Χθες το Σάββατο, στα Εξάρχεια, στην πιο αστυνομοκρατούμενη περιοχή της Ελλάδας, στις 8 το βραδάκι, ένας άνθρωπος έπεσε νεκρός με τουλάχιστον πέντε πυροβολισμούς λίγα μέτρα μακριά από το Αστυνομικό Τμήμα και ο δράστης κατάφερε να διαφύγει. Γιατί η Αστυνομία στα Εξάρχεια δεν έχει ως προτεραιότητα την προστασία των κατοίκων τους αλλά πρωτίστως την πάταξη της πολιτικής ανυπακοής και την εξυπηρέτηση επιχειρηματικών συμφερόντων που έχουν βάλει στο μάτι την περιοχή. Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της η «Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα», σε Πρωτοβουλία κατοίκων που είχε πριν από μερικά χρόνια συναντηθεί με τον αστυνομικό διευθυντή της περιοχής, είχε λάβει την απάντηση ότι η εντολή για τα Εξάρχεια ήταν να παταχθεί πρώτα το πολιτικό έγκλημα και έπειτα το ποινικό.

Ακολουθεί ολόκληρη η ανακοίνωση της «Ανατρεπτικής Συμμαχίας για την Αθήνα», στην οποία καταγγέλλεται η εγκληματική και ύποπτη αδράνεια της Αστυνομίας

--------------------------------------------------------

ΓΙΑ  ΑΛΛΗ ΜΙΑ ΦΟΡΑ Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΑ ΕΞΑΡΧΕΙΑ (ΔΕΝ) ΕΚΑΝΕ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ.

Σάββατο απόγευμα στην πλέον αστυνομοκρατούμενη γειτονιά της πόλης, τα Εξάρχεια. Η αστυνομία παντού, (δεν) κάνει τη δουλειά της!

Στον λόφο Στρέφη ακροβολισμένοι ένοπλοι φρουροί της τάξης. Έξω από το γήπεδο μπάσκετ, ενώ έφηβοι παίζουν. Έξω από τη σιδερένια πόρτα του πρώην Εξωστρεφή. Πέριξ του θεάτρου όπου εξελίσσεται η γιορτή του Συλλόγου Γονέων του παρακείμενου σχολείου με θεατρική παράσταση, τραγούδι και χορό, με χυμούς και παγωτά.

Λίγα μέτρα πιο κάτω, στην πλατεία Εξαρχείων, η αστυνομία (δεν) κάνει τη δουλειά της. Στουρνάρη και Σπ. Τρικούπη αραχτές Ομάδες Πρόληψης και Καταστολής Εγκληματικότητας(!) περιφρουρούν λαμαρίνες, τρωγοπίνοντας με τα φιλαράκια της ΔΡΑΣΗ που ρίχνουν ματιές στην κατάληψη φιλοξενίας προσφύγων και μεταναστών στη Νοταρά και στο Πολυτεχνείο μην τύχει και γίνει καμιά εκδήλωση ή συναυλία χωρίς άδεια από τον αφέντη Πρύτανη. Και όταν το βράδυ προχωρά, για να μη βαριούνται, επιτίθενται και στον νέο κόσμο της οδού Μεσολογγίου, σπάνε και κανά μαγαζί.

Την ίδια στιγμή δεκάδες αστυνομικοί με πολιτικά (δεν) κάνουν τη δουλειά τους. Έξω από τα λαμπερά ξενοδοχεία και airbnb Ισραηλινών συμφερόντων βρίσκονται σε ετοιμότητα, μην και ενοχληθούν οι διαμένοντες από κάποια παλαιστινιακή σημαία ή αυτοκόλλητο ενάντια στους δολοφόνους του IDF.

Στα σκαλάκια της Καλλιδρομίου, λοιπόν, το Σάββατο, 13/6,  γύρω στις 8μ.μ., σε ελάχιστη απόσταση από το Α.Τ.,  η αστυνομία για άλλη μια φορά (δεν) έκανε τη δουλειά της. Τουλάχιστον 5 πυροβολισμοί και ένας νεκρός, με δράστη κάποιον που σαφώς και δεν είδε προς τα πού πήγε. Γιατί την ίδια στιγμή, στα 20 μέτρα, κοιτούσε μήπως τα παιδιά χορεύοντας προχωρούσαν σε ανακατάληψη του άδειου κτιρίου/αναψυκτηρίου. Και τα παιδιά άκουγαν πυροβολισμούς και νόμιζαν ότι τους επιτίθεται η αστυνομία με κρότου λάμψης...

Γιατί; Γιατί στα Εξάρχεια η αστυνομία έχει πολύ συγκεκριμένες εντολές. Δεν την ενδιαφέρει τίποτα άλλο πέρα από το να μη διαταραχθεί η ηρεμία των εργολάβων και του τουριστικού κεφαλαίου. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να προχωρήσει σε εξακριβώσεις στοιχείων  εφήβων που η μαύρη τους φόρμα είναι προκλητική. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να συλλάβει ανθρώπους που το χρώμα του δέρματός τους τούς κατατάσσει αυτόματα σε λίστα υπόπτων. Ανά πάσα στιγμή μπορεί να μπουκάρει σε σπίτια έπειτα από καταγγελίες για συνθήματα σε τοίχους. Και βέβαια είναι παρούσα σε κάθε συγκέντρωση, πορεία και διαμαρτυρία, κραδαίνοντας τις φυσούνες και τα γκλομπς σε ασπίδες ή σε κεφάλια.

Εντωμεταξύ αν τα λαγωνικά που έβαλαν απλώς μια κορδέλα στο σημείο της δολοφονίας και επέστρεψαν στα γνωστά τους πόστα, επιβεβαιώσουν ότι το έγκλημα σχετίζεται με ξεκαθάρισμα λογαριασμών που αφορά ναρκωτικά, τότε δικαίως θα αναρωτηθούμε υπό ποιου την εποπτεία συνέβαινε και αυτό...

Τα πράγματα είναι ξεκάθαρα. Η ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ ΣΤΑ ΕΞΑΡΧΕΙΑ (ΔΕΝ) ΚΑΝΕΙ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΤΗΣ! Η αστυνομία στα Εξάρχεια εξυπηρετεί πολύ συγκεκριμένα συμφέροντα. Και αυτά δεν είναι των κατοίκων και των ανθρώπων που νοιάζονται τη γειτονιά.

Υ.Γ. Για να θυμούνται οι παλιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι. Πριν από αρκετά χρόνια, με υπουργό στο ίδιο πόστο τον Μιχάλη Χρυσοχοϊδη, στα Εξάρχεια είχε γίνει συγκέντρωση διαμαρτυρίας ενάντια στην ασφυκτική παρουσία δυνάμεων καταστολής στη γειτονιά. Πρωτοβουλία κατοίκων που είχε τότε συναντηθεί με τον αστυνομικό διευθυντή, επιδίδοντας ανάλογο ψήφισμα, είχε λάβει την απάντηση ότι η εντολή για τα Εξάρχεια ήταν να παταχθεί πρώτα το πολιτικό έγκλημα και έπειτα το ποινικό. Η αλήθεια είναι ότι δε μάθαμε πού μετατέθηκε.

Ανατρεπτική Συμμαχία για την Αθήνα στην 1η δημοτική κοινότητα

Κυκλοφόρησε το καταστροφικό φύλλο #148 της RAF-WEST Journal, της Νο2 εφημερίδας της Ανατολικής Αττικής

Η ΡΑΦ ΤΑΟΥΝ ΖΕΙ ΣΤΙΓΜΕΣ ΜΕΓΑΛEIOY: Συνωστισμός πλοίων μέσα και έξω από το λιμάνι της Ραφ Τάουν, θυμίζοντας αντίστοιχες σκηνές με τα γιοτ των δισεκατομμυριούχων στο λιμάνι του Μονακό τις ημέρες διοργάνωσης του ομώνυμου grand prix της Φόρμουλα 1. Έντονα συζητιέται το ενδεχόμενο διοργάνωσης ράλι WRC στο κατεστραμμένο Ρέμα της Ραφ Τάουν

ΟΙ ΜΠΑΓΛΑΜΑΔΕΣ ΤΗΣ ΡΑΦΗΝΑΣ: Η μόνιμη στήλη της RAF WEST δημοσιεύει το τετράστιχο της εβδομάδας

Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Αποκλειστικές φωτό από την καταστροφή του φυσικού πλημμυρικού πεδίου της Πετρέζας. Μια καταστροφή που, όπως δήλωσε στη RAF WEST JOURNAL ο πρώην Σερίφης, θα δώσει ώθηση στην ανάπτυξη της περιοχής μετατρέποντας την άχρηστη γεωργική γη σε περιοχή real estate υψηλής ζήτησης. Οι κάτοικοι της Ραφ Τάουν και των γύρω περιοχών έχουν προμηθευτεί με βουλοκέρι για να βουλώσουν τα αυτιά τους ώστε να μην ενοχλούνται από τις ενοχλητικές φωνές των οπισθοδρομικών  οικολόγων

ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΚΑΤΑΧΩΡΗΣΗ: Θέλετε να βουλιάξετε μια βάρκα μεταναστών ή και περισσότερες; Κανένα πρόβλημα. Ο Μάκης, μαζί με τον έμπειρο βοηθό του Θάνο, καταδρομέα και προσφυγοκτόνο, αναλαμβάνουν κάθε υπόθεση, όσο δύσκολη και αν φαίνεται. Μαζί με κάθε βούλιαγμα βάρκας παίρνετε δώρο και μια δήλωση ΟΠΕΚΕΠΕ των 50 αιγοπροβάτων καθώς και μία βεβαίωση υψηλής εθνικής συνείδησης

FIRST DATES 2026: Με απόλυτη επιτυχία ξεκίνησε το πρώτο επεισόδιο του νέου κύκλου του γνωστού ριάλιτι γνωριμιών. Ο Κούλης και ο Νίκος, το ζευγάρι που άνοιξε τον πρώτο κύκλο, έδειξαν ότι έχουν απόλυτη χημεία μεταξύ τους και ανανέωσαν το ραντεβού τους αφήνοντας πολλές υποσχέσεις για μια σοβαρή μελλοντική σχέση. Θετικές προοπτικές άφησε και το ραντεβού του Βαγγέλη και της Δήμητρας, ενός ζευγαριού που έδειξε να έχει πολλά κοινά ενδιαφέροντα 

Διαβάστε σήμερα, 13/6/2026, τη RAF WEST Journal

Αυτά που συμβαίνουν στο Μπέλφαστ αυτές τις ημέρες θα μπορούσε να είναι ταυτόχρονα και μια πνευματική δοκιμασία για την ελληνική ακροδεξιά και για όλα τα εγχώρια ρατσιστικά αποβράσματα που δείχνουν να απολαμβάνουν το όργιο βίας κατά των μεταναστών στην πρωτεύουσα της Βόρειας Ιρλανδίας

Θα μπορούσε λέμε να είναι πνευματική δοκιμασία, αλλά δεν γίνεται να είναι. Γιατί το πνεύμα απουσιάζει εντελώς. Γιατί στην περίπτωση των ακροδεξιών ισχύει το αντίστροφο της γνωστής ρήσης. Στους ακροδεξιούς η «σαρξ είναι πρόθυμη, το δε πνεύμα ασθενές» – πολύ ασθενές. Και όταν το ασθενές πνεύμα συνδυάζεται με την πρόθυμη σάρκα, τα αποτέλεσμα δεν μπορεί παρά να είναι παράλογο, χαοτικό και εγκληματικό. όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο Μπέλφαστ. 

Θα είχε όμως πραγματικό ενδιαφέρον εάν κάποια από αυτά τα αποβράσματα πήγαιναν στο Μπέλφαστ για να συνδράμουν τους ακροδεξιούς προτεστάντες του Μπέλφαστ – τους Βρετανούς έποικους στη Βόρεια Ιρλανδία δηλαδή για να συνεννοούμαστε– στο ρατσιστικό τους πογκρόμ. Γιατί δεν είμαστε καθόλου βέβαιοι – ή μάλλον υποψιαζόμαστε –ότι η υποδοχή που θα τους επιφύλασσαν θα ήταν αυτή που αναμένουν

Γιατί, όπως προκύπτει από τις μαρτυρίες των τελευταίων ημερών, στόχος των ακροδεξιών ταγμάτων στο Μπέλφαστ δεν είναι μόνο οι Αφρικανοί ή οι Ασιάτες. Στόχος τους είναι οποιοσδήποτε φαίνεται διαφορετικός. Και οι μεσογειακές φυσιογνωμίες είναι σαφώς διαφορετικές από το πρότυπο της λευκής καθαρότητας που έχουν στο μυαλό τους. Όπως κάποτε στην Αμερική οι Έλληνες και οι Ιταλοί μετανάστες θεωρούνταν Ευρωπαίοι νέγροι και απαγορευόταν η είσοδός τους σε μαγαζιά που σύχναζαν λευκοί, έτσι συμβαίνει αυτές τις ημέρες στο Μπέλφαστ. Οι Έλληνες που ζουν εκεί είναι τρομοκρατημένοι και εκπέμπουν σήμα κινδύνου

Οι μαρτυρίες Ελλήνων που ζουν στο Μπέλφαστ στην τηλεόραση του ΑΝΤ1 είναι αποκαλυπτικές.

… «Υπάρχει ανησυχία, φοβόμαστε για την ασφάλειά μας, για τις οικογένειές μας. Προσπαθούμε να γυρίσουμε σπίτι νωρίτερα, να αποφύγουμε περιοχές που παραδοσιακά μπορεί να είναι προβληματικές. Κάποια σχολεία έχουν πει θα κλείσουν νωρίτερα σήμερα. Ζούμε σε μια κατάσταση ρατσιστικού πογκρόμ. Όλοι όσοι έχουμε άλλη εθνικότητα και φαινόμαστε διαφορετικοί από τους ντόπιους σε έναν βαθμό, έχουνε αυξημένη ανησυχία»,

… «Χθες το βράδυ ήταν η πρώτη φορά που τρομοκρατήθηκα και φοβήθηκα. Είμαι χωρισμένη με δύο παιδιά δίδυμα και ένιωσα μεγάλη ανασφάλεια. Προσπαθούμε απλά να μην προκαλέσουμε προβλήματα, οπότε καθόμαστε όλη μέρα στο σπίτι. Λένε ότι είμαστε τυχεροί που έχουμε λευκό χρώμα»

…  «Πιτσιρικαρία σταματάει αυτοκίνητα και κοιτάζουν αν είναι ξένος αυτός που οδηγάει».

…  «Λάβαμε ειδοποίηση να εργαστούμε από το σπίτι από σήμερα μεσημέρι Τετάρτης»

Παράλληλα, το Ελληνικό Προξενείο στο Μπέλφαστ καλεί τους Έλληνες που βρίσκονται στην περιοχή να παραμένουν σε επαγρύπνηση και, σε περίπτωση ανάγκης, να επικοινωνούν άμεσα με το Προξενείο ή τις αρμόδιες αρχές.

Αναμένουμε την αντίδραση της Λατινοπούλου ή του Βελόπουλου ή του Πλεύρη. Το εγκρίνουν το ρατσιστικό πογκρόμ ή το καταδικάζουν; Μια επίσκεψη στα ρατσιστικά μπλόκα ίσως θα τους βοηθούσε να αντιληφθούν πως ο ρατσισμός δεν λειτουργεί με βάση τις δικές τους εθνικές ή πολιτικές φαντασιώσεις και πως πολλοί από αυτούς που σήμερα επικροτούν το πογκρόμ από μακριά, θα ανακάλυπταν ότι στα μάτια των ομοϊδεατών τους δεν είναι πολύ διαφορετικοί από εκείνους που διώκονται. Είναι βέβαιο πως σήμερα είναι δυστυχία να είσαι Έλληνας ακροδεξιός στο Μπέλφαστ

Ο Χαράλαμπος Κοπανάκης είναι ιερέας, παπάς. Ο λόγος του διαφέρει από το μέσο όρο των παπάδων. Και γι αυτό τον παρακολουθούμε και τον απολαμβάνουμε. Εάν όλοι οι παπάδες ήταν σαν κι αυτόν, θα ήταν πολύ καλύτερα τα πράγματα. Και για την Εκκλησία και για την κοινωνία

Σε ανάρτηση που έκανε στο facebook, ο Χαράλαμπος Κοπανάκης στηλιτεύει την σκανδαλώδη αύξηση του μισθού των Μητροπολιτών. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει: “Όταν χιλιάδες άνθρωποι που εργάστηκαν μια ζωή ζουν με συντάξεις πείνας, όταν νέα ζευγάρια αδυνατούν να στεγάσουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με αξιοπρέπεια, όταν η οικογένεια εξυμνείται στα λόγια αλλά δεν στηρίζεται στην πράξη, τότε είναι εύλογο να αναρωτιέται κανείς αν αντιλαμβανόμαστε σωστά τι είναι πραγματικά επείγον και τι όχι”

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο

----------------------------------------------

Ο πατέρας μου είναι 80 ετών και σήμερα λαμβάνει σύνταξη περίπου 550 ευρώ. Μιλάμε για έναν άνθρωπο που δεν θυμάμαι ποτέ στα παιδικά μου χρόνια, να ξυπνάω και να βρίσκεται στο σπίτι.

Αυτό σημαίνει ότι έφευγε καθημερινά γύρω στις 5:30 ή 6:00 το πρωί. Αντίστοιχα, δεν θυμάμαι ποτέ να επιστρέφει όσο ο ήλιος ήταν ακόμη ψηλά. Γύριζε πάντα μετά τη δύση του ηλίου.

Οι συνέπειες αυτής της πολυετούς καταπόνησης, είναι σήμερα αποτυπωμένες στο σώμα του.

Μια καταπόνηση που δεν ξεκίνησε στην ενήλικη ζωή του, αλλά από την παιδική του ηλικία, σε εποχές που δεν υπήρχε η ευαισθησία που υπάρχει σήμερα γύρω από την παιδική εργασία.

Σήμερα κινείται με δυσκολία, ενώ ακόμη και τα δάχτυλα των χεριών του έχουν υποστεί στρεβλώσεις, που καθιστούν δύσκολες απλές καθημερινές πράξεις αυτοεξυπηρέτησης.

Άνθρωποι σαν τον πατέρα μου, υπάρχουν χιλιάδες σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Και δεν αναφέρομαι καν σε άλλες κοινωνικές ομάδες που καλούνται σήμερα να σηκώσουν δυσανάλογα βάρη. Νέα ζευγάρια που τολμούν να δημιουργήσουν οικογένεια, ενώ ταυτόχρονα ακούν διαρκώς το αφήγημα ότι φέρουν ευθύνη για τη δημογραφική συρρίκνωση της χώρας και ότι οφείλουν να αποκτήσουν περισσότερα παιδιά.

Στην πραγματικότητα όμως, οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους καλούνται να εργάζονται και οι δύο γονείς, να μεγαλώνουν παιδιά, να καλύπτουν τις ανάγκες τους και παράλληλα να πληρώνουν εξωσχολικές δραστηριότητες και πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη, αφού η λεγόμενη δωρεάν παιδεία, συχνά λειτουργεί περισσότερο ως ευφημισμός παρά ως πραγματικότητα.

Πολλοί από αυτούς θα ζήσουν για χρόνια ή ισόβια στο ενοίκιο.

Άλλοι θα βρεθούν αντιμέτωποι ακόμη και με τη γεωγραφική διάσπαση της οικογένειάς τους.

Ιδιαίτερα στον χώρο της εκπαίδευσης, ενώ ακούμε συνεχώς για την αξία της οικογένειας, δεν υπάρχει ουσιαστική μέριμνα συνυπηρέτησης.

Δύο εκπαιδευτικοί που είναι ζευγάρι, ή ακόμη και ο ένας από τους δύο, μπορούν να σταλούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους και να αναγκαστούν να ζουν χωριστά για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Μέσα σε αυτή την πραγματικότητα, η οποία είναι γνωστή σε όλους, πληροφορούμαστε ότι κεντρική πολιτική προτεραιότητα, αποτελεί η εξίσωση της μισθολογικής αποζημίωσης των μητροπολιτών, με εκείνη των γενικών γραμματέων των υπουργείων, κάτι που στην πράξη οδηγεί σε σημαντική αύξηση των αποδοχών τους.

Αν το νομικό πλαίσιο προβλέπει κάτι τέτοιο, προφανώς μπορεί να εφαρμοστεί. Το ερώτημα όμως παραμένει. Πώς είναι δυνατόν να μη λαμβάνεται υπόψη η ιδιαιτερότητα της θέσης των επισκόπων; Οι επίσκοποι δεν είναι απλοί εργαζόμενοι που καλούνται να καλύψουν τις βιοτικές τους ανάγκες αποκλειστικά από τον μισθό τους.

Υπηρετούν έναν θεσμό ισοβίως. Διαμένουν σε κτίρια που διαθέτει ο θεσμός.

Δεν πληρώνουν ενοίκιο.

Οι μετακινήσεις τους, τα καύσιμα, οι λογαριασμοί, η ένδυση, η υπόδηση, η διατροφή, η φιλοξενία προσώπων, τα ταξίδια τους, η λειτουργία της κατοικίας τους και πλήθος άλλων αναγκών, καλύπτονται από τους πόρους του ίδιου του θεσμού.

Με απλά λόγια, σχεδόν το σύνολο των βασικών εξόδων που καλείται να αντιμετωπίσει κάθε μέσος πολίτης, καλύπτεται ήδη από το εκκλησιαστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζουν και διακονούν.

Οι γενικοί γραμματείς, οι διευθυντές και οι υπόλοιποι εργαζόμενοι του δημόσιου ή ιδιωτικού τομέα, δεν βρίσκονται σε αντίστοιχη θέση.

Έχουν οικογένειες, ενοίκια ή στεγαστικά δάνεια, λογαριασμούς και καθημερινές υποχρεώσεις που βαρύνουν αποκλειστικά τους ίδιους.

Γι' αυτό και προκαλεί εύλογα ερωτήματα το γεγονός ότι συχνά εμφανίζονται επίσκοποι με μεγάλα χρηματικά ποσά, σε προσωπικούς τραπεζικούς λογαριασμούς και η κοινή γνώμη εκπλήσσεται.

Θυμάμαι χαρακτηριστικά περίπτωση επισκόπου, που ερωτώμενος για εκατομμύρια ευρώ που βρέθηκαν κατατεθειμένα στο όνομά του, απάντησε ότι τα διατηρούσε "για μια δύσκολη στιγμή."

Κι όμως, δεν θα έπρεπε να πέφτουμε από τα σύννεφα. Όταν κάποιος δεν χρειάζεται να διαθέτει τον μισθό του για την κάλυψη βασικών βιοτικών αναγκών, είναι απολύτως αναμενόμενο να μπορεί να συσσωρεύει σημαντικά ποσά.

Σε μια χώρα που δοκιμάζεται από διαδοχικά σκάνδαλα, κοινωνικές ανισότητες και διαρκή οικονομική πίεση των πολλών, αυτή η επιλογή έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη επιβαρυμένη εικόνα.

Και δεν θα χρησιμοποιήσω το επιχείρημα ότι οι επίσκοποι και οι κληρικοί υποτίθεται πως υπηρετούμε όχι απλώς έναν θεσμό, αλλά έναν τρόπο ζωής που θεμελιώνεται στην απλότητα, τη λιτότητα και τη διακονία.

Όχι γιατί το επιχείρημα δεν έχει αξία, αλλά γιατί ακόμη και αν το αφήσουμε εντελώς στην άκρη, παραμένει το βασικό ερώτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης και των πραγματικών προτεραιοτήτων μιας κοινωνίας.

Όταν χιλιάδες άνθρωποι που εργάστηκαν μια ζωή ζουν με συντάξεις πείνας, όταν νέα ζευγάρια αδυνατούν να στεγάσουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους με αξιοπρέπεια, όταν η οικογένεια εξυμνείται στα λόγια αλλά δεν στηρίζεται στην πράξη, τότε είναι εύλογο να αναρωτιέται κανείς αν αντιλαμβανόμαστε σωστά τι είναι πραγματικά επείγον και τι όχι.

Υ.Γ. Συνάνθρωποί μου, αυτό που συμβαίνει λέγεται "συστημική βία."

Προστίθεται μια ακόμη ψηφίδα στην πολυεπίπεδη συστημική βία που καλούμαστε να διαχειριστούμε.

Ο Χριστόφορος Βερναρδάκης είναι επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Έχει διατελέσει αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης και υπουργός Επικρατείας στις κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ, συμμετείχε στην Επιστημονική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ για το πολιτικό σύστημα στη χώρα, ενώ ήταν και σύμβουλος του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα

Η άποψή του λοιπόν για το νέο πολιτικό εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αποφασίσαμε λοιπόν να αναδημοσιεύσουμε τρία κείμενα του Χριστόφορου Βερναρδάκη. Το ένα έχει τον τίτλο “Βραχμανική Αριστερά” και αναφέρεται στην κοινωνική σύνθεση των 301 που υπέγραψαν την  ιδρυτικής Διακήρυξης της ΕΛΑΣ. Το δεύτερο, με ημερομηνία 2/5/26, αποτελεί μία κριτική πάνω στο “Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας” Το τρίτο, με ημερομηνία 29/5, είναι μια κριτική της «Ιδρυτικής Διακήρυξης» της ΕΛΑΣ και έχει τον τίτλο “Τι είναι και τι θέλει η ΕΛ.Α.Σ.”

Το πρώτο κείμενο προέρχεται από τον προσωπικό λογαριασμό του Χριστόφορου Βερναρδάκη στο fb, ενώ τα άλλα δύο αποτελούν αναδημοσίευση από το kamini.gr 

Η Βραχμανική Αριστερά

Δημοσιοποιήθηκαν οι 301 υπογραφές της ιδρυτικής Διακήρυξης της ΕΛΑΣ.

Αν κάποιος ήθελε να κατασκευάσει ένα εμπειρικό παράδειγμα της περίφημης "βραχμανικής Αριστεράς", δύσκολα θα έβρισκε καλύτερο υλικό. Πανεπιστημιακοί, δικηγόροι, γιατροί, καλλιτέχνες, ειδικοί, διανοούμενοι, επαγγελματίες υψηλού μορφωτικού κεφαλαίου. Μια κοινωνική σύνθεση που αποτυπώνει σχεδόν φωτογραφικά τα στρώματα που εδώ και δεκαετίες συγκροτούν τον πυρήνα της προοδευτικής διανόησης και της μορφωμένης μεσαίας τάξης.

Το πρόβλημα είναι ότι η ΕΛΑΣ μοιάζει να το διαφημίζει ως πλεονέκτημα, ενώ στην πραγματικότητα δημοσιοποιεί ένα πειστήριο του βασικού της προβλήματος.

Διότι η πολιτική συζήτηση της τελευταίας δεκαετίας στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ δεν αφορά την έλλειψη πανεπιστημιακών, δικηγόρων ή διανοουμένων στην Αριστερά. Αφορά ακριβώς τη σταδιακή αποσύνδεση της Αριστεράς από τα λαϊκά και εργαζόμενα στρώματα και τη μετατροπή της σε πολιτική έκφραση των μορφωμένων μεσαίων τάξεων.

Κοιτάζοντας τη λίστα των 301, ο υποψιασμένος αναγνώστης αναζητά και δεν βρίσκει τους ντελιβεράδες, τους εργαζόμενους της επισφάλειας, τους υπαλλήλους των call centers, τους συμβασιούχους, τους νέους ερευνητές, τους φοιτητές, τους εργαζόμενους της εστίασης, τους ακτιβιστές του αναπηρικού κινήματος, τις νέες φεμινίστριες, τους νοσηλευτές, τους ανθρώπους που ζουν καθημερινά τις συνέπειες της κοινωνικής ανασφάλειας.

Και τελικά συναντά κυρίως εκείνους που γράφουν γι’ αυτούς.

Το πρόβλημα είναι ότι μια παράταξη που φιλοδοξεί να εκφράσει τη "μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία" εμφανίζει ως ιδρυτικό της κοινωνικό χάρτη μια σύνθεση που παραπέμπει περισσότερο σε συνέδριο προοδευτικών επαγγελματικών ελίτ παρά σε κοινωνική συμμαχία των υποτελών τάξεων.

Η ειρωνεία είναι ότι οι υπεύθυνοι της πρωτοβουλίας φαίνεται να θεωρούν τη λίστα απόδειξη κοινωνικής διείσδυσης. Ενώ στην πραγματικότητα είναι απόδειξη του ακριβώς αντίθετου: μια φωτογραφία της βραχμανικής Αριστεράς την ώρα που προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί πολιτικά χωρίς να έχει βρει ακόμη τον δρόμο επιστροφής στις κοινωνικές τάξεις που υποτίθεται ότι θέλει να εκπροσωπήσει.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον πολιτικό εύρημα της υπόθεσης. Η ΕΛΑΣ γεννήθηκε για να καλύψει το κενό μιας κυβερνητικής αντιπολίτευσης. Η λίστα των 301 υπενθυμίζει ότι το δυσκολότερο πρόβλημα δεν είναι αυτό. Είναι το κενό κοινωνικής αντιπροσώπευσης. Και αυτό δεν καλύπτεται με περισσότερους πανεπιστημιακούς, όσο αξιόλογοι κι αν είναι. Καλύπτεται όταν εμφανιστούν οι κοινωνικές δυνάμεις που θα μετατρέψουν ένα πολιτικό σχέδιο σε κοινωνικό ρεύμα. Μέχρι στιγμής, αυτές απουσιάζουν

Διάβασα με προσοχή το «Μανιφέστο για τη Συμπαράταξη της Σοσιαλδημοκρατίας, της Ριζοσπαστικής Αριστεράς και της Πολιτικής Οικολογίας».

Το κείμενο προσφέρεται για μια πολύ εκτεταμένη θεωρητική κριτική, καθώς αποτελεί, έστω και ατελώς, ένα δομημένο πολιτικό κείμενο, σε μια εποχή που εκλείπουν τόσο τα κείμενα όσο και οι αναγνώστες. Επιφυλασσόμενος για μια συνολική αποτίμηση αυτού του κειμένου, θα ήθελα να επισημάνω εν συντομία σήμερα τρία ζητήματα που καταγράφονται κατά τη γνώμη μου στο κείμενο δια γυμνού οφθαλμού.

1. Το κείμενο δεν επιχειρεί μια ιστορική σύνθεση – σύγκλιση των τριών πολιτικών παραδόσεων, όπως διατείνεται, αλλά μια επιλεκτική ανασύνθεσή τους.

– Από τη «σοσιαλδημοκρατία» δεν κρατά την κλασική εργατική-συνδικαλιστική της μήτρα, αλλά διαλέγει την εκδοχή του κοινωνικού κράτους και το πολιτικό discours της θεσμικής ευθύνης και της κυβερνητικής εμπειρίας διαχωρίζοντάς τα από το ιστορικό εργατικό – λαϊκό της έρεισμα.

– Από τη «ριζοσπαστική Αριστερά» απορρίπτει την ιδέα της πολιτικής ρήξης με το καπιταλιστικό κράτος, διαλέγοντας να κρατήσει την γλώσσα της κριτικής στις ανισότητες και της αναφοράς στα «δικαιώματα».

– Από την «πολιτική οικολογία», τέλος, δεν ενσωματώνει την πιο ριζοσπαστική απο-αναπτυξιακή ή αντικαπιταλιστική εκδοχή της, αλλά μια εκδοχή οικολογικού εξορθολογισμού της καπιταλιστικής ανάπτυξης, με έμφαση στη βιωσιμότητα και τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση.

Επομένως, η διακήρυξη συνθέτει τα πολύ μετριοπαθή τμήματα των τριών ιστορικών ρευμάτων, δηλαδή όσα μπορούν θεωρητικά να υπαχθούν σε ένα εγχείρημα «προοδευτικής διακυβέρνησης».

Αλλά, αυτό δεν συνιστά ούτε (θεωρητική) «σύγκλιση» ούτε (πολιτική) «συμπαράταξη». Περισσότερο μοιάζει με μια εκλογίκευση της προσπάθειας του «νέου κόμματος». Θεμιτή προφανώς, αλλά είναι εντελώς άλλο πράγμα να μιλά κανείς μεγαλεπήβολα για «συμπαράταξη των ιστορικών ρευμάτων του 20ου αιώνα» και εντελώς άλλο πράγμα η εκλογίκευση αναγκών της συγκυρίας.

2. Κομμάτι της εκλογίκευσης είναι και το γεγονός ότι διακηρύσσει ότι θέλει να υπερβεί το ιστορικό δίλημμα «μεταρρύθμιση ή επανάσταση». Ωστόσο, η «υπέρβαση» που επιχειρεί δεν είναι συμμετρική. Δεν προκύπτει, δηλαδή, μια προωθητική απάντηση σε αυτό το δίλημμα, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω δεν ήταν απλώς «πολιτικό», ήταν η αντίθεση δύο διαφορετικών απαντήσεων στο τι πρέπει να κάνει το εργατικό κίνημα απέναντι στο καπιταλιστικό Κράτος.

Αυτό που τελικά αναδύεται ως «υπέρβαση» είναι η βούληση για τη δημιουργία μιας «κυβερνώσας Αριστεράς», που θέλει να «μεταρρυθμίσει» επιλεκτικά – και ούτε καν καθολικά – το νεοφιλελεύθερο κράτος.

Αλλά αυτό δεν συνιστά «υπέρβαση του ιστορικού διλήμματος», και θα αποφευγόταν και η απλή αναφορά στο ζήτημα εάν υπήρχε στο κείμενο μια σοβαρή αποτίμηση της αποτυχίας όλων των ιστορικών ρευμάτων του εργατικού κινήματος, κάτι που επεσήμανε σωστά και ο Αντώνης Λιάκος, αλλά και η αποτίμηση σημαντικών θεωρητικών παραδόσεων (πρόχειρα αναφέρω την γκραμσιανή προσέγγιση περί «πολέμου κινήσεων» και «πολέμου θέσεων»).

3. Το κείμενο μιλά πολύ σωστά για δημόσια αγαθά, κοινωνικό κράτος, ψηφιακή συνθήκη, ενεργειακή δημοκρατία, αλλά αποφεύγει συστηματικά να τοποθετηθεί στο κεντρικό ζήτημα της σημερινής εποχής και το οποίο αφορά το ερώτημα της ιδιοκτησίας, της κυριότητας, του ελέγχου και της ανάκτησης δημόσιας εξουσίας πάνω σε στρατηγικούς τομείς της οικονομίας και της παραγωγής.

Στο πεδίο της ψηφιακής συνθήκης, για παράδειγμα, δεν λέει τίποτα ουσιαστικό για το κεντρικό ζήτημα του καιρού μας: ότι τα δεδομένα που συγκεντρώνουν οι μεγάλες πλατφόρμες αποτελούν σήμερα όχι απλώς πληροφορία, αλλά πηγή εξουσίας, επιτήρησης, αλγοριθμικής κυριαρχίας και κερδοφορίας.

Δεν διατυπώνει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν κρίσιμα σύνολα δεδομένων ως κοινό ή δημόσιο αγαθό, ούτε ανοίγει ζήτημα κοινωνικού ελέγχου πάνω στις ψηφιακές υποδομές. Έτσι, η «ψηφιακή συνθήκη» μένει περισσότερο μια φιλελεύθερη γλώσσα δικαιωμάτων παρά μια νέα πολιτική οικονομία του ψηφιακού καπιταλισμού.

Το ίδιο συμβαίνει και με τα δημόσια αγαθά στην πιο κλασική τους μορφή. Το μανιφέστο υπερασπίζεται σωστά τη σημασία τους, αλλά δεν απαντά στο κρισιμότερο διακύβευμα της εποχής: αν αυτή η υπεράσπιση σημαίνει ρύθμιση της αγοράς με μεικτά σχήματα υπό εποπτεία και με την «Κυβέρνηση» σε ρόλο συντονιστή του ανταγωνισμού, ή σαφή δημόσια ανάκτηση στρατηγικών επιχειρήσεων και υποδομών.

Με άλλα λόγια, το κείμενο θέλει να υπερασπιστεί τα δημόσια αγαθά χωρίς να διατυπώνει μια πολιτική οικονομία της δημόσιας κυριότητας. Σταματά λίγο πριν από το σημείο όπου θα έπρεπε να κατονομάσει ευθέως το ζήτημα της εξουσίας πάνω στην ιδιοκτησία.

Θα επανέλθουμε…

Tι είναι και τι θέλει η ΕΛ.Α.Σ.

1. «Μανιφέστο» έναντι «Διακήρυξης»

Δεν έχει περάσει ούτε μήνας από τη δημοσιοποίηση του «μανιφέστου» του νέου κόμματος και εκείνο το κείμενο έχει σχεδόν ξεχαστεί. Λογικό βεβαίως, αφού ήταν μεν ένα δομημένο κείμενο, αλλά ταυτόχρονα άνευρο, τετριμμένο, χωρίς ιστορικό πλαίσιο, χωρίς απεύθυνση σε κοινωνικό υποκείμενο, χωρίς διακριτή οριοθέτηση. Περισσότερο έμοιαζε με επικοινωνιακό «μπαλόνι».

Η «Διακήρυξη» είναι άλλο κείμενο. Είναι σαφώς πιο γειωμένη και αρκετά πιο σαφής ως προς τις διαγνώσεις που κάνει για τη σημερινή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα.

Σε αντιπαραβολή με το προ-ημερών «μανιφέστο» η «Διακήρυξη» επιχειρεί να ορίσει πολιτικό αντίπαλο (ολιγαρχία, καρτέλ, τράπεζες, επιτελικό κράτος) και να περιγράψει έστω και ακροθιγώς το κοινωνικό υποκείμενο στο οποίο αναφέρεται (εργαζόμενοι, νέοι, μικρομεσαίοι, μισθωτοί). Παραμένει ωστόσο περισσότερο σε μια ρυθμιστική και μικρο-μεταρρυθμιστική κατεύθυνση, χωρίς να θέλει να διαταράξει τις κεντρικές ισορροπίες του σημερινού νεοφιλελεύθερου κράτους.

Τα δύο κείμενα είναι σαν να γράφτηκαν από δύο διαφορετικά επιτελεία, με διαφορετικά επίπεδα κατανόησης της σύγχρονης πραγματικότητας. Προφανώς, στο χρονικά δεύτερο κείμενο της «Διακήρυξης» οι συγγραφείς επιχειρούν να «διορθώσουν» ή έστω να καλύψουν ορισμένες χτυπητές ελλείψεις του «μανιφέστου» και να διασκεδάσουν μέρος των κριτικών που ασκήθηκαν σε αυτό και τις οποίες δεν μπορούσαν να παρακάμψουν.

Ωστόσο, από τα δύο κείμενα προκύπτει ένα βασικό συμπέρασμα: το νέο κόμμα (ΕΛ.Α.Σ.) δεν θεμελιώνεται πάνω σε μια συνεκτική πολιτικο-θεωρητική ανάγνωση της σύγχρονης πραγματικότητας, αλλά πάνω σε μια ακατέργαστη λογική «συλλογής ιδεών».

Δεν ανασυνθέτει ούτε παράγει νέες ιδέες, αλλά ανακυκλώνει κλασικές αναφορές, επενδύοντας κατά κύριο λόγο στην επικοινωνιακή χρήση τους. Ο εμπειρισμός που φαίνεται να χαρακτηρίζει το νέο εγχείρημα θα το στρέφει άλλοτε «δεξιότερα» άλλοτε «αριστερότερα», ανάλογα με τη συγκυρία και τους ιδιαίτερους συσχετισμούς που θα διαμορφώνονται στον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς.

2. Το πολιτικό-ιδεολογικό στίγμα της «Διακήρυξης»

Το κείμενο της «Διακήρυξης» κινείται στα όρια μιας προοδευτικής σοσιαλδημοκρατίας, έχοντας ταυτόχρονα ένα ισχυρό «πατριωτικό» περίβλημα. Ο κεντρικός ιδεολογικός κόμβος είναι ο «νέος πατριωτισμός», ο οποίος ορίζεται σε αντιπαραβολή με τον εθνικισμό και ως μια σύνδεση πατρίδας, κοινωνικής δικαιοσύνης, δημοκρατίας και προστασίας των πολλών. Αν μπορούσε να συμπυκνωθεί σε μία φράση το διαγραφόμενο ιδεολογικό στίγμα της ΕΛ.Α.Σ. θα οριζόταν ως πατριωτική-κοινωνική δημοκρατική δύναμη, με αριστερή ιστορική μνήμη και κυβερνητική φιλοδοξία.

Βεβαίως, το στίγμα που κατέγραψε η «Διακήρυξη» απέχει έτη φωτός από το ιδεολόγημα της σύγκλισης «σοσιαλδημοκρατίας, ριζοσπαστικής αριστεράς και πολιτικής οικολογίας» που περιέγραψε το «μανιφέστο». Στο μοτίβο της «Διακήρυξης» οι απουσίες τόσο της ριζοσπαστικής (και αντικαπιταλιστικής) αριστεράς όσο και της πολιτικής οικολογίας, αλλά ακόμα και των κινηματικών σοσιαλιστικών ρευμάτων της κλασικής σοσιαλδημοκρατίας είναι πολύ χαρακτηριστικές.

Είναι πολύ σημαντικό, επίσης, το γεγονός ότι, ενώ η «Διακήρυξη» μιλά για «κοινωνική πλειοψηφία», «εργασία», «νέους», «μικρομεσαίους», σχεδόν ποτέ δεν μιλά για κινήματα ως ιστορικά υποκείμενα. Δεν πατά οργανικά ούτε στο κλασικό εργατικό ή αγροτικό κίνημα, ούτε στα νεότερα φεμινιστικά, οικολογικά, εκπαιδευτικά, αντιρατσιστικά, στεγαστικά κινήματα ή ακόμα και στα αντι-ολιγαρχικά κινήματα τύπου Sanders.

Αυτό αποτελεί μια σοβαρή ιδιομορφία του νέου κόμματος και του τύπου που θέλει να συγκροτήσει. Η ΕΛ.Α.Σ. δεν έρχεται να συμπυκνώσει πολιτικά υπαρκτές κοινωνικές κινητοποιήσεις, αλλά να εκφράσει πολιτικά εκ των άνω μια αθροιστική κοινωνική πλειοψηφία. Άρα έχουμε περισσότερο μια διαδικασία παραταξιακής – ηγετικής ανασύνθεσης και όχι τη δημιουργία ενός κόμματος ως διαδικασίας γενίκευσης σε προγραμματικό αφήγημα των σχέσεων με τα κοινωνικά κινήματα.

Στο σημείο αυτό υπάρχει μεγάλη διαφορά με τον ΣΥΡΙΖΑ του 2008 ή πολύ περισσότερο τον ΣΥΡΙΖΑ του 2012, που αποτελούν διαφορετικές «στιγμές» της ανάδυσης του Αλέξη Τσίπρα σε κεντρικό πολιτικό πρόσωπο. Εκείνες οι μορφές του ΣΥΡΙΖΑ έστω και ατελώς ακουμπούσαν σε πλατείες, νεολαιίστικες εξεγέρσεις, αντιμνημονιακές κινητοποιήσεις, νέου τύπου σωματεία, τοπικές συλλογικότητες, κινήματα αλληλεγγύης. Υπάρχει επίσης διαφορά και με διεθνείς πρόσφατες εμπειρίες όπως αυτή του Sanders, όπου η λέξη «movement» είναι οργανικό στοιχείο: συνδικάτα, νεολαία, debt movement, health care movement, αντι-ολιγαρχική πολιτική.

Εν τέλει, η «Διακήρυξη» της ΕΛ.Α.Σ, έχει μεν γενικές κοινωνιολογικές αναφορές, αλλά όχι κινηματικές ρίζες. Μιλά για την κοινωνία ως δέκτη πολιτικής προστασίας, όχι ως δρών συλλογικό υποκείμενο. Επικαλείται την κοινωνική πλειοψηφία, αλλά δεν κατονομάζει τις συλλογικές μορφές μέσα από τις οποίες αυτή η πλειοψηφία θα γίνει πολιτική δύναμη.

3. Τι είδους πολιτικό κενό καλύπτει η ΕΛ.Α.Σ.

Το νέο κόμμα επιχειρεί, κυρίως, να καλύψει ένα κενό κυβερνητικής αντιπολίτευσης. Δηλαδή το κενό που αφήνει η σταδιακή συρρίκνωση έως κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ 2019-2026 και η δομική αδυναμία του ΠΑΣΟΚ να καταστεί πειστικός εναλλακτικός πόλος στην ΝΔ.

Δεν καλύπτει όμως (ακόμη τουλάχιστον) το βαθύτερο κενό κοινωνικής αντιπροσώπευσης. Η Διακήρυξη αναφέρεται γενικώς σε «μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία», σε εργασία, μισθωτούς, μικρομεσαίους, νέους, αλλά όλες αυτές οι αναφορές είναι αποσπασματικές, δεν περιγράφονται ούτε ενοποιούνται σε κάποιας μορφής κοινωνικό υποκείμενο. Το έλλειμμα αυτό ήταν πολύ ευδιάκριτο στο «μανιφέστο», αλλά παραμένει ατελές και στο κείμενο της «Διακήρυξης».

Επομένως, το νέο κόμμα επιχειρεί να καλύψει ένα κενό της «πολιτικής σκηνής», αλλά όχι το κενό πολιτικής εκπροσώπησης των λαϊκών και εργαζόμενων τάξεων της χώρας. Με μία φράση: είναι μια απόπειρα απάντησης στην κρίση του προοδευτικού πόλου και στην ανάγκη κυβερνητικής εναλλακτικής λύσης απέναντι στον Μητσοτάκη, αλλά όχι στην κρίση της κοινωνικής εκπροσώπησης που παράγει η νεοφιλελεύθερη μηχανική της διακυβέρνησης Μητσοτάκη. Γι’ αυτόν άλλωστε το λόγο, έχει καλές πιθανότητες να ξεκινήσει με ένα ευδιάκριτο εκλογικό ποσοστό όπως καταγράφεται και σήμερα δημοσκοπικά, αλλά θα αδυνατεί να συγκροτήσει ένα μαζικό λαϊκό ρεύμα αντίστοιχο του ΣΥΡΙΖΑ του 2012-2015-2019.

Η αντίφαση αυτή θα είναι οργανικά παρούσα στο νέο κόμμα. Στην ουσία θα προσδιορίσει αντικειμενικά την εσωτερική σύγκρουση γραμμών που θα εξελιχθεί στην ΕΛ.Α.Σ., ανάμεσα από τη μια στην ανάγκη να «φύγει ο Μητσοτάκης» και από την άλλη «να φύγουν οι πολιτικές που καθοδήγησε και ενέπνευσε η διακυβέρνηση Μητσοτάκη»

Εάν το εγχείρημα καλύπτει μόνον την ανάγκη κυβερνητικής εναλλακτικής και όχι την ανάγκη αντιπροσώπευσης των λαϊκών τάξεων που έχουν αποσυρθεί από το πολιτικό σύστημα, τότε δεν θα μακροημερεύσει. Εάν αντίθετα αρχίσει να σκέφτεται με όρους αποδόμησης της νεοφιλελεύθερης διοίκησης και των «κλειδωμένων» πολιτικών που έχει επιβάλλει, τότε πιθανόν να έχει ένα πιο επιτυχημένο δρόμο.    

4. Τα τρία μεγάλα επίδικα

Τα κρίσιμα πολιτικά διακυβεύματα της σημερινής εποχής, τα οποία και συνοψίζουν την ουσία της πολιτικής σύγκρουσης νεοφιλελευθερισμού και λαϊκών τάξεων σε ολόκληρο τον κόσμο είναι:

α) η Αναδιανομή,

β) η σχέση Κράτους και Αγοράς με κυριότερο επίδικο την Ανάκτηση δημοσίων Αγαθών υπό κοινωνικό έλεγχο και,

γ) το Κράτος ως «μηχανή» ελέγχου και συντονισμού των νεοφιλελεύθερων πολιτικών.

Στο «μανιφέστο» αγνοήθηκαν και τα τρία αυτά πεδία ως πεδία σύγκρουσης της σύγχρονης πολιτικής.

Τι γίνεται με την «Διακήρυξη» όμως:

Η Αναδιανομή εμφανίζεται στην «Διακήρυξη», αλλά κυρίως ως επιδίωξη δικαιότερης φορολογικής και εισοδηματικής πολιτικής. Ωστόσο, δεν υπάρχει καμία νύξη για το αν πρέπει να θιγεί και πώς ο σημερινός μηχανισμός παραγωγής υπερ-πλούτου. Για το λόγο αυτόν αποφεύγεται η όποια αναφορά στη φορολογία πλούτου, μερισμάτων, ή μεγάλης ακίνητης ιδιοκτησίας.

Περισσότερο ακόμα, σήμερα με τον όρο Αναδιανομή εννοούνται, ταυτόχρονα, η Αναδιανομή εισοδήματος και πλούτου, η Αναδιανομή πρόσβασης στα δημόσια αγαθά, η Αναδιανομή εξουσίας, η Αναδιανομή ελέγχου πάνω στις υποδομές, η Αναδιανομή δεδομένων και ψηφιακής ισχύος, η Αναδιανομή χρόνου, η Αναδιανομή Γνώσης. Για μερικά από αυτά η «Διακήρυξη» περιλαμβάνει αποσπασματικές και «ειρήσθω εν παρόδω» φράσεις ή ιδέες. Αλλά συνολικό πολιτικό σχέδιο για Αναδιανομή, κάτι που θα αποτελούσε ένα ανατρεπτικό του νεοφιλελευθερισμού κυβερνητικό σχέδιο, δεν υπάρχει.

Η Ανάκτηση δημοσίων αγαθών. Εδώ η «Διακήρυξη» κάνει βήματα σε σχέση με το «μανιφέστο». Υγεία, παιδεία, στέγη, νερό, τροφή, ενέργεια, πολιτισμός και ψηφιακές υποδομές ονομάζονται δικαιώματα ή δημόσια βασικά αγαθά. Υπάρχει και ενδιαφέρουσα αναφορά στην επιστροφή στην κοινωνία της υπεραξίας από γνώση, δεδομένα, εργασία και δημόσιες υποδομές.

Αλλά παρά την πρόοδο σε σχέση με το «μανιφέστο», αδυνατεί να διατυπώσει το σημαντικότερο, τη θέση περί δημόσιας – κοινωνικής ιδιοκτησίας ή ανάκτησης στρατηγικών τομέων της παραγωγής και της οικονομίας υπό δημόσιο έλεγχο. Θα υπάρξει, π.χ. ένας ενιαίος δημόσιος φορέας Σιδηροδρόμου στην Ελλάδα; Θα υπάρξει ακύρωση της αντισυνταγματικής ούτως ή άλλως νομοθεσίας περί των ιδιωτικών πανεπιστημίων; Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του νεοφιλελευθερισμού που είναι και πυρήνας της σύγχρονης διακυβέρνησης.

Εκδημοκρατισμός του κράτους. Στο σημείο αυτό η «Διακήρυξη» επαναλαμβάνει λίγο ως πολύ τα γνωστά αιτήματα για λογοδοσία, διαφάνεια, τέλος της ατιμωρησίας, αντικατάσταση επιτελικού κράτους από κράτος εγγύησης δικαιωμάτων και βασικών αγαθών.

Αλλά παραμένει άθικτος ο βασικός πυρήνας των νεοφιλελεύθερων πολιτικών. Θα αναστραφεί η πορεία «ιδιωτικοποίησης» των δημοσίων υπηρεσιών; Θα καταργηθεί η «συμβουλοκρατία»; Θα γίνουν βαθιές θεσμικές αλλαγές στη Δικαστική Εξουσία; Θα υπάρξει φραγμός στις απευθείας αναθέσεις; Θα ξαναγυρίσει στον πυρήνα της Δημόσιας Διοίκησης το σύνολο των αρμοδιοτήτων σχεδιασμού – εφαρμογής και ελέγχου των δημόσιων πολιτικών; Θα σταματήσει και θα αναστραφεί η βιομηχανία έμμεσης ιδιωτικοποίησης του δημόσιου τομέα μέσω της δημιουργίας ανεξάρτητων διοικητικών αρχών;

Η «Διακήρυξη» δεν φαίνεται να εμφανίζει κάποιο συνεκτικό μεταρρυθμιστικό σχέδιο για το Κράτος. Παραμένει στο μοτίβο «καλύτερο κράτος», αλλά αδυνατεί να προβληματιστεί για ένα δημοκρατικά σχεδιασμένο δημόσιο κράτος που ανακτά στρατηγικές αρμοδιότητες από την αγορά.

Ενώ θέτει ζητήματα «ανισοτήτων» και «κοινωνικού κράτους», δεν φαίνεται να έχει σχέδιο αναδιανομής πόρων και εξουσίας. Οι απαντήσεις της στα μεγάλα κεντρικά επίδικα είναι κυρίως ρυθμιστικές. Δεν περνά καθαρά στο κρίσιμο πεδίο: ποιος κατέχει, ποιος ελέγχει, ποιος αποφασίζει.

5. Ευρωπαϊκή – διεθνής πολιτική οικογένεια

Η ΕΛ.Α.Σ. μοιάζει ως προς το πολιτικό, ιδεολογικό και προγραμματικό της στίγμα με το Δημοκρατικό Κόμμα της Ιταλίας (PD). Διεκδικεί τη φυσιογνωμία μιας προοδευτικής -κεντροαριστερής παράταξης κυβερνητικής ροπής. Ενσωματώνει, επίσης, αρκετά στοιχεία από το PSOE του Σάντσεθ και βεβαίως εξελίσσει την πολιτική γραμμή του ΣΥΡΙΖΑ μετά το 2019, μια γραμμή «κυβερνώσας κεντροαριστερής» λογικής.

Παρά τις φιλολογικές αναφορές που έγιναν στο «μανιφέστο», δεν παρατηρείται συγγένεια με το ρεύμα Sanders και τις κινηματικές διεργασίες των ΗΠΑ. Ο Sanders είναι πιο «ταξικός», πιο «φιλεργατικός», πιο ευθύς απέναντι στον πλούτο, στις μεγάλες εταιρείες, στο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο. Η ΕΛΑΣ ενσωματώνει τη ρητορική της αξιοπρέπειας και της κοινότητας, αλλά όχι στο βάθος της ταξικής σύγκρουσης.

Ένα γενικό συμπέρασμα:

Η ΕΛ.Α.Σ. δεν αποτελεί έκφραση κάποιας σύγκλισης σοσιαλδημοκρατίας – ριζοσπαστικής αριστεράς και πολιτικής οικολογίας. Δεν είναι ριζοσπαστική Αριστερά τύπου 2012, ούτε ένα είδους sandersist αριστερό κινηματικό ρεύμα. Είναι μια προσπάθεια συγκρότησης κυβερνώσας, πατριωτικής, κοινωνικο-δημοκρατικής Αριστεράς, με μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα χαμηλής έντασης.

Το δυνατό της σημείο: το κενό ισχυρής αντιπολιτευτικής πολιτικής δύναμης απέναντι στον Μητσοτάκη και τη σημερινή ΝΔ.

Το όριό της: δεν διατυπώνει (ακόμη) με ποια υλικά συμφέροντα θα συγκρουστεί για να αλλάξει τη δομή διακυβέρνησης. Επομένως, δεν μπορεί να ελπίζει στην πράξη σε μια σοβαρή κοινωνική ενεργοποίηση των λαϊκών τάξεων στο πλευρό της.

Πρωτοσέλιδο της Ελευθεροτυπίας -  Τρίτη 8 Ιουνίου 1982

Γενοκτονία – Κατελήφθη η Τύρος – Ηρωϊκή αντίσταση των Παλαιστινίων – Οι Ισραηλινές δυνάμεις εισβολής στο Λίβανο ολοκληρώνουν τη γενοκτονία των Παλαιστινίων και των Λιβανέζων με τους διήμερους βομβαρδισμούς κατοικημένων περιοχών από την αεροπορία - Σαν Ναζί δολοφονούν αμάχους οι Ισραηλινοί

Την καταδίκη του εισβολέα ζητά η Αθήνα – Έκτακτη σύγκληση του Υπουργείου Εξωτερικών της ΕΟΚ [σ.σ της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης] για την καταδίκη της Ισραηλινής επίθεσης ζήτησε η ελληνική κυβέρνηση

---------------------------------------

44 χρόνια πριν. Η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Οι Ισραηλινοί έχουν εισβάλλει ξανά στο Λίβανο, βομβαρδίζουν και σκοτώνουν στο ψαχνό

Κάποια άλλα πράγματα έχουν αλλάξει. Γιατί δεν υπήρχε τότε η Χαμάς, ούτε καν η Χεζμπολάχ η οποία ξεπήδησε από αυτόν ακριβώς τον πόλεμο. Τότε υπήρχε ο απελευθερωτικός στρατός της PLO με τον κοσμικό προσανατολισμό και με χιλιάδες μαχητές που πολεμούσαν για να πάρουν πίσω τη γη που τους έκλεψαν οι απανταχού Εβραίοι στο όνομα μιας εντολής ενός Θεού πριν από 3000 χρόνια

Αλλά και η στάση της Ελλάδας έχει αλλάξει δραματικά.

Τότε ήτανε με τους αδύναμους, τώρα είναι με τον ισχυρό.

Τότε ήτανε με το δίκαιο, τώρα είναι με το άδικο.

Τότε είχε ανεξάρτητη, συγκροτημένη και αποφασιστική εξωτερική πολιτική, τώρα είναι υπάκουο σκυλάκι των Ισραηλινών, δεμένο χειροπόδαρα από τις μυστικές τους υπηρεσίες.

Τότε το Ισραήλ δεν τάιζε τους Έλληνες δημοσιογράφους για να αναπαράγουν την προπαγάνδα τους.

Τότε δεν έκαναν τουρισμό στη χώρα μας οι Ισραηλινοί γενοκτόνοι, ούτε ύψωναν το μεσαίο δάχτυλο στους Έλληνες, ούτε αγόραζαν μαζικά γη και σπίτια στην Ελλάδα

Τότε, όταν έλεγες πως είσαι Έλληνας, άνοιγαν όλες οι πόρτες και οι καρδιές στις αραβικές χώρες, τώρα ντρέπεσαι να το πεις …

Τελικά πολλά έχουν αλλάξει από τότε. Το μόνο που δεν έχει αλλάξει είναι η εγκληματική δράση του Ισραήλ

Η εικόνα προέρχεται από την Ισραηλινή εφημερίδα Haaretz, η οποία εδώ και τρία χρόνια είχε αποκαλύψει τη σύνδεση κρατικών υπηρεσιών του Ισραήλ με το δημιουργό του Predator 

Το άρθρο είναι του Άρη Χατζηστεφάνου από το Infowar

Το Predator δεν είναι υποκλοπές, είναι ισραηλινή κατασκοπεία. Γιατί το Predator είναι Ισραήλ.

Το Predator άλλαξε για πάντα τις σχέσεις εξουσίας στην Ελλάδα. Γιατί όμως τα ΜΜΕ δεν μιλάνε για το ρόλο του Ισραήλ;

Δυο πρωτοφανή περιστατικά άλλαξαν όσα γνωρίζαμε για τις σχέσεις εξουσίας στην Ελλάδα. Και σχεδόν κανείς δεν μιλά για τον ελέφαντα στο δωμάτιο. Δηλαδή, τον ρόλο του Ισραήλ.

• Ο Γρηγόρης Δημητριάδης, ο άνθρωπος που ταυτίστηκε με το predator, πιάστηκε στα χέρια με τον Βαγγέλη Μαρινάκη. Και τα μέσα ενημέρωσης του τελευταίου τον χαρακτήρισαν κοριό.

• Λίγες ημέρες αργότερα ο Ταλ Ντίλιαν, πρώην πράκτορας των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών, επιτέθηκε ανοιχτά εναντίον της ελληνικής δικαιοσύνης και του Έλληνα πρωθυπουργού.

Τον κάλεσε μάλιστα με νόημα να ακούσει τι λένε ο Καραμανλής, ο Σαμαράς και ο Τσίπρας.

Τρείς πρώην πρωθυπουργοί που μπορούν να αμφισβητήσουν την εξουσία του Μητσοτάκη.

Πριν από μερικά χρόνια κανένας δεν θα διανοούνταν να σηκώσει το χέρι του απέναντι σε έναν εφοπλιστή και βαρόνο των μέσων ενημέρωσης.

Και κανένας ξένος επιχειρηματίας δεν θα στρεφόταν ανοιχτά εναντίον της πολιτικής δυναστείας της οικογένειας Μητσοτάκη.

Kοινός παρονομαστής σε αυτές τις ιστορίες είναι φυσικά το predator. Και predator δεν είναι η Intelexa. Είναι το Ισραήλ.

Εφαρμογές όπως το το Predator και το Pegasus αποτελούν ολοκληρωμένα συστήματα εκβιασμού.

Η τεχνολογία τους αναπτύχθηκε από μυστικές υπηρεσίες όπως η μονάδα 8200 του ισραηλινού στρατού η οποία είχε ως αρχικό στόχο να εκβιάζει Άραβες στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη. Ακριβώς επειδή είναι εργαλεία εκβιασμού, οι ΗΠΑ απαγόρευσαν αμέσως τη χρήση τους.

Το 2023 οι New York Times αποκάλυψαν ότι οι χώρες που προμηθεύονταν τέτοιου είδους εφαρμογές, άρχιζαν ΑΙΦΝΗΣ να ψηφίζουν ΥΠΕΡ του Ισραήλ στα Ηνωμένα Έθνη.

Την ίδια περίοδο Αμερικανοί αξιωματούχοι εξηγούσαν στην Wαshington Post ότι όλες αυτές οι εφαρμογές διαθέτουν κερκόπορτες, ώστε οι πληροφορίες που υποκλέπτονται να φτάνουν στις μυστικές υπηρεσίες του Ισραήλ.

Η υπόθεση του Predator λοιπόν δεν είναι μια ιστορία υποκλοπών. Είναι μια υπόθεση διεθνούς ΚΑΤΑΣΚΟΠΕΙΑΣ εναντίον της Ελλάδας. Κανένα όμως από τα κόμματα που κυβέρνησαν τα τελευταία 15 χρόνια δεν το αναγνωρίζει λόγω των στενών δεσμών τους με το ισραηλινό κράτος.

Αυτή η νέα πραγματικότητα του Predator τινάζει στον αέρα τις σχέσεις εξουσίας που γνωρίσαμε στη μεταπολίτευση φέρνοντας στο προσκήνιο νέους παίκτες.

Και έτσι, μια ημέρα – όπως θα έλεγε και ο Kαβάφης – ξυπνήσαμε «εν μεγάλη ελληνική αποικία».

Σκηνή από την κινηματογραφική μεταφορά (1963) του "Άρχοντα των Μυγών"

Όταν διασχίζετε το δρόμο πρέπει να προσέχετε πολύ, εξηγούσε σε μια ομάδα μαθητών ο Κολομβιανός εκπαιδευτικός Γκουστάβο Γουίλτσες.

- Ακόμα κι αν το φανάρι είναι πράσινο, ποτέ να μην περνάτε το δρόμο χωρίς να κοιτάξετε πρώτα δεξιά αριστερά.

Ο Γουίλτσες διηγήθηκε στα παιδιά ότι κάποτε τον είχε χτυπήσει ένα αυτοκίνητο και τον είχε αφήσει πεσμένο μέσα στη μέση του δρόμου. Ξαναζώντας την τραγωδία που παραλίγο να του στοιχίσει τη ζωή, ο Γουίλτσες σκυθρώπιασε. Τα παιδιά όμως άρχισαν τις ερωτήσεις:

- Τι μάρκα ήταν το αυτοκίνητο, κύριε; Είχε κλιματισμό; Είχε ανοιγόμενη σκεπή; Είχε φώτα  ομίχλης; Πόσους κυλίνδρους είχε ο κινητήρας του;

Eduardo Galeano (ένας κόσμος ανάποδα-παράθεμα στο “Μάθημα 2: Οι μαθητές”)

Η αγέλη μυρίζεται το αίμα και κυρίως το φόβο. Όταν η αγέλη αποφασίσει να επιτεθεί, θα το κάνει στον πιο αδύναμο, στον πιο εύκολο στόχο. Και όταν διαπιστώσει ότι με το πρώτο δάγκωμα το θύμα δεν μπορεί να αντιδράσει, τα δαγκώματα θα πολλαπλασιαστούν μέχρι το θύμα να πέσει κάτω μέσα σε αλυχτίσματα θριάμβου και έξαψης

Αυτές οι σκέψεις γεννήθηκαν με το άκουσμα του θανάτου μιας εκπαιδευτικού πριν από μερικούς μήνες από εγκεφαλικό επεισόδιο, συνέπεια -όπως καταγγέλλεται- μιας καθημερινής βίας που δεχόταν από τους μαθητές της. Μιας βίας που η ίδια είχε καταγγείλει με σχετικό υπόμνημά της και που τρομάζει με τις λεπτομέρειές της

«Ενώ βρισκόμουν στην έδρα και δίδασκα, η μαθήτρια […] μου εκσφενδόνισε πλαστικό μπουκάλι, γεμάτο με σοκολατούχο γάλα, το οποίο ήταν ανοικτό, με αποτέλεσμα να περιλουστούν τα ρούχα μου. Έπειτα, καθ’ όλη τη διάρκεια της διδακτικής ώρας μού πετούσε χαρτιά και στο τέλος ένα μπουκάλι γεμάτο με νερό το οποίο έπεσε στο πάτωμα και άνοιξε γεμίζοντας και εμένα αλλά και την τάξη με νερό.

Σε προηγούμενες περιπτώσεις, ενώ έγραφα στον πίνακα, μου έχουν εκσφενδονίσει στην πλάτη γεμάτο μπουκάλι με νερό, καθώς και βαρύ βιβλίο εκμάθησης Γερμανικών, πράξεις οι οποίες θα μπορούσαν να μου προκαλέσουν σοβαρή σωματική βλάβη, δεδομένου ότι πάσχω από κάταγμα στο ιερό οστό.

Ο […] έσερνε τα θρανία και χτυπούσε τις καρέκλες στο πάτωμα με αποτέλεσμα να σπάσει η πλάτη μιας καρέκλας, με έβριζε με αχαρακτήριστα λόγια και με απειλούσε ότι θα με αναφέρει στη μητέρα του και την κ. Διευθύντρια.

Έπειτα, η μαθήτρια […] η οποία ήταν χωρίς εμφανή λόγο σε έξαλλη κατάσταση, με καθύβρισε με πολύ βαρείς χαρακτηρισμούς όπως μαλακισμένο, βλαμμένη και πουτάνα, με απείλησε ότι θα με δείρει και κατόπιν με έσπρωξε δύο φορές, και τη δεύτερη με δύναμη με έριξε στην καρέκλα του καθηγητή»

Η σχολική βία δεν είναι ένα άγνωστο φαινόμενο. Έχει αποτελέσει θέμα πολλών κινηματογραφικών ταινιών, με πιο εμβληματική ίσως τη «Ζούγκλα του μαυροπίνακα», με πρωταγωνιστή τον Σίντνεϋ Πουατιέ. Ωστόσο, η βία των παιδιών δεν εκδηλώνεται μόνο στο σχολικό περιβάλλον. Καθημερινά είναι τα περιστατικά επιθέσεων σε ανηλίκους από ομάδες συνομηλίκων τους. Περιστατικά που σοκάρουν με την ένταση και τη βιαιότητά τους

Τέτοια γεγονότα αναζωπυρώνουν πάντα τη συζήτηση για τη σχέση των παιδιών με το καλό, την καλοσύνη και την ηθική και ειδικά για το κατά πόσο η έννοια της ”παιδικής αθωότητας” ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα

Πολλοί φιλόσοφοι, παιδαγωγοί και ψυχολόγοι έχουν ασχοληθεί με το θέμα και έχουν εκφράσει διαφορετικές, αλλά συχνά συμπληρωματικές απόψεις για τη φύση των παιδιών

Ο  Jean-Jacques Rousseau πίστευε ότι το παιδί γεννιέται καλό από τη φύση του και η κοινωνία και η κακή αγωγή είναι αυτές που μπορούν να το αλλοιώσουν.

Αντίθετα, ο Αριστοτέλης πίστευε ότι τα παιδιά δεν γεννιούνται έτοιμα ενάρετα, αλλά έχουν τη δυνατότητα να γίνουν καλά μέσω της αγωγής

Η Maria Montessori  πίστευε ότι τα παιδιά έχουν έμφυτη τάση για συνεργασία, τάξη και καλοσύνη και πως αν τους δοθεί ελευθερία και σεβασμός, αναπτύσσουν φυσικά αυτές τις αρετές.

Ο  Jean Piaget θεωρούσε ότι η ηθική σκέψη των παιδιών και η κατανόηση του σωστού και λάθους εξελίσσεται σταδιακά καθώς μεγαλώνουν και αλληλεπιδρούν με άλλους.

Πειράματα που έγιναν σε βρέφη σχετικά με το εάν η ηθική είναι έμφυτη ή επίκτητη,  κατέληξαν στο ότι υπάρχει στον άνθρωπο ένα “αρχικό ηθικό ένστικτο”, κάτι σαν “σπόρος ηθικής”, ενώ άλλα πειράματα κατέληξαν στο ότι η ηθική δεν είναι έμφυτη, αλλά αναπτύσσεται αργότερα.

Οι περισσότεροι ειδικοί σήμερα λένε ότι η αλήθεια είναι κάπου στη μέση: πως τα παιδιά γεννιούνται με βασικές κοινωνικές τάσεις (ενσυναίσθηση, συνεργασία), αλλά η πραγματική ηθική σκέψη διαμορφώνεται σταδιακά από τους γονείς, από την κοινωνία, από την εμπειρία και την εκπαίδευση.

Ένα χαρακτηριστικό βιβλίο που αποτελεί μια αλληγορία για την ανθρώπινη κοινωνία και πραγματεύεται το κακό που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο και τη σύγκρουση καλού και κακού είναι το «Lord of the Flies» ή ο «Άρχοντας των Μυγών» του William Golding

Σε αυτό το φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση, μια ομάδα αγοριών που επιβιώνουν από αεροπορικό δυστύχημα βρίσκονται μόνα τους σε ένα έρημο νησί. Ενώ στην αρχή προσπαθούν να οργανωθούν και να συνεργαστούν, σιγά-σιγά η κοινωνική τάξη καταρρέει και αρχίζει να εμφανίζεται η βία και η αγριότητα.

Αξίζει να αναφέρουμε εδώ πως η έκφραση «Άρχοντας των Μυγών» είναι μετάφραση του ονόματος Βεελζεβούλ, που στην εβραϊκή παράδοση ερμηνεύεται ως «κύριος των μυγών», ενώ στη χριστιανική παράδοση συνδέθηκε με τον διάβολο ή έναν ισχυρό δαίμονα. Οι «μύγες» συμβολίζουν τη σήψη, τη διαφθορά και το κακό. Στο βιβλίο του Golding, ο «Άρχοντας των Μυγών» είναι το κεφάλι ενός γουρουνιού καρφωμένο σε ένα παλούκι, γεμάτο μύγες, που συμβολίζει τη βαρβαρότητα και το κακό που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο.

Ο William Golding, που είχε ζήσει την εμπειρία του πολέμου, πίστευε ότι το πρόβλημα της ανθρωπότητας δεν είναι μόνο οι συνθήκες γύρω μας, αλλά και η σκοτεινή πλευρά που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο. Μάλιστα, διάλεξε παιδιά ως πρωταγωνιστές, θέλοντας να δείξει ότι τα σκοτεινά ένστικτα μπορούν να εμφανιστούν σε κάθε άνθρωπο, ακόμη και σε παιδιά και πως, δίχως  κανόνες και παιδεία, ακόμη και τα παιδιά μπορούν να γίνουν απρόσμενα σκληρά

Η πρώτη κινηματογραφική εκδοχή του βιβλίου γυρίστηκε από τον Peter Brook, το 1961-1963. Οι πρωταγωνιστές ήταν παιδιά ερασιτέχνες στα οποία δόθηκε ένα υποτυπώδες σενάριο και οι σκηνές γυρίζονταν επιτόπου, αφού δινόταν στα παιδιά μια περιγραφή του τι έπρεπε να κάνουν. Όταν ο δημοσιογράφος του περιοδικού “Life” Robert Wallace επισκέφθηκε το χώρο των γυρισμάτων, ανάμεσα στα άλλα, είδε ένα από τα παιδιά αυτά να διασκεδάζει ρίχνοντας ζωντανές σαύρες πάνω σ’ έναν ανεμιστήρα που βρισκόταν σε λειτουργία. «Νόμιζα πως άκουγα τον William Golding, 4.000 μίλια μακριά, στην Αγγλία, να πνίγεται από τα γέλια», έγραψε.

Στην πραγματικότητα, η σκληρότητα των παιδιών πολλές φορές τρομάζει καθώς φαίνεται να εκδηλώνεται με τέτοια ψυχρότητα και φυσικότητα, μερικές φορές χωρίς προφανή λόγο,  που μας κάνει να υποψιαζόμαστε βάσιμα ότι αυτή είναι η πραγματική φύση του ανθρώπινου είδους – μια φύση που ο άνθρωπος μετά από χιλιάδες χρόνια φυσικής εξέλιξης και ανάπτυξης πολιτισμού και κανόνων προσπαθεί να ελέγξει και να περιορίσει χωρίς όμως να τα καταφέρνει

Ο Golding είναι σαν να μας λέει πως κάθε προσπάθειά μας να ζήσουμε οργανωμένα, με κανόνες και αρχές είναι καταδικασμένη και πως το Κακό που κρύβουμε μέσα μας τελικά θα θριαμβεύσει.

Ο άρχοντας των Μυγών ενέπνευσε και τους Iron Maiden να γράψουν το ομώνυμο τραγούδι και να καταλήγουν με τη διαπίστωση πως όλοι κρύβουμε ένα τέρας μέσα μας. Ένα τέρας που τρομάζει αλλά και προκαλεί έξαψη. Άγιοι και αμαρτωλοί ταυτόχρονα ... άρχοντες των μυγών

Ας αφήσουμε όμως τις θεωρίες, τα βιβλία, τις ταινίες και τα τραγούδια και ας έρθουμε στο σήμερα για να έρθουμε αντιμέτωποι με το ερώτημα εάν η σημερινή βία των ανηλίκων είναι περισσότερη ή διαφορετική.

Και όχι. Δεν σκοπεύουμε να κάνουμε συγκρίσεις, καθώς κάθε εποχή έχει τα δικά της ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που άλλοτε ευνοούν και άλλοτε όχι την εξάπλωση της βίας. Δεν σκοπεύουμε επίσης να παίξουμε το ρόλο αφελών boomers που κατηγορούν αδιάκριτα τη νέα γενιά και που αναπολούν παλαιότερες εποχές, τότε που  “όλα ήταν πιο ανθρώπινα”. Γιατί γνωρίζουμε πως ποτέ τα πράγματα δεν ήταν πιο ανθρώπινα. Γιατί γνωρίζουμε επίσης πως σε κάθε εποχή οι γέροντες εκφράζουν τη δυσαρέσκειά τους για τη νέα γενιά και τις συνήθειές της. Και αντιλαμβανόμαστε πως αυτό συμβαίνει γιατί οι εποχές αλλάζουν και κάθε γενιά μεγαλώνει σε άλλες συνθήκες, μαθαίνοντας να φέρεται και να εκφράζεται διαφορετικά. Και αυτές τις αλλαγές οι ενήλικες δεν προλαβαίνουν ή δεν μπορούν να τις παρακολουθήσουν, χαμένοι μέσα στις υποχρεώσεις και τις δεσμεύσεις τους, αλλά και στους νέους κώδικες επικοινωνίας που κάθε γενιά αναπτύσσει. Ίσως και να ζηλεύουν λίγο και για τα χαμένα νιάτα τους

Δε σκοπεύουμε λοιπόν να κάνουμε συγκρίσεις, η βία των παιδιών όμως υπάρχει, θέλουμε δε θέλουμε και πολλές φορές αυτή η βία ασκείται οργανωμένα από αδέσποτες αγέλες. Και δυστυχώς το σχολείο, είναι ένας από τους χώρους που ευνοεί την ανάπτυξη αγελών. Και όσο πιο υποβαθμισμένο είναι ένα σχολείο, τόσο πιο εύκολα συμβαίνει αυτό. Δεν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι φασιστικές-ακροδεξιές ομάδες παιδιών αναπτύσσονται πολύ πιο εύκολα σε Επαγγελματικά σχολεία (ΕΠΑΛ), σχολεία που είναι αφημένα κυριολεκτικά στη μοίρα τους

Όσο για τα ίδια τα παιδιά;

Ας μην ξεχνάμε πως τα σημερινά παιδιά του ελληνικού δημόσιου σχολείου,  είναι τα παιδιά που εκπαιδεύτηκαν στην αξία της κατανάλωσης, ενώ παράλληλα μεγάλωναν στην Ελλάδα των τριών Μνημονίων που δεν μπορούσε να ικανοποιήσει την ανάγκη τους.

Είναι παιδιά που εκπαιδεύτηκαν στην ατομικότητα και στην επιδίωξη του προσωπικού οφέλους ακόμη και σε βάρος μιας κοινωνίας που τη βλέπουν να καταρρέει σιγά-σιγά.

Είναι παιδιά που έμαθαν πως οι πράξεις τους θα μένουν ατιμώρητες – είτε γιατί είναι ανήλικοι είτε γιατί κάποιος άλλος- βλέπε γονιός- θα καθαρίσει γι αυτούς.

Είναι παιδιά μικρομέγαλα, που έγιναν καταναλωτές χωρίς να παράγουν

Είναι παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς απόντες – είτε σωματικά είτε πνευματικά –και τα ίδια έχουν περιχαρακωθεί εκουσίως στο μικρόκοσμο που έχουν χτίσει μέσω του Διαδικτύου βομβαρδισμένα καθημερινά από ανούσιες ή ψευδείς πληροφορίες

Μα κυρίως είναι παιδιά που βλέπουν τη δύναμη, τη βία και την κυριαρχία να προβάλλονται μαζικά από την τηλεόραση και το διαδίκτυο, να δοξολογούνται και να αποθεώνονται.

Και όπως είχε γράψει εύστοχα ο συγγραφέας Θανάσης Τριαρίδης:

«Όλοι, λίγο ή πολύ, ξέρουμε πως τα ελληνικά σχολεία γίνονται συχνά εργαστήρια βίας, περιφρόνησης για την ζωή και την αξιοπρέπεια του άλλου, εκφοβισμού, εκφασισμού, γηπεδισμού, ή και διαρκούς και μαζικής διαπόμπευσης. Η ιστορία του Βαγγέλη Γιακουμάκη, οι ιστορίες των βιασμών στα σχολεία, οι ιστορίες των μαθητικών ναζιστικών συμμοριών, οι χουλιγκανικές συμπλοκές ανταμωμένοι με τους στίχους της τραπ, έχουν να μας πούνε πολλά.

Προφανέστατα οι μαθητές αντιγράφουν την κυρίαρχη θανατοπολιτική της κοινωνίας: Ζούμε σε καιρούς δοξολογίας της βίας, της κυριαρχίας και της ισχύος. Επιτρέψαμε στην κυβερνητική και κρατική θανατοπολιτική να γίνει καθεστώς στις ζωές μας. Χειροκροτούμε τον κρατικό φόνο και τον διακρατικό βομβαρδισμό αμάχων. Και προφανώς την σπορά του παραδείγματός μας θα την βρούμε στις αίθουσες και τις αυλές των σχολείων μας»

του Άγγελου Τσέκερη

Συγκλονισμένη η κοινή γνώμη μαθαίνει σήμερα ότι συνελήφθη Παλαιστίνιος της Χαμάς, ο οποίος σχεδίαζε να ανατινάξει ισραηλινό κρουαζιερόπλοιο με εκρηκτικά που σκόπευε να κατασκευάσει μόνος του.

[Άρα δεν του βρήκαν εκρηκτικά..]

Και τα εκρηκτικά θα τα κατασκεύαζε με πρώτες ύλες που σκόπευε να παραλάβει.

 [Άρα δεν του βρήκαν ούτε πρώτες ύλες για εκρηκτικά..]

Και τις οποίες πρώτες ύλες τις είχε παραγγείλει από το διαδίκτυο.

[Άρα ήταν νόμιμες..]

Και θα του τις παρέδιδαν με βάρκα από την Λιβύη στην Κρήτη.

[Διότι οι νόμιμες παραγγελίες από το διαδίκτυο, με βάρκες από τη Λιβύη έρχονται συνήθως..]

Ότι οι αρχές αναζητούν κρυπτογραφημένες συνομιλίες του και διαδικτυακές εφαρμογές επικοινωνίας με την Χαμάς.

 [Άρα ούτε συνομιλίες έχουν βρεθεί..].

Αναζητούνται επίσης οι άνθρωποι με τους οποίους ερχόταν σε επαφή στην Ελλάδα.

[Άρα ούτε για τις επαφές του στην Ελλάδα ξέρουμε κάτι..]

Και φέρεται να έχει πραγματοποιήσει αρκετά ταξίδια, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να έχει προσδιοριστεί εάν προχώρησε σε τρομοκρατικές ενέργειες ή άλλες προπαρασκευαστικές δράσεις.

[Άρα ούτε για αυτό ξέρουμε κάτι..].

Επίσης μαθαίνουμε συνελήφθη μετά από λίγες μέρες παρακολούθησης, πράγμα που δένει απόλυτα με το γεγονός ότι δεν έχουν κανένα στοιχείο εις βάρος του. Ωραία.

Τι μαθαίνουμε.

Ότι έχει ομολογήσει. Αλλά μοναδική πηγή για αυτό είναι η ΕΥΠ και η Αντιτρομοκρατική που τον κρατάνε.

[Αλλα ποιοι είμαστε εμείς που θα αμφισβητήσουμε το κύρος της ΕΥΠ..]

Ότι το συγκεκριμένο κρουαζιερόπλοιο πλησίαζε στην Κρήτη και σύμφωνα με τις αρχές ήταν ο πιθανός στόχος.

[Αλλά ο ίδιος δεν είχε παραλάβει ακόμα τα υλικα..]

Ότι το συγκεκριμένο κρουαζιερόπλοιο έχει γίνει κατά το παρελθόν στόχος διαδηλωτών.

[Και μάλλον εδώ είναι όλο το ζουμί καθώς οι διαμαρτυρίες θα απαγορευτούν για λόγους ασφαλείας…]

Ότι είχε άσυλο στην Ελλάδα

[Αρα η χορήγηση ασύλου γεμίζει την Ελλάδα τρομοκράτες..]

Και ότι οι μετανάστες που έρχονται με βάρκες από την Λιβύη, κουβαλάνε πρώτες ύλες για τρομοκρατικές ενέργειες.

της Μαρίας Νάτση

-Γαμώτο, πού είναι το οξυζενέ; Η Χάνα θα γκρινιάζει πάλι αν πάω με λερωμένα ρούχα.

Ένας ψηλός άνδρας με πλατύ στέρνο και πράσινα μάτια πηγαινοερχόταν νευρικά στον κοιτώνα ανάπαυσης, ψάχνοντας μανιασμένα τα ντουλάπια με τα τεράστια χέρια του.

-Γαμώτο... μουρμούρισε ξανά, με τα χείλη τόσο σφιγμένα που αναρωτιόσουν από πού έβγαινε ο ήχος.

Μια κοπέλα με πλήρη εξάρτηση μπήκε στο δωμάτιο και τον άκουσε.

-Πάρε οινόπνευμα ή νερό.

Δεν σήκωσε καν το κεφάλι να την κοιτάξει.

-Είσαι καινούρια και δεν ξέρεις. Με το οινόπνευμα γίνεται χειρότερα. Μόνο με το οξυζενέ βγαίνει εύκολα το αίμα. Γιατί ο στρατός δεν πλένει τις στολές μας και πρέπει να τις κουβαλάμε σπίτι;

Ο Εϊτάν κοπάνησε την πόρτα ενός ερμαρίου και έφυγε βιαστικά, χωρίς να χαιρετήσει την κοπέλα.

Στο σπίτι τον περίμεναν η Χάνα και η τετράχρονη Γιαέλ. Το κορίτσι είχε τη χάρη του ονόματός του καθώς κάθε μέρα σκαρφιζόταν καινούριες ακροβασίες, πηδώντας από καναπέδες σε καρέκλες και από καρέκλες σε τραπέζια με μια άνεση που θα ζήλευε κι ένα αγριοκάτσικο.

Η δουλειά γινόταν όλο και πιο δύσκολη.

Κι ήταν κι αυτός ο Ναντάβ που δεν ήξερε να σταματά.

Του το είχε πει δεκάδες φορές, να τους δένει καλύτερα, να μη χρειάζεται πάντα τρίτο άτομο να τους κρατάει. Ύστερά ήρθε κι εκείνη η καινούρια, η μισότρελη, δημιουργώντας πλέον έναν επικίνδυνο συνδυασμό.

-Γαμώτο τους...

Ο Εϊτάν έσφιξε το τιμόνι.

-Τα καθίκια. Δεν λένε να πάρουν δρόμο από τη γη μας. Κοίτα πώς μας αναγκάζουν να ζούμε. Κοίτα τι μας αναγκάζουν να τους κάνουμε.

Ίσως να ζητούσε μετάθεση στην εκπαίδευση σκύλων. Εκεί τη δύσκολη δουλειά την έκανε το ζώο. Ίσως να γύριζε σπίτι πιο καθαρός, μπορεί  και πιο ήρεμος.

Η Χάνα γκρίνιαζε όλο και περισσότερο τον τελευταίο καιρό.

Και δεν είχε άδικο.

Δεν τους έβλεπε σχεδόν καθόλου και ήταν πλέον αρκετά νευρικός.

Καθώς οδηγούσε, πέρασε μπροστά από το δημοτικό σχολείο όπου είχε φοιτήσει παιδί. Ίσως μια μέρα να περνούσε κι η Γιαέλ την ίδια πύλη, σκέφτηκε.

Το κτίριο γλίστρησε αργά προς την άκρη του οπτικού του πεδίου. Τον τελευταίο καιρό, κάθε φορά που γύριζε από τις φυλακές, είχε την παράξενη αίσθηση πως ο κόσμος γύρω του έχανε τη σταθερότητά του. Τα κτίρια μακραίναν, οι δρόμοι κυμάτιζαν και τα αντικείμενα έμοιαζαν να λιώνουν , σαν το παραμορφωμένο ρολόι του Νταλί.

Μια εικόνα από την προηγούμενη εβδομάδα ξεπρόβαλε ξαφνικά από τη μνήμη του.

Ήταν σε περιπολία με τον Ναντάβ όταν τον είδε να αφηνιάζει. Σε μια στενή γειτονιά άρπαξε ένα αγόρι, δεν θα ήταν πάνω από δέκα χρονών  και προσπάθησε να το σύρει προς το τζιπ.

-Καθίκι! Τι έκανες ;  του ούρλιαζε

-Δεν έκανα τίποτα! φώναζε το παιδί και τους κοιτούσε με τα λαδοπράσινα μάτια του.

Ίδια σχεδόν με τα δικά του.

Ίδια με της κόρης του.

Ο  Εϊτάν έκανε πως δεν τα πρόσεξε. Άφησε τον συνάδελφό του να ξεσπάσει με κλωτσιές στον μικρό  για λίγα δευτερόλεπτα και μετά είπε ψυχρά:

-Άστον. Βάρος θα μας είναι. Πάμε να βρούμε μεγαλύτερα καθίκια.

Ο  Εϊτάν δεν  κατάλαβε πώς έφτασε τόσο γρήγορα στο σπίτι.

Μόλις άνοιξε την πόρτα, είδε το όμορφο μουτράκι της Γιαέλ, λερωμένο με σοκολάτα.

-Τι έκανες εκεί; Πάλι παγωτό τρως; τη ρώτησε με ψεύτικη αυστηρότητα.

Η μικρή χαμογέλασε.

-Όχι. Δεν έκανα τίποτα.

και τα λαδοπράσινα μάτια της γελούσαν πονηρά.

Η Χάνα πρόβαλε από την πόρτα της κουζίνας. Αν και ψηλή, δίπλα του έμοιαζε μικροκαμωμένη. Μελαχρινή, όμορφη, με εκείνη την παράξενη ικανότητα να γλυκαίνει τον χώρο γύρω της όταν χαμογελούσε και να τον παγώνει όταν θύμωνε .Ο Εϊτάν είχε αποκτήσει πια τη σοφία του μυημένου συζύγου. Απέφευγε με μαεστρία τις νάρκες που απειλούσαν τη συζυγική ηρεμία και αφόπλιζε σχεδόν ενστικτωδώς κάθε εκρηκτικό μηχανισμό που τοποθετούσε η καθημερινότητα στα θεμέλια της ευτυχίας τους.

Αναγνώριζε τα σημάδια της αλλαγής της διάθεσής της όπως οι Βεδουίνοι διαβάζουν την άμμο. Το σχήμα των αμμοθινών, τους κυματισμούς, τις λεπτές ρωγμές που μαρτυρούν την κατεύθυνση του ανέμου. Τη σκουρόχρωμη υφή που προμηνύει υγρασία και βροχή. Ξέρουν πότε πλησιάζει η θύελλα και πότε η γαλήνη. Και είναι πάντα σε ετοιμότητα να αντιμετωπίσουν την δεινότητα του Σαμάλ που ανυψώνει βουνά άμμου ή την καυτή πνοή του Χαμσίν. Οι Βεδουίνοι λένε ότι ο άνεμος μιλά πρώτα στην άμμο και μετά στον άνθρωπο. Για τον Εϊτάν η άμμος είναι το πρόσωπο της Χάνα. Η ματιά, η έκφραση ,το σφίξιμο των χειλιών, ένας αναστεναγμός. Η Χάνα και η Γιαέλ είναι  ο τελευταίος στέρεος κόσμος του.

Η εβδομάδα που άρχιζε θα τον έβρισκε αποκλειστικά στις φυλακές, στους θαλάμους «σωφρονισμού».

Εκεί ο αέρας ήταν πηχτός, μύριζε αίμα, εμετό και ακαθαρσίες. Μερικές φορές ο Εϊτάν πίστευε πως ακόμη και τα δάκρυα των κρατουμένων είχαν τη δική τους δυσοσμία. Ναι, ήταν πλέον βέβαιος γι' αυτό, ακόμη και τα δάκρυά τους βρωμούσαν. Δεν ήθελε ούτε αυτά να αγγίζουν τα παπούτσια του.

Πόσο θα προτιμούσε έστω μία περιπολία, έξω στον ήλιο και τον καθαρό αέρα

-Πάμε, είπε ο Ναντάβ. Είναι η σειρά του γιατρού.

-Τι γιατρός είναι; ρώτησε ο Εϊτάν.

-Δεν ξέρω. Ρώτα τον.

-Αν βέβαια μπορεί να μιλήσει ακόμη, πετάχτηκε η καινούρια γελώντας. -Τον περιποιηθήκαμε καλά προχθές.

Γελούσε σαν να ετοιμαζόταν για ψώνια με φίλες της.

Ο γιατρός ήταν κουλουριασμένος σε μια γωνία του κελιού.

Προσπάθησαν να τον σηκώσουν, όμως το σώμα του αντιστεκόταν. Δεν ίσιωνε. Έμενε διπλωμένο πάνω στον εαυτό του.

Ο Εϊτάν είχε μάθει μέσα στη φυλακή κάτι που δεν γνώριζε, ότι όσοι βασανίζονται ξανά και ξανά, κάποια στιγμή παγιδεύονται σε μια στάση άμυνας. Το σώμα τους λυγίζει προς τα μέσα, σαν να προσπαθεί να προστατεύσει ό,τι απέμεινε. Θυμίζει κάπως την εμβρυϊκή στάση. Τα χέρια πλάι στο κεφάλι, τα γόνατα σφιγμένα στο στήθος, η ράχη καμπουριασμένη.

Και μένουν έτσι.

Σαν να τους έχει μαρμαρώσει ο τρόμος και ο πόνος.

Ο Ναντάβ βρισκόταν σήμερα σε παράξενη διάθεση.

Εδώ και καιρό υπηρετούσε στις φυλακές και το όνομά του είχε γίνει  θρύλος και συνώνυμο  με  σεξουαλικά βασανιστήρια.

Κάποιες φορές τρόμαζε ακόμη και τον Εϊτάν.

Μια μέρα είχε περάσει να τον πάρει από το σπίτι του πριν από τη βάρδια.

Την πόρτα άνοιξε ένα κορίτσι δεκαέξι χρονών το πολύ.

Ο Εϊτάν γνώριζε ποια ήταν. Η μικρή αδελφή του Ναντάβ, η οποία βρισκόταν στο φάσμα του αυτισμού.

Το κορίτσι στεκόταν στο κατώφλι αμίλητο, με τους ώμους τραβηγμένους προς τα μέσα και τα μάτια καρφωμένα στο πάτωμα. Τότε ο Ναντάβ βγήκε από το σπίτι.

Και για μια στιγμή, το βλέμμα που έριξε στην αδελφή του, έκανε τον Εϊτάν να ανατριχιάσει.

-Γιατρέ, σήμερα θα σε κάνω να μετανιώσεις που γεννήθηκες, είπε ο Ναντάβ γελώντας

-Έχω ήδη μετανιώσει, απάντησε ο γιατρός.

Καθώς τον επέστρεφαν μισολιπόθυμο στον θάλαμο, ο Ναντάβ τον ρώτησε

—Τι γιατρός ήσουν;

—Παιδίατρος.

—Και έχεις βοηθήσει πολλά παιδιά;

Ο γιατρός άργησε λίγο να απαντήσει.

—Ναι.

Ο Ναντάβ χαμογέλασε.

—Τότε έχω δυο νέα για σένα. Το πρώτο είναι ότι από αύριο μεταφέρεσαι σε θάλαμο απομόνωσης, σε άλλη φυλακή. Χειρότερη. Ξέρεις τι σημαίνει αυτό, φαντάζομαι.

Ο γιατρός δεν μίλησε.

—Το δεύτερο είναι ότι εγώ από αύριο αναλαμβάνω τους θαλάμους ανηλίκων.

Το χαμόγελό του πλάτυνε.

—Αυτά τα παιδιά που έσωσες θα βρίσκονται πλέον στα δικά μου χέρια.

Άνοιξε την πόρτα του κελιού και τον έσπρωξε μέσα.

Ο Ναντάβ και η καινούρια απομακρύνθηκαν γελώντας.

Λίγα λεπτά αργότερα ο Εϊτάν μπήκε για τον συνηθισμένο έλεγχο.

Ο γιατρός βρισκόταν πεσμένος στο πάτωμα. Λίγο πιο πέρα ήταν ένα τσαλακωμένο φύλλο χαρτί.

Ο Εϊτάν το πρόσεξε αμέσως.

—Ποιος σου έδωσε χαρτί; Δεν επιτρέπεται.

Ο γιατρός γύρισε αργά το κεφάλι.

—Γράφω ένα ποίημα.

—Ποίημα;

—Για εσάς.

Για μια στιγμή ο Εϊτάν τον κοίταξε χωρίς να καταλαβαίνει αν τον κορόιδευε.

Ο γιατρός σύρθηκε προς το μέρος του και άρπαξε το μπατζάκι του.

—Σε παρακαλώ... μην τον αφήσεις να πάει στα παιδιά.

Ο Εϊτάν τίναξε το πόδι του ενοχλημένος.

—Με λέρωσες.

Ο γιατρός άφησε το ύφασμα.

Ο Εϊτάν έσπρωξε με την μπότα του το χαρτί προς το μέρος του.

—Εξαφάνισέ το. Αν το βρουν, θα έχεις κι άλλα προβλήματα.

Ύστερα έκλεισε την πόρτα πίσω του.

Καθώς απομακρυνόταν στον διάδρομο, κοίταξε τη σκοτεινή κηλίδα πάνω στο παντελόνι του και συνοφρυώθηκε.

—Καθίκια... μουρμούρισε.

Η Χάνα θα γκρινιάζει πάλι.

Μέσα στο κελί, ο γιατρός μάζεψε το χαρτί στα χέρια του.

Είχε μαλακώσει από τα δάκρυα και το αίμα.

«Εκεί στον πάτο της κολάσεως

που έμαθες να μισείς

το δάκρυ πάντα θα σε γδέρνει

Μ' όσα συγνώμη κι αν ντυθείς»