" Οι ήττες μας δεν αποδεικνύουν
Τίποτα παραπάνω από το ότι
  Είμαστε λίγοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στο Κακό
Και από τους θεατές περιμένουμε
Τουλάχιστον να ντρέπονται"
                                               Μπρεχτ

Η διπλή όψη των ηρώων του ΄21. Ο Μακρυγιάννης για τον Κολοκοτρώνη Κύριο

Εικόνα 1: Κολοκοτρώνης - Μακρυγιάννης

 

Ονομάστηκε Αρχιστράτηγος και διοικητής των στρατευμάτων της Πελοποννήσου, αυτοδικαίως μετά τη νικηφόρα μάχη με τον Δράμαλη στα Δερβενάκια (Ιούλιος 1822). Αναγνωρισμένη η στρατιωτική ιδιοφυΐα του. Κλέφτης, αφορισμένος από τον Γρηγόριο Ε’, επικηρυγμένος από τρεις  Σουλτάνους. Ξεκινώντας από τον Σελίμ τον 3ο, επικήρυξη που διατηρήθηκε και επί του Μουσταφά του 4ου και συνεχίστηκε επί του «Σουλτάνου της ελληνικής επανάστασης», Μαχμούτ του 2ου.

Διωχθείς από κεφαλοκυνηγούς όλων των εθνοτήτων και θρησκειών, φυλακισθείς τον Φεβρουάριο του 1825 (και τον Απρίλιο του 1834) και πολεμικός πρωταγωνιστής του εμφυλίου του 1824-1825, ο Θ. Κολοκοτρώνης δεν ήταν ο αγαθός «Γέρος» που η φτιασιδωμένη «Ιστορία» κατασκεύασε, για να τον χρησιμοποιήσει ως μία από τις «συγκολλητικές» των υλικών που θα συνέθεταν τον μύθο του «αγαθού υπέρ της Ελευθερίας Αγώνα». Αλλά ποιος από τους συγχρόνους του αγωνιστές, τελικά ήταν εκείνος που θα μπορούσε να φορέσει το φωτοστέφανο του «αγαθού ήρωα» που κατασκεύασαν οι αρχιτέκτονες του ενιαίου και αδιαίρετου ελληνικού έθνους;

Μία πηγή των πολεμικών χρονικών του ’21 και των μετέπειτα γεγονότων και μέχρι το 1851, είναι τα απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη. Του στρατηγού Μακρυγιάννη, που απέκτησε τον βαθμό αυτόν εν μέσω του πρώτου ελληνικού εμφυλίου. Του στρατηγού που εκμεταλλεύτηκε την αλλαγή στρατοπέδου, από τους Κολοκοτρωναίους και τους καπεταναίους του Μοριά προς τις τάξεις του Βουλευτικού –της επίσημης κυβέρνησης όπως την αναφέρει στα απομνημονεύματα του- με αντάλλαγμα -ή παράπλευρη ωφέλεια- την αναρρίχηση στην τότε, υποτυπώδη στρατιωτική ιεραρχία (πήρε τον βαθμό του αντιστρατήγου!).

Συχνή η αναφορά στο όνομα του Μακρυγιάννη από τη λαϊκή θυμοσοφία. Συνδέεται με την σχεδόν νομοτελειακή διαπίστωση των εγγενών δεινών του νεοέλληνα και του κράτους του, παραλείποντας πάντα κάθε αναφορά στην πυροδότηση των δεινών αυτών από τον ίδιο και την "ιδιοσυγκρασία" του (τον αστήρικτο και απαράδεκτο εθνικό ναρκισισμό του).

 

Άλλωστε και ο εμφύλιος του 1824, στα δεινά και τις συνέπειες του οποίου αναφέρεται συστηματικά ο Μακρυγιάννης, ήταν αποτέλεσμα και της δικής του δράσης (του Μακρυγιάννη). Άλλωστε ο στρατηγός συστηματικά μεροληπτεί στα γραπτά του, αποδίδοντας το κάθε άδικο στην απέναντι πλευρά (στους ανάντιους) , αγιογραφώντας πάντα τη δική του. 

Όπως γράφει και ο Ν. Γκάτσος στο τραγούδι που του έχει αφιερώσει (σύνθεση Στ. Ξαρχάκος, τραγούδι Ν. Ξυλούρης)

Μπάρμπα Γιάννη Μακρυγιάννη

δεν μας τα ‘γραψες καλά.

Δες ο Έλληνας τι κάνει

για ν’ ανέβει πιο ψηλά.

 

Εκτός από τον Κολοκοτρώνη και σε κάποιο βαθμό και τον Μακρυγιάννη, πλείστες όσες μορφές πρωταγωνίστησαν στο ’21, το οποίο σίγουρα δεν είχε μία ενιαία ταυτότητα, όπως του απελευθερωτικού αγώνα, της λαϊκής εξέγερσης, της εθνικής επανάστασης, της ταξικής πάλης κλπ. Ξεκινώντας από τις ευγενικές μορφές του Αλ. Υψηλάντη και του αδελφού του Δημήτριου και φτάνοντας στην σκληρότητα του  Οδυσσέα Ανδρούτσου ή τη βαρβαρότητα του Γκούρα ή του χαμηλόβαθμου αλλά όχι  υποδεέστερου σε απανθρωπιά βοηθού του, του  διαβόητου Μαμούρη.

Εδώ, σε ένα κείμενο που μπαίνει εμβόλιμα στο αφιέρωμα μας για τα 200 χρόνια από το 1821, θα σταχυολογήσουμε τις 22 πιο σημαντικές αναφορές του Μακρυγιάννη και στα απομνημονεύματα του, στο πρόσωπο του Κολοκοτρώνη. Σχολιάζοντας τις 20 από αυτές θα σκιαγραφήσουμε και το ιστορικό πλαίσιο εντός του οποίου διαδραματίζονται, τουλάχιστον όπου αυτό δεν είναι άμεσα αντιληπτό από τα παραθέματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα αποσπάσματα που αναφέρονται στα γεγονότα από την Γ΄Εθνοσυνέλευση της Τροζήνας  (Μάρτιος - Μάιος 1827) όπου ορίστηκε ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας (ο Ι. Καποδίστριας) μέχρι και τη Βαυαροκρατία. Η εποχή αυτή είναι σχετικά άγνωστη στο ευρύ κοινό. 

Ενσωματώνουμε σε PDF αρχείο, στο τέλος της παρούσας ανάρτησης και το πλήρες κείμενο των Απομνημονευμάτων του Μακρυγιάννη με την προτροπή για περαιτέρω ανάγνωση. Ειδικά του τρίτου βιβλίου που περιλαμβάνει και την εκδίωξη των Βαυαρών και την θέσπιση Συντάγματος, στις 3 Σεπτεμβρίου του 1843, μία επέτειος που κοντεύουμε να την ξεχάσουμε, όπως και το ίδιο το Σύνταγμα της Ελλάδας.

Σημείωση της Attica Voice

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ πως ο Μακρυγιάννης, χαμηλότερης βαθμίδας οπλαρχηγός μέχρι το 1824, άνηκε στις ομάδες ενόπλων που ήλεγχαν ο Κολοκοτρώνης και ο Ανδρούτσος και μετά την απόπειρα του Γενναίου Κολοκοτρώνη για την απομόνωση του Μακρυγιάννη από τους υπόλοιπους ενόπλους του, έφυγε και πήγε με το μέρος της «νέας διοίκησης». Ενδεικτικό είναι το μήνυμα  του προς τον Γενναίο Κολοκοτρώνη, όταν είχε ήδη αποφύγει την παγίδα που του είχε στήσει ο νεαρός Κολοκοτρώνης:

«Αὐτείνη εἶναι ἡ τέχνη, πολέμαγες νὰ μοῦ πάρης τοὺς ἀνθρώπους μου εἰς τ᾿ Ἀνάπλι καὶ τοὺς δισπάρτισες, διὰ νὰ μὲ κάμης ὅ,τι θέλης χωρὶς συντρόφους. Ἐγὼ ξόδιαζα ἐξ ἰδίων μου διὰ τοὺς συντρόφους κ᾿ ἐσὺ τοὺς ἀνακάτευες ἀναντίον μου. Αὐτείνη εἶναι ἡ τέχνη ποὺ ἤθελες νὰ μὲ μάθης, κι᾿ ὅ,τι ἤθελες νὰ μοῦ κάμης τὸ ῾παθες»

 

  • Ο Κολοκοτρώνης σε 22 αναφορές του Μακρυγιάννη στα απομνημονεύματα του  (η αναφορά σε σελίδες συνδέεται με το PDF των Απομνημονευμάτων που συνοδεύει την παρούσα ανάρτηση)

 

Αναφορά 1. Βιβλίο πρώτο  - Εισαγωγή, σελίδα 20

 

 τι βάναμε λοι τς πλάτες, χι νας. Ο ρχοντές μας, ο ρχηγοί μας γιναν κα ο ντόπιοι κα ο φερτικοί, μως τίποτας δν τος ναπεύει. μασταν φτωχοί, γίναμεν πλούσιοι. ταν Κιαμίλμπεγης δ ες τν Πελοπόννησο κα ο λλοι ο Τορκοι πλουσιώτατοι, γινε Κολοκοτρώνης κα 20 ο λλοι ο συγγενες κα φίλοι πλούσιοι π γές, ργαστήρια, μύλους, σπίτια, σταφίδες κα λλα πλούτη τν Τούρκων. ταν Κολοκοτρώνης κα ο συντρόφοι το ρθαν π τν Ζάκυθο, δν εχαν οτε πιθαμ γς, τώρα φαίνεται τί χουν. Τ διον κα ες τν Ρούμελη, Γκούρας κα Μαμούρης, Κριτζώτης, Γριβαγοι, Στάικος κα ο λλοι, Τζαβελαγοι κα λλοι πολλοί. Κα τί ζητονε π τ θνος; Μιλλιούνια κόμα δι τς μεγάλες δούλεψες. Κα σ ατ ποτς δν ναπεύονται, λο νόμους κα φατρίες δι τ καλ τς πατρίδος, λο ατ πασκίζουν.

 

Ήδη από την εισαγωγή ο Μακρυγιάννης κάνει αναφορά στην αρπακτική διάθεση των «αγωνιστών» του ’21. Κουβαλώντας την κλέφτικη παράδοση και νοοτροπία, το πλιάτσικο ήταν η μόνιμη πρακτική που ακολουθούσε την κάθε «απελευθέρωση». Σε Μοριά και Ρούμελη. Φυσικά πριν από κάθε άλλον, ο Κολοκοτρώνης έχει εξέχουσα θέση στην αναφορά του Μακρυγιάννη. Ο Μακρυγιάννης δεν αναφέρει τον εαυτό του στους «φτωχούς που έγιναν πλούσιοι». Δικά του είναι τα απομνημονεύματα, δικές του και οι επιλογές.

  

Αναφορά 2. Βιβλίο πρώτο - Κεφάλαιο 6, σελίδα 113 (Φατριασμός Κολοκοτρώνη)

 

petrobeis

Εικόνα 2: Ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης

 

ρθα δ. ταν τ Βουλευτικν σμα. Στάθηκα καμπόσες μέρες, παρουσιάστηκα κα τος επα: «Δν ματαθέλομε λοι σοι ρθαμε ν ξέρωμε π καπεταναίους, ,τι διαταγς εναι π τν Κυβέρνησιν, κενο εμαστε πρόθυμοι ν κάμωμε, ν πμε μπρός». Εχα κα συντρόφους λους διαλεμένους πατριτες. Ζήτησε δύναμη Κολοκοτρώνης, τ᾿ ταν μέλος στ κτελεστικ σμα κα κυβερνοσε τν πατρίδα. ταν ατός, Πετρόμπεγης, Σωτήρη Χαραλάμπης κι᾿ Μεταξάς. Τότε μαθα τί ταν φατρία, καθς θ δτε.

Δεν ήθελε πια να ξέρει από καπεταναίους (και τους τρόπους τους). Εννοεί βέβαια τα κλέφτικα ήθη και τον τρόπο διοίκησης, που στόχο είχε πάντα τη μεγιστοποίηση του προσωπικού οφέλους του αρχηγού και όχι τη διαχείριση των κερδών για την οργάνωση ενός κράτους που ήδη βρισκόταν σε διαδικασία γέννησης. Ο έμπορος, μικροτοκογλύφος και ενεχυροδανειστής, στα νεανικά του χρόνια Μακρυγιάννης – οπλοφόρος και παράνομος στην Άρτα του Αλή πασά μετά- γνωρίζει τα «καπεταναίικα και τα έχει ενδεχομένως εξασκήσει και ο ίδιος, αλλά ο Κολοκοτρωνέικος φατριασμός είναι ο πιο «απαράδεκτος» στα μάτια του.

 

Αναφορά 3. Βιβλίο πρώτο - Κεφάλαιο 6, σελίδα 115

 

Andreas Metaxas

Εικόνα 3: Ο Κεφαλλονίτης Ανδρέας Μεταξάς

 

Σ λίγες μέρες τ «κλειδί» το Κολοκοτρώνη, πατριώτης Μεταξς ρεθίζει ατν κα τ᾿ λλα τ μέλη το κτελεστικο κα τος παίρνουν λους κ᾿ ρχονται ες τ᾿ ργος, τοιμοι ν᾿ νοίξη μφύλιος πόλεμος. φο τ φέραν γύρα, μ᾿ κραξε τ Βουλευτικν κα μο επε λα τ ατια κα πς ο λλοι θέλαν ν τος πάρουν τ᾿ ρχεα, το Βουλευτικο. Μο ζήτησε βοήθεια. Τότε μιλμε μ τν καλν πατριώτη Θοδωρ Ζαχαρόπουλον κα συνφώνως κα ο δυό μας παίρνομε τ᾿ ρχεα λα του Βουλευτικο κα τ κρύψαμε, κα δν τ πραν ο λλοι. Τότε ξαναπήγαμε ες τ᾿ νάπλι. Μαθαίνοντας λα ατ ατενοι, τ κτελεστικό, τι γ εμαι ατιος πο δν πραν τ᾿ ρχεα κι᾿ τι δν εμαι πλέον μ τ πνεμα τους, μελέτησαν ν μο τν παίξουν χερότερα κι᾿ π τν Δυσσέα κα τν Γκούρα.

 

Πάνω στην αρχή του εμφυλίου, ο Μακρυγιάννης κατονομάζει τον –κατά τη γνώμη του εκείνη τη στιγμή- αίτιο, ο οποίος δεν είναι άλλος από τον Ανδρέα Μεταξά. Κατονομάζει ως αίτιο τον Κεφαλλονίτη δικολάβο και σύμβουλο του Κολοκοτρώνη, τον «κόντε Λάλα» όπως τον αναφέρει αλλού, γιατί «μάτωσε τ χέρι το ες τ Λάλα κα θέλει λη τν λλάδα ν πάρη ποστατικόν, ν ξαγοραστ τ πολυτίμητό του αμα πο χυσε ες τ Λάλα» (Απομν. Επίλογος).

Την αφαίρεση των αρχείων του Βουλευτικού από τους Μακρυγιάννη – Ζαχαρόπουλο, τη θεωρεί μάλλον πατριωτική πράξη. Γενικά, στην εποχή αυτή των εμφυλίων και της παρακμής του ξεσηκωμού, ίσχυε το «όποιος πρόλαβε τον Κύριο οίδε»

  

Αναφορά 4. Βιβλίο πρώτο  - Κεφάλαιο 6, σελίδα 116

 

φο πήγαμε ες Τροπολιτζά, νοιξε τ ντουφέκι κα σκοτωνόμαστε σν τ σκυλι ες τ᾿ μπέλια. Μέθαγε ρχηγς Κολοκοτρώνης τος νθρώπους, ο ναντίοι ταν κλεισμένοι ες τ σπίτια τος κ᾿ μες πόξω, κα σκοτωνόμαστε.

 

Το να ρίχνονται στις μάχες οι πολεμιστές μεθυσμένοι ήταν μία λίγο-πολύ πάγια τακτική. Η αποστέρηση της όποιας συνείδησης ήταν βασικό όπλο για την αποτελεσματικότητα του κάθε μαχητή, ο οποίος λειτουργούσε καθαρά με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και σκότωνε με ορμή,  χωρίς να σκέφτεται κανένα ενδεχόμενο λιποταξίας από τα αιματοβαμμένα πεδία, όπου οι μάχες δίνονταν συχνά με μαχαίρια και σε άμεση επαφή με τον αντίπαλο. Ο Κολοκοτρώνης δηλαδή δεν έκανε κάτι περισσότερο από αυτό που έκανε και ο ίδιος ο Μακρυγιάννης κατά την πολιορκία του Σερπετζέ (το οχυρό που είχε διαμορφωθεί στην Ακρόπολη των Αθηνών, κοντά στη στοά του Ευμένους)

 «φο τος καμα ατείνη τν μιλίαν, φιλοτιμία κα πατριωτισμν γιομάτοι λοι, (λλη βολ δν εχαμεν βγ στ τούρκικα χαρακώματα· ατ ταν τ πρτο) μο λένε: «Δός μας μίαν φορ κρασ ν πιομεν π τ χέρι σου». Τος δωσα. Μο επαν: «Δσε μας κα τν εκή σου.» και αλλού

«Μέρασα τ ρούμι τν νθρώπων δι ν δ κι᾿ ναύαρχος μ τος φίλους του τν πόλεμον. Τότε κάνομεν κα τρίτο γιρούσι κα τος δώσαμεν ναν σκοτωμν καλόν»

 

Αναφορά 5. Βιβλίο πρώτο - Κεφάλαιο 6, σελίδα 130

 

KanDeligiannis2

Εικόνα 4: Ο Κανέλλος Δεληγιάννης 

 

Σς επα τς θυσίες τς Ρούμελης. Κι᾿ δικημένη εναι κι᾿ φανισμένη. Νόμους γυρεύει κα σύστημα ν πάγη πατρς μπρός. Κολοκοτρώνης μως κι᾿ Μεταξς κα ο λλοι ο τοιοτοι καθημερινος φύλιους πολέμους θέλουν κα φατρίες ατενοι τς γέννησαν κι᾿ π ατος προχώρεσαν κ᾿ ο ράπηδες.

 

Στην εμφύλια διαμάχη του 1824 μεταξύ Μωραϊτών οπλαρχηγών  (Γενναίος Κολοκοτρώνης, Κανέλλος Δεληγιάννης,  Νικηταράς, Νοταράς, Λόντος) με αρχηγό τον Κολοκοτρώνη- και Ρουμελιώτών (Μακρυγιάννης, Τζαβέλλας, Καραϊσκάκης, Γκούρας, Δράκος και Καρατάσος) – οι οποίοι πεισμένοι από τον Μακρυγιάννη μπαίνουν υπό τις εντολές του Βουλευτικού και του Γ. Κουντουριώτη. Ο βασικός υποκινητής από την πλευρά του Βουλευτικού ήταν ο Ι. Κωλέττης ενώ από την πλευρά των Μωραϊτών ήταν οι κοτζαμπάσηδες οι οποίοι λίγο καιρό πριν φαίνονταν εξασθενημένοι και σε παρακμή (βλέπε και το πως αντιμετωπίστηκε η στάση τους απέναντι στο αίτημα του Δ. Υψηλάντη στις 9/6/1821 να αναλάβει τη γενική διεύθυνση του Αγώνα). Σώθηκαν μόνο όταν ο Κολοκοτρώνης ξαφνικά και δίχως προφανή λόγο, στράφηκε υπέρ τους, εγκαταλείποντας τους στρατιωτικούς, οι οποίοι μέχρι τότε επικρατούσαν στον λαό. Το αντάλλαγμα της μεταστροφής του Κολοκοτρώνη ήταν ο διορισμός του γιου του Πάνου ως φρουράρχου του Ναυπλίου και ο διορισμός  του ίδιου στη θέση του αντιπροέδρου του εκτελεστικού.

Τώρα το Εκτελεστικό μαχόταν το Βουλευτικό. Το πρώτο με αιχμή τους Κολοκοτρωναίους και το δεύτερο με αιχμή τους Ρουμελιώτες. Όπως γράφει ο Μακρυγιάννης (βιβλίο πρώτο κεφ. 6 σελ 114) «Μ τ Βουλευτικν ταν τ δίκιον κα πατρίδα. Ο λλοι θελαν ν ρουφονε τ θνικ κα μάλλωναν. Δν ξερε κανες τί ν κάμη. μουν μαθος π τέτοια

Τρέχα γύρευε δηλαδή. Από τη μεταστροφή του Κολοκοτρώνη και τον –καθόλου ανιδιοτελή- προσεταιρισμό των κοτζαμπάσηδων μέχρι τον πρώτο εμφύλιο (του 1824) οι υπό εξαφάνιση κοτζαμπάσηδες επανάκαμψαν και το σύστημα τους κυβερνάει μέχρι σήμερα την χώρα αυτή. Αυτό είναι ένα τεράστιο σφάλμα του «Γέρου του Μοριά»  που δεν έχει επιτρέψει στη χώρα να σηκώσει κεφάλι, ακόμα και 200 χρόνια μετά.

 

 Αναφορά 6. - Κεφάλαιο 6, σελίδα 137

 

Akrokorinthos 

Εικόνα 5: Ακροκόρινθος. Τόπος εκτέλεσης του Κιαμίλ μπέη 

 

Εχε πάγη γιος Πρωτοσύγκελος κι᾿ Γληγοριάδης σ’ ατούς, ταν τος χαλάσαμε ες τ᾿ λειτρούγι, κα επαν ατ το ρχηγο Κολοκοτρώνη κα διόρισε τ φουσάτα το ναντίον μας, κα τος επε μ θέλει ζωνταν ν μ γδάρη σν πρόβατο. (τ᾿ ταν χασάπης ες τν Ζάκυθο κα γνώριζε τν τέχνη ατείνη, κι᾿ φο ρθε γυμνς ες τν λλάδα κα πλούτηναν κ᾿ γιναν Κιαμιλμπέηδες ατς κα ο συντρόφοι του, καθημερινς δουλεύουν τν πατρίδα μ᾿ φύλιους πολέμους κα νέες φατρίες.)

 

Ο Μακρυγιάννης επαναλαμβάνει τη μομφή κατά του Κολοκοτρώνη για πλουτισμό «εις βάρος της πατρίδας» λες και το πλιάτσικο –που άσκησε και ο ίδιος- είναι θεμιτός τρόπος βιοπορισμού ή πλουτισμού. Εδώ η κύρια κατηγορία όμως είναι πως έγινε (μαζί με τους δικούς του) «Κιαμιλμπέηδες». Ο Κιαμίλ Μπέης ήταν ο τελευταίος Τούρκος διοικητής και δυνάστης της Κορίνθου. Μεγάλος φεουδάρχης της γης της Μεγαρίδος, πλούτιζε σε πολύ μεγάλο βαθμό από τη φορολογία των χωρών αυτών και των εσόδων της τεράστιας περιουσίας του, η οποία βρισκόταν σε αυτές και μέχρι τη Λιβαδειά, έως και τη Στυμφαλία, τη Νεμέα, την Αργολίδα και την Αρκαδία. Εκτελέστηκε τον Ιούλιο του 1822 στον Ακροκόρινθο.

Ο φατριασμός και η διατήρηση των εμφυλίων παραμένουν σταθερές κατηγορίες προς το πρόσωπο του Κολοκοτρώνη. Πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη πως όλα αυτά γράφονται μετά το 1829 και όχι εν θερμώ, στην εποχή στην οποία εκτυλίσονται. Αυτό έχει τη δική του αξία όσον αφορά στην αξιοπιστία και την ακρίβεια του συγγραφέα.

 

Αναφορά 7. Βιβλίο πρώτο -Κεφάλαιο 6, σελίδα 139

 

Panos

 Εικόνα 6: Ο Πάνος Κολοκοτρώνης

 

πιασα μ τρόπον τος σημαντικούς του χωριο κα τος δεσα κ᾿ κείνους, πρα τος λαβωμένους πο χα ες τς κούλιες το Μελιγαλ, στειλα ναν χωργιάτη κα επε το Μητροπέτροβα, ν βγουν κα μς ντουφεκίσουνε, θ τος κόψω λους τους δεμένους. Τότε δν μς πείραξαν, κι᾿ λη νύχτα πήγαμε ες τν Σκάλα τ χωριόν. ταν γιος Φλέσιας κε κα ο συντρόφοι, τος επα σα τος τύχαιναν, κα δι νυχτς ναχωρήσαμε π κε, π τ Σαμπάσικα μέσα τν βουνν τν δρόμον, κα πέσαμε ες τ Καλύβια τς Τροπολιτζς. κε φησα τος νθρώπους μου, ταν Βάσιος κε. Θέλησε ν τος πολεμήση Πάνος Κολοκοτρώνης κα τν σκότωσαν. Ατ εναι τ αμα πο χύθηκε Κολοκοτρωναίικον δι τν λευτερι τς λλάδος

 

Αντιπαρερχόμαστε τη μαύρη ειρωνεία της τελευταίας φράσης. Το απόσπασμα αναφέρεται στην εκστρατεία του Μακργιάννη  μαζί με τον –υπουργό των εσωτερικών- Παπαφλέσσα, κατά των Κολοκοτρωναίων, το 1824. Οι κυβερνητικοί νίκησαν σε μία εκστρατεία - παρωδία και λεηλάτησαν περιοχές της Αρκαδίας και της Μεσσηνίας. Ο Μακρυγιάννης ισχυρίζεται, στα απομνημονεύματά του, πως δεν μπόρεσε να επιβάλει το κύρος του στους άτακτους άνδρες του, οι οποίοι προέβησαν στις λεηλασίες. Στα Καλύβια της Τριπολιτσάς άνδρες του Μακρυγιάννη (μάλλον ο Βάσια (-ος) από το Μαυροβούνιο) σκότωσε τον Πάνο Κολοκοτρώνη, γεγονός που οδήγησε τον ίδιο τον Κολοκοτρώνη στον μαρασμό και τους Κολοκοτρωναίους και Πελοποννήσιους οπλαρχηγούς στην ήττα,  στον Α’ εμφύλιο. Νικητές οι Ρουμελιώτες και οι Υδραίοι του Κουντουριώτη. Η διαίρεση αυτή θα συνεχίσει για πολλά χρόνια, με μόνο ευκαιριακές και περιορισμένες μεταπηδήσεις στρατοπέδων.

Σε όλο το διάστημα της εμφύλιας σύγκρουσης, ο Μακρυγιάννης, αναφέρει, πως η κυβέρνηση Κουντουριώτη πλήρωνε αφειδώς τα ρουμελιώτικα σώματα, για να πολεμούν τους Πελοποννήσιους. Τα χρήματα αυτά προέρχονταν από το διαβόητο αγγλικό δάνειο και αντί να χρησιμοποιηθούν για την ελευθερία της πατρίδας, ξοδεύτηκαν για την αντιμετώπιση των πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος.

Μαύρες, γνήσια νεοελληνικές, σελίδες στην Ιστορία της γέννησης μίας χώρας από το μηδέν, η οποία δεν λέει να προχωρήσει πέρα από αυτό. Με τα ψέματα άλλωστε, αυτό είναι αδύνατο.

  

Αναφορά 8. Βιβλίο πρώτο Κεφάλαιο 7, σελίδα 170

 ibrahim

 Εικόνα 7: Ο Ιμπραήμ. Ο στρατηγός της επιστήμης, κατά τον Κολοκοτρώνη

 

Εχε διοριστε ρχηγς Κολοκοτρώνης ν πολεμήση τν Μπραΐμη ες τ Ντερβένια κα πγαν λα τ σώματα κα ο Πελοποννήσιοι μαζί του· κα κουβάλαγαν ο κάτοικοι κα Κυβέρνηση ζαϊρέδες κα πολεμοφόδια ν πολεμήσουνε τν Μπραΐμη. Ετς πο τν εδαν μπροστ τος φησαν τς θέσες τους κα πραν τ βουνά. Κα πέρασε Μπραΐμης ες τ Ντερβένια πολέμηστος. φύλιους πολέμους κα φατρίες πιτηδεύεται ρχηγς ν κάνη, Τούρκους δν χει κλο ν πλησιάζη κοντά τους. φο πήγαμεν μ τν πουργόν, πο τν βαλε Κυβέρνηση ν προμηθεύη τ᾿ ναγκαα το πολέμου ες τν ρχηγόν, μάθαμεν ες τν χλαδόκαμπον τι Μπραΐμης κυρίεψε τν Τροπολιτζ κι᾿ ρχηγς μ τ στράτεμα ξεποδαριάστηκαν φεύγοντας ες τ βουνά.

Ο Ιμπραήμ, στην επέλαση του στον Μοριά, μετά την επικράτηση του στο Μανιάκι (20/5/1825) κατευθύνθηκε προς την Τριπολιτσά, την οποία και κατέλαβε στις 11/6/1825. Η κυβέρνηση Κουντουριώτη, Κωλέττη, Μαυροκορδάτου είχε  αποφυλακίσει τον Κολοκοτρώνη στις 17/5/1825 και τον διόρισε  γενικό αρχιστράτηγο, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον επελαύνοντα Ιμπραήμ, αλλά ήταν ήδη αργά.

Ο Ιμπραήμ διέθετε περίπου 700 ιππείς, 8.000 τακτικούς πεζούς και τουλάχιστον εννέα πυροβόλα. Μόνο ένας τρόπος υπήρχε να τα σταματήσει ο Κολοκοτρώνης. Να κρατήσει τις διαβάσεις του όρους Τραμπάλα, από όπου ο Ιμπραήμ θα μπορούσε να περάσει στην Αρκαδία απειλώντας την Τριπολιτσά. Αμέσως  συγκέντρωσε τα τμήματα του και έπιασε τα υψώματα της Τραμπάλας.  Συνολικά συγκεντρώθηκαν περίπου 3.800 Έλληνες πολεμιστές, οι οποίοι έπιασαν θέσεις στις πλαγιές του βουνού και έφτιαξαν ψηλά ταμπούρια.

Με τακτικούς ελιγμούς και δεδομένη υπεροπλία σε βαριά και ελαφρά όπλα, ο Ιμπραήμ μπόρεσε να περάσει και να ανακτήσει την Τριπολιτσά. Ο Κολοκοτρώνης τότε έβγαλε το συμπέρασμα του που το διατύπωσε σε μία φράση: «Ο Μπραίμης δεν έμοιαζε με τους Τούρκους πασάδες. Είναι στρατηγός της επιστήμης, με επιτελείο και άφθονα πολεμικά μέσα». Ο Μακρυγιάννης, υποστηρικτής αργότερα της προσπάθειας δημιουργίας τακτικού στρατού, παραβλέπει όλα τα γεγονότα και αρκείται στην πικρή και μαζί ειρωνική διατύπωση πως «Μπραΐμης κυρίεψε τν Τροπολιτζ κι᾿ ρχηγς μ τ στράτεμα ξεποδαριάστηκαν φεύγοντας ες τ βουνά.»

 

Αναφορά 9. Βιβλίο πρώτο Κεφάλαιο 10, σελίδα 212

 

Vourvahis

Εικόνα 8: Ο Διονύσιος Βούρβαχης

 

Πμε κα ες τ᾿ λλο τν καλν πατριώτων. Μεταξάς, Κολοκοτρώνης, ψηλάντης κι᾿ λλοι εχαν κάμη δική τους κομπανία. Εχ᾿ ρθη κ᾿ νας ξιωματικς π τν Γαλλία, γενναος ντρας κα καλς νθρωπος, τν λεγαν Μπούρμπαχη· ταν Κεφαλλωνίτης κα συγγενς το Μεταξά· ταν κολονέλος ες τν Γαλλίαν. φο κουσε τν λευτερι τς πατρίδας το ρθε ν᾿ γωνιστ παθής, πατριωτικώς· πγε ναυρ τος συγγενες κα τος πατριτες του· ηρε κα τν κόντε Μεταξ κα τος συντρόφους του. Τν δηγον κα πλερώνει ξ δίων του κα συνάζει χίλιους νθρώπους, σκυλι το χασαπιο, νθρώπους το ναπλιο, τν μπιλλιάρδων, τς φατρίας το κωλόπανα.

Αναφερόμενος στα προ της εκστρατείας του Th. Gordon στον  Πειραιά και ενώ ο Favier έχει μπει στην Ακρόπολη της Αθήνας, μιλάει για τον Βούρβαχη (Μπούρμπαχη), Έλληνα αξιωματικό του Γαλλικού στρατού και κουνιάδου του Ανδρέα Μεταξά.

Για άλλη μία φορά, ο Μακρυγιάννης θέλει τον Κολοκοτρώνη να έχει φτιάξει φατρία, αλλά η αξιοπιστία του εδώ είναι μειωμένη αφού μέλος της φατρίας θεωρεί τον Δ. Υψηλάντη,  ο οποίος από την πρώτη μέρα που  μπήκε στον Αγώνα, υποθηκεύοντας ή εκποιώντας την προσωπική του περιουσία, ποτέ δεν άφησε υποψία φατριασμού ή δόλιας συμπεριφοράς. Σε αντίθεση με τον ίδιο τον απομνημονευματογράφο.

Πάντως το γεγονός πως –μάλλον ο Μεταξάς- οδήγησε τον κουνιάδο του να ξοδέψει σημαντικούς πόρους για να επιστρατεύσει αχρείους, πρέπει να στέκει, ειδικά αν διαβάσουμε τα όσα ακολούθησαν στις μάχες της Αθήνας και την νωχελική ως αδιάφορη στάση μεγάλου μέρους του «στρατεύματος».

 

Αναφορά 10. Βιβλίο πρώτο, Κεφάλαιο 10, σελίδα 213

 

Ατ γαθς Μπούρμπαχης δν τάξερε· Μεταξς κι᾿ ρχηγς Κολοκοτρώνης κα συντροφι το τ γνώριζαν ατά.

 

Και σε υποσημείωση: τι τν πατρίδα τν θελαν π τν σθμν κα κατ τν Πελοπόννησον, χι π τν σθμν κα κατ τν Ρούμελη. Κα κατηγοροσαν τν Καραϊσκάκη, πο δούλευε νξαναλευτερώση τν Ρούμελη.

Καθς κι᾿ Κυβερνήτης μας προσπάθαγε δι᾿ ατ κατότε γινε Κυβερνήτης τς λλάδος.

 

Σε συνέχεια του προηγουμένου αποσπάσματος, αποδίδει την αδιαφορία των Κολοκοτρώνη – Μεταξά για την ποιότητα των ανθρώπων που επιστράτευσε με δικά του έξοδα ο Βούρβαχης, στον τοπικισμό των προαναφερθέντων και την σημασία που έδιναν στο να ελευθερωθεί η Πελοπόννησος έναντι της Στερεάς. Μάλιστα τους απευθύνει την μομφή πως κατηγορούσαν τον Καραϊσκάκη,, ο οποίος δούλευε για να ξαναελευθερώσει τη Ρούμελη. Για τη δική του στρατολογία, η οποία εκτυλίσσεται σχεδόν την ίδια περίοδο (1827-1828), με σκοπό  την εκστρατεία στην Αττική, δεν κάνει ιδιαίτερο λόγο. Η αναφορά στον Καποδίστρια τοποθετεί τα γεγονότα ανάμεσα στην Γ’ Εθνοσυνέλευση (30/3/1827) έως και λίγο μετά τον Ιανουάριο του 1828, οπότε έφτασε ο κυβερνήτης στο Ναύπλιο.

 

Αναφορά 11. Περιστατικο. Βιβλιο Β Κεφάλαιο 1, σελίδα 241

 

Augustine

Εικόνα 9: Ο Αυγουστίνος Καποδίστριας

 

ρθε μία γυναίκα νο γωνιστο δ στ᾿ ργος, πο ταν Πληρεξούσιος. ταν νο σκοτωμένου, το Χαλμούκη, γενναίου κι᾿ ξιου γωνιστ κα τίμιου· σκοτώθη κα φησε δυστυχισμένη τν γυναίκα του κα παιδί του. Κα μο τν στείλαν πόξω Πανουργις κι᾿ λλοι. Τν πρα κα τν πγα το Πληρεξούσιου. ταν μ τν ρχηγν Κολοκοτρώνη πο κάθεταν. Το μίλησα δι τν γυναίκα. Μ᾿ ποκρίνεται γουστίνος κα μο λέγει· «λοι ο Ρουμελιτες εστε δι παλούκι.χεις δίκιο, το επα, τι ταν ρθες σουνε πλς πολίτης κα τώρα χεις νιφόρμα γκενεράλη κα δέκα τια ες τν ταβλά σου. Κα χωρς ν φκειάσης παλούκια δι τος Ρουμελιτες, λοι παλουκώθηκαν μόνοι τους—κα τος λλους πο μείναν λοένα τος παλουκώνετε. Δν εναι λόγια, εναι ργα· κα μν κοπιάζεις λλο κα γνωρίσαμεν τν διάθεσίν σας πο χετε σ᾿ μς». Τότε μου λέγει Κολοκοτρώνης· «λοι πολεμήσαμεν κι᾿ σες εστε ες τν δούλεψη κα παίρνετε μιστν κι᾿ μες καθόμαστε τσι. —σ εσαι ζημιωμένος, το λέγω, κα ο συντρόφοι σου, πο γενήκατε Κιαμιλμπέηδες; Κι᾿ μες πο παίρνομεν εκοσι πέντε γρόσια μιστν γίναμεν νοικοκυραγοι! Κι᾿ ατ τ᾿ φίνομεν ες τν τόπο σας, πο γοράζομεν ψωμ κα τρμε. φο σας φκειάσαμεν τ Ρωμαίικον, βλαφτήκετε πο μας κάμετε κα ελωτες· κι᾿ ς χρηστοι θ μς παλουκώσετε—διατ χύσαμε τ αμα μας δι᾿ ατείνη τν πατρίδα κα τίποτας δν κερδέσαμεν. Τί λευτερίαν νεργάτε ν μς κάμετε τν βλέπομεν. Τν γς πο λευτερώσαμεν μ τος γνες μας κι᾿ αματά μας τν δίνετε κα τν γοράζουν ο συντρόφοι σας, κενοι πο μας κάναν σίγρι ταν σκοτωνόμαστε. Ατενοι τ χαίρονται· ατενοι γοράζουν να γρόσι τ στρέμμα τν γς, γρια κα μερη, τν γοράζουν κι᾿ σ᾿ εναι κολάκοι σας κα σπιγονοι σας. μς γυρεύετε ν μς παλουκώσετε. Ο παλουκωμένοι—λλο παλούκι δν μπαίνει. Κι᾿ ταν μ ματαϊδής, βάλε μου μίαν βούλλα ες τ μέτωπον!». Σς λέγω ς τίμιος νθρωπος δν ματαμίλησα ατεινο το προκομμένου νθρώπου, το γουστίνου, μ᾿ λον πο βαλε πολλος φίλους μου κα μο επαν ν πάγω· ποτς ς σήμερον δν τν ντάμωσα.

 

Ο Αυγουστίνος Καποδίστριας (ο ένας αδελφός του κυβερνήτη, ο άλλος ήταν ο Βιάρος) προσβάλλει τον Μακρυγιάννη και αυτός του απαντά με τον εξίσου άγαρμπο τρόπο του. Η παρέμβαση του Κολοκοτρώνη, που είναι μπροστά στο επεισόδιο, απλά ανακινεί τα παλιά (;;;) πάθη και την έριδα μεταξύ Μωραϊτών και Ρουμελιωτών, σχετικά με το ποιοι βούτηξαν τα χέρια πιο βαθιά στον «λουφέ» Συγκρίνει – ο Μακρυγιάννης- την κτηματική περιουσία, όπως και το ζωικό κεφάλαιο που απέκτησαν οι Κολοκοτρωναίοι με τον «μισθό» που λαμβάνει ένας Ρουμελιώτης, που μάλιστα είναι και Στρατηγός.

Αυτές οι καταστάσεις ποτέ δεν σταμάτησαν στην Ελλάδα, ούτε θα πάψουν ποτέ.

 

 

Αναφορά 12. Βιβλίο Β Κεφάλαιο 1, σελ. 242

 

kapodistriasjpg

Εικόνα 10: Ο Ι. Καποδίστριας

 

π τν σθμν τς Κόρθος κα μέσα μενε ἡ Ἐξοχότη τοῦ ἕνας πρίτζηπας κι᾿ ὁ Κολοκοτρώνης ἀρχιστράτηγος καὶ τ᾿ ἀδέλφια τοῦ Κυβερνήτη μας καὶ οἱ φίλοι του Κολοκοτρώνη δικαιοκράτες· καὶ τότε ἡ πατρὶς λάβαινε τὴν τύχη τῆς εἰς αὐτὸ —οἱ Ἕλληνες ραγιάδες αὐτεινῶν κι᾿ αὐτεῖνοι ἀφεντάδες. Δι᾿ αὐτοὺς κάψαμε τὰ σπίτια μας, δι᾿ αὐτοὺς χάσαμε τοὺς ἀνθρώπους μας, δι᾿ αὐτοὺς σκοτωθήκαμεν.

Καὶ τηράξετε μεγάλη γνώση ὁποῦ ῾χουν ὅσοι πᾶνε εἰς τὴν Εὐρώπη—καὶ ἦρθαν νὰ μᾶς κυβερνήσουνε· νὰ γένουν οἱ Ρουμελιῶτες εἵλωτες αὐτεινῶν! Δὲν θέλω νὰ κάμω καμμίαν παρατήρησιν ἐγὼ καὶ κάμετε τὴν ἐσεῖς οἱ ἀναγνῶστες, ἂν θὰ ῾μενε κανένας ζωντανὸς ἀπὸ αὐτοὺς διὰ νὰ μὴν τελεσφορήση αὐτό. Ἦταν τυχερὸν καὶ μαθεύτηκε ὕστερα, ὁποῦ τὸ εἶδε καὶ ὁ Μαυροκορδάτος.

 

Η γέννηση της νέας ελίτ μπαίνει στο στόχαστρο του Μακρυγιάννη. Αισθάνεται αδικημένος ή τουλάχιστον παραμελημένος απέναντι σε όσα κέρδισαν οι πρώην συναγωνιστές, που υπήρξαν και αντίπαλοι του. Και μέρος της ελίτ θεωρεί και τον Κολοκοτρώνη. Παρακάτω αναφέρει  και το ότι: «ταν Κυβερνήτης μας δειχνε πατριωτικ αστήματα, τν πίστεψαν ς ληθινν κα τν συντρόφεψαν ο τίμιοι νθρωποι κα συνφώνως κυβερνήθη τόπος γγελικά. στερα τραβήχτηκαν λοι κι᾿ πεσε διχόνοια. ταν ταν λικρινείς νθρωποι μ τν Κυβερνήτη μας, ταν καλ κυβέρνηση. ταν προσκολλήστη μ τν λοιμικ τν καλοθελητν τς πατρίδας, πο μ λεγε πρτα ν προσέχω π᾿ ολους ατούς, τ᾿ εχε ποψίαν ν μν δν γυρίσουν μ τν ξοχότη του, τότε αγερώθη κι᾿ γινε να μ᾿ ατούς.»

Όποιος δεν είναι μαζί μου δηλαδή, είναι με τους «άλλους». Σαν να μη πέρασε μια μέρα δηλαδή, αν κάνουμε έναν παραλληλισμό με το σήμερα.

Ο Καποδίστριας πάντως έκανε μία προσπάθεια να εξομαλύνει την κατάσταση. Ο Μακρυγιάννης μας μεταφέρει τον παρακάτω διάλογο τους:

Κ: Έλα τ γιόμα ν φμε ψωμ κα σο λέγω».

 Πγα. Τελειώνοντας τ φαγί, μο λέγει·

Κ: Τος μίλησα κα εναι σ ρθν δρόμον· κα ν εσαι φιλιωμένος κι᾿ μορφα ες τν πηρεσίαν σου.

Μ: Μ σ μέλει. Κι᾿ ταν δς τίποτα, παίδεψε μέ».

Κι᾿ σες ο ναγνστες τηρτε, σον καιρν ταν μ τν δικαιοσύνη, πς ταν πατρίδα· ταν πρε ατούς, πο κατήντησε ατς κα πατρίδα. Τηρτε τς φημερίδες· θ δτε ατος φεντάδες κα λους τους τίμιους κατατρεμένους π᾿ ολους ατούς.

Και παρακάτω ο Μακρυγιάννης εξηγεί την επίπτωση των παραπάνω στην εικόνα του Καποδίστρια προς τον κόσμο.

Τότε χάθη κα τ᾿ νομα γιάννης κα τν λεγαν πατεώνα. τι δυστυχισμένη πατρίδα εναι τυχς π κυβέρνησιν ρχ ς τώρα. Θες ς τν κυβερνήση κα σωθ κατ τος γνες της.

Αναφέρει πιο κάτω και ένα «όργιο διορισμών» σε ανώτερα αξιώματα, διαφόρων στρατιωτικών και μη, από τον Αυγουστίνο Καποδίστρια. Μάλιστα επικαλείται και τον Δ. Υψηλάντη, άνθρωπο σοβαρό, ο οποίος διέγνωσε τα ίδια πράγματα.

Είναι σχεδόν βέβαιο πως ο Μακρυγιάννης πίσω από αυτή την αδικία που ένιωθε πως γινόταν απέναντι στους Ρουμελιώτες, έβλεπε Κολοκοτρωναίικους δακτύλους. Ήταν να μη γίνει η αρχή, εκεί στα 1824. Η ιστορία θα τραβούσε για πολύ μετά

 

 

Αναφορά 13. Βιβλίο Β, κεφάλαιο 1, σελίδα 253

 

strtos3

Εικόνα 11: Στρατιώτες του Τακτικού 1830. Διώκτες των "Ωραίων" των Ορέων, ήτοι των ληστών

 

Εἰς τν Πελοπόννησον ρχονταν πολλο περιηγητα ξένοι ν δονε πο γινε πόλεμος, κα γκιζεροσαν λες της θέσες. Κολοκοτρώνης κα ο συντρόφοι του δηγημένοι π τν Κυβέρνηση δι ν μείνουν τ σύνορα περγιορισμένα, θελαν ν συκοφαντονε παντο τος λληνες τ᾿ εναι θερία κι᾿ νάξιοι τς λευτερις τους. Τότε δι ν πετύχη ατ Κυβερνήτης, επε το Κολοκοτρώνη κα συντροφις ν βγάλουν παντο ληστς κι᾿ που βρίσκουν περιηγητς γύμνωμα, ,τι μπορέσουνε. γ ς ρχηγς τς κτελεστικς δύναμης δι τν τιμ τς πατρίδας μου κα δική μου τος δινα νθρώπους τν ξένων κα τος προφύλαγαν· κι᾿ γραφα σ λους τους νομος δι᾿ ατό.

 

Ο Μακρυγιάννης αποδίδει στον Καποδίστρια πρόθεση να καταστρέψει την εικόνα της χώρας στα μάτια των ξένων περιηγητών και από εκεί και ευρύτερα, στην διεθνή κοινή γνώμη. Να αντιστρέψει δηλαδή την εικόνα που κυρίως εξέθρεψε το φιλελληνικό (καλύτερα διάβαζε επέκτεινε το φιλελεύθερο) κύμα που σάρωνε την Ευρώπη. Η επικρατούσα ληστεία στην ύπαιθρο, ήταν ένας τέτοιος μοχλός και ο Κολοκοτρώνης ήταν ο χειριστής του, κατά τον Μακρυγιάννη. Έτσι –πάντα κατά τον απομνημονευματογράφο- όντας στην υπηρεσία του Καποδίστρια, λειτουργώντας ως «αρχινονός», ο Κολοκοτρώνης  μπορούσε να χειρίζεται τη ληστοκρατία  στην εμβρυϊκής ακόμα μορφής, χώρα. Η Ελλάδα, με τα χαρακτηριστικά του ανεξάρτητου έθνος – κράτους,  ακόμα δεν έχει γεννηθεί και δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε τα παρακάτω:

Τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη αντιμετωπίζουν την αμφισβήτηση, αφού όπως έχει επικρατήσει, είτε δεν υπήρξαν ποτέ, είτε ότι ο εκδότης τους (1907) ο Βλαχογιάννης τα κατέστρεψε για να μην αποδειχθεί το μέγεθος της αλλοίωσής τους από τον ίδιο, είτε ότι τα πρωτότυπα χειρόγραφα πιθανώς βρίσκονται στην Παλαιά Βουλή. Αυτό όμως δεν αρκεί για να αντιστρέψει μία εικόνα που ξέρουμε καλά και από άλλες πηγές, πως επικρατούσε στην εμβρυϊκή Ελλάδα της περιόδου 1821-1851, αλλά και νωρίτερα. Τα όσα αναφέρει ο Μακρυγιάννης, ακόμα και αν είναι άβολα για εμάς, τους νεοέλληνες του 21ου αιώνα, έχουν μεγάλες δόσεις αλήθειας (τουλάχιστον) αφού άντεξαν σε διασταυρώσεις και αναλύσεις μεγάλων ιστορικών, αλλά και λογοτεχνών, όπως ο Γ. Σεφέρης ή ο Κ. Παλαμάς.

Η παρένθεση της πιο πάνω παραγράφου κρίνεται απαραίτητο να μπει στο σημείο αυτό, όπου κορυφώνεται το αντι-πελοποννησιακό  και αντικολοκοτρωναίικο μένος του συγγραφέα. Επειδή δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε αυτά που ένιωθε ο Μακρυγιάννης για την αδικία που ένιωσε πως υπέστη, δεν σημαίνει πως πρέπει να στραφούμε στην αμφισβήτηση της γνησιότητας του συνόλου των κειμένων του.  Ούτε και να τα αποδώσουμε στον ιστοριοδίφη και εκδότη Βλαχογιάννη που ήταν και παρέμεινε γνωστός για τη μεγάλη προσφορά του στη διάσωση αρχείων του 1821, αλλά και για την –κατά τον ίδιο- επιστημονικά τεκμηριωμένη αντιπαλότητα του  εναντίον του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και των κλεφταρματολών του Μοριά.

Είπαμε πως μένουμε πιστοί στον εθνικό μας ποιητή και το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό το αληθές (μπας και μπορέσουμε καμιά φορά να προκόψουμε)

 

Αναφορά 14. Βιβλίο Β, κεφάλαιο 1. Σελίδα 255

 

 Kondakisjpg

Εικόνα 12: Αναγνώστης Κονδάκης

 

Κα τότε τ κακ ξαινε παντο· κι᾿ Κολοκοτρώνης κι᾿ Μεταξς κα συντροφι λη κα τ᾿ δέλφια το Κυβερνήτη βάναν φωτι ες τ μπαρούτι. Τότε δυστυχς Κυβερνήτης εδε πο τν κατήντησε ατείνη λοιμική. μως δν μποροσε ν κάμη τίποτας. κρινε το Κυβερνήτη Κοντάκης καμπόσα, τι τν γαποσε Κυβερνήτης. Το επε ν βγάλη τν Πετρόμπεγη κα τος λλους π τν χάψη· κα στρέχτη Κυβερνήτης ν τος βγάλη, ν᾿ γαπηθον. Τ μαθε ατ Κολοκοτρώνης κα συντροφιά του κα το επαν, ν γένη ατό, ατενοι τραβονε χέρι π τν Κυβερνήτη. Τότε ντεσε δυστυχς σν τ᾿ αγ στ δυ λιθάρια. Δν θέλησαν, κι᾿ μεινε μιλία δι τν Πετρόμπεγη. Κι᾿ δυστυχς Κυβερνήτης βρέθηκε σ μίαν δειν περίστασιν κα καταλυπέταν, τι πατήθη π τν συντροφιά του.

 

Σε μία απόπειρα ενός επιδέξιου πολιτικού χειρισμού που προτάθηκε από τον Αναγνώστη Κονδάκη (ή Κοντάκη κατά τον Μακρυγιάννη), φιλικού, αγωνιστή, χρηματοδότη και τώρα πληρεξούσιου του Αγ. Πέτρου Κυνουρίας σε Εθνοσυνελεύσεις, όπως το να αποφυλακιστεί από τον κυβερνήτη ο Π. Μαυρομιχάλης, προκειμένου να ηρεμήσουν τα πνεύματα, ο Κολοκοτρώνης αντέδρασε.

Ο Κοντάκης ως πολιτικός τηρούσε πάντοτε συναινετική και σώφρονα στάση και είχε την τάση να αμβλύνει τα πολιτικά πάθη και τους εμφύλιους σπαραγμούς.  Όπως και έπραττε δηλαδή κατά τη διάρκεια της επανάστασης αλλά και στη συνέχεια επί Όθωνα. Ήταν αφοσιωμένος στον κυβερνήτη Καποδίστρια. Διορίστηκε σε κυβερνητικές θέσεις από τον κυβερνήτη λόγω και της διαλλακτικής του θέσης στα πράγματα. Η πρόταση του ήταν πράγματι ένας τρόπος εκτόνωσης της εκρηκτικής κατάστασης που είχε δημιουργηθεί. Όταν αργότερα αποφυλακίσθηκε ο αδελφός του Πετρόμπεη, ο Κωνσταντήμπεης και ο γιος του, τα πράγματα είχαν πάρει την τροπή που οδήγησε τελικά στον φόνο του κυβερνήτη

 

 

Αναφορά 15. Βιβλίο Β, κεφάλαιο 2. Σελίδα 256

 

Σς λέγω ς τίμιος νθρωπος, ποτ δν θέλησα ν εμαι ναντίον του, τι μπεζερίσαμεν π τς καταστασίες. λλ ο Κολοκοτρωναγοι κα συντροφιά τους μ κατάτρεχαν δι μέσον το Κυβερνήτη κι᾿ δελφν του.

 

Ο Μακρυγιάννης δεν σταματά να επαναλαμβάνει τον κατατρεγμό του από την Κολοκοτρωναίικη  φατρία. Η δε αντιμετώπιση του από τον Καποδίστρια του μεγαλώνει το παράπονο

 

Αναφορά 16. Βιβλίο Β, κεφάλαιο 3. Σελίδα 262

 

dolofonia

Εικόνα 12: "Σκότώνοντας ο κυβρερνήτης..."

 

Σκοτώνοντας Κυβερνήτης, κανένας ες τ᾿ νάπλι δν νακατώθη οτε πολίτης, οτε στρατιωτικός. Τν πραν μ παράταξη μεγάλη, (τν μπαλσάμωσαν) κα τν εχαν ες τν κκλησίαν ες τν γιώργη. Ο μεγάλοι νθρωποι κάνουν μεγάλα λάθη· κι᾿ Κυβερνήτης χάθη π τ μεγάλη λάθη του. Κα καϊμένη πατρίδα, θώα, θ συντριφτ, τι πίσου ο λύκοι θ φνε τ πρόβατα.

 

χει μαρτίες κόμα ατείνη, δυστυχισμένη, κα ο τίμιοι γωνιστα κα ο χρες τν σκοτωμένων κα τ᾿ ρφαν τος παιδιά, κι᾿ σοι θυσιάσαν τ δικόν τους, πο ταν νοικοκυραγοι κα μείναν διακονιαραγοι κα ψωμοζητον, λοι ο τοιοτοι θ πάθουν· κι᾿ Θες συχωρέση τος ατιους κα σ᾿ ατν ν δώσουνε λόγο. τι π τ λάθη το Κυβερνήτη μας κι᾿ ατς σκοτώθη κα τν πατρίδα τν φάνισε· τι μάτα μας ρριξε ες τν κυβέρνηση κα δικαιοσύνη το Κολοκοτρώνη, το Κωλέτη, το Μεταξά, το Μαυροκορδάτου, το Ζαΐμη, τν Ντεληγιανναίων, τν Λονταίων, το Κουντουργιώτη. Μ δάκρυα πικρ σημειώνω ατά, τι λο στ σκοτάδι θ τρέξωμεν κα φοβομαι μν τζακιστομεν.

Δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε τα χιλιοειπωμένα παράπονα του Μακρυγιάννη, ειδικά τώρα που οι φατρίες των Φαναριωτών, του Κωλέττη, και των καπεταναίων της Πελοποννήσου και πάνω απ’ όλα ο Κολοκοτρώνης, έχουν πάρει το πάνω χέρι. Βέβαια πάνω απ’ όλα κρίνει πως η κατάσταση αυτή ζημίωσε κυρίως την Πατρίδα. Και μάλλον τίποτα δεν θα άλλαζε αν είχαν επικρατήσει οι αντίπαλες φατρίες ή οι συμπάθειες του συγγραφέα.

Αξίζει να προσέξει κανείς, διαβάζοντας το σύνολο των απομνημονευμάτων του Μακρυγιάννη, το πόσο εύκολα και συχνά αλλάζουν οι διαθέσεις και οι συμμαχίες μεταξύ των φατριών. Για παράδειγμα η σχέση Ζαΐμη – Κολοκοτρώνη, η οποία μεταβάλλεται διαρκώς από συμμαχία σε εχθρότητα. Όπως και η σχέση Μακρυγιάννη – Ζαΐμη, όπου ο πρώτος δεν θέλει τον δεύτερο θεωρώντας τον διπρόσωπο, αλλά κατόπιν συμμαχεί μαζί του εναντίον Κολοκοτρώνη - Μεταξά ή και Καποδίστρια (Αυγουστίνου). Όπως και ο Κωλέττης, που όπως γράφει ο Μακρυγιάννης «σο δν ταν Κυβερνήτης καμωμένος, ταν σύνφωνος μ᾿ ατν κι᾿ Κωλέτης. στερα πο μαθε τι γινε γουστίνος Κυβερνήτης, τότε γύρισε μ᾿ μς.»

 

Αναφορά 17. Βιβλίο Β, κεφαλαιο 3 Σελίδα 271

 

Nikitaras Kallergis 

Εικόνα 13: Νικήτας Σταματελόπουλος - Δημήτρης Καλλέργης

 

Τότε Καλλέργης κι᾿ Νικήτας πραν τ φύσημά τους ες τ᾿ ργος κα επαν ατ τ᾿ ρχηγο Κολοκοτρώνη κα Τζαβέλα. Κα πραν τ φύσημά τους λοι ες τν Καρύταινα.

Τότε προχωρέσαμεν. Κοιμηθήκαμεν ες τν ϊβασίλη—κι᾿ π κει ες ργος. Βήκαν ο κάτοικοι κα μς καρτέρεσαν μ δάφνες κι᾿ λλα. Βαστήσαμεν κ᾿ μες μίαν εταξίαν, πάγει ες τ Μέγαρα κα γύρισμα δν ματαγένεταν—σοι εχαμεν συνείδησιν· ο συνείδητοι ταν λίγοι. φο μάθαν τν διάλυσίν τους λως διόλου νέος Κυβερνήτης κα ο ρχηγοί του, πάνε ν πεθάνουν. Τότε ο ναπλιτες λένε το νέου Κυβερνήτη ν ξεκυβερνήση, ν᾿ παρατηθ. Τν βγιασαν κι᾿ παρατήθη. Κα διόρισαν κυβερντες Κολοκοτρώνη, Κωλέτη, Μπουντούρη, Ζαΐμη, Μεταξά. μες δν θέλαμεν Κολοκοτρώνη, Ζαΐμη, Μπουντούρη, τι ταν διπρόσωποι.

 

Ένας ακόμα εμφύλιος, στο Άργος αυτή τη φορά. Μετά τον θάνατο του Καποδίστρια, ο αδελφός ου Αυγουστίνος προωθείται στη θέση του κυβερνήτη, έχοντας και την υποστήριξη του Κολοκοτρώνη, του Καλλέργη (επικεφαλής του ιππικού), του Μεταξά. Αυτό προκαλεί την αντίδραση των άλλων, οι οποίοι έφτιαξαν δική τους κυβέρνηση (Φκειάσαμεν δική μας κυβέρνησιν κε τν Κωλέτη, τν Κουντουργιώτη, τν Ζαΐμη—ν κυβερνάγη Κωλέτης σο ν ρθουν κα κενοι, πο ταν ες τ Νύδρα.)

Οι εντεταλμένοι των μεγάλων δυνάμεων, Αγλία, Γαλλία, Ρωσία συναντούν την κυβέρνηση των αντιδρώντων στον Αυγουστίνο και τους πιέζουν να σταματήσουν την στάση. Εκείνοι αρνούνται και αφού οι απεσταλμένοι ενημερώνουν τους πρέσβεις και την κυβέρνηση (Αυγουστίνο, Κολοκοτρώνη, Μεταξά, Τζαβέλλα) εκείνοι τους καταδικάζουν σε θάνατο (φο τος επαν ατ ο ποστελμένοι τους, μς καταδίκασαν ες θάνατο γουστίνος, Κολοκοτρώνης, Τζαβέλας κι᾿ Μεταξάς).

Τότε ενεργοποιείται η διπλωματία (και οι Βαυαροί) και εμφανίζεται στους στασιαστές. Εμφανίζεται ο Βαυαρός  φιλόλογος  Ειρηναίος Θείρσιος (όπως απέδιδε ο ίδιος το όνομα του στα Ελληνικά - γερμ. Friedrich Thiersch) και κατά τον Μακρυγιάννη- μεταφέρει ένα διαφορετικό μήνυμα στους στασιαστές (ο ρόλός του Thiersch δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς):

«ρθα ποστελμένος ν σς επ ν ποταχττε, λλά σας λέγω ν μν ποταχττε, τι τ᾿ γουστίνου τ μέρος εναι λοι κλέφτες κι᾿ ρπαγοι. σοι κάτοικοι εναι μ᾿ ατος τος γύμνωσαν λους. Στ δικό σας τ μέρος λους τους ρώτησα κα εναι πολλ εκαριστημένοι· κάνουν τ ζευγάρια τους κα βόσκουν τ ζωνταν τος ξω κα δν τος πείραξε κανένας. Ρώτησα λους κ᾿ εναι εκαριστημένοι. Κι᾿ σοι εναι μ τν Κυβέρνησιν γυμνώθηκαν λοι. γ φεύγω σήμερα κα πάγω ν επ ατ τν ντιπρέσβεων, μς λέγει Θίρσιος· κα θ μιλήσω κι᾿ λου κεινο το λαο ν ρθουν μετ᾿ σς κα ν φύγουν π ατούς. Κα σ δυ μέρες τρες ν κινήσετε δι᾿ νάπλι κα ν πάρετε π μία λι ες τ χέρι σας».

 

Την επόμενη μέρα, όταν τους επιτέθηκε ο τακτικός στρατός υπό τον Νικηταρά και το ιππικό υό τον Καλλέργη, πέταξαν τις ελιές και εέπιασαν τα όπλα. Νίκησαν οι στασιαστές (ο Καλλέργης και ο Νικήτας έφαγαν ένα φύσημα…) οι οποίοι προχώρησαν στο Άργος και το Ναύπλιο, στην έδρα της κυβέρνησης. Εκεί συναντήθηκαν πάλι με τους αντιτπρέσβεις οι οποιοι ζήτησαν μία επιτροπή υπό τον Κωλέττη και 10 πολιτικούς.

Ο Αυγουστίνος Καποδίστριας έφυγε. Ακολούθησε ένα άνευ προηγουμένου πλιάτσικο σε οπλοθήκες και σπίτια. Τελικά έφτασαν Γαλλικά «ειρηνευτικά» σώματα για να αποκατασταθεί η τάξη  (ο Κωλέττης ήταν προσκείμενος στους Γάλλους) και όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Μακρυγιάννης «Χάριτες τος χρωστάγει πατρίδα ατεινν τν γενναίων ντρν, κα γκενεραλαίων κι᾿ ξιωματικν, γκενερλ Γκεν κα γκενερλ Κορβ κι᾿ λλουνν.»

Γρήγορα πάλι άλλαξε γνώμη, όταν ξέσπασαν συγκρούσεις μεταξύ των οπλαρχηγών και του Γαλλικού αποσπάσματος. Έτσι γίνεται. Όπου επεμβαίνουν ειρηνευτικά σώματα ακολουθεί χιε΄ροτερος πόλεμος

Εντωμεταξύ το αίτημα για Εθνοσυνέλευση, προκειμένου να ηρεμήσει η κατάσταση που είχε δημιουργηθεί, πήγαινε όλο και πιο πίσω…

 

Αναφορά 18. Βιβλίο Γ κεφάλαιο 2 Σελίδα 304

 GPsyllas

Εικόνα 14: Ο Γ. Ψύλλας

 

Ο Γραμματέας της Επικράτειας (δηλαδή ο υπουργός εξωτερικών του Όθωνα) Ψύλλας προς τον Μακρυγιάννη

«Βρ Μακρυγιάννη, τί δικαιώματα ζηττε τς πατρίδος; σες εστε λοι λησταί. σ δενες τ συνφέροντά σου μ τν Δυσσέα κα Γκούρα κι᾿ λλους κα βασανίζετε τν πατρίδα, καθς κι᾿ Κολοκοτρώνης μ τος λλους· κι᾿ φανίσετε σες λοι ατείνη τν πατρίδα.»

Ο λόγιος και  εκδότης Γ. Ψύλλας ως Γραμματέας της Επικράτειας, δούλεψε πολύ για την αποκατάσταση των αγωνιστών του ’21 και την οριστικοποίηση της πρωτεύουσας του νεοσύστατου κράτους. Ήταν ένθερμος υποστηρικτής της Αθήνας. Επίσης εργάστηκε για την τοποθέτηση των πρώτων νομαρχών, σε ένα νέο διοικητικό σύστημα. Μετά την ανακάλυψη της «συνωμοσίας Κολοκοτρώνη - Πλαπούτα» που οδήγησε στη δίκη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη τον Απρίλιο του 1834, απομακρύνθηκε από το υπουργικό συμβούλιο (Οκτώβριος 1833) αλλά  έγινε νομάρχης Αττικής και Βοιωτίας και σύμβουλος Επικρατείας. Εξέφραζε φιλελεύθερες ιδέες και η κουβέντα του με τον Μακρυγιάννη είναι μάλλον άδολη και ειλικρινής

Σε μία παράγραφο του επισημαίνει πως και ο ίδιος και ο Κολοκοτρώνης είχαν την ίδια νοοτροπία και την ίδια τάση προς τον φατριασμό και πλήγωσαν «την Πατρίδα την οποία έλεγαν πως υποστηρίζουν» με τον ίδιο τρόπο, ο καθένας από την πλευρά του.

 

Αναφορά 19. Βιβλίο Γ’ κεφάλαιο 4 σελίδα 329

 

Ambrosios Frantzisjpg 

Εικόνα 15: Ο Πρωτοσύγκελλος ιστοριογράφος ὀνομαζόμενος Φραντζῆς

 

βαλε κι᾿ Κολοκοτρώνης τν Πρωτοσύγκελλο ρκαδις κα τν γκωμιάζει πόσον ρωγισμν δειξε ες τν πανάστασή μας. Μίαν παρατήρηση κάνω το Πρωτοσύγκελλου στοριογράφου νομαζομένου Φραντζ· λέγει δι τος Ρουμελιτες πολλ ναντίον τος ες τν γώνα κα ες τν φύλιον πόλεμον. Θ βρεθον λλοι προκομμένοι στοριογράφοι ν᾿ ποδείξουν ατ κα τν ατιον τς φατρίας, κα τότε τ κοιν πληροφοριέται τν λήθεια. ς πατριώτης Ρουμελιώτης κι᾿ ατόφτης ξηγήθηκα τ ατια, ταν διατάχτηκα ναντίον το φύλιου πολέμου, κα δν τ παναλαβαίνω.

 

Ο Φραντζής αναφέρεται και σε άλλο σημείο των απομνημονευμάτων, ως ο ιστορικός του Κολοκοτρώνη. Ο Μακρυγιάννης ήξερε για ποιον δούλευε ο Φραντζής –ή τουλάχιστον προς τα πού έκλινε- ως ιστοριογράφος. Δεδομένης της έριδας, που δεν έκλεισε ούτε μετά τον θάνατο των πρωταγωνιστών της, δεν χάνει την ευκαιρία να θίξει την αξιοπιστία του «πρωτοσύγγελου» και να αφήσει υπονοούμενα του ότι η ιστορία του Φραντζή γραφτηκε κατά παραγγελία

Το απόσπασμα έχει ως εξής:

γιος Πρωτοσύγκελλος νομαζόμενος Φραντζς, στοριογράφος το Κολοκοτρώνη, μ κάνε τν φίλο κα μο επε ν το δώσω λη δι ν φκειάση στορία, τι συνάζει κι᾿ π λλους πολλούς.

Το επα· « στορία θέλει πατριωτισμό, ν επς κα τν φίλωνέ σου κα τ καλ κα τ κακά, κα τοιούτως φωτίζονται ο μεταγενέστεροι πο θ τν διαβάσουν, ν μν πέφτουν σ λάθη· κα τότε σκηματίζονται τ θνη. Θ επς δι τν Κολοκοτρώνη, το λέγω, κα τ καλά του κα τ κακά του.

-Μπορ ν επ; μο επε. ν κε Κολοκοτρώνης δν τν πάταγαν, θ γένεταν κενο τ καλό.

Το επα, δν χω ν σο επ τίποτας».

 

Αναφορά 20 Βιβλίο Γ’ κεφάλαιο 4 σελίδα 341

Κι᾿ ς σύνφωνοι ες τ πατριωτικ αστήματα ρκιστήκαμεν νὰ βαστάξωμεν τὸν δρόμον μας μὲ τὴν Κυβέρνησιν νὰ γένουν νόμοι, ν᾿ ἀποκατασταθοῦμεν κ᾿ ἐμεῖς ἔθνος. Καὶ βαστήσαμεν τὸν ὅρκο μας ὅταν κιντύνευαν οἱ νόμοι ἀπὸ τὴν μάχαιρα τοῦ Κολοκοτρώνη καὶ Δυσσέα κι᾿ ἀλλουνῶν στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ὁποῦ ξηγήθηκα.

 

Ουδέν άλλο σχόλιο. Σας παραπέμπουμε στη συζήτηση του Μακρυγιάννη με τον Γ. Ψύλλα, αναφορά 18 στο παρόν.

 

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Τα δύο αποσπάσματα που διαλέξαμε από τον επίλογο των απομνημονευμάτων τα παραθέτουμε χωρίς άλλη εξήγηση ή σχόλιο. Είναι ένας φανταστικός διάλογος του Μακρυγιάννη με τους πρωταγωνιστές του βιβλίου του και κατ’ επέκταση της ζωής του. Μιλάει μόνος του και απευθύνεται σε δεύτερο πρόσωπο.

Σας προτείνουμε να διαβάσετε όλο το κείμενο των απομνημονευμάτων –το οποίο σας επισυνάπτουμε στο παρόν ως PDF αρχείο- για να εντοπίσετε και άλλα σημεία, τα οποία ενδεχομένως θα συνδυάσετε με περιστατικά που ενδεχομένως σας έχουν εντυπωσιάσει, ιστορικά ή της καθημερινότητας. Θα βρείτε πολλά. Ούτως ή άλλως αυτή εδώ η χώρα μπορεί να έχει αλλάξει σε πολλά ως προς τα τεχνικά ή τα τεχνολογικά, αλλά δεν έχει αλλάξει διόλου στη νοοτροπία, την πολιτική αντίληψη και την οικονομική και κοινωνική δομή και διατρωμάτωση.

Βαριά κληρονομιά μας άφησαν οι κοτζαμπάσηδες. Το σύστημα τους και τους επιγόνους τους και την κουβαλάμε ακόμα ως πειθήνια υποζύγια

 

Αναφορά 21. Στον επίλογο σελίδα 459

 Ἂν ἤσουνε ἐσύ, κύριε Μεταξά, καλός, ἔκανες τὸν Κολοκοτρώνη πλέον καλύτερο. Ἦταν καλὸς πατριώτης, ἀλλὰ οἱ δικές σου συβουλὲς ὅλο σὲ ἐφύλιους πολέμους τὸν κινούσανε καὶ σὲ μεγάλη διχόνοια μὲ τοὺς πατριῶτες του· καὶ κάποτε τὸν γύριζες μὲ τὸ ἕνα κόμμα καὶ κάποτε μὲ τὸ ἄλλο. Καὶ χύνονταν τόσα ἀθώα αἵματα. Θυμήσου τὸν Κανέλλο Ντεληγιάννη, ὁποῦ πιάστη μὲ τὸν Κολιόπουλον καὶ μὲ τοὺς Κολοκοτρωναίους—πρώτη διαίρεση καὶ φατρία, ὁποῦ δὲν τὸ ξέραμεν αὐτὸ τὸ φροῦτο καὶ τότε τὸ μάθαμεν. Ἦρθα ἐγὼ εἰς τὴν Πελοπόννησον· ἔφυγα ἀπὸ τὸν Δυσσέα καὶ ἦρθα εἰς τὸν Κολοκοτρώνη κ᾿ ἐσένα, ὁποῦ ἤσασταν εἰς τὰ πράματα, εἰς τὸ Ἐκτελεστικὸν Σώμα· καὶ μοῦ εἴπετε νὰ ῾ρθω κ᾿ ἐγὼ μὲ τοὺς ἀνθρώπους μου βοήθεια ἐδική σας καὶ δὲν θέλησα—πόσα αἵματα χύθηκαν τότε; Θυμήσου ὅταν βήκατε εἰς τὸ Ἄργος νὰ διαλύσετε τὴν Βουλὴ τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ τοὺς πάρετε καὶ τὰ πραχτικά, στάθηκα συνφώνως μὲ τὸν Ζαχαρόπουλον καὶ τοὺς ῾περασπιστήκαμεν καὶ κρύψαμεν καὶ τὰ πραχτικά. Κ᾿ ἔπεσα εἰς τὴν ὀργή σας.

 

Αναφορά 22. Στον επίλογο σελίδα 463

 Μεγαλύτερον εἴχαμεν εἰς τὴν Πελοπόννησον τὸν Κολοκοτρώνη· ὅπως τοῦ λέγετε ἔτζι ἔκανε· «πολέμα ὑπὲρ τῆς πατρίδος», πολέμαγε· «κάνε ἐφύλιους πολέμους», ἔκανε.


Εδώ μπορείτε να κατεβάσετε το PDF των Απομνημονευμάτων Μακρυγιάννη, από το οποίο πάρθηκαν τα αποσπάσματα και στο οποίο αναφέρονται οι σελίδες

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)
Τελευταία τροποποίηση στις Τρίτη, 21 Σεπτεμβρίου 2021 17:32

Προσθήκη σχολίου

Σιγουρευτείτε πως έχετε εισάγει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με το σύμβολο (*). Ο κώδικας HTML δεν επιτρέπεται.

Χρήσιμα

farmakia

HOSPITAL

© 2021 Atticavoice All Rights Reserved.