είναι ευφυέστατα ασαφείς. Όπως το αρκτικόλεξο ΑΕΠΥ που με το «απορριμματογενή» εννοεί απλά τα απορρίμματα, δηλαδή τα σκουπίδια. Και η ταυτότητα των εννοιών γίνεται ξεκάθαρη αφού η πρώτη ύλη που τροφοδοτεί την καύση είναι απορρίμματα και όχι «απορριμματογενή» έννοια που προϋποθέτει αρχική επεξεργασία των …απορριμμάτων. Αλλά μακάρι να ήταν μόνο αυτό το ζήτημα.
Διαβάσαμε τη ΣΜΠΕ και επειδή οι κυβερνητικές οδηγίες έχουν συχνά πολλούς πρόθυμους θιασώτες και προπαγανδιστές της αποδοχής τους «με κλειστά μάτια», προσπαθήσαμε να ψάξουμε μέσα στο κείμενο και στα σχόλια που έχουν μέχρι στιγμής διατυπωθεί, για να κάνουμε μία πιο κατανοητή παρουσίαση του θέματος. Και αν σας εμπνέει και το θέλετε, να συμμετάσχετε όλες και όλοι στη διαβούλευση με την αποστολή e-mail με τα σχόλια σας στη ΔΙ.Π.Α (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.) ή με παραδοσιακή επιστολή στη Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΔΙ.Π.Α.) του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και την ταχυδρομική διεύθυνση: Λ. Αλεξάνδρας 11, ΤΚ 11473 Αθήνα
Ας ξεκινήσουμε από την ίδια τη ΣΜΠΕ και τα βασικά της στοιχεία όπως αυτή τα περιγράφει
1. Σκοπός και Στρατηγική του Σχεδίου (το γιατί)
Στόχος της ΣΜΠΕ είναι η μείωση της ταφής αστικών στερεών αποβλήτων (ΑΣΑ) κάτω από το 10% έως το 2030, όπως απαιτεί το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Το σενάριο με έξι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης (καύσης) θεωρείται ως το πιο αποτελεσματικό περιβαλλοντικά, τεχνικά, οικονομικά και κοινωνικά.
Φυσικά δεν γίνεται λόγος για το κατά πόσο θα συντελούσε στον στόχο μείωσης της ταφής, η ανακύκλωση η οποία μάλλον θεωρείται αποτυχημένη στη χώρα μας. Και όμως είναι μέρος του ίδιου σχεδίου. Του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, της αναθεωρημένης του έκδοσης και των περιφερειακών αντιστοίχων
2. Χωροταξική Κατανομή (4 Διαχειριστικές Ενότητες — Δ.Ε.) (το πού)
Οι διαχειριστικές ενότητες (ΔΕ) μοιράζονται ως εξής. Αναφέρεται η κατανομή τους και η εκτιμώμενη δυναμικότητα τους σε τόνους απορριμμάτων προς καύση κατά έτος:
Δ.Ε.1 (Βόρεια Ελλάδα):
Ροδόπη ή Ξάνθη – 62.000 τόνοι/έτος
Κοζάνη – 288.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.2 (Δυτική Ελλάδα & Πελοπόννησος):
Αρκαδία ή Αχαΐα ή Ηλεία – 154.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.3 (Αττική, Στερεά, Β. & Ν. Αιγαίο):
Βοιωτία – 141.000 έως 221.000 τόνοι/έτος
Περιφέρεια Αττικής – 321.000 έως 401.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.4 (Κρήτη & Νότιο Αιγαίο):
Ηράκλειο – 140.000 τόνοι/έτος
Συνολική δυναμικότητα: 1.184.000 τόνοι/έτος
3. Τεχνολογίες & Περιβαλλοντικά Μέτρα (το πως)
Επιλογή τεχνολογίας καύσης με κινούμενη εσχάρα (moving grate) — θεωρείται ώριμη, με υψηλή απόδοση και συμμόρφωση στα ευρωπαϊκά όρια εκπομπών
Εφαρμογή Best Available Techniques- BAT (Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές): προηγμένα φίλτρα και τεχνολογικά συστήματα καθαρισμού των καυσαερίων, ετήσιες εκθέσεις επιδόσεων, επίβλεψη εκπομπών, θορύβου και οσμών
Ποιες είναι οι BAT;
Καύση πάνω από 850 °C (προσοχή: Κάποιοι πονηροί -ή άσχετοι- ήδη κυκλοφορούν το ψέμα της «πυρόλυσης» κάτι που δεν υφίσταται αφού η πυρόλυση είναι άλλη διαδικασία)
Εκπομπή ~1 τόνος CO₂ ανά τόνο αποβλήτων, ενώ μειώνεται η μεθανική ρύπανση από την ταφή
Έσοδα από πώληση ηλεκτρικής ενέργειας (~80 €/MWh), θερμότητας, μετάλλων (scrap), καθώς και θερμότητας για τηλεθέρμανση
4. Οικονομικά & Κοινωνικά Ζητήματα
Το "Gate Fee" (κόστος εισόδου στον ΧΥΤΑ ή σε χώρο διαχείρισης απορριμμάτων για δήμους) εκτιμάται πως θα ανέλθει στα 100–138 €/τόνο, σημαντικά υψηλότερο από τα 35–75 €/τόνο της ταφής. Η τιμή της ταφής δεν είναι σταθερή αλλά διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες. Εδώ η ΣΜΠΕ μας λέει πως παρόλο που το μοντέλο είναι ακριβότερο κατά 10–26%, θεωρείται αναγκαίο για να επιτευχθεί ο στόχος μείωσης της ταφής. Έτσι, ο ήδη γονατισμένος από την οικονομική πολιτική πολίτης, θα κληθεί να πληρώσει κι άλλα από αυτά που δεν έχει. Χωρίς οικονομική στήριξη ή αναδιάρθρωση, αυτό το κόστος θα επιβαρύνει δήμους και πολίτες. Ένα κόστος που θα αφορά και την αμοιβή του διαχειριστή που θα είναι κάποιος ιδιώτης, σύμφωνα με τη λογική και τον σχεδιασμό του σχετικού ΣΔΙΤ.
Έτσι, άλλος ένας ιδιώτης θα πλουτίζει εκμεταλλευόμενος ένα από αυτά τα εργοστάσια καύσης απορριμμάτων αφού μεγάλο μέρος του κόστους θα το έχουν επωμιστεί δήμοι και δημότες. Και μη βιαστείτε να πείτε πως ΑΝ υπάρχει έλεγχος αυτό δεν θα συμβεί γιατί αυτό ήδη συμβαίνει. Από τα ΣΔΙΤ μέχρι τις παραχωρήσεις που ήδη υφίστανται. Το ελληνικό Κράτος αποδεδειγμένα ποτέ δεν δουλεύει για τη στήριξη των πολιτών αλλά μόνο των δικών του επιχειρηματιών και των επιχειρήσεων τους. Αυτό άλλωστε μπορείτε να το καταλάβετε από το γεγονός πως για τη δημιουργία των μονάδων, προβλέπεται διαγωνιστική διαδικασία για ιδιώτες κατασκευαστές με πιθανές συμβάσεις 25 ετών. Σε πρώτη φάση. Μετά μπορεί να γίνει και 40 ετών. Ανάλογα με το ποιος κυβερνά και το ποιοι είναι οι φίλοι του.
5. Αναγνώριση Κοινωνικής Αντίδρασης
Από τη ΣΜΠΕ αναγνωρίζεται ως κρίσιμη η κοινωνική αποδοχή. Η ΣΜΠΕ προτείνει εκτενή διαβούλευση, ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών, και διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων. Τονίζεται μάλιστα πως ελλιπής διαβούλευση μπορεί να οδηγήσει σε ακυρώσεις έργων — τοπικές αντιδράσεις είναι συχνές σε αντίστοιχες περιπτώσεις .
Όντως, τέτοιες αντιδράσεις προκάλεσαν διακοπή των έργων σε άλλες χώρες όπως στην Ινδία και πιο συγκεκριμένα στη Βομβάη όπου οι δεσμεύσεις για νέα μονάδα στην περιοχή Deonar έχουν αμφισβητηθεί νομικά, καθώς θεωρούνται επικίνδυνες για την υγεία λόγω πυκνοκατοικημένων περιοχών με ήδη υψηλή ρύπανση — και με ανεπαρκή διαβούλευση.
Στην Κίνα ομοίως, υπήρξαν έντονες αντιδράσεις πολιτών ενάντια σε νέες εγκαταστάσεις καύσης, με επιτυχημένες διαμαρτυρίες που οδήγησαν σε ακυρώσεις έργων. Στο Πεκίνο, στην Guangzhou, και αλλού — λόγω ζητημάτων χωροθέτησης- θέσης εγκατάστασης και διαδικασιών που ακολουθήθηκαν στη σύνταξη των σχετικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Να παρατηρήσουμε πως η Κίνα και η Ινδία είναι οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες χώρες, μέλη των BRICS και σκληρά δοκιμασμένες από περιβαλλοντικά εγκλήματα
Στην Κένυα, στο Ναϊρόμπι, το έργο Dandora WtE Power Station (Ισχύς 45 MW) βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά αντιμετώπισε προσωρινή αναστολή λόγω αγωγής κατοίκων που απαιτούσαν συμμετοχή στη διαβούλευση. Τελικά, τον Μάιο του 2024 το έργο επανεκκίνησε. Εκεί φαίνεται δεν ήξεραν την τεχνική των προσχηματικών και με συνοπτικές διαδικασίες, διαβουλεύσεων. Τις έμαθαν όμως για να ξεκολλήσουν τα έργα τους (ή τα έργα των μεγάλων επενδυτών τους)
6. Πολιτικές Αντιδράσεις
Η καύση απορριμμάτων γενικά θεωρείται μη βιώσιμη και επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία λόγω τοξικών εκπομπών (π.χ. διοξίνες, βαρέα μέταλλα, PM2.5). Είναι γεγονός πως οι υποσχέσεις για «φίλτρα και σύγχρονες διατάξεις» προσκρούουν στο ότι ακόμα και η διάθεση των μεταχειρισμένων φίλτρων ή η συντήρηση τους, είναι μία πολύ προβληματική διαδικασία που απλά μεταφέρει μέρος της αέριας ρύπανσης σε έδαφος και νερό και δεν καθαρίζει τίποτα.
Μάλιστα στην αναζήτηση μας για αντιδράσεις κομμάτων και πολιτικών φορέων, είδαμε πως το ΜέΡΑ25 κάνει σοβαρή και εκτενή αναφορά στα παραπάνω θέματα και επίσης τονίζει το υψηλό κόστος κατασκευής και λειτουργίας των μονάδων, καθώς και τον κίνδυνο «εγκλωβισμού» περιοχών σε δαπανηρές μακροχρόνιες συμβάσεις .
7. Τελικά έχουμε θέση για το ζήτημα; Τα συν και τα πλην.
(+) Στα θετικά της κατασκευής των μονάδων καύσης απορριμμάτων μπορούμε να προσμετρήσουμε τη δυνατότητα ουσιαστικής μείωσης της ταφής απορριμμάτων και συμμόρφωσης με τους στόχους της ΕΕ.
(-) Στα αρνητικά πάλι θα αναφέρουμε το υψηλό κόστος για δήμους και πολίτες, συγκριτικά με τέλη ταφής. Και δεδομένων των λαθροχειριών που εντοπίστηκαν στη διαχείριση των τελών ταφής στον ΕΔΣΝΑ, φανταστείτε τι πεδίο κέρδους λαμπρό ανοίγεται σε ανθρώπους σαν κι αυτούς που ήδη ελέγχονται για τις υπεξαιρέσεις.
(+) Άλλο θετικό είναι η παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας — συμβολή σε ενεργειακό ισοζύγιο.
(-) Απέναντι του βάζουμε τις πολύ πιθανές τοξικές εκπομπές και φυσικά τις -δικαιολογημένες- ανησυχίες για τη δημόσια υγεία
(+) Ανάπτυξη θέσεων εργασίας, τεχνολογική πρόοδος, αξιοποίηση σκουπιδιών ως πόρων
(-) Κίνδυνος κοινωνικής έκρηξης στις τοπικές κοινωνίες λόγω ελλιπούς, ή προσχηματικής και ανεπαρκούς διαβούλευσης.
Ούτε θετική ούτε αρνητική θεωρείται η κάλυψη αναγκών μέσω ιδιωτικών επενδύσεων, χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν είναι άνευ ανταλλάγματος και επιπλέον προέρχονται κυρίως από τραπεζικό δανεισμό. Έναν δανεισμό που στη χώρα μας συνήθως καταλήγει να τον αποπληρώνει ο ελληνικός λαός με «ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών». Όσο δεν υπάρχει αυστηρός έλεγχος στις τράπεζες οι «επενδύσεις» ιδιωτών σε ΣΔΙΤ δεν μπορούν να εκτιμώνται ως θετικές εξελίξεις για τη χώρα. Έτσι μία φαινομενικά θετική επίδραση (αύξηση του επενδεδυμένου χρήματος) καταλήγει να είναι αρνητική (μέσω των κρατικοδίαιτων τραπεζών που αναπληρώνουν τις απώλειες τους από τη φορολογία μας)
(-) Σαφώς αρνητικές επιπτώσεις στους τόπους θα έχει η ανταπόδοση που θα λάβει ο ιδιώτης για την «επένδυση» του. Η ανταπόδοση θα έχει τη μορφή δεσμευτικών μακροχρόνιων συμβολαίων που θα περιορίσουν την ανάπτυξη ή και θα οδηγήσουν στην υποβάθμιση των περιοχών που θα έχουν δεσμευτεί για αυτόν τον σκοπό.
Σε γενικές γραμμές, η ΣΜΠΕ παρουσιάζει μια μελετημένη προσέγγιση που εστιάζει στην επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων και ενεργειακής αξιοποίησης, αλλά συνοδεύεται από σημαντικά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η επιτυχία του σχεδίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πραγματική λειτουργική βιωσιμότητα, την περιβαλλοντική προστασία στην πράξη και την αποδοχή από τις τοπικές κοινωνίες.
Για την Ελλάδα όπως την ξέρουμε, το σχέδιο δεν θα έχει καλή τύχη, εννοώντας ως καλή τύχη τα οφέλη για το κοινωνικό σύνολο. Αντίθετα, για τους ιδιώτες επιχειρηματίες που θα αναμιχθούν στα συγκεκριμένα ΣΔΙΤ θα είναι πολύ προσοδοφόρα επιλογή.
Κάναμε και μία αναζήτηση των μεθόδων και τεχνολογιών καύσης απορριμμάτων σε άλλες χώρες προκειμένου να δούμε αν για ακόμα μία φορά γινόμαστε εμείς το πειραματόζωο ή αν έχουν εφαρμοστεί αυτά και αλλού. Διαβάστε και κρίνετε
Καύση απορριμμάτων στον κόσμο (WtE) – Παραδείγματα και μαθήματα από άλλες χώρες που εφαρμόζουν την καύση των απορριμμάτων (WtE)
Ευρώπη
Ιρλανδία: Από το 2011 λειτουργεί μονάδα Waste-to-Energy (WtE) στην περιοχή Meath, ικανή να μετατρέπει 235.000 τόνους αποβλήτων ετησίως σε ρεύμα, συμβάλλοντας στην αποφυγή εκπομπών λόγω διαφόρων ωφελειών.
Σουηδία: Εδώ και δεκαετίες καίγεται περίπου το 50% των απορριμμάτων. Ωστόσο, αυτό έχει σταθεροποιήσει ή ακόμα και περιορίσει την πρόοδο στην ανακύκλωση. Να σημειώσουμε πως το συμπέρασμα αυτό το αντλήσαμε από έρευνα του Reuters, γεγονός που δείχνει πως το θέμα της υποχώρησης της ανακύκλωσης λόγω καύσης, έχει απασχολήσει αρκετά και άλλες χώρες
Ιταλία: Με εξαίρεση το Μιλάνο που αποφεύγει την καύση κι επενδύει στην οργανική διαλογή και ανακυκλώσιμες λύσεις, η υπόλοιπη χώρα "στέλνει" υλικό στη φωτιά. Το Μιλάνο όμως πλέον επεξεργάζεται το 87 % των βιο-απορριμμάτων του, μειώνοντας τις εκπομπές μεθανίου κατά 15–20 %.
Η περίπτωση της Ιταλίας παρουσιάζει …ελληνικό ενδιαφέρον αφού είναι νωπή η μνήμη της είδησης περί αποστολής απορριμμάτων από την Ιταλία στον Βόλο του Μπέου για καύση. Δηλαδή στο εσωτερικό της η Ιταλία προωθεί τη διαλογή και επεξεργασία, στέλνοντας τα σκουπίδια της για κάψιμο στο εξωτερικό, που τόπος υποδοχής τους είναι και ο Βόλος.
Γενικά στην Ευρώπη μπορούμε να πούμε πως η καύση υλοποιείται ευρέως —αλλά με διαφοροποιημένα μοντέλα, όρους και στόχους ανά χώρα.
Αυστραλία
Λειτουργεί πρόσφατα η πρώτη μεγάλη μονάδα καύσης απορριμμάτων κοντά στο Περθ. Παρά τα οφέλη στη μείωση ταφής και παραγωγή ενέργειας, η κριτική επικεντρώνεται στο ότι η πρακτική αυτή υπονομεύει την ανακύκλωση και τον κύκλο της κυκλικής οικονομίας. Και χαριτολογώντας υποψιαζόμαστε ως η περιοχή πρέπει να έχει πολλούς Έλληνες μετανάστες.
Στη Βικτώρια έχουν εγκριθεί πλέον 7 νέες μονάδες WtE, με συνολική δυναμικότητα πάνω από 2,35 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων ετησίως — δηλαδή έχει διπλασιαστεί η προηγούμενη αποδοχή (1 εκατομμύριο τόνοι). Υπάρχουν ανησυχίες αλλά και καταγγελίες για ανεπαρκή δημόσια διαβούλευση, περιβαλλοντικές και υγειονομικές συνέπειες, καθώς και για το γεγονός ότι οι αρμόδιοι επιλέγουν υποβαθμισμένες κοινότητες για να εγκαταστήσουν μονάδες.
Ασία - Αφρική
Για την Ινδία και την Κίνα αναφερθήκαμε παραπάνω, στην ενότητα 1 και την παράγραφο 5: αναγνώριση κοινωνικής αντίδρασης.
Στην ίδια ενότητα αναφερθήκαμε και στην Κένυα (Ναϊρόμπι)
Στην Τουρκία λειτουργεί ήδη ένα μεγάλο έργο WtE στην Κωνσταντινούπολη, δυναμικότητας ~78 MWh ηλεκτρικά, από το 2021 — χρηματοδοτούμενο με διεθνή υποστήριξη. Πρόθεση των Τούρκων είναι να προχωρήσουν και σε άλλα τέτοια εργοστάσια. Άλλα δεδομένα δεν μπορέσαμε να βρούμε
Πολλές χώρες ήδη επενδύουν σε σχέδια «Από Σκουπίδια σε Ενέργεια» (Waste to Energy – WtE) για ενεργειακή και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Όπως και να είναι όμως, η ανακύκλωση και η διαλογή στην πηγή προτιμώνται ως καθαρότερες, πιο βιώσιμες επιλογές αλλά όπως έχει διαπιστωθεί, η επιλογή καύσης απορριμμάτων όπου αυτή υπήρξε, οδήγησε σε μείωση τόσο της διαλογής των απορριμμάτων όσο και της ανακύκλωσης / επαναχρησιμοποίησης. Εξαιρέσεις υπήρξαν αλλά είναι μάλλον ελάχιστες.
Πόσο όμως έχει υποχωρήσει η ανακύκλωση ή η επαναχρησιμοποίηση στις χώρες που εφαρμόζεται η καύση των απορριμμάτων;
Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει καθολική απάντηση — η επίδραση της καύσης απορριμμάτων (WtE) στην ανακύκλωση διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο κάθε χώρας, το πολιτισμικό επίπεδο κάθε λαού, τη σχετική πολιτική, τις συμβάσεις διαχείρισης αποβλήτων και την κοινωνική παιδεία.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η ανακύκλωση στην ήπειρο μας έχει αυξηθεί σταδιακά — το 2022 έφτασε στο 44 % συνολικά, με 65 % για συσκευασίες και 49 % για αστικά απόβλητα. Πρόσφατα μόνο παρατηρήθηκε στασιμότητα ή και μικρή υποχώρηση σε κάποιες χώρες
Βόρεια Ευρώπη: Σε χώρες με πολύ υψηλή χρήση καύσης, όπως η Σουηδία (περίπου το ήμισυ των αποβλήτων καίγεται), οι ρυθμοί ανακύκλωσης έχουν σχετικά σταθεροποιηθεί πρόσφατα χωρίς όμως να βελτιώνονται. Και αυτό σε μία χώρα σαν τη Σουηδία με υψηλό πολιτισμικό επίπεδο και κυρίως με κοινωνική κουλτούρα. Η αιτία θεωρείται η αποθάρρυνση των επενδύσεων στην ανακύκλωση που προκαλούν οι συμβάσεις που καταρτίζονται για την καύση των απορριμμάτων.
Ηνωμένο Βασίλειο: Ο οργανισμός UKWIN (United Kingdom Without Incineration Network – Ηνωμένο Βασίλειο χωρίς Αποτέφρωση) επισημαίνει ότι «υπάρχει σαφής συσχέτιση μεταξύ υψηλών ποσοστών καύσης και χαμηλών ποσοστών ανακύκλωσης» σε τοπικές αρχές. Πολλές από τις Αρχές αυτές βρίσκονται δεσμευμένες από μακροχρόνιες συμβάσεις με εργοστάσια καύσης, που αποθαρρύνουν επενδύσεις σε ανακύκλωση. Αυτό είναι κάτι που στην Ελλάδα μοιάζει να συμβεί και να επικρατήσει από την πρώτη μέρα εφαρμογής της καύσης.
Δεν θα αναφέρουμε την Ιταλία (με το Μιλάνο να έχει τα σκήπτρα στην ανακύκλωση) για τους λόγους που αναφέρουμε πιο πάνω (εξαγωγή απορριμμάτων προς καύση στον …Βόλο)
Η Αυστραλία ξεκίνησε πρόσφατα με WtE με στόχο μείωση της ταφής. Ωστόσο, η ανακύκλωση παραμένει κολλημένη σε πολύ χαμηλά επίπεδα — μόνο 14 % ανάκτηση πλαστικών απορριμμάτων το 2023 σε σύγκριση με περίπου 14,7 % το 2005 (πηγή Guardian)
Το έργο στο Κουινάνα του Περθ που αναφέραμε πιο πάνω (Καύση απορριμμάτων στον κόσμο– Παραδείγματα και μαθήματα από άλλες χώρες) αντιμετωπίζεται ως πιλοτικό, αλλά οι περισσότεροι επιστήμονες περιβαλλοντολόγοι και τα περιβαλλοντικά κινήματα υποστηρίζουν ότι τέτοιες εγκαταστάσεις υπονομεύουν τις προσπάθειες ανακύκλωσης και της κυκλικής οικονομίας
Διεθνείς Μέσοι Όροι (χώρες του ΟΟΣΑ)
Στις ευρωπαϊκές χώρες μέλη του ΟΟΣΑ, το 2018 το ποσοστό καύσης αυξήθηκε από 15 % στο 27 %, ενώ η ανακύκλωση επιβράδυνε φτάνοντας το μέγιστο της στο 25 % από προσδοκώμενο 35%. Μάλιστα η αύξηση της ανακύκλωσης σημειώθηκε κυρίως πριν το 2010, ενώ τα επόμενα χρόνια—παρά την καύση—η δυναμική βελτίωσης επιβραδύνθηκε περισσότερο
Τελικά, είμαστε θετικοί ή αρνητικοί στην καύση των απορριμμάτων που εμείς παράγουμε, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά;
Η καύση απορριμμάτων (WtE) φαίνεται να μην συμβάλλει στην προώθηση της ανακύκλωσης· σε πολλές περιπτώσεις, αποθαρρύνει την επένδυση σε αυτήν, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συμβάσεις που εξασφαλίζουν συνεχή ροή αποβλήτων προς τα εργοστάσια καύσης. προώθηση της κυκλικής οικονομίας.
Με δυο λόγια, η καύση των απορριμμάτων όχι μόνο ρυπαίνει, όσα φίλτρα και διατάξεις και αν χρησιμοποιηθούν αλλά επιβραδύνει ή ακόμα και σταματά την προσπάθεια ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης. Επίσης εντατικοποιεί περαιτέρω τη σπατάλη φυσικών πόρων και σπρώχνει σε μία κατεύθυνση καταλήστευσης του πλανήτη.
Λαοί με πολιτισμό και περιβαλλοντική συνείδηση έχουν καταβάλλει προσπάθειες για τον συνδυασμό των διαθέσιμων επιλογών διαχείρισης απορριμμάτων αλλά δεν έχουν καταφέρει να κάνουν την καύση να μην αντιστρατεύεται την ανακύκλωση αφού το κύριο θέμα είναι τα συμβόλαια και τα κέρδη και όχι ο πλανήτης. Στην Ελλάδα ακόμα περισσότερο και με οδοδείκτη το πρόσφατο προηγούμενο του ελέγχου των υπεξαιρέσεων από την ομάδα Πατούλη, του τέλους ταφής των απορριμμάτων, θα πρέπει να περιμένουμε ακόμα χειρότερα εντός του νέο - διαμορφούμενου περιβάλλοντος της καύσης.
Ενός οικονομικού περιβάλλοντος που -και με τη βούλα πλέον- θα έχει σημαία του το ιδιωτικό όφελος που θα προκύπτει μέσω των ΣΔΙΤ.
Όπως είπαμε τρέχει μία διαβούλευση, έστω και προσχηματική. Καλό είναι να πάρουμε όλες και όλοι θέση, τόσο στην ανοιχτή διαβούλευση όσο και στους τόπους μας, δήμους και κοινωνίες που σύντομα και υπό την πίεση του χρόνου θα κληθούμε να συζητήσουμε επί του θέματος.
Εδώ είναι η ΣΜΠΕ (το λινκ βρίσκεται και στην πρώτη παράγραφο)
Τα σχόλια σας τα στέλνετε εδώ: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Πολλή δουλειά έχει φορτώσει η χώρα μας στην ευρωπαϊκή εισαγγελία. Τόση πολλή δουλειά που θα στερήσει στους εργαζόμενους της τις πολύτιμες καλοκαιρινές τους διακοπές.
Μετά το κορυφαίο πολιτικό σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ και μία σειρά σκανδάλων ακόμη, που αν ζούσαμε σε κανονική χώρα θα είχαν ήδη κολασθεί όπως θα έπρεπε.
Μετά την έρευνα (όπως έχει ήδη ξεκινήσει) για τη διαχείριση των κονδυλίων του ταμείου ανάκαμψης, της ευκαιρίας που είχε η χώρα για να προχωρήσει στο μέλλον μετά από την οπισθοδρόμηση που γνώρισε από τα μνημόνια αλλά αυτό αντίθετα, έγινε βορά επιτηδείων (πιστή στην παράδοση η Ελλάδα).
Μετά από 6 χρόνια σκανδάλων και διαρκούς υποβάθμισης της ζωής των χαμηλότερων κοινωνικών και οικονομικών στρωμάτων την ώρα που τα ανώτερα στρώματα γίνονται ακόμα πλουσιότερα.
Μετά από 6 χρόνια κλιμάκωσης της ακρίβειας που όπως αποδεικνύεται από σοβαρούς μελετητές και πιστωτικά ιδρύματα, οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στη μη λήψη μέτρων αντιμετώπισης του πληθωρισμού από την πιο ανίκανη (ή απλά υπηρέτρια συμφερόντων) κυβέρνηση της μεταπολίτευσης και μία από τις χειρότερες από ιδρύσεως του νεοελληνικού κράτους.
Έρχονται και άλλες υποθέσεις διαφθοράς και κατάχρησης δημοσίου χρήματος σαν προεκτάσεις των διερευνώμενων ήδη υποθέσεων που αφορούν την περιφέρεια Αττικής, τον πρώην και τον νυν περιφερειάρχη, τον ΕΔΣΝΑ και τους δορυφόρους τους αυτοδιοικητικούς και μη. (βλ. έρευνες των Data Journalists 2024-2025, για τα «σπιτάκια ανακύκλωσης). Ποιος δεν θυμάται αλήθεια τις φανφάρες του έκπτωτου δημάρχου Ραφήνας με το εκτρωματικό σπιτάκι των περίπου 300.000 ευρώ που έστησε στην πλατεία στο Πικέρμι; Ποιος δεν αναρωτήθηκε για το κόστος και την προνομιακή μεταχείριση που είχε από τον δήμο (και την περιφέρεια) αυτή η εταιρεία και το «σπιτάκι» της; Ποιος όμως ασχολήθηκε με την ποινή 3.000.000 ευρώ που επέβαλε η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου στον φορέα που διαχειρίζεται τα σκουπίδια της Αττικής (βλ. δημοσίευμα DJ) και που πληρώνεται από εμάς;
Λογικά πρέπει να ήρθε η ώρα να μάθουμε γι’ αυτά τα πράγματα. Ελπίζουμε μόνο να μη πάρουν τα γεγονότα τη νεοελληνική οδό παραγραφής και «τεχνικής αθώωσης», ήτοι ξεπλύματος των ενόχων.
Επειδή όμως βρισκόμαστε στο κατακαλόκαιρο, δεν θα προχωρήσουμε σε περαιτέρω «στενάχωρες και πικρές» παραγράφους για το πόσο ηλίθιους μας θεωρούν και το πόσο εύκολα ένας εσμός από επιτήδειους, λυμαίνεται οικονομικούς πόρους που προορίζονται για όλη την κοινωνία. Την κοινωνία που αν και μόνιμο και εύκολο θύμα τους, εγκρίνει την κλοπή και την απάτη εις βάρος της δια της ψήφου που χορηγεί στους ενδεχόμενα ή τελεσίδικα ενόχους, άκριτα και παράλογα.
Για να δροσίσουμε κάπως το κοινό μας ζητήσαμε από τη συντακτική ομάδα της RAF WEST Journal να δημοσιεύσει κάτι σχετικό με τα σπιτάκια της ανακύκλωσης και τις περσινές αποκαλύψεις των Data Journalists και εκείνοι ανταποκρίθηκαν προσφέροντας μας ένα φύλλο από τη σειρά comix «ΜΙΚΡΟΣ ΣΕΡΙΦΗΣ». Το μοιραζόμαστε μαζί σας, τους ευχαριστούμε αλλά και περιμένουμε κι άλλες δουλειές τους πέρα από τα φύλλα του Σαββατοκύριακου
Πού πάνε τα πλαστικά μας σκουπίδια από τη στιγμή που τα αφήνουμε στον μπλε κάδο και απομακρυνόμαστε με ήσυχη τη συνείδησή μας; Από τη σελίδα ανεξάρτητης και ερευνητικής δημοσιογραφίας Solomon αναδημοσιεύουμε μια πολύ κατατοπιστική έρευνα σχετικά με την πορεία των πλαστικών σκουπιδιών στην Ελλάδα. Οι ερευνητές δημοσιογράφοι του Solomon, σε συνεργασία με την Greenpeace Greece και το Basel Action Network, τοποθέτησαν τράκερς σε πλαστικά σκουπίδια που απορρίφθηκαν σε μπλε κάδους και ακολούθησαν την πορεία τους. Τα είδαν να καταλήγουν σε χωματερές, τα είδαν να εξάγονται στα Βαλκάνια και τα είδαν να καταρρίπτουν πολλούς από τους μύθους γύρω από την ανακύκλωση. Οι πλούσιες χώρες τα ξεφορτώνονται στις φτωχότερες, οι ιδιωτικές εταιρείες κάνουν χοντρές μπίζνες και τελικά ή ίδια η ανακύκλωση προκαλεί και μια σειρά από προβλήματα, από τη χρήση νερού και τη ρύπανση του περιβάλλοντος, μέχρι την άγνωστη σύσταση των πλαστικών αποβλήτων. Η πολύμηνη έρευνα των Alexia Kalaitzi Giorgos Christides, Alexandros Avramidis πραγματοποιήθηκε με την υποστήριξη του μη κερδοσκοπικού δημοσιογραφικού οργανισμού iMEdD και απέδειξε ότι η ανακύκλωση είναι στις περισσότερες περιπτώσεις μάρκετινγκ και διαφήμιση, και όχι μαγική λύση στο πρόβλημα του πλαστικού
Ο Τζιμ Πάκετ περπατάει αργά στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας κρατώντας μια σακούλα με σκουπίδια. Πλησιάζει έναν μπλε κάδο και ρίχνει μέσα ένα πλαστικό μπουκάλι. Το μπουκάλι που πέταξε ο 60αρης Αμερικανός κρύβει ένα «μυστικό»: έχει ενσωματωμένο έναν πανάκριβο ανιχνευτή GPS. Τους επόμενους μήνες, θα καταγράφει λεπτό προς λεπτό την πορεία του πλαστικού απορρίμματος.
Πρόκειται για έναν από τους τράκερς που τοποθετήθηκαν σε ανακυκλώσιμα σε διάφορα σημεία της χώρας, στο πλαίσιο πολύμηνης έρευνάς μας για τις άγνωστες διαδρομές των πλαστικών απορριμμάτων σε συνεργασία με το Basel Action Network (ΒΑΝ) και το ελληνικό γραφείο της Greenpeace.
Το μπουκάλι που πέταξε στον μπλε κάδο στο κέντρο της Αθήνας ο Πάκετ, επικεφαλής του ΒΑΝ, ήταν ο πρώτος από αυτούς. Οι περισσότεροι καταστράφηκαν στην πορεία. Όσοι επέζησαν όμως, έδειξαν πλαστικά που δεν ανακυκλώνονται ποτέ, αλλά καταλήγουν σε χωματερές ή σε μονάδες ανακύκλωσης εκτός χώρας.
Ο Πάκετ, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στον έλεγχο του εμπορίου αποβλήτων και στην αποκάλυψη των συμφερόντων που το τροφοδοτούν, περιγράφει ένα σταθερό μοτίβο: πλουσιότερες χώρες στέλνουν τα απόβλητά τους σε φτωχότερες. «Είναι ανήθικο και μη βιώσιμο», υπογραμμίζει.
Η πλαστική ρύπανση είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πιο δυσεπίλυτα περιβαλλοντικά προβλήματα παγκοσμίως. Επηρεάζει πρωτίστως τις φτωχότερες χώρες και τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς, όχι μόνο σε χώρες όπως η Ινδονησία, αλλά και εντός Ευρώπης, όπου φτωχότερα μέλη της ΕΕ μετατρέπονται σε αποθετήρια πλαστικών αποβλήτων πιο ανεπτυγμένων εταίρων τους, ειδικά μετά την απαγόρευση εισαγωγής στερεών αποβλήτων που επέβαλε η Κίνα το 2018.
Για τον Πάκετ, οι μπλε κάδοι ανακύκλωσης είναι μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε ποτέ. «Ό,τι πετάς στον μπλε κάδο, ανακυκλώνεται. Αυτό είναι το μήνυμα που στέλνουν στον κόσμο. Στην πραγματικότητα, ελάχιστα πλαστικά ανακυκλώνονται».
Πράγματι, από τους 41 εκατ. τόνους πλαστικών αποβλήτων των οποίων η διαχείριση γίνεται εντός της ΕΕ ανά έτος, μόνο το 29% ανακυκλώνεται. Τα υπόλοιπα οδηγούνται για ενεργειακή αξιοποίηση μέσω καύσης ή καταλήγουν στη χωματερή.
Η περίπτωση της Ελλάδας είναι χαρακτηριστική. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας παραχώρησε η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, η οποία διαχειρίζεται το περιεχόμενο των γνωστών μπλε κάδων, μόλις το 50% του περιεχομένου τους οδηγείται στην ανακύκλωση.
Ο Τζιμ Πακέτ, διευθυντής της οργάνωσης Basel Action Network, ρίχνει ένα παγιδευμένο πλαστικό σκουπίδι σε κάδο ανακύκλωσης στο κέντρο της Αθήνας.
Ελλάδα, 28 Φεβρουαρίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Ανακύκλωση: Μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε
Για τον Πάκετ, οι μπλε κάδοι ανακύκλωσης είναι μια υπόσχεση που δεν τηρήθηκε ποτέ. «Ό,τι πετάς στον μπλε κάδο, ανακυκλώνεται. Αυτό είναι το μήνυμα που στέλνουν στον κόσμο. Στην πραγματικότητα, ελάχιστα πλαστικά ανακυκλώνονται».
Πράγματι, από τους 41 εκατ. τόνους πλαστικών αποβλήτων των οποίων η διαχείριση γίνεται εντός της ΕΕ ανά έτος, μόνο το 29% ανακυκλώνεται. Τα υπόλοιπα οδηγούνται για ενεργειακή αξιοποίηση μέσω καύσης ή καταλήγουν στη χωματερή.
Η περίπτωση της Ελλάδας είναι χαρακτηριστική. Σύμφωνα με τα στοιχεία που μας παραχώρησε η Ελληνική Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης, η οποία διαχειρίζεται το περιεχόμενο των γνωστών μπλε κάδων, μόλις το 50% του περιεχομένου τους οδηγείται στην ανακύκλωση
Στα ίχνη του ελληνικού πλαστικού σκουπιδιού
Η έρευνα διήρκησε πέντε μήνες. Συνομιλήσαμε με ειδικούς στον τομέα της ανακύκλωσης πλαστικού, συναντηθήκαμε με Έλληνες και ξένους επιχειρηματίες του κλάδου, πήραμε τις γνώμες ειδικών επιστημόνων και ακτιβιστών, συγκεντρώσαμε και αναλύσαμε επίσημα και αδημοσίευτα στοιχεία και επισκεφθήκαμε μονάδες όπου καταλήγουν ελληνικά πλαστικά σκουπίδια στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Επί χρόνια, η πολυπόθητη μετάβαση στην «κυκλική οικονομία» βασίζεται στο μάντρα «μείωση, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση». Γνωστή και ως «ιεραρχία αποβλήτων», η αρχή αυτή διαφημίζεται ως λύση στο τεράστιο πρόβλημα της πλαστικής ρύπανσης που απειλεί οικοσύστημα και ανθρώπους.
Όμως το βάρος πέφτει κυρίως στην ανακύκλωση – μια υποτίθεται ενάρετη διαδικασία χωρίς καμία παρενέργεια. Σε έρευνα της Greenpeace, σχεδόν το 90% των Ελλήνων που συμμετείχαν δήλωσαν ότι η ανακύκλωση πλαστικού «μπορεί να βοηθήσει δραστικά το περιβάλλον».
Στην πόλη της Ξάνθης, όπου απορρίψαμε ένα από τα πλαστικά σκουπίδια με ανιχνευτή GPS, συναντάμε την καθηγήτρια Αγγλικών Μαρία Αντωνιάδου δίπλα σε έναν μπλε κάδο. Η κ. Αντωνιάδου ανακυκλώνει με θρησκευτική ευλάβεια. «Συμβάλλω κι εγώ έτσι στην προστασία του περιβάλλοντος. Τα υλικά θα ξαναχρησιμοποιηθούν για να γίνουν κάτι άλλο».
Αυτή είναι όμως η μισή αλήθεια – αν όχι ένας βολικός μύθος.
«Ζούμε σε μια χώρα και σε ένα πλανήτη όπου στις καλύτερες περιπτώσεις περίπου ένα στα δέκα πλαστικά μπουκάλια καταλήγει στην ανακύκλωση. Τα υπόλοιπα πάνε στη χωματερή, στις θάλασσες. Και να διπλασιάσουμε την ανακύκλωση το πρόβλημα δεν λύνεται. Παρ’ όλα αυτά, το κυρίαρχο αφήγημα είναι ότι θα αυξήσουμε την ανακύκλωση και όλα θα είναι καλά», λέει ο Νίκος Χαραλαμπίδης, διευθυντής του ελληνικού γραφείου της Greenpeace, τον οποίο συναντήσαμε στα κεντρικά της οργάνωσης στο Μεταξουργείο.
Όπως περιγράφει, την ανακύκλωση προβάλλει μια καλολαδωμένη και καλά χρηματοδοτούμενη μηχανή. «Έχει περσόνες, έχει κουτιά, έχει σπιτάκια που λένε “τι ωραίο πράγμα που είναι”. Εμείς ερχόμαστε να πούμε ότι η ανακύκλωση είναι παράλογη, και θα πρέπει να είναι η εξαίρεση και όχι η λύση ή ο κανόνας».
Η κ. Αντωνιάδου, που διαχωρίζει με προσοχή τα σκουπίδια της, μάλλον θα απογοητευόταν αν μάθαινε πως το «παγιδευμένο» σκουπίδι που απορρίψαμε σε μπλε κάδο στο κέντρο της πόλης της κατέληξε στη χωματερή της Καβάλας. Την ίδια τύχη είχε και ένα ακόμα ανακυκλώσιμο που απορρίψαμε στην πρωτεύουσα της Σύρου, το οποίο κατέληξε στον ΧΥΤΑ του νησιού.
Τα στοιχεία αποκαλύπτουν και κάτι άλλο: ακόμα και από τα πλαστικά ανακυκλώσιμα που φτάνουν στο στάδιο της διαλογής, πολλά καταλήγουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, σε φορτία που καταρχάς επιβαρύνουν την ατμόσφαιρα με επιπλέον εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Εξάγοντας το πλαστικό σκουπίδι, εξάγεται όμως και το κόστος της διαχείρισής του για το περιβάλλον και την υγεία. Επιστήμονες, οικολόγοι και ακτιβιστές έχουν τεκμηριώσει ότι η ανακύκλωση όχι μόνο δεν είναι πανάκεια, αλλά μπορεί να αποτελεί μέρος του προβλήματος: καθησυχάζει τους πολίτες - στην Ευρώπη παράγονται 35 κιλά πλαστικών αποβλήτων συσκευασίας κατά κεφαλήν- με αποτέλεσμα να μειώνεται το κίνητρο για μείωση της χρήσης.
Με αυτά τα δεδομένα, εύλογα η ετήσια παραγωγή πλαστικών παγκοσμίως όχι μόνο δεν μειώνεται, αλλά αυξάνεται αλματωδώς. Εκτοξεύτηκε από τους 234 εκ. τόνους το 2000 σε 460 το 2019. Κατά την ίδια περίοδο, τα πλαστικά απόβλητα υπερδιπλασιάστηκαν. Η δε ζήτηση συνεχίζει να αυξάνεται εκθετικά. Σύμφωνα με τον Οικονομικό Οργανισμό Συνεργασίας και Ανάπτυξης, μέχρι το 2060 η κατανάλωση πλαστικού θα έχει τριπλασιαστεί.
Η επένδυση σε ακόμα περισσότερες μονάδες ανακύκλωσης δεν μπορεί να λύσει το πρόβλημα. Αντίθετα, δημιουργεί το γνωστό στα οικονομικά ως “lock-in effect”: οι τεράστιες επενδύσεις σε εγκαταστάσεις και υποδομές ανακύκλωσης κάνουν τις κοινωνίες «αιχμάλωτες» της ανακύκλωσης, ακόμα κι αν δεν αποτελεί την ιδανική λύση διαχείρισης αποβλήτων.
Και ιδανική λύση δεν είναι σίγουρα. Όχι μόνο γιατί το ανακυκλωμένο πλαστικό είναι κατώτερης ποιότητας και χρειάζεται παρθένο για να δημιουργηθεί νέο προϊόν. Αλλά και γιατί η ίδια η διαδικασία δεν είναι ποτέ όσο «πράσινη» διαφημίζεται.
Η μη-πράσινη διαδικασία της ανακύκλωσης
Σε μία έρευνα-σταθμό που δημοσιεύτηκε σε έγκριτο επιστημονικό περιοδικό τον Μάιο του 2023, διεθνής ομάδα επιστημόνων προχώρησε σε μια εντυπωσιακή ανακάλυψη: η ανακύκλωση πλαστικού μπορεί να απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες μικροπλαστικών στο νερό και να μολύνει τον αέρα. Εύρημα ακόμα πιο ανησυχητικό, δεδομένου ότι έγινε σε εργοστάσιο ανακύκλωσης τελευταίας τεχνολογίας, σε μια πλούσια δυτική χώρα, τη Βρετανία.
Στα δείγματα βρέθηκαν μικροπλαστικά που απελευθερώθηκαν και ισοδυναμούσαν με το 13% του πλαστικού που είχε ανακυκλωθεί. Τα μικροπλαστικά, δηλαδή σωματίδια πλαστικού με μέγεθος μικρότερο από 5 χιλιοστά, μολύνουν τον πλανήτη –έχουν βρεθεί ακόμα και σε φρέσκο χιόνι στην Ανταρκτική–, ενώ έχουν εντοπιστεί στο ανθρώπινο αίμα και μπορεί να είναι τοξικά για τα φυτά, τα ζώα και τον ίδιο τον άνθρωπο.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη διαθέσιμη έρευνα του Ευρωβαρομέτρου, το 94% των Ελλήνων ανησυχεί για τις επιπτώσεις τους.
Το πρώτο βήμα μετά τον μπλε κάδο
Τα ανακυκλώσιμα υλικά που φτάνουν στον μπλε κάδο διαχωρίζονται σε πρώτη φάση στα Κέντρα Διαλογής και Ανάκτησης Υλικών (ΚΔΑΥ) που υπάρχουν σε όλη την Ελλάδα. Το μεγαλύτερο και ένα από τα πιο σύγχρονα βρίσκεται στο Κορωπί, όπου απορριμματοφόρα ξεφορτώνουν καθημερινά 400-500 τόνους ανακυκλώσιμων από 30 δήμους στην Αθήνα.
Εκεί συναντάμε τον Κωνσταντίνο Βεργανελάκη, μηχανολόγο-μηχανικό και υπεύθυνο λειτουργίας του εργοστασίου της εταιρείας WATT AE. Ο κ. Βεργανελάκης επιβεβαιώνει ότι μόνο το μισό περιεχόμενο του κάθε κάδου μπορεί να οδεύσει τελικά προς ανακύκλωση. Το δε 50% του υλικού αυτού συνήθως εξάγεται.
«Είναι χρηματιστηριακή η αξία και είναι καθαρά θέμα ζήτησης και προσφοράς. Εμείς εξάγουμε και Ευρώπη και Ασία, ανάλογα με τη φύση του υλικού. Συνήθως τα εύκαμπτα υλικά, όπως η σακούλα, πηγαίνουν σε βαλκανικές χώρες», σημειώνει.
Πλαστικά σκουπίδια σε γραμμή επεξεργασίας στο Κέντρο Διαλογής και Ανάκτησης Υλικών Κορωπίου, Ελλάδα, 28 Φεβρουαρίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Το «νεκρό» ποτάμι της Βουλγαρίας
Ένα από τα φορτηγά που φορτώνουν υλικά από την αυλή του ΚΔΑΥ έχει προορισμό τη Βουλγαρία. Η χώρα, που απορροφά μέρος του ελληνικού πλαστικού, αντιμετωπίζει ήδη συνέπειες από την επεξεργασία του υλικού.
Ήταν Σάββατο πρωί στις 25 Ιανουαρίου του 2020, όταν ο ψαράς Βάλεντιν Νταναϊλοβ έλαβε μήνυμα από έναν άλλο ψαρά κοντά στο Πάζαρτζικ, μια μικρή πόλη 70.000 κατοίκων στη Νότια Βουλγαρία, χτισμένη στις όχθες του Έβρου ή Μαρίτσα όπως ονομάζεται ο ποταμός στη γειτονική χώρα.
Το μήνυμα συνοδευόταν από φωτογραφίες που έδειχναν τεράστιες ποσότητες από νεκρά ψάρια, ξεβρασμένα στις όχθες του. Για τον 46χρονο Νταναϊλοβ, που έμαθε να ψαρεύει δίπλα στον πατέρα του όταν ήταν ακόμα 4-5 χρονών, το θέαμα ήταν εξοργιστικό. «Νεκρά ψάρια κάθε λογής ξεβρασμένα στο ποτάμι. Τρομακτικό θέαμα. Ψάρια δηλητηριασμένα στο φυσικό τους περιβάλλον. Μια γενοκτονία».
Οι βουλγαρικές αρχές ανακάλυψαν τεράστιες ποσότητες μολυσμένου νερού στον ποταμό, προκαλώντας τον άμεσο θάνατο των ψαριών. Το επεισόδιο χαρακτηρίστηκε ως το χειρότερο κρούσμα τοξικής μόλυνσης στην ιστορία του Έβρου, επηρεάζοντας 26 χιλιόμετρα της ροής του.
Πλαστικά υπολείμματα, τα οποία ανεξάρτητη επιτροπή ειδικών επιστημόνων χαρακτήρισε κατάλοιπα της διαδικασίας ανακύκλωσης, έχρισαν μια τοπική εταιρεία ανακύκλωσης, την Ecoinvest, ως ύποπτο. Ο τοπικός εισαγγελέας απήγγειλε δύο κατηγορίες κατά της διεύθυνσης της εταιρείας, για μόλυνση του περιβάλλοντος και ανεξέλεγκτη διαχείριση αποβλήτων.
Η εταιρεία διέκοψε προσωρινά την παραγωγή της, και στις 26 Ιανουαρίου τα δείγματα νερού από το ποτάμι βγήκαν καθαρά. Οι αρχές δεν ολοκλήρωσαν ακόμα την έρευνά τους, οι κατηγορίες δεν κατέληξαν σε καταδίκες, και η εταιρεία επιμένει ότι έχει αναβαθμίσει το σύστημα διαχείρισης, και ότι το νερό που χρησιμοποιεί είναι σε κλειστό κύκλο και δεν μολύνει τον ποταμό.
Σήμερα δεν έχει απομείνει κανένα ορατό σημάδι στο σημείο όπου καταγράφηκε το χειρότερο περιστατικό μόλυνσης στην ιστορία του ποταμού Έβρου, μεταξύ Πάζαρτζικ και Φιλιππούπολης. Κάτω από μια μικρή γέφυρα, τα ήρεμα νερά του διασχίζουν μια καταπράσινη έκταση στο σούρουπο. Μοναδικό σημείο ζωής, ένας μοναχικός ψαράς. Λίγη ώρα αργότερα, θα μαζέψει τα καλάμια και τα δολώματά του και θα φύγει. Με άδεια χέρια. Το ποτάμι, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι πλέον κατά τμήματα «εντελώς νεκρό».
Τρεισήμισι χρόνια μετά από εκείνο το περιστατικό, ένα λευκό φορτηγό περνάει τις πύλες των εγκαταστάσεων της Ecoinvest λίγο μετά τις 11 το πρωί. Ένας εργαζόμενος με κίτρινο γιλέκο ανοίγει τη συρόμενη πλαϊνή πόρτα. Στην καρότσα του φορτηγού, τόνοι από πλαστικά σκουπίδια σε δεμάτια, στοιβαγμένα το ένα πάνω στο άλλο. Σε ένα από αυτά, ξεπροβάλλει μια συσκευασία με ελληνικά γράμματα, μια ετικέτα της Γενικής Ταχυδρομικής.
«Μόλις ήρθε από την Ελλάδα», μάς λέει το στέλεχος της Ecoinvest που υποδέχεται το φορτηγό. Το ελληνικό πλαστικό σκουπίδι τοποθετείται δίπλα στους 1.500-1.800 τόνους από άλλα πλαστικά απόβλητα, τα οποία κατακλύζουν τα 20.000 τετραγωνικά μέτρα της εγκατάστασης
«Θα τα παρομοίαζα με χρυσάφι»
Η Ecoinvest είναι μία από τις ηγέτιδες εταιρείες στον κλάδο της ανάκτησης της χώρας με μερίδιο 10% στην εγχώρια αγορά αποβλήτων συσκευασίας. Και μία από τις 177 που έχουν λάβει άδεια εισαγωγής σκουπιδιών από το εξωτερικό με σκοπό την ανάκτηση, πολλές από τις οποίες ιδρύθηκαν ή επέκτειναν τις δραστηριότητες μετά τις κινεζικές απαγορεύσεις.
Η Ελλάδα είναι βασικός προμηθευτής πλαστικού σκουπιδιού τόσο της εταιρείας, όσο και της Βουλγαρίας γενικότερα – και γίνεται όλο και σημαντικότερος. Οι εισαγωγές από τη χώρα μας αυξάνονται αλματωδώς τα τελευταία χρόνια: 48.000 τόνοι το 2022, ποσότητα υπερδιπλάσια σε σχέση με το 2020.
«Για τους περισσότερους, αυτά είναι απλώς σκουπίδια. Για εμάς, είναι η αρχή της επιχειρηματικής μας δραστηριότητας. Θα τα παρομοίαζα με χρυσάφι», λέει ο Τιμοχίρ Λαζάροβ, ένας ήπιων τόνων τεχνοκράτης.
Η Ecoinvest είναι κερδοφόρα, στηρίζεται από τα περιφερειακά ταμεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και μόλις επένδυσε σε μια νέα, υπερσύγχρονη γραμμή παραγωγής. «Είναι η Ρολς Ρόις της ανακύκλωσης πλαστικού» μας λέει με υπερηφάνεια ο Λαζάροβ, δείχνοντας το φανταχτερό μηχάνημα, γεμάτο φωτάκια και ενδείξεις. Το μόνο παράπονό του είναι ότι δεν υπάρχει αρκετό πλαστικό σκουπίδι για να λειτουργήσει στο 100% των δυνατοτήτων της η νέα υπερσύγχρονη γραμμή. «Χρειαζόμαστε κι άλλο πλαστικό»
Η εταιρεία στη συνέχεια πουλάει το 80% του ανακτημένου πλαστικού, κυρίως στο εξωτερικό, αλλά και στην Ασία, όπου θα χρησιμοποιηθεί σε κλάδους όπως οι κατασκευές και η γεωργία. Βασικός πελάτης και των τελικών προϊόντων της: η Ελλάδα
Η Βουλγαρία επένδυσε στον τομέα και πλέον η εισαγωγή σκουπιδιών είναι καλοδεχούμενη – τουλάχιστον από τους πολιτικούς. «Η εισαγωγή αποβλήτων για ανάκτηση και ανακύκλωση στη Βουλγαρία είναι εξαιρετικά σημαντική για τη βουλγαρική οικονομία και ιδίως για τη μεταποίηση», μας δήλωσε το βουλγαρικό υπουργείο Περιβάλλοντος. Το «lock-in effect» στην πράξη
Πριν την Κίνα, οι διαπραγματεύσεις ήταν δύσκολες
Ταξιδεύουμε 270 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Πάζαρτζικ, στην πόλη Βέλικο Τάρνοβο. Εκεί κατοικοεδρεύει ένας άλλος κολοσσός του βουλγαρικού κλάδου ανακύκλωσης με ελληνική πελατεία, η εταιρεία Megaport.
Κάθε μήνα φτάνουν εδώ από την Ελλάδα 200 τόνοι πλαστικό σκουπίδι τύπου LDPE, ποσότητα που αντιπροσωπεύει το 10% της πρώτης ύλης της. Η Megaport αγοράζει από ελληνικά ΚΔΑΥ και ιδιωτικές εταιρείες, πληρώνοντας ανάλογα με την ποιότητα από 5 έως 350 ευρώ τον τόνο. Μετά την ανακύκλωσή του, συχνά πωλείται πίσω στην Ελλάδα με τη μορφή είτε πέλετ είτε μαύρης σακούλας σκουπιδιών. Ένα 8% όμως δεν μπορεί να ανακυκλωθεί και είτε μετατρέπεται σε RDF για να καεί στα τσιμεντάδικα της Βουλγαρίας είτε καταλήγει στη χωματερή.
Η κινεζική απαγόρευση εισαγωγής σκουπιδιών, αλλά και οι αυστηροί όροι εξαγωγής σε χώρες εκτός ΟΟΣΑ που επέβαλε η Ε.Ε., ήταν μάννα εξ ουρανού για εταιρείες όπως η Megaport. «Πριν την απαγόρευση, πήγαινες στην Αθήνα και οι διαπραγματεύσεις ήταν δύσκολες. Μας έλεγαν, ‘αυτή είναι η τιμή, αν δεν σας αρέσει, υπάρχει πάντα η Κίνα’»
Ένα καλλωπισμένο πράσινο ξέπλυμα
Για την 33χρονη Ντανίτα Ζαχαρινόβα, η ανακύκλωση πλαστικού δεν είναι παρά μια καλλωπισμένη επιχείρηση greenwashing – ενός «πράσινου ξεπλύματος», που εξυπηρετεί μόνο τις βιομηχανίες και δίνει στους καταναλωτές την ψευδαίσθηση ότι κάνουν το καθήκον τους.
«Η ανακύκλωση του πλαστικού όχι μόνο δεν είναι λύση, αλλά προκαλεί και σειρά από προβλήματα, από τη χρήση νερού και τη ρύπανση του περιβάλλοντος, μέχρι την άγνωστη σύσταση των πλαστικών αποβλήτων. Η ανακύκλωση είναι στις περισσότερες περιπτώσεις μάρκετινγκ και διαφήμιση, και όχι μαγική λύση στο πρόβλημα του πλαστικού», λέει η Ζαχαρινόβα, από την περιβαλλοντική οργάνωση Za Zemiata (Για τη Γη) που μελετά εδώ και χρόνια το θέμα και πέτυχε φέτος, έπειτα από σχεδόν δεκαετή δικαστικό αγώνα, την ακύρωση της κατασκευής μιας κολοσσιαίας μονάδας καύσης απορριμμάτων στη Σόφια.
Συναντάμε τη Ζαχαρινόβα στην περιοχή Λόζενετς, μια εύπορη γειτονιά στο κέντρο της Σόφιας, δίπλα σε μια γωνιά για χωριστή συλλογή απορριμμάτων. Ακόμα κι εδώ, σε αυτή την «καλή περιοχή» με τους καλοντυμένους κατοίκους και τα καταστήματα βιολογικών προϊόντων, οι κάδοι είναι ξέχειλοι και τα απορρίμματα μπερδεμένα. Η Ζαχαρινόβα περιγράφει ένα χαοτικό κι αναποτελεσματικό σύστημα ανακύκλωσης στη χώρα, το οποίο συνδυάζεται με την έκρηξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας στον τομέα της ανακύκλωσης, δημιουργώντας την τόσο μεγάλη ζήτηση για εισαγόμενο πλαστικό σκουπίδι από χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελλάδα
Η λύση κατά την ίδια είναι μία: «να μην χρησιμοποιούμε προϊόντα που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν και να σκεφτόμαστε πολύ περισσότερο την επαναχρησιμοποίηση και κυρίως την πρόληψη»
Ελλάδα: Εξαγωγός και παράλληλα εισαγωγέας απορριμμάτων
Και η ίδια η Ελλάδα είναι μέρος του λεγόμενου «εμπορίου σκουπιδιών». Απλώς με διαφορετική μορφή. Αυτή της εισαγωγής RDF για καύση από την τσιμεντοβιομηχανία.
Ταξιδεύουμε στην πόλη του Βόλου. Στα περίχωρα της πόλης, το εντυπωσιακό τοπίο που φιλοτεχνούν τα γαλάζια νερά του Παγασητικού και το καταπράσινο δάσος του Πηλίου διακόπτεται από ένα κολοσσιαίο εργοστάσιο τσιμέντου. Η εταιρεία στην οποία ανήκει το εργοστάσιο, η AΓΕΤ/Lafarge, το 2022 εισήγαγε 70.000 τόνους RDF από την Ιταλία και σχεδιάζει να τριπλασιάσει την ποσότητα αυτή στο εγγύς μέλλον. Το RDF είναι ένα καύσιμο που παράγεται από απορρίμματα, συμπεριλαμβανομένου του πλαστικού. Η Ελλάδα, παρά την αφθονία των απορριμμάτων της, δεν παράγει αρκετό RDF, το οποίο θεωρείται πιο «πράσινο» από το πετ-κοκ.
Το εργοστάσιο παραγωγής τσιμέντου της ΑΓΕΤ στον Βόλο. Το εργοστάσιο χρησιμοποιεί RDF ως πηγή ενέργειας, το οποίο προμηθεύεται από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Βόλος, Ελλάδα, 28 Μαρτίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Για την παραλαβή του RDF, η εταιρεία έχει δικές της λιμενικές εγκαταστάσεις. Κάθε καράβι μεταφέρει 3.000 τόνους. Πολλοί ντόπιοι φοβούνται ότι η καύση αποβλήτων στις τσιμεντοκάμινους συμβάλλει ώστε τα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης να φτάνουν στα ύψη στο Βόλο τις μισές ημέρες κάθε έτους. Τα ποσοστά εγκεφαλικών επεισοδίων και καρκίνου του ήπατος είναι εδώ αρκετές φορές υψηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο.
Φυσικά, το οικονομικό κίνητρο είναι σημαντικό. Το RDF είναι πιο φτηνό από το φυσικό αέριο, με την εταιρεία να εισπράττει από τους Ιταλούς τέλος εισόδου (gate fee) και να αποφεύγει πρόστιμα από τους ρύπους – οι εκπομπές από την καύση RDF δεν προσμετρώνται στο σύστημα. Οι εκπομπές ρύπων φυσικά δεν εξαφανίζονται. «Εάν η κοινωνία θέλει τσιμέντο, δυστυχώς μοιραία θα έχουμε διοξείδιο του άνθρακα», λέει ο Μιχάλης Βλάχος, γενικός διευθυντής του εργοστασίου στον Βόλο.
Η καύση αποβλήτων τόσο κοντά στην πόλη και τα σχέδια για εντατικοποίηση της πρακτικής αυτής, κρούουν εδώ και χρόνια τον κώδωνα του κινδύνου. Μια ηγετική φυσιογνωμία του τοπικού κινήματος αντίστασης κατά της καύσης αποβλήτων στο εργοστάσιο τσιμέντου είναι ο συνταξιούχος μηχανικός Στέλιος Λημνιός.
Ο Λημνιός μετρά τρεις δεκαετίες στο οικολογικό κίνημα. Εδώ και χρόνια μάχεται κατά της καύσης σκουπιδιών από την ΑΓΕΤ, με κάθε μέσο: με κινητοποιήσεις, εκδηλώσεις, πορείες, και μία καταδίκη σε τρίμηνη ποινή φυλάκισης. Τον Σεπτέμβριο του 2019, ως μέλος της Επιτροπής Αγώνα Πολιτών κατά της καύσης σκουπιδιών, ο Λημνιός μπήκε στις φυλασσόμενες εγκαταστάσεις της ΑΓΕΤ για να αποτρέψει ένα φορτίο με σκουπίδια προς καύση από την Ιταλία.
Οι δικαστικές περιπέτειες δεν πτοούν τον Λημνιό, ο οποίος τον περασμένο Οκτώβριο αθωώθηκε, όπως και οι δύο συγκατηγορούμενοί του, για την ενέργεια εκείνη. Συνεχίζει τον αγώνα. Κατά τον ίδιο, το εργοστάσιο πρέπει να μεταφερθεί μακριά από τον αστικό ιστό και να γίνονται συστηματικές, αδιάβλητες μετρήσεις για τους ρύπους και τις άλλες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της λειτουργίας του στον Βόλο.
«Δεν έχουμε καμία εμπιστοσύνη», μας λέει κοντά στο δικαστήριο της πόλης, όπου βρέθηκε για ακόμα μία φορά κατηγορούμενος. «Στον Βόλο το σχέδιο είναι να γίνει μονάδα RDF που θα παίρνει τα υπολείμματα και της Λάρισας, και των Τρικάλων, ίσως και της Λαμίας. Αυτό το αντιμάχεται η τοπική κοινωνία. Δεν κάνουν ανακύκλωση, προάγουν την καύση».
Η εταιρεία αρνείται κατηγορηματικά ότι έχει οποιαδήποτε συμμετοχή στην υποβάθμιση του περιβάλλοντος – μιλά για συνεχείς ελέγχους, τόσο του εισαγόμενου RDF όσο και των ρύπων, αλλά και του περιβαλλοντικού της αποτυπώματος. Προβάλλει δε τη μεγιστοποίηση της υποκατάστασης ως πολιτική φιλική προς το περιβάλλον. «Χρονιά τη χρονιά κάνουμε επενδύσεις και προσπαθούμε να μεγιστοποιούμε το ποσοστό της ενέργειας από εναλλακτικά καύσιμα» λέει. Στόχος της είναι το ποσοστό των εναλλακτικών καυσίμων να φράσει κοντά στο 90%. Το 2022 επένδυσε 7 εκατ. ευρώ για εναλλακτικά καύσιμα, και θα επενδύσει άλλα 20-30 εκατομμύρια μέχρι το 2026.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας ίσως βάλει φρένο σε αυτά τα σχέδια. Στα μέσα Οκτωβρίου απαγόρευσε την εισαγωγή RDF προς καύση μέσω θαλάσσης, με το τοπικό περιβαλλοντικό κίνημα να μιλά για «μεγάλη νίκη των Βολιωτών».
Ρωτήσαμε την εταιρεία πώς ερμηνεύει την απόφαση αυτή και πώς θα την επηρεάσει. «Το ΣτΕ με την απόφασή του έκρινε ότι αναφορικά με δύο όρους της ΑΕΠΟ δεν τηρήθηκε η δέουσα διαδικασία και ως εκ τούτου ακύρωσε δύο όρους για τυπικούς και όχι για ουσιαστικούς λόγους», σημείωσε, καταλήγοντας πως δεν επηρεάζεται η δραστηριότητα και η λειτουργία του εργοστασιου
Ακολουθώντας ένα πλαστικό μπουκάλι
Η πορεία του GPS που είχε τοποθετηθεί σε ένα πλαστικό μπουκάλι νερού και απορρίφθηκε στο κέντρο της Αθήνας μάς οδήγησε στη δεύτερη ευρωπαϊκή χώρα, στην οποία μαζί με τη Βουλγαρία, η Ελλάδα εξάγει τους τόνους πλαστικού σκουπιδιού της. Ακολουθώντας τη διαδρομή που έκανε το μπουκάλι φτάσαμε στη Ρουμανία στην εταιρεία ανακύκλωσης Professional Recycling, στο Τούργκου Μούρες, μια πόλη στα βόρεια της χώρας.
Ο Στέλιος Λημνιός, ακτιβιστής ενάντια στην καύση σκουπιδιών στο εργοστάσιο παραγωγής τσιμέντου ΑΓΕΤ Ηρακλής, έξω από τα δικαστήρια του Βόλου.
Βόλος 17 Μαρτίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Όπως και η Βουλγαρία, ειδικά μετά την κινεζική απαγόρευση εισαγωγής πλαστικών αποβλήτων, η Ρουμανία έγινε χώρα εισαγωγής νόμιμων αλλά και σε πολλές περιπτώσεις παράνομων και επικίνδυνων εισαγωγών πλαστικών απορριμμάτων από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ακτιβιστές άρχισαν να καταγγέλλουν μια ανεξέλεγκτη κατάσταση, που τροφοδοτούνταν από δίκτυα διαφθοράς στη χώρα. Το 2021 η χώρα υποχρεώθηκε υπό την πίεση αυτή να μειώσει τα συνοριακά περάσματα από όπου μπορούσαν να εισαχθούν απόβλητα και υιοθέτησε ένα σύστημα παρακολούθησης των αποβλήτων. «Η Ρουμανία δεν θα γίνει η χωματερή της Ευρώπης», είχε πει ο υπουργός Περιβάλλοντος.
Το πλαστικό μας μπουκάλι πέρασε ένα από τα περάσματα αυτά και έφτασε στην αυλή της εταιρείας. Εκεί, ένας υπάλληλος μετακινεί βαριεστημένα με κλαρκ τις πολύχρωμες μπάλες με πλαστικά μπουκάλια από την αυλή στο εργοστάσιο, όπου θα μπουν στη γραμμή «παραγωγής» για να μετατραπούν σε νιφάδες πλαστικού.
Ανάμεσα τους, διακρίνουμε ελληνικές ετικέτες: μπουκάλια από νερό, αναψυκτικά και ελληνικό γάλα περιμένουν να ανακυκλωθούν εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από εκεί που πετάχτηκαν. Η εταιρεία ιδρύθηκε το 2010 και θεωρείται πρότυπο σε σχέση με τον τρόπο διαχείρισης πλαστικού
Αποθηκευμένα πλαστικά μπουκάλια στην εταιρεία ανακύκλωσης Professional Recycling. Στην εταιρεία αυτή κατέληξε ένα από τα παγιδευμένα πλαστικά σκουπίδια που πετάξαμε στην Αθήνα.
Τούργκου Μούρες, Ρουμανία, 19 Ιουνίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Υποδειγματικά εργοστάσια ανακύκλωσης, σε μια χώρα χωρίς ανακύκλωση
«Στη Ρουμανία υπάρχουν δύο κατηγορίες ανακυκλωτών: έχουμε τέσσερα-πέντε υποδειγματικά εργοστάσια ανακύκλωσης και εκατοντάδες άλλους ψευδοανακυκλωτές», παραδέχεται ο Ραούλ Ποπ, ειδικός στη διαχείριση απορριμμάτων και υπεύθυνος προγραμμάτων στην οργάνωση Ecoteca.
Η εικόνα της Professional Recycling μοιάζει να ανήκει στην πρώτη κατηγορία. Οι μεγάλες εγκαταστάσεις, όπου τηρούνται οι κανόνες υγιεινής, έρχoνται σε πλήρη αντίθεση με τις μάντρες των ντόπιων ανακυκλωτών πλαστικού, αλλά και με τη συνολική εικόνα της διαχείρισης των αποβλήτων στη χώρα, όπου ακόμα και στην πρωτεύουσα της, το Βουκουρέστι, εντοπίσαμε ελάχιστους κάδους ανακύκλωσης.
Η εικόνα αυτή αντανακλάται στους αριθμούς. Η Ρουμανία καταγράφει ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά ανακύκλωσης σε όλη την ΕΕ, ωστόσο εισάγει κάθε χρόνο χιλιάδες τόνους πλαστικού από άλλες χώρες, τις περισσότερες φορές με πολύ καλύτερες επιδόσεις στην ανακύκλωση από την ίδια
Εργάτριες διαχωρίζουν πλαστικά σκουπίδια συσκευασίας στο εργοστάσιο ανακύκλωσης πλαστικών της Green Tech.
Μπουζάου, Ρουμανία, 16 Ιουνίου 2023, Αλέξανδρος Αβραμίδης
Το κινέζικο εργοστάσιο ανακύκλωσης σακούλας
Πολύ διαφορετική εικόνα παρουσιάζει ένα εργοστάσιο ανακύκλωσης που επισκεπτόμαστε στο Βουκουρέστι. Μέσα από τα αρχεία της ρουμανικής περιβαλλοντικής επιθεώρησης αλλά και τις δηλώσεις Ελλήνων εμπόρων πλαστικού, εντοπίσαμε μια εταιρεία, κινεζικών συμφερόντων, που εισάγει πλαστικές σακούλες από την Ελλάδα.
Επισκεπτόμενοι τη μονάδα, η οποία στεγάζεται σε μια αποθήκη, αντικρίζουμε αμέτρητες μπάλες πλαστικών σακουλών στον εξωτερικό χώρο να λιώνουν κάτω από τον δυνατό ήλιο ανάμεσα σε σκουριασμένα μηχανήματα. Μέσα στην αποθήκη, εργαζόμενοι χωρίς τα απαραίτητα μέτρα προστασίας μετατρέπουν σε φρενήρεις ρυθμούς τις σακούλες σε λωρίδες.
Εκπρόσωποι της εταιρείας αρνήθηκαν να μας συναντήσουν ή να προχωρήσουν σε κάποιο σχόλιο. Το ερώτημα που εύλογα γεννάται από τις συνθήκες που είδαμε είναι το κατά πόσο η εταιρεία αυτή δεν μολύνει το περιβάλλον. «Δεν γίνονται αρκετοί έλεγχοι για την τήρηση των περιβαλλοντικών κανόνων», σημειώνει ο Ραούλ Ποπ, προσθέτοντας πως οι αρμόδιες υπηρεσίες έχουν εκδώσει μέχρι σήμερα άδεια λειτουργίας σε περίπου 3.500 εταιρείες ανακύκλωσης. «Περίπου 200 από αυτές ανακυκλώνουν πραγματικά»
«Έχω δει παντού παράνομα φορτία, σε λιμάνια, σε φορτηγά, εμπορικά τρένα. Πίσω από πανάκριβα έπιπλα κρύβονται παράνομα απόβλητα. Όταν ζητάει ο επιθεωρητής να βγουν, οι μεταφορείς ισχυρίζονται ότι δεν μπορούν να μετακινήσουν τα έπιπλα», περιγράφει ο Οκτάβιαν Μπερτσενάου, πρώην επικεφαλής του σώματος περιβαλλοντικής επιθεώρησης και ακτιβιστής για χρόνια στον τομέα της εισαγωγής αποβλήτων.
Όπως αναφέρει, το καλό πλαστικό, το οποίο σύμφωνα με τον ίδιο δεν ξεπερνάει το 15% του συνόλου των εισαγωγών, έχει αξία κι έτσι καταλήγει στα εργοστάσια ανάκτησης, ώστε να αποκτήσει μια δεύτερη ζωή. Το κακής ποιότητας πλαστικό, από το οποίο οι χώρες θέλουν να απαλλαχθούν, καταλήγει αντιθέτως σε χωράφια, σε νόμιμες ή «αόρατες» παράνομες χωματερές.
Κυκλώματα διαφθοράς, χαμηλό κόστος ταφής
Ένας λόγος που αυτό συμβαίνει στη Ρουμανία είναι οι ελλιπείς έλεγχοι, τα δίκτυα διαφθοράς αλλά και το χαμηλό κόστος (νόμιμης ή παράνομης) ταφής των απορριμμάτων.
Η Ρουμανία έχει ένα από τα χαμηλότερα κόστη ταφής στην ΕΕ: 100 ευρώ/τόνο για τις νόμιμες χωματερές ενώ το κόστος παράνομης ταφής, σύμφωνα με τον κ. Μπερτσενάου, δεν ξεπερνάει τα 20 ευρώ/τόνο.
Ο ίδιος ωστόσο, όπως και ο Ραούλ Ποπ, υποστηρίζουν πως ενώ στις νόμιμες χωματερές απαγορεύεται να θάβονται απορρίμματα από άλλες περιοχές -πόσω μάλλον από άλλες χώρες- ο κανόνας καταστρατηγείται. Μιλώντας με δήμαρχο προαστίου του Βουκουρεστίου, μας είπε -υπό τον όρο ανωνυμίας- πως παρά τις φήμες για την ταφή τοξικών αποβλήτων σε χωματερή δίπλα ακριβώς στην περιοχή του και τα πολλά παράπονα κατοίκων για αναπνευστικά προβλήματα, η εταιρεία που είχε αναλάβει τη διαχείριση της χωματερής δεν του επέτρεψε ποτέ την είσοδο, μέχρι τη στιγμή που έκλεισε
Άνθρακας ο θησαυρός
Ο «χρυσός», όπως χαρακτήρισε ο Βούλγαρος μάνατζερ Τιμοχίρ Λαζάροβ τα ανακυκλώσιμα πλαστικά, αποδεικνύεται λοιπόν άνθρακας, και το περίφημο «πράσινο βελάκι» στις συσκευασίες δεν ολοκληρώνει στην πραγματικότητα ποτέ τον κύκλο του, μετατρέποντας την κυκλική οικονομία σε απατηλή υπόσχεση. Ο Νίκος Χαραλαμπίδης, από το ελληνικό γραφείο της Greenpeace, ελπίζει πως όλο και περισσότεροι πολίτες θα αντιληφθούν τη ζοφερή αυτή πραγματικότητα.
«Οι συσκευασίες μιας χρήσης είναι το πρόβλημα. Τελεία και παύλα. Το ζητούμενο είναι να αναδείξουμε αυτόν τον παραλογισμό, να δούμε πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το παράλογο των πλαστικών που κάνουν τον γύρο της Ελλάδας ή του κόσμου στο όνομα της ανακύκλωσης, για να καταλήξουμε σε μια αγορά που πουλάει και σε μια κοινωνία που χρησιμοποιεί πολύ λιγότερα αντικείμενα μιας χρήσης»
Επειδή πολλοί από όσους κάνουν ανακύκλωση, δεν είναι σίγουροι για το ποια υλικά ανακτυκλώνονται και ποια όχι, αντιγράψαμε αυτό το χρήσιμο άρθρο από την Huffpost και το αναδημοσιεύουμε
Αν και πάρα πολλοί από μας ανακυκλώνουμε σε καθημερινή βάση, εντούτοις ακολουθούμε λάθος βήματα, με αποτέλεσμα να πηγαίνει χαμένη η όλη προσπάθεια.
Υπάρχουν υλικά, τα οποία ναι μεν προέρχονται από ανακυκλώσιμα υλικά, αλλά δεν ανακυκλώνονται και πρέπει να τα τοποθετούμε στους συμβατικούς κάδους σκουπιδιών. Να επισημάνουμε πως λόγω ελλιπούς ενημέρωσης, τα τοποθετούμε στους μπλε κάδους, με αποτέλεσμα να κάνουμε κακό στο περιβάλλον.
Οπως το να πετάμε λερωμένες συσκευασίες ή σπασμένα γυαλιά , λάθη, που στην ουσία εμποδίζουν, την όλη διαδικασία.
Η χώρα μας δυστυχώς δεν δείχνει και το καλύτερο της πρόσωπο όταν έχει να κάνει με το θέμα της ανακύκλωσης. Σύμφωνα με την έρευνα της Infobank Helestat (euractiv), μπορεί να έχουμε βελτιωθεί σαν χώρα τα τελευταία χρόνια στον συγκεκριμένο τομέα, παρ′ όλα αυτά, είμαστε ακόμα σε χαμηλότερα επίπεδα συγκριτικά με τις άλλες χώρες στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Βρισκόμαστε δηλαδή στην 22η θέση ανάμεσα στις 28 χώρες. Για να γίνουμε πιο κατανοητοί, η Ελλάδα ανακυκλώνει το 16% των απορριμάτων της, όταν οι άλλες ευρωπαϊκές χώρες, έχουν επιδόσεις της τάξης του 70%. Το πρόβλημα είναι ακόμα πιο σοβαρό αν αναλογιστεί κανείς πως η οδηγία της Ευρωπαϊκής Ενωσης κάνει λόγο για το 50% των οικιακών απορριμάτων έως το 2020.
Κάποιες απλές αλλά σημαντικές διευκρινήσεις:
A. Οι λερωμένες συσκευασίες δεν ανακυκλώνονται ενώ δημιουργούν σοβαρό πρόβλημα στην διαδικασία διαχωρισμού των υπόλοιπων ανακυκλώσιμων υλικών.
Οι συσκευασίες που περιέχουν υπολείμματα από φαγητό, όπως αυτές που χρησιμοποιούνται από τα ταχυφαγεία, με πιο κλασικό παράδειγμα τα κουτιά πίτσας, αν δεν μπορούν να καθαριστούν πλήρως, τότε πρέπει να επιλέγουμε τους κανονικούς κάδους απορριμάτων.
Οι συσκευασίες πρέπει να ρίχνονται στην ανακύκλωση άδειες και καθαρές. Μπορούμε, για παράδειγμα, να σκουπίσουμε ένα κεσεδάκι γιαουρτιού ή να το ξεπλύνουμε με λίγο νερό. Αυτό ισχύει και για τις συσκευασίες τετραπάκ.
B. Τα σπασμένα γυαλιά δεν ανακυκλώνονται
Μπορεί το γυαλί σαν υλικό να είναι ανακυκλώσιμο και να έχει θέση στον γνωστό σε όλους μας μπλέ κάδο, θα πρέπει όμως να θυμόμαστε πως ο διαχωρισμός όλων των υλικών γίνεται από ανθρώπους. Συνεπώς η ρίψη σπασμένων γυαλιών στους κάδους δεν βοηθάει, αντιθέτως αποτελεί σοβαρό κίνδυνο τραυματισμού για τους εργαζόμενους.
Γ. Μικρά κομμάτια χαρτιού
Τα μικρά χαρτάκια δυσχεραίνουν το έργο της διαλογής και συνήθως καταλήγουν στις χωματερές. Γι’ αυτό, καλό είναι να μη σκίζουμε τα χαρτιά πριν τα ρίξουμε στον κάδο, απλώς τα τσακίζουμε. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως το βρεγμένο χαρτί όπως και το λερωμένο - λαδωμένο ΔΕΝ έχουν θέση στους μπλέ κάδους, καθώς όχι μόνο δεν ανακυκλώνονται, αλλά αχρηστεύουν και τα υπόλοιπα ανακυκλώσιμα υλικά. Επίσης, χαρτί που έχει βραχεί ακόμη και αν στεγνώσει δεν ανακυκλώνεται.
Δ. Συσκευασίες
Η συσκευασία που τυλίγουν τα τυριά, τα αλλαντικά και το κρέας στα σουπερμάρκετ και η οποία αποτελείται, από δύο υλικά, (χαρτί, ζελατίνη) ανακυκλώνεται, αλλά θα πρέπει να διαχωρίσουμε τα δύο αυτά υλικά, πριν τα ρίξουμε στον μπλε κάδο. Θα πρέπει όμως να θυμόμαστε πως, η συσκευασία φελιζόλ που χρησιμοποιείται στα κρέατα, ΔΕΝ ανακυκλώνεται, καθώς είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο. Τέλος, καλό είναι να συμπιέζουμε, να τσακίζουμε και να διπλώνουμε όσες συσκευασίες μπορούμε.
Ε. CD / DVD / Βιντεοκασέτες
Στους μπλε κάδους πετάμε μόνο τις θήκες των CD και DVD. Δυστυχώς, τα ίδια τα CD και τα DVD δεν ανακυκλώνονται προς το παρόν στην Ελλάδα. Παρότι κατασκευάζονται κατά κύριο λόγο από αλουμίνιο, τα ψηφιακά δισκάκια ή οι παλιές μας βιντεοκασέτες περιέχουν πολλές προσμείξεις, καθιστώντας αδύνατη την ανακύκλωση τους.
ΣΤ. Πλαστικά
Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι πως ναι μεν τα περισσότερα από τα πλαστικά ανακυκλώνονται, εντούτοις υπάρχουν κάποια που χρησιμοποιούνται σε καθημερινή βάση και ΔΕΝ έχουν θέση στους μπλέ κάδους. Αυτά είναι: καλαμάκια, μαχαιροπίρουνα, σακούλες βιοδιασπώμενες ή φωτοδιασπώμενες (έχουν ημερομηνία λήξης και θρυμματίζονται), πιστωτικές κάρτες, στικάκια μνήμης - usb, κάρτες sim, πλαστικά έπιπλα.
Να μην ξεχνάμε να ξεβιδώνουμε τα καπάκια καθώς οι περισσότεροι φορείς δεν τα δέχονται. Για αυτό πρέπει να πετάμε τα πλαστικά μπουκάλια χωριστά στους κάδους ανακύκλωσης.
Οσο για τις κρεμάστρες από σύρμα, πριν οδηγηθούν στους κάδους απορριμάτων, αφαιρούμε το πλαστικό κάλυμμα.
Ζ. Αφρολέξ
Το αφρολέξ, το οποίο είναι παράγωγο του πετρελαίου και ιδιαίτερα εύφλεκτο, ΔΕΝ έχει θέση στους μπλέ κάδους, καθώς θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνο για τα περισσότερα κέντρα ανακύκλωσης.
Η. Κεραμικά
Τα κεραμικά ΔΕΝ ανακυκλώνονται.
Θ. Όχι δεμένες σακούλες
Θα πρέπει να θυμόμαστε να ρίχνουμε τις συσκευασίες στον μπλε κάδο «χύμα» και όχι μέσα σε δεμένες σακούλες. Αδειάζουμε λοιπόν το περιεχόμενο και τις πλαστικές και χάρτινες σακούλες που χρησιμοποιήσαμε για την συλλογή των αντικειμένων, μπορούμε, επίσης, να τις ρίχνουμε στον κάδο μετά τη χρήση τους.
Ι. Ηλεκτρικές Συσκευές
Τις μικρές ηλεκτρικές συσκευές μπορούμε να τις ανακυκλώσουμε στα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών, σε σούπερ μάρκετ και σε συμβεβλημένα δημοτικά σημεία. Σε αρκετές περιπτώσει τα καταστήματα ηλεκτρικών ειδών προσφέρουν εξαιρετικές προσφορές σε περίπτωση που τους επιστρέψουμε μία παλιά μας συσκευή.
ΙΑ. Μπαταρίες
Τις μπαταρίες που χρησιμοποιούμε σε καθημερινή βάση ΔΕΝ πρέπει να τις πετάμε ούτε στους συμβατικούς κάδους, ούτε στους μπλέ κάδους. Οι άδειες μπαταρίες συλλέγονται και διαχειρίζονται ξεχωριστά. Υπάρχουν οι κάδοι με την επωνυμία ΑΦΗΣ, τους οποίους βρίσκουμε σε δήμους, καταστήματα, σούπερ μάρκετ, σχολεία, δημόσιους φορείς, ξενοδοχεία, κατασκηνώσεις. Στους συγκεκριμένους κάδους τοποθετούμε όλες τις μπαταρίες μίας χρήσης ή και τις επεναφορτιζόμενες αρκεί να μην ξεπερνούν σε βάρος τα 1.500 γραμμάρια. Δεν έχει σημασία αν προέρχονται από κινητά. υπολογιστές, κάμερες. Αν τύχει και είναι ενσωματωμένες με το προϊόν, τότε ΔΕΝ κάνουμε χρήση του κάδου της ΑΦΗΣ.
ΙΒ. Μαύρο πλαστικό
Το μαύρο πλαστικό, αυτό που χρησιμοποιείται από τα ταχυφαγεία εν είδη σκεύους, όπως και από τα σούπερ μάρκετ ΔΕΝ ανακυκλώνεται και ΔΕΝ πρέπει να ανακατεύεται με τα άλλα ανακυκλώσιμα υλικά.
Τέσσερα πράγματα που πρέπει να θυμόμαστε:
Kι αυτή η Αττική η γη, η πάνσοφη κι ωραία το καύχημα, το κόσμημα, τ΄ άνθος όλου του κόσμου
μέλλει κι αυτή να ερημωθεί κι η στάθμη της να πέσει από τ' άγρια κύματα κι από τη συμφορά
(Νοστράδαμου Προφητείες αποδ. Alan Wistful μτφ Π. Νικολαϊδης V.31)
atticavoice@gmail.com
