του Δ.Μανιά από το iloveithaki.gr

Ωραία τα σχέδια για περισσότερους επισκέπτες, αλλά πρώτα πρέπει να μπορεί να ζήσει ο μόνιμος κάτοικος στο Θιάκι

Αφορμή για το σημερινό σχόλιο είναι το δημοσίευμα του Αθηναϊκού–Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων: «Ιθάκη: Περισσότεροι επισκέπτες εκτός αιχμής, νέες υποδομές και ένα διαφορετικό μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης»

Στο Ναυτικό μάς σέρβιραν πατάτες γιαχνί χωρίς ίχνος κρέατος και τις λέγαμε ειρωνικά «γλάρο γιαχνί». Το όνομα υποσχόταν κάτι περισσότερο, αλλά το πιάτο είχε μόνο πατάτες.

Κάπως έτσι ακούγεται σήμερα και η κουβέντα για τη «φέρουσα ικανότητα» της Ιθάκης. Μεγάλες λέξεις, ωραία σχέδια και αισιόδοξες περιγραφές. Όταν όμως ψάξεις τις υποδομές που θα στηρίξουν αυτή την ανάπτυξη, πολλές φορές βρίσκεις μόνο τις πατάτες.

Το δημοσίευμα παρουσιάζει την προσπάθεια της Ιθάκης να προσελκύσει περισσότερους επισκέπτες την άνοιξη και το φθινόπωρο, να αναπτύξει τον περιπατητικό και θαλάσσιο τουρισμό και να αποφύγει τον υπερτουρισμό.

Όλα αυτά είναι σωστά και επιθυμητά. Κανείς δεν αρνείται ότι ο τουρισμός κρατά οικονομικά πολλές οικογένειες στο νησί. Ούτε αμφισβητούμε την προσπάθεια του δημάρχου, ο οποίος διεκδικεί έργα και χρηματοδοτήσεις περισσότερο από πολλούς άλλους δημάρχους.

Αλλά στο ίδιο δημοσίευμα διαβάζουμε ότι η Ιθάκη «δεν έχει φτάσει στα όρια της φέρουσας ικανότητάς της» και ότι οι υποδομές της βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση.

Εδώ αρχίζει το «γλάρο γιαχνί».

Τα αυτοκίνητα πού θα τα βάλουμε;

Τον Αύγουστο το Βαθύ ασφυκτιά. Κάτοικοι, εργαζόμενοι και επισκέπτες γυρίζουν γύρω από την παραλία αναζητώντας λίγα μέτρα για να αφήσουν το αυτοκίνητο.

Σε λίγο θα τα κρεμάμε από τις κολώνες του φωτισμού.

Αν δεν μπορούμε να διαχειριστούμε τη σημερινή κίνηση, με ποια στοιχεία αποφασίζουμε ότι υπάρχει χώρος για ακόμη μεγαλύτερη;

Ακτοπλοΐα με ημερομηνία λήξης

Ένα νησί δεν κρίνεται μόνο από το πόσο εύκολα φτάνει ο επισκέπτης τον Αύγουστο. Κρίνεται και από το αν μπορεί να ταξιδέψει ο μόνιμος κάτοικος τον Ιανουάριο.

Τον χειμώνα η γραμμή Πάτρα–Σάμη–Ιθάκη διακόπτεται για μεγάλο διάστημα λόγω της ετήσιας συντήρησης του μοναδικού πλοίου που την εξυπηρετεί. Η διακοπή της σύνδεσης από τις 9 Ιανουαρίου 2026 άφησε ξανά την Ιθάκη και την Κεφαλονιά χωρίς απευθείας σύνδεση με την Πάτρα.

Και όταν σηκώνει κακοκαιρία, δεν μιλάμε για τουριστική ανάπτυξη. Κατουριόμαστε επάνω μας μήπως το νησί αποκοπεί. Αναρωτιόμαστε αν θα φτάσει ο γιατρός, το φάρμακο, το εμπόρευμα ή ο άνθρωπος που πρέπει επειγόντως να πάει στην απέναντι στεριά.

Αυτή είναι η πραγματική φέρουσα ικανότητα ενός νησιού.

Τουρισμός δίπλα στα λύματα

Η Ιθάκη εξακολουθεί να περιμένει ολοκληρωμένο βιολογικό καθαρισμό. Το έργο χαρακτηρίζεται εδώ και χρόνια «έργο πνοής» για το Βαθύ, αλλά ακόμη συζητάμε για μελέτες, χωροθετήσεις και λύσεις.

Την ίδια ώρα, υπάρχουν αυγουστιάτικα βράδια που κάθεσαι να φας δίπλα στη θάλασσα και η δυσοσμία των λυμάτων σκεπάζει το λιμάνι.

Θέλουμε περισσότερους επισκέπτες, αλλά δεν έχουμε ακόμη λύσει το βασικότερο ζήτημα δημόσιας υγείας και προστασίας της θάλασσάς μας.

Νερό με μπαλώματα

Το δίκτυο ύδρευσης παρουσιάζει συνεχώς βλάβες, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, όταν η κατανάλωση πολλαπλασιάζεται. Σωλήνες σπάνε, δρόμοι ανοίγουν, συνεργεία τρέχουν και νερό χάνεται προτού φτάσει στις βρύσες.

Η νέα μονάδα αφαλάτωσης για Βαθύ και Περαχώρι, δυναμικότητας 500 κυβικών μέτρων ημερησίως, είναι αναγκαίο και θετικό έργο. Η ίδια όμως η χρηματοδότησή της με 330.000 ευρώ αποδεικνύει ότι το πρόβλημα του νερού είναι πραγματικό και όχι γκρίνια των κατοίκων.

Δεν αρκεί να παράγουμε περισσότερο νερό. Πρέπει και το δίκτυο να μπορεί να το μεταφέρει χωρίς να χάνεται μέσα στη γη.

Σπίτια για τουρίστες, όχι για γιατρούς και καθηγητές

Κάθε καλοκαίρι επαναλαμβάνεται το ίδιο παράλογο. Υπάρχουν κλίνες για επισκέπτες, αλλά δεν υπάρχουν σπίτια για τους ανθρώπους που κρατούν ανοιχτό το Κέντρο Υγείας και τα σχολεία.

Το στεγαστικό πρόβλημα έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε εκπαιδευτικοί και γιατροί να δυσκολεύονται ακόμη και να αποδεχθούν τη θέση τους. Το πρόβλημα έχει καταγραφεί και σε ρεπορτάζ για τους «άστεγους» εκπαιδευτικούς της Ιθάκης.

Η ανακατασκευή του πρώην Οικοτροφείου, με χρηματοδότηση 4,5 εκατομμυρίων ευρώ και πρόβλεψη για 19 δωμάτια και 40 κλίνες, είναι σημαντική κατάκτηση. Αλλά είναι ένα έργο που πρόκειται να γίνει. Δεν αποτελεί λύση που υπάρχει σήμερα.

Μέχρι να ολοκληρωθεί, ο καθηγητής, ο γιατρός, ο νοσηλευτής και ο εποχικός εργαζόμενος συνεχίζουν να ψάχνουν σπίτι.

Οι δρόμοι και οι παραλίες

Το οδικό δίκτυο είναι γεμάτο λακκούβες και μπαλώματα. Πολλές από τις ομορφότερες παραλίες της νοτιοανατολικής Ιθάκης παραμένουν δύσκολα ή καθόλου προσβάσιμες.

Μιλάμε για τουριστική ανάπτυξη, αλλά σε πολλά σημεία δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε ασφαλή πρόσβαση ούτε για τους κατοίκους ούτε για τους επισκέπτες.

Και κάθε καλοκαίρι τα ίδια προβλήματα μεγαλώνουν μαζί με τον πληθυσμό του νησιού.

Και ο μόνιμος κάτοικος;

Η φέρουσα ικανότητα δεν μετριέται μόνο από τα δωμάτια, τις αφίξεις, τα ιστιοπλοϊκά και τα τραπέζια των εστιατορίων.

Μετριέται από το αν υπάρχει νερό στη βρύση, αν λειτουργεί η αποχέτευση, αν υπάρχει γιατρός στο Κέντρο Υγείας, καθηγητής στο σχολείο, καράβι τον χειμώνα και σπίτι για τον εργαζόμενο.

Μετριέται κυρίως από το αν ο νέος μπορεί να βρει μόνιμη εργασία και να φτιάξει τη ζωή του στην Ιθάκη ή αν είναι αναγκασμένος να φύγει.

Αυτό είναι το πραγματικό όριο που πρέπει να μας απασχολεί: όχι πόσους ακόμη επισκέπτες χωράει το Θιάκι, αλλά πόσους ακόμη μόνιμους κατοίκους κινδυνεύει να χάσει.

Ο τουρισμός πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία και όχι η κοινωνία να υπάρχει μόνο για να υπηρετεί τον τουρισμό.

Ναι στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Ναι στα μονοπάτια, στον θαλάσσιο τουρισμό, στον πολιτισμό και στην προστασία του χαρακτήρα της Ιθάκης.

Ναι και στην προσπάθεια του δημάρχου, που διεκδικεί όσα μπορεί με τα περιορισμένα μέσα ενός μικρού Δήμου.

Αλλά ας μη βαφτίζουμε τις εξαγγελίες «υποδομές» και τις ελλείψεις «φέρουσα ικανότητα».

Η ευθύνη ανήκει κυρίως στο κράτος, το οποίο θυμάται τα νησιά ως τουριστικές βιτρίνες, αλλά προσφέρει ψίχουλα για την επιβίωση των ανθρώπων τους τον χειμώνα.

Βιώσιμη Ιθάκη δεν είναι εκείνη που μπορεί να υποδεχτεί περισσότερους τουρίστες. Είναι εκείνη που μπορεί πρώτα να κρατήσει ζωντανούς, ασφαλείς και αξιοπρεπείς τους μόνιμους κατοίκους της.

Όλα τα υπόλοιπα είναι γλάρος γιαχνί.

Η «προσγιάλωση» (κατ’ άλλους προσγειάλωση) είναι ένας ναυτικός όρος και σημαίνει την ηθελημένη έξοδο και επικάθιση του πρωραίου τμήματος αποβατικού κυρίως πλοίου, σε αμμώδη κατά προτίμηση και ειδικών προδιαγραφών κλίσεως του βυθού ακτή, με σκοπό να αποβιβάσει στρατεύματα, οχήματα, άρματα μάχης κ.λπ.

Στις φωτογραφίες που βλέπετε, δεν έχουμε αποβίβαση στρατευμάτων ή αρμάτων μάχης, αλλά τουριστικών ορδών. Σε μια – μαγευτική είναι αλήθεια - παραλία που τους οδηγεί κάποιος, ο οποίος δεν γνωρίζει ή παραβλέπει τους κινδύνους που εγκυμονεί η παραλία λόγω της συχνής πτώσης βράχων

Εκείνη την ώρα της ημέρας, το συγκεκριμένο σκάφος ήταν το μοναδικό που αποβίβασε κόσμο στη θεαματική παραλία Πλατυνάμμος στον κόλπο των Αφαλών. Τις περισσότερες ημέρες του Αυγούστου όμως, γίνεται το αδιαχώρητο από σκάφη κάθε μεγέθους

Δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί και να περιοριστεί η υπερσυσσώρευση σκαφών. Το βέβαιο όμως – πέρα από τον κίνδυνο της πτώσης βράχων - είναι η ρύπανση που προκαλείται σε όλο τον κόλπο των Αφαλών, η όχληση και η επιβάρυνση της πανίδας, αλλά και η ζημιά που γίνεται στην Ποσειδωνία από τις τόσες άγκυρες.

Όπως φαίνεται, στις αρμόδιες αρχές δεν υπάρχει ο παραμικρός προβληματισμός

Και αυτό δυστυχώς συμβαίνει σε όλη την Ελλάδα. Όλος ο τόπος έχει γίνει βορά σε έναν αδηφάγο, βίαιο και επιζήμιο τουρισμό.

Να αναλογιστούμε μόνο τι αφήνουμε στις επόμενες γενεές

Τουρισμός για πλούσιους. Αυτό είναι το μέλλον που επιφυλάσσεται για όση Ελλάδα έχει απομείνει ακόμη όμορφη και ανέγγιχτη. Τεράστιες εκτάσεις γης στην Ιθάκη συσσωρεύονται στα χέρια λίγων, με απώτερο σκοπό την ανάπτυξη τουρισμού για πλούσιους. Με τα εστιατόριά τους, τις πισίνες τους σε εποχή κλιματικής κρίσης, με τα δικά τους λιμάνια, τις δικές τους παραλίες, τους δικούς τους σκλάβους-υπαλλήλους. Αυτή τη στιγμή υπάρχουν τουλάχιστον πέντε περιπτώσεις συγκέντρωσης εκατοντάδων στρεμμάτων η κάθε μία. Εφοπλιστές, επενδυτικοί όμιλοι και πάσης φύσεως κοράκια καραδοκούν να φράξουνε τη γη και τις παραλίες και να παρέχουν τουρισμό στους πλούσιους, τάζοντας στους ντόπιους καθρεφτάκια και κούφιες υποσχέσεις. 

Αν θέλουμε να σώσουμε ό,τι έχει απομείνει στα μικρά νησιά που δεν έχουν ακόμη αλωθεί από τον υπερτουρισμό, υπάρχει λύση, αλλά αυτή είναι βέβαιο πως δεν μπορεί να δοθεί από τη σημερινή κυβέρνηση της καταστροφής και του ξεπουλήματος. Και η λύση δεν είναι άλλη από την απαγόρευση της εκτός σχεδίου δόμησης και την αποτροπή μεγάλης συγκέντρωσης ιδιοκτησίας

Και αν τα παραπάνω φαντάζουν γραφικά σε όσους έχουν γοητευθεί από το παραμύθι της ανάπτυξης, ας αναφέρουμε ότι στην πραγματικότητα η εκτός σχεδίου δόμηση είναι αυτή που φαντάζει γραφική και τριτοκοσμική σε οποιονδήποτε Ευρωπαίο, καθώς δεν συναντάται σε καμία ανεπτυγμένη χώρα. «Απλώς ακατανόητο» χαρακτηρίζει ο διευθυντής του Γραφείου Ευρωπαϊκής Πολιτικής του WWF κ. Τόνι Λονγκ το δικαίωμα δόμησης εκτός των εγκεκριμένων σχεδίων που δίνεται στην Ελλάδα. «Κάτι παρόμοιο δεν ισχύει σε άλλη χώρα της ΕΕ» συμπληρώνει με έκπληξη.

Σε συζήτηση επίσης που έγινε στο πλαίσιο ημερίδας που διοργάνωσε η Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ και το Επιμελητήριο Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας με θέμα «Σχεδιάζοντας (σ)τα όρια των μικρών νησιών» οι επιστήμονες ανέφεραν πως «Διεθνώς γίνεται μια εμπορευματοποίηση του χώρου, που στη χώρα μας ροκανίζει και κατασπαταλάει την ύπαιθρο, μια εξέλιξη μη αναστρέψιμη. Όσο συμβαίνουν αυτά, ζούμε τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής όπως την έλλειψη νερού, τις πλημμύρες, την υποβάθμιση της βιοποικιλότητας».

Οι επιστήμονες πρότειναν ως λύση

α) τη θεσμική προστασία της αγροτικής γης ώστε να αποτραπεί η αλλαγή χρήσης της (για δόμηση σπιτιών, εξοχικών, ξενοδοχείων κ.ο.κ.)

β) τη θέσπιση «κόφτη» ώστε να αποτραπούν οι μεγάλες συγκεντρώσεις ιδιοκτησίας και

γ) την ενίσχυση της δικτύωσης των παραγωγικών τομέων (λ.χ. γεωργία με τουρισμό) ώστε να διατηρηθεί, έστω εν μέρει, η επισιτιστική αυτάρκεια στα μικρά νησιά. Και αυτό γιατί η προστασία του αγροτικού τοπίου και της αγροτικής γης είναι το μόνο που μπορεί να διασώσει ό,τι έχει απομείνει στα μικρά νησιά

Δείτε το ποστ της Κίνησης για την Προστασία των Νησίδων  για την περίπτωση που δεν δουλεύει το viewer σας για την προβολή της παρακάτω ενσωμάτωσης