του Γιώργου Μαργαρίτη

καθηγητή Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης

Παραθέτω από σχετική ανακοίνωση του Πρωθυπουργού:

" Μπορεί να πέρασαν 81 χρόνια από την απελευθέρωση του Αουσβιτς. Ωστόσο η μνήμη των 6.000.000 Εβραίων που υπέφεραν και εξοντώθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα παραμένει ζωντανή. Μαζί της, και η θύμηση χιλιάδων Ελλήνων, καθώς η πατρίδα μας πλήρωσε, τότε, βαρύ τίμημα, χάνοντας μεγάλο μέρος του εβραϊκού πληθυσμού της.

Κοινότητες που άνθιζαν επί αιώνες στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στα Ιωάννινα, στη Ρόδο και σε πολλές ακόμη πόλεις, εξολοθρεύθηκαν μέσα σε λίγους μήνες. Μία πληγή που δεν έχει ακόμη επουλωθεί, καλώντας κάθε πολιτισμένο άνθρωπο να μην ξεχνά το παρελθόν και να προστατεύει την αλήθεια μέσα στον χρόνο.

Γιατί το Ολοκαύτωμα δεν είναι μόνο ένα ιστορικό γεγονός με ξεχωριστό βάρος. Είναι και μια διαρκής προειδοποίηση ότι η μισαλλοδοξία, ο ρατσισμός και ο αντισημιτισμός δεν έχουν θέση στις κοινωνίες μας. Γι’ αυτό και παραμένουμε σε εγρήγορση απέναντι στις δυνάμεις του μίσους και του διχασμού.

Στην εποχή μας, άλλωστε, οι αξίες του ανθρωπισμού, της διεθνούς νομιμότητας και της Δημοκρατίας δοκιμάζονται και πάλι σε πολλά πεδία. Εχουμε χρέος, συνεπώς, να τις υπερασπιζόμαστε, αποκαλύπτοντας τους πολλούς και διαφορετικούς εχθρούς της προόδου – με όποιο προσωπείο και αν αυτοί εμφανίζονται.

Δεν μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν. Αλλά είναι στο χέρι μας να χτίσουμε ένα καλύτερο μέλλον. Ας κάνουμε, λοιπόν, το «Ποτέ Ξανά» σύνθημα αυτής της διαρκούς προσπάθειας. Ενα διαχρονικό και συλλογικό κάλεσμα να μετατρέπουμε τη μνήμη σε συνειδητή δράση. Και τις εμπειρίες του χθες, σε ζωντανές ελπίδες του αύριο"

Σχολιάζω:

1.- Η εξόντωση των Εβραίων της Ελλάδας έγινε με την ποικιλόμορφη σύμπραξη του κράτους της Ελληνικής Πολιτείας, παράγοντες και στελέχη του οποίου βρίσκονται ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη του κόμματος του κου Μητσοτάκη (Ράλλης, Έβερτ κλπ.)

2.- Όσοι επωφελήθηκαν από την καταστροφή των εβραϊκών κοινοτήτων όχι μόνο δεν τιμωρήθηκαν από τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις αλλά έστησαν περιουσίες - έγιναν άρχουσα τάξη δια πυρός και σιδήρου - στη συνέχεια. Ο πολιτικός χώρος του κου Μητσοτάκη κάλυψε απόλυτα και συνέδραμε αυτήν την εξέλιξη.

3.- Όσοι στην Ελλάδα κινδύνεψαν για να διασώσουν Εβραίους συμπολίτες μας -το ΕΑΜ, ο ΕΛΑΣ, η Εθνική Αλληλεγγύη- διώχθηκαν και εξοντώθηκαν από το μεταπολεμικό κράτος προϊόν του οποίου είναι και ο κος Μητσοτάκης.

4.- Τον αντισημιτισμό τον καλλιέργησε η ελληνική εθνικοφροσύνη, η αστική τάξη, με φανατισμό. Τον καταδίκασε μόνο όταν το Ισραήλ της έδωσε στήριξη, "δουλειές" και φαντασιώσεις ισχύος. Ο αντισημιτισμός, όποτε εμφανιστεί πάλι στο προσκήνιο, από την ίδια αστική τάξη θα προέλθει και από τις ρατσιστικές της θεωρίες.

5.- Το "ποτέ ξανά" δεν περιλαμβάνει προφανώς την Γενοκτονία στην Γάζα. Δεν περιλαμβάνει κανένα από τα εγκλήματα του "δυτικού κόσμου". Κατά την ελληνική άρχουσα τάξη οι άνθρωποι χωρίζονται εμφανώς σε "ανώτερους" και "κατώτερους". Εμμονή και πίστη στις "ανθρωπολογικές" φυλετικές θεωρίες του Τρίτου Ράϊχ - και της αποικιοκρατίας. Ο πολιτικός εκφραστής των θεωριών αυτών είναι στην πράξη το κόμμα του κου Μητσοτάκη και οι ακροδεξιές αποφύσεις του.

«Όταν ένα άτομο προκαλεί σωματικές βλάβες σε ένα άλλο άτομο, με αποτέλεσμα να προκληθεί ο θάνατός του, ονομάζουμε την πράξη αυτή ανθρωποκτονία. Όταν ο δράστης γνωρίζει εκ των προτέρων ότι ο τραυματισμός θα είναι θανάσιμος, ονομάζουμε την πράξη του αυτή δολοφονία.

Αλλά όταν το αστικό κράτος (η αστική τάξη) βάζει εκατοντάδες ανθρώπους σε έναν τέτοιο κίνδυνο που αναπόφευκτα οδηγεί σε έναν πολύ πρόωρο και αφύσικο θάνατο, έναν θάνατο που είναι τόσο θάνατος όσο ένας θάνατος που προκαλείται με ένα σπαθί ή από μια σφαίρα, όταν στερεί από χιλιάδες τη ζωή τους, ή όταν τους θέτει σε συνθήκες στις οποίες κινδυνεύει η ζωή τους, όταν τους αναγκάζει, μέσω του σιδερένιου βραχίονα των αστικών νόμων, να εκτίθενται σε τέτοιες συνθήκες που οδηγούν στον θάνατο ως αναπόφευκτη συνέπεια - και όταν ξέρει ότι αυτές οι χιλιάδες των ατόμων θα πεθάνουν υπό αυτές τις συνθήκες, και παρ' όλα αυτά επιτρέπει να παραμένουν αυτές οι συνθήκες, η πράξη του είναι φόνος εξίσου με την πράξη του μεμονωμένου ατόμου.

Είναι ένας μεταμφιεσμένος, ύπουλος φόνος, φόνος εναντίον του οποίου κανείς δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, ένας φόνος που δεν φαίνεται αυτό που είναι πραγματικά, γιατί κανείς δεν βλέπει τον δολοφόνο, γιατί ο θάνατος των θυμάτων, το αδίκημα αυτό φαίνεται περισσότερο σαν μια παράλειψη, παρά σαν διάπραξη.

Αλλά ο φόνος παραμένει»

Φρ. Ένγκελς, «Η κατάσταση της εργατικής τάξης στην Αγγλία», 1845

Αναδημοσιεύουμε από την Εποχή αποσπάσματα από ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε στο The Atlantic, μεταφρασμένα από την Εποχή.  

Ο αρθρογράφος, ο Τζόναθαν Ράουχ, είναι Αμερικανός συγγραφέας, δημοσιογράφος και ακτιβιστής και ένας ιδιαίτερα επιδραστικός διανοούμενος με τις ιδέες του να αναλύονται και να συζητιούνται ευρέως σε ακαδημαϊκά και πολιτικά περιβάλλοντα, όχι μόνο στις ΗΠΑ αλλά διεθνώς. Αυτή τη στιγμή είναι ανώτερος ερευνητής στο πρόγραμμα Μελετών Διακυβέρνησης (Governance Studies) του Ινστιτούτου Μπρούκινγκς και συνεργαζόμενος συντάκτης του The Atlantic. Το έργο του έχει δημοσιευθεί σε κορυφαίες εφημερίδες και περιοδικά όπως: The New Republic, The Economist, Harper’s, Fortune, The New York Times, The Wall Street Journal, The Washington Post, Slate κ.α.

Στο άρθρο αυτό, ο Τζόναθαν Ράουχ, παραθέτει όλα τα βασικά χαρακτηριστικά διακυβέρνησης που παρατηρεί στον Trump και τεκμηριώνει πως αυτό που βλέπουμε στις ΗΠΑ είναι φασισμός, παρόλο που και ο ίδιος δίσταζε για πολύ καιρό να χρησιμοποιήσει αυτή τη λέξη.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Μέχρι πρόσφατα, αντιστεκόμουν στο να χρησιμοποιήσω τη λέξη που αρχίζει από «φ» για να περιγράψω τον πρόεδρο Τραμπ. Πρώτον, υπήρχαν πάρα πολλά στοιχεία του κλασικού φασισμού που δεν έμοιαζαν να ταιριάζουν. Δεύτερον, ο όρος έχει χρησιμοποιηθεί τόσο υπερβολικά ώστε έχει καταντήσει σχεδόν κενός νοήματος, ιδίως από ανθρώπους της αριστεράς που σε αποκαλούν φασίστα αν αντιτίθεσαι στις αμβλώσεις ή στη θετική διάκριση. Τρίτον, ο όρος είναι ασαφώς ορισμένος, ακόμη και από τους ίδιους τους οπαδούς του. Από την αρχή, ο φασισμός υπήρξε ένα ασυνεκτικό δόγμα, και ακόμη και σήμερα οι μελετητές δεν μπορούν να συμφωνήσουν στον ορισμό του. Η αρχική ιταλική εκδοχή διέφερε από τη γερμανική, η οποία διέφερε από την ισπανική, η οποία διέφερε από την ιαπωνική.

Αποδέχθηκα τον χαρακτηρισμό του προέδρου Μπάιντεν για το κίνημα MAGA ως «ημιφασιστικό», επειδή ορισμένες παραλληλίες ήταν κραυγαλέα εμφανείς. Ο Τραμπ ήταν αναμφίβολα αυταρχικός και, χωρίς καμία αμφιβολία, πατρογονιστικός (σσ. στυλ διακυβέρνησης όπου το κράτος αντιμετωπίζεται σαν προσωπική περιουσία του ηγέτη ή της ηγετικής οικογένειας). Πέρα από αυτό, όμως, η καλύτερη περιγραφή έμοιαζε να είναι ψυχολογική, όπως την είχε διατυπώσει ο Τζον Μπόλτον, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας της πρώτης θητείας του Τραμπ:

«Ακούει τον Πούτιν, ακούει τον Σι, ακούει τον τρόπο που μιλούν για τη διακυβέρνηση χωρίς το βάρος μη συνεργάσιμων νομοθετικών σωμάτων, χωρίς να ανησυχούν για το τι μπορεί να κάνει η δικαιοσύνη, και σκέφτεται μέσα του: γιατί να μη μπορώ να το κάνω κι εγώ αυτό; Αυτό, κατά τη γνώμη μου, δεν συνιστά φασισμό, [ούτε] συνιστά μια θεωρία για το πώς θέλεις να κυβερνήσεις. Είναι απλώς το “γιατί να μην έχω κι εγώ την ίδια διασκέδαση που έχουν αυτοί;”»

Γράφοντας πριν από έναν χρόνο, υποστήριξα ότι το καθεστώς διακυβέρνησης του Τραμπ είναι μια εκδοχή πατρογονισμού, στην οποία το κράτος αντιμετωπίζεται ως προσωπική ιδιοκτησία και οικογενειακή επιχείρηση του ηγέτη. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει. Όμως, όπως είχα επισημάνει τότε, ο πατρογονισμός είναι ύφος διακυβέρνησης, όχι τυπική ιδεολογία ή σύστημα. Μπορεί να αφορά κάθε είδους οργανωτικές δομές, συμπεριλαμβανομένων όχι μόνο εθνικών κυβερνήσεων αλλά και αστικών πολιτικών μηχανισμών, εγκληματικών συμμοριών όπως η Μαφία, ακόμη και θρησκευτικών αιρέσεων. Επειδή η μόνη της σταθερή αρχή είναι η προσωπική πίστη στο αφεντικό, δεν έχει συγκεκριμένη ατζέντα. Ο φασισμός, αντιθέτως, είναι ιδεολογικός, επιθετικός και, τουλάχιστον στα πρώτα του στάδια, επαναστατικός. Επιδιώκει να κυριαρχήσει στην πολιτική, να συντρίψει την αντίσταση και να ξαναγράψει το κοινωνικό συμβόλαιο.

Κατά τον τελευταίο χρόνο του Τραμπ, αυτό που αρχικά έμοιαζε με μια προσπάθεια να μετατρέψει την κυβέρνηση σε προσωπικό του παιχνίδι έχει μετατοπιστεί σαφώς προς έναν δογματικό και επιχειρησιακό φασισμό. Η όρεξη του Τραμπ για lebensraum (σσ. ο ζωτικός χώρος στον κλασικό ναζισμό), ο ισχυρισμός του περί απεριόριστης εξουσίας, η στήριξή του στην παγκόσμια ακροδεξιά, η πολιτικοποίηση του συστήματος δικαιοσύνης, η χρήση επιδεικτικής βαρβαρότητας, η προκλητική παραβίαση δικαιωμάτων, η δημιουργία μιας εθνικής παραστρατιωτικής αστυνομίας, όλες αυτές οι εξελίξεις μαρτυρούν κάτι πιο στοχευμένο και πιο σκοτεινό από τη συνηθισμένη απληστία ή τον γκανγκστερισμό.

Όταν αλλάζουν τα γεγονότα, αλλάζω γνώμη. Τα πρόσφατα γεγονότα έκαναν το στυλ διακυβέρνησης του Τραμπ να φαίνεται πιο ξεκάθαρα. Ο όρος «φασιστικός» το περιγράφει καλύτερα, και η απροθυμία να χρησιμοποιηθεί ο όρος έχει πλέον καταστεί διεστραμμένη. Αυτό δεν οφείλεται σε ένα ή δύο πράγματα που έκανε εκείνος και η κυβέρνησή του, αλλά στο σύνολο. Ο φασισμός δεν είναι μια επικράτεια με σαφώς χαραγμένα σύνορα αλλά ένας αστερισμός χαρακτηριστικών. Όταν βλέπει κανείς τα άστρα μαζί, ο αστερισμός εμφανίζεται καθαρά.

Κατεδάφιση των κανόνων. Από την αρχή της πρώτης προεκλογικής του εκστρατείας το 2015, ο Τραμπ διέλυε σκόπιμα κάθε όριο ευπρέπειας· χλεύασε τον ηρωισμό του γερουσιαστή Τζον Μακέιν στον πόλεμο, χλεύασε το πρόσωπο της συνυποψήφιάς του Κάρλι Φιορίνα, φάνηκε να χλευάζει την έμμηνο ρύση της παρουσιάστριας του Fox News Μέγκιν Κέλι, συκοφάντησε μετανάστες και πολλά άλλα. Σήμερα εξακολουθεί να το κάνει, πρόσφατα κάνοντας μια άσεμνη χειρονομία σε έναν εργάτη εργοστασίου και αποκαλώντας έναν δημοσιογράφο «γουρούνι». Αυτό είναι χαρακτηριστικό του φασιστικού τρόπου διακυβέρνησης, όχι σφάλμα. […]

Εξύμνηση της βίας. Κάθε κράτος χρησιμοποιεί βία για να επιβάλει τους νόμους του, αλλά τα φιλελεύθερα κράτη τη χρησιμοποιούν απρόθυμα, ενώ ο φασισμός την αγκαλιάζει και την επιδεικνύει. Ο Τραμπ, έτσι, επαινεί ένα βίαιο όχλο· επικροτεί τα βασανιστήρια· φαντασιώνεται με ευχαρίστηση γροθοκοπήματα, σωματικές καταρρίψεις και πυροβολισμούς διαδηλωτών και δημοσιογράφων· και, σύμφωνα με αναφορές, προτείνει να πυροβολούνται διαδηλωτές και μετανάστες. Οι διαφημίσεις στρατολόγησης της ICE εξωραΐζουν στρατιωτικού τύπου εφόδους σε σπίτια και γειτονιές· η προπαγάνδα του αντλεί παιδαριώδη ευχαρίστηση από τη δολοφονία αμάχων· και όλοι έχουμε δει βίντεο πρακτόρων να σέρνουν ανθρώπους έξω από αυτοκίνητα και σπίτια — εν μέρει επειδή η ίδια η κυβέρνηση τα κινηματογραφεί. Όπως και η κατεδάφιση της πολιτικής ευπρέπειας, η εξύψωση της βίας δεν είναι παρεμπίπτουσα στον φασισμό· αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του.

Το δίκαιο του ισχυρού. Επίσης χαρακτηριστική του φασισμού είναι αυτό που ο Τζορτζ Όργουελ αποκάλεσε «λατρεία του νταή»: η αρχή ότι, όπως το έθεσε περίφημα ο Θουκυδίδης, «οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι αδύναμοι υποφέρουν ό,τι πρέπει». Αυτή η αντίληψη φάνηκε στη διαβόητη συνάντηση στο Οβάλ Γραφείο με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, όπου ο Τραμπ έδειξε ανοιχτή περιφρόνηση για αυτό που θεωρούσε αδυναμία της Ουκρανίας· φάνηκε ρητά και ανατριχιαστικά όταν ο Στίβεν Μίλερ, ο ισχυρότερος συνεργάτης του προέδρου, είπε στον Τζακ Τάπερ του CNN: «Ζούμε σε έναν κόσμο, στον πραγματικό κόσμο, που κυβερνάται από τη δύναμη, που κυβερνάται από τη βία, που κυβερνάται από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου». Αυτά τα λόγια, αν και ξένα προς τις παραδόσεις της αμερικανικής και της χριστιανικής ηθικής, θα μπορούσαν να είχαν βγει από τα χείλη οποιουδήποτε φασίστα δικτάτορα.

Πολιτικοποιημένη επιβολή του νόμου. Οι φιλελεύθεροι ακολουθούν τον νόμο, είτε τους αρέσει είτε όχι· οι φασίστες, μόνο όταν τους αρέσει. Ο ναζισμός διέθετε ένα «διττό κράτος», όπου, ανά πάσα στιγμή, οι προστασίες του δικαίου θα μπορούσαν να παύσουν να ισχύουν. Ο Τραμπ δεν κρύβει την περιφρόνησή του για τη δέουσα νομική διαδικασία· έχει απαιτήσει αμέτρητες φορές τη φυλάκιση των αντιπάλων του (τα συνθήματα «Lock her up!», με τη δική του επιδοκιμασία, ήταν κεντρικό στοιχείο της εκστρατείας του το 2016) και έχει προτείνει την «κατάργηση» του Συντάγματος, ενώ όταν ρωτήθηκε αν είναι υποχρεωμένος να το τηρεί απάντησε «δεν ξέρω». […]

Απανθρωποποίηση. Ο φασισμός αντλεί τη νομιμοποίησή του από τους ισχυρισμούς ότι υπερασπίζεται τον λαό από εχθρούς που είναι ζώα, εγκληματίες, κτήνη. Ο Τραμπ χαρακτηρίζει (ενδεικτικά) πολιτικούς αντιπάλους ως «παράσιτα» και μετανάστες ως «σκουπίδια» που «δηλητηριάζουν το αίμα της χώρας μας» (γλώσσα κατευθείαν από το Τρίτο Ράιχ). Ο αντιπρόεδρος Βανς, ως γερουσιαστής, επικρότησε ένα βιβλίο με τίτλο Unhumans («Απάνθρωποι»), τίτλος που αναφέρεται στην αριστερά. Και ποιος μπορεί να ξεχάσει τον ψευδή ισχυρισμό του ότι Αϊτινοί απαγάγουν και τρώνε κατοικίδιες γάτες και σκύλους;

Τακτικές αστυνομικού κράτους. Ο Τραμπ έχει μετατρέψει την ICE σε μια εκτεταμένη παραστρατιωτική δύναμη που περιφέρεται στη χώρα κατά βούληση, ερευνά και συλλαμβάνει μη πολίτες και πολίτες χωρίς εντάλματα, χρησιμοποιεί τη βία επιδεικτικά, δρα πίσω από μάσκες, λαμβάνει στοιχειώδη εκπαίδευση, ψεύδεται για τις δραστηριότητές της και έχει ενημερωθεί ότι απολαμβάνει «απόλυτη ασυλία». Υπερδιπλασίασε το μέγεθος της υπηρεσίας το 2025, και ο προϋπολογισμός της είναι πλέον μεγαλύτερος από εκείνους όλων των άλλων ομοσπονδιακών υπηρεσιών επιβολής του νόμου μαζί και μεγαλύτερος από ολόκληρους τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς όλων εκτός από 15 χώρες. «Αυτό θα επηρεάσει κάθε κοινότητα, κάθε πόλη», παρατήρησε πρόσφατα ο μελετητής του Ινστιτούτου Cato, Ντέιβιντ Μπιρ. «Σχεδόν όλοι στη χώρα μας θα έρθουν σε επαφή με αυτό, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο». […]

Υπονόμευση των εκλογών. Η πρόσφατη νύξη του Τραμπ ότι δεν θα έπρεπε να υπάρξουν εκλογές το 2026 μπορεί να ήταν ή να μην ήταν αστειευόμενη (όπως υποστήριξε ο Λευκός Οίκος), αλλά εκείνος και οι υποστηρικτές του MAGA πιστεύουν ότι δεν χάνουν ποτέ εκλογές, τελεία. Κατέβαλαν μεγάλες προσπάθειες να ανατρέψουν τις εκλογές του 2020, όπως περιγράφουν μέχρι εξαντλήσεως το κατηγορητήριο του εισαγγελέα Τζακ Σμιθ κατά του Τραμπ και η μεταγενέστερη έκθεσή του. Η νοθεία, η κλοπή ή η πλήρης ακύρωση των εκλογών είναι, φυσικά, το πρώτο καθήκον των φασιστών. […]

Το ιδιωτικό γίνεται δημόσιο. Ο κλασικός φασισμός απορρίπτει τη θεμελιώδη φιλελεύθερη διάκριση μεταξύ κυβέρνησης και ιδιωτικού τομέα, σύμφωνα με το δόγμα του Μουσολίνι: «Κανένα άτομο ή ομάδα έξω από το Κράτος». Μεταξύ των πιο τολμηρών (έστω και κατά διαστήματα επιτυχών) πρωτοβουλιών του Τραμπ είναι οι προσπάθειές του να ιδιοποιηθεί ιδιωτικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένων δικηγορικών γραφείων, πανεπιστημίων και επιχειρήσεων. Μία από τις πρώτες του πράξεις ως προέδρου πέρυσι ήταν να παραβιάσει προκλητικά έναν πρόσφατα θεσπισμένο νόμο αναλαμβάνοντας ο ίδιος την ιδιοκτησία του TikTok. Ο Μπόλτον κατανόησε αυτή τη νοοτροπία όταν είπε: «Δεν μπορεί να διακρίνει το προσωπικό του συμφέρον από το εθνικό συμφέρον, αν καν καταλαβαίνει τι είναι το εθνικό συμφέρον»

Επιθέσεις στα μέσα ενημέρωσης. Λίγο μετά την ανάληψη των καθηκόντων του το 2017, ο Τραμπ κατήγγειλε τα μέσα ενημέρωσης ως «εχθρό του αμερικανικού λαού», μια φράση οικεία από δικτατορίες του εξωτερικού. Η εχθρότητά του δεν υποχώρησε ποτέ, αλλά στη δεύτερη θητεία του έχει φτάσει σε νέα ύψη. Ο Τραμπ έχει απειλήσει άδειες εκπομπής, έχει καταχραστεί τις ρυθμιστικές του αρμοδιότητες, έχει χειραγωγήσει συμφωνίες ιδιοκτησίας, έχει καταθέσει υπέρογκες αγωγές, έχει ευνοήσει «ημετέρους» ως προς την πρόσβαση των δημοσιογράφων, έχει ερευνήσει το σπίτι ενός ρεπόρτερ και έχει διασύρει ειδησεογραφικά μέσα και δημοσιογράφους. Αν και ο Τραμπ δεν μπορεί να κυριαρχήσει στα μέσα ενημέρωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες με τον τρόπο που το έκανε ο πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, εφαρμόζει το εγχειρίδιο Όρμπαν. Κανένας άλλος πρόεδρος, ούτε καν ο Ρίτσαρντ Νίξον (καθόλου φίλος των μέσων), δεν έχει χρησιμοποιήσει τόσο απροκάλυπτα ανελεύθερες τακτικές εναντίον του Τύπου.

Εδαφική και στρατιωτική επιθετικότητα. Ένας λόγος που αντιστάθηκα στο να ταυτίσω τον τραμπισμό με τον φασισμό κατά την πρώτη του θητεία ήταν η φαινομενική έλλειψη ενδιαφέροντος του Τραμπ για επιθετικότητα εναντίον άλλων κρατών· αν μη τι άλλο, έμοιαζε διστακτικός στη χρήση βίας στο εξωτερικό. Λοιπόν, αυτό ίσχυε τότε. Στη δεύτερη θητεία του, έχει χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ αδιάκριτα. Βεβαίως, πολλοί πρόεδροι έχουν αναπτύξει στρατιωτική δύναμη, αλλά η ρητά αρπακτική χρήση της από τον Τραμπ για την αρπαγή του πετρελαίου της Βενεζουέλας και η απειλή του, σε ύφος γκάνγκστερ, να πάρει τη Γροιλανδία από τη Δανία «με τον εύκολο τρόπο» ή «με τον δύσκολο τρόπο» ήταν αυταρχικές κινήσεις τύπου δεκαετίας του 1930. Το ίδιο ισχύει και για την περιφρόνησή του προς το διεθνές δίκαιο, τις δεσμευτικές συμμαχίες και τους υπερεθνικούς οργανισμούς όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση: όλα όσα παρεμποδίζουν την ανεμπόδιστη άσκηση της βούλησης του κράτους, έναν κεντρικό φασιστικό κανόνα. […]

Διακρατική εμβέλεια. Όπως οι αυταρχικοί γενικά, έτσι και οι φασίστες αγαπούν την παρέα· ο κόσμος είναι ασφαλέστερος γι’ αυτούς αν είναι περισσότεροι. Στη δεύτερη θητεία του, ο Τραμπ έχει απομακρυνθεί από την πάγια πολιτική των ΗΠΑ μειώνοντας τη στήριξη στα ανθρώπινα δικαιώματα, ενώ επαινεί και υποστηρίζει αυταρχικούς λαϊκιστές και ανελεύθερους εθνικιστές στη Σερβία, την Πολωνία, την Ουγγαρία, τη Γερμανία, την Τουρκία, το Ελ Σαλβαδόρ και τη Σλοβακία, μεταξύ άλλων — και επιδεικνύοντας μια παράξενη υποτακτικότητα απέναντι στον ισχυρό άνδρα της Ρωσίας, τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η de facto ευθυγράμμισή του εναντίον των φιλελεύθερων συμμάχων της Αμερικής και των κομμάτων τους στην Ευρώπη, τα οποία περιφρονεί.

Εθνικισμός «αίμα και γη». Ένα χαρακτηριστικό σήμα κατατεθέν του φασισμού είναι η επιμονή του ότι η χώρα δεν είναι απλώς ένα σύνολο ατόμων αλλά ένας λαός, ένα Volk: μια μυστικιστικά ορισμένη και εθνοτικά «καθαρή» ομάδα, δεμένη από κοινό αίμα, κουλτούρα και πεπρωμένο. Σύμφωνα με αυτή την ιδέα, ο Τραμπ έχει αποκηρύξει την ιθαγένεια βάσει γέννησης, και ο Βανς έχει καλέσει να «επαναπροσδιοριστεί το νόημα της αμερικανικής ιθαγένειας στον 21ο αιώνα», ώστε να δίνεται προτεραιότητα σε Αμερικανούς με μακρύτερους ιστορικούς δεσμούς: «τους ανθρώπους των οποίων οι πρόγονοι πολέμησαν στον Εμφύλιο Πόλεμο», όπως το έθεσε, ή ανθρώπους που άλλοι στη δεξιά του MAGA αποκαλούν «κληρονόμους Αμερικανούς». Με άλλα λόγια, κάποιοι Αμερικανοί είναι περισσότερο volk από άλλους.

Λευκός και χριστιανικός εθνικισμός. Αν και ο Βανς, ο Τραμπ και το MAGA δεν διακηρύσσουν μια ρητή ιδεολογία φυλετικής ιεραρχίας, δεν κρύβουν τη νοσταλγία τους για μια πιο λευκή και πιο χριστιανική Αμερική. Ο Τραμπ έχει βρει πολλούς τρόπους να το επικοινωνήσει αυτό: για παράδειγμα, καθιστώντας σαφή την περιφρόνησή του για τις «σκατότρυπες» χώρες και την προτίμησή του για λευκούς χριστιανούς μετανάστες· αποδεχόμενος επιδεικτικά λευκούς Νοτιοαφρικανούς ως πολιτικούς πρόσφυγες (ενώ κλείνει την πόρτα στους περισσότερους άλλους αιτούντες άσυλο)· μετονομάζοντας στρατιωτικές βάσεις ώστε να φέρουν ξανά τα ονόματα στρατηγών της Συνομοσπονδίας (αφού το Κογκρέσο είχε διατάξει την αφαίρεση αυτών των ονομάτων)· λέγοντας ότι οι νόμοι για τα πολιτικά δικαιώματα οδήγησαν στο να «μεταχειρίζονται τους λευκούς πολύ άσχημα». Στη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, κατηγορεί την Ευρώπη ότι επιτρέπει στη μετανάστευση να υπονομεύει την «πολιτισμική αυτοπεποίθηση» και διακηρύσσει: «Θέλουμε η Ευρώπη να παραμείνει ευρωπαϊκή», ένα σύνθημα συσπείρωσης των λευκών χριστιανών εθνικιστών σε ολόκληρη την ήπειρο. Ακολουθώντας το παράδειγμά του, το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας έχει προωθήσει απροκάλυπτα λευκοεθνικιστικά θέματα, ενώ εθνικά πάρκα και μουσεία έχουν «καθαρίσει» τις εκθέσεις τους από αναφορές στη δουλεία.

Όχλοι και τραμπούκοι του δρόμου. Η χρήση πολιτοφυλακών και όχλων για την παρενόχληση, τον ξυλοδαρμό και γενικότερα τον εκφοβισμό αντιπάλων είναι μια κλασική φασιστική στρατηγική (το σχολικό παράδειγμα είναι το πογκρόμ της Kristallnacht του Χίτλερ το 1938). Όπως λίγοι χρειάζονται υπενθύμιση, το αντίστοιχο Trump–MAGA είναι η βία όχλων και πολιτοφυλακών εναντίον του Καπιτωλίου των ΗΠΑ στις 6 Ιανουαρίου 2021. Ο Τραμπ προετοίμασε εν γνώσει του το έδαφος γι’ αυτή την επιχείρηση, καλώντας τις πολιτοφυλακές να «κάνουν πίσω και να περιμένουν» τον Σεπτέμβριο του 2020 και αργότερα στέλνοντας υπαινικτικά το μήνυμα «Να είστε εκεί, θα είναι άγριο!» στους υποστηρικτές του. Η χάρη που έδωσε σε όλους τους επιτιθέμενους του Καπιτωλίου —πάνω από 1.500, συμπεριλαμβανομένων των πιο βίαιων— απλώς επιβεβαίωσε αυτό που γνωρίζαμε ήδη, ότι είχαν την ευλογία του. Αν και μέχρι στιγμής στη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ έχει βρει την κρατική βία επαρκή για τους σκοπούς του, η βία του δρόμου είναι προφανώς μέρος του ρεπερτορίου του.

Μεγέθυνση του ηγέτη. Από το 2016, όταν δήλωσε ότι «μόνο εγώ μπορώ να το διορθώσω» και καυχήθηκε ότι οι υποστηρικτές του θα του παρέμεναν πιστοί ακόμη κι αν πυροβολούσε κάποιον στη Πέμπτη Λεωφόρο, ο Τραμπ καλλιέργησε μια λατρεία της προσωπικότητας. Αν και ορισμένες από τις προσπάθειές του αυτομεγέθυνσης μπορεί να φαίνονται κωμικές (το επίχρυσο Οβάλ Γραφείο, η μετονομασία του Κέντρου Κένεντι, η προτεινόμενη αψίδα του θριάμβου), κατανοεί τη κεντρικότητα της λατρείας του ηγέτη σε ένα καθεστώς φασιστικού τύπου. Σε απόλυτη αντίθεση με την αμερικανική προεδρική παράδοση από τον Τζορτζ Ουάσινγκτον και μετά, δεν προσποιείται καν ότι υπηρετεί τον λαό ή το Σύνταγμα. […]

Εναλλακτικά γεγονότα. Όπως έχουν τονίσει ο Όργουελ, η Χάνα Άρεντ και σχεδόν κάθε άλλος μελετητής του αυταρχισμού, η δημιουργία ενός πεδίου παραμόρφωσης της πραγματικότητας είναι το πρώτο πράγμα που θα κάνει μια φασιστικού τύπου κυβέρνηση, ώστε να προωθήσει τη δική της διεστραμμένη αφήγηση, να συγχύσει τους πολίτες, να αποθαρρύνει τους πολιτικούς αντιπάλους και να δικαιολογήσει κάθε μορφή διαφθοράς και κατάχρησης. Αν και άλλοι πρόεδροι (συμπεριλαμβανομένων και ορισμένων καλών) έχουν πει ψέματα, κανένας δεν έχει πλησιάσει τη χρήση μαζικής παραπληροφόρησης ρωσικού τύπου από τον Τραμπ […] μια «magaποιημένη» μεταμοντέρνα δεξιά καταστρέφει με χαρά την αντικειμενικότητα ως ελιτισμό και την αλήθεια ως μάσκα της εξουσίας.

Η πολιτική ως πόλεμος. Ένα διακριτικό γνώρισμα του φασισμού είναι η αντίληψή του για την πολιτική, η οποία αποτυπώνεται καλύτερα στον Καρλ Σμιτ, Γερμανό πολιτικό θεωρητικό των αρχών του 20ού αιώνα, του οποίου τα δόγματα νομιμοποίησαν τον ναζισμό. Ο Σμιτ […] έβλεπε την πολιτική ως κατάσταση πολέμου μεταξύ εχθρών, κανένας από τους οποίους δεν μπορεί να κατανοήσει τον άλλον και αμφότεροι αισθάνονται υπαρξιακά απειλούμενοι — και μόνο ο ένας μπορεί να νικήσει. Ο σκοπός της σμιτιανής πολιτικής δεν είναι να μοιραστείς τη χώρα αλλά να κυριαρχήσεις ή να καταστρέψεις την άλλη πλευρά. Αυτή η σύλληψη ήταν εμφανής στην πολιτική του MAGA από τότε που ο Μάικλ Άντον (σήμερα αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ) δημοσίευσε το διάσημο άρθρο του που υποστήριζε ότι οι εκλογές του 2016 ήταν μια μάχη ζωής και θανάτου για να σωθεί η χώρα από την αριστερά […]

Η διακυβέρνηση ως επανάσταση. Αν και γεννήθηκε μέσα από επανάσταση, η αμερικανική φιλελεύθερη παράδοση, ιδίως το συντηρητικό της σκέλος, εκτιμά τη συνέχεια, τη σταθερότητα και τη σταδιακή αλλαγή καθοδηγούμενη από τη λογική. Ο φασισμός, αντιθέτως, «δεν είναι αντιδραστικός αλλά επαναστατικός», όπως επέμενε ο Μουσολίνι. Επιδιώκει να ξεριζώσει και να αντικαταστήσει την παλιά τάξη και αγκαλιάζει τη τολμηρή, συναρπαστική δράση, αποδεσμευμένη από τη λογική διαβούλευση. Το MAGA αγκαλιάζει το δικό του επαναστατικό ήθος, αυτό που ο Ράσελ Βόουτ, διευθυντής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού της κυβέρνησης και πιθανώς το πιο ισχυρό της μυαλό, έχει αποκαλέσει «ριζοσπαστικό συνταγματισμό», ένα δόγμα που θα αποδυνάμωνε πολλούς ελέγχους στην προεδρική εξουσία. Στην επιδίωξη αυτού του οράματος, είπε ο Βόουτ στον Τάκερ Κάρλσον σε συνέντευξη τον Νοέμβριο του 2024, «ο Πρόεδρος πρέπει να κινηθεί εκτελεστικά όσο το δυνατόν πιο γρήγορα και πιο επιθετικά, με μια ριζοσπαστική συνταγματική οπτική, ώστε να μπορέσει να διαλύσει αυτή την [ομοσπονδιακή] γραφειοκρατία και τα κέντρα ισχύος της», επειδή «οι γραφειοκρατίες μισούν τον αμερικανικό λαό». Προέβλεψε: «Αν έχεις ριζοσπαστικό συνταγματισμό, θα είναι αποσταθεροποιητικό … Αλλά θα είναι και συναρπαστικό».

Κάποιος μπορεί να αντιτείνει ότι υπάρχουν στοιχεία του κλασικού ευρωπαϊκού φασισμού που δεν απαντώνται στον τραμπισμό (μαζικές συγκεντρώσεις και δημόσιες τελετουργίες, για παράδειγμα) — ή ότι υπάρχουν πρόσθετα στοιχεία του τραμπισμού που θα έπρεπε να περιληφθούν στον κατάλογο (η υπερ-αρρενωπότητα του MAGA, ο μισογυνισμός και η συνεκμετάλλευση του χριστιανισμού θυμίζουν επίσης φασιστικά πρότυπα). Η άσκηση σύγκρισης των ποικίλων μορφών του φασισμού δεν είναι ακριβής. Αν οι ιστορικοί αντιτείνουν ότι ο Τραμπ δεν είναι αντίγραφο του Μουσολίνι ή του Χίτλερ ή του Φράνκο, η απάντηση είναι: ναι — και λοιπόν; Ο Τραμπ οικοδομεί κάτι νέο πάνω σε παλιές αρχές. Μας δείχνει σε πραγματικό χρόνο πώς μοιάζει ο αμερικανικός φασισμός του 21ου αιώνα.

Αν, ωστόσο, ο Τραμπ είναι φασίστας πρόεδρος, αυτό δεν σημαίνει ότι η Αμερική είναι φασιστική χώρα. Τα δικαστήρια, οι πολιτείες και τα μέσα ενημέρωσης παραμένουν ανεξάρτητα από αυτόν, και οι προσπάθειές του να τα εκφοβίσει πιθανότατα θα αποτύχουν. Μπορεί να χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου τον Νοέμβριο. Δεν έχει καταφέρει να διαμορφώσει τη δημόσια γνώμη, παρά μόνο εναντίον του εαυτού του. Έχει υπερβεί την εντολή των ψηφοφόρων του, ο συνασπισμός του διαλύεται και έχει παραμελήσει εργαλεία που επιτρέπουν στους προέδρους να επιφέρουν διαρκή αλλαγή. Εκείνος και το κόμμα του μπορεί να παραβιάζουν το Σύνταγμα, αλλά δεν μπορούν να το ξαναγράψουν, ευτυχώς.

Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες, άλλοτε η υποδειγματική φιλελεύθερη δημοκρατία του κόσμου, είναι πλέον ένα υβριδικό κράτος που συνδυάζει έναν φασίστα ηγέτη και ένα φιλελεύθερο Σύνταγμα· αλλά όχι, δεν έχουν πέσει στον φασισμό. Και δεν θα πέσουν.

Σε αυτή την περίπτωση, έχει άραγε νόημα να αποκαλεί κανείς τον Τραμπ φασίστα, ακόμη κι αν αυτό είναι αληθές; Δεν αποξενώνει αυτό τους ψηφοφόρους του; Δεν θα ήταν καλύτερο απλώς να περιγράφονται οι πράξεις του χωρίς να του αποδίδεται ένας τόσο αμφιλεγόμενος χαρακτηρισμός;

Μέχρι πρόσφατα, έτσι πίστευα. Όχι πια. Οι ομοιότητες είναι πάρα πολλές και πάρα πολύ ισχυρές για να αγνοηθούν. Οι Αμερικανοί που υποστηρίζουν τη φιλελεύθερη δημοκρατία πρέπει να αναγνωρίσουν με τι έχουμε να κάνουμε για να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν — και για να αναγνωρίσει κανείς κάτι, πρέπει να το ονομάσει. Ο Τραμπ έχει αποκαλύψει τον εαυτό του, και εμείς οφείλουμε να ονομάσουμε αυτό που βλέπουμε.

του Μάνου Λαμπράκη

Να ξυπνάς χαράματα.

Όχι για κάτι μεγάλο. Όχι για όνειρα. Για δουλειά. Για το μεροκάματο. Για τη βάρδια. Να σηκώνεσαι μέσα στο μισοσκόταδο, με το σώμα ακόμη μισό στον ύπνο και το μυαλό ήδη κουρασμένο. Να μη χαιρετάς κανέναν, όχι από αδιαφορία, αλλά από εκείνη τη βιασύνη της καθημερινότητας που λέει «θα τα πούμε μετά». Που πάντα λέει «μετά». Να κλείνεις πίσω σου την πόρτα όπως κάθε άλλη μέρα. Και να μην υπάρχει μετά.

Να πηγαίνεις σε ένα εργοστάσιο. Σε έναν χώρο που υποτίθεται ότι είναι ρουτίνα, όχι κίνδυνος. Σε έναν χώρο που δεν είναι μέτωπο πολέμου, δεν είναι ταξίδι, δεν είναι ρίσκο. Είναι δουλειά. Κι όμως, εκεί να καείς. Εκεί να χαθείς. Όχι γιατί διάλεξες το επικίνδυνο, αλλά γιατί η ζωή ή μάλλον ο τρόπος που την οργανώσαμε, αποφάσισε να γίνει βίαιη εκεί που δεν το περίμενες.

Πέντε σοροί.

Όχι αριθμοί.

Άνθρωποι που είχαν όνομα.

Γυναίκες με πρόσωπο.

Σπίτι.

Κάποιον που τις περίμενε.

Η φωτιά στο εργοστάσιο της Βιολάντα  στα Τρίκαλα είναι μια ρωγμή στον τρόπο που ζούμε και δουλεύουμε. Μας θυμίζει κάτι που προσπαθούμε συστηματικά να ξεχάσουμε: ότι η καθημερινότητα δεν είναι ασφαλής επειδή την επαναλαμβάνουμε. Ότι το «πάω για δουλειά» δεν είναι υπόσχεση επιστροφής. Ότι η κανονικότητα δεν είναι αθώα.

Υπάρχει κάτι αβάσταχτο εδώ: ότι δεν πρόλαβαν να φοβηθούν. Ότι δεν υπήρξε επιλογή. Δεν υπήρξε «φεύγω». Δεν υπήρξε χρόνος για σκέψη, για αντίδραση, για σωτηρία. Υπήρξε μόνο έκρηξη. Φωτιά. Χάος. Και μετά σιωπή. Αυτή η σιωπή που μένει πίσω και δεν ξέρει τι να κάνει με τον εαυτό της. Που δεν χωρά σε δελτία τύπου και «ανακοινώσεις συμπαράστασης».

Και εμείς;

Εμείς ξυπνήσαμε.

Διαβάσαμε την είδηση.

Συνεχίσαμε.

Αλλά κάτι μέσα μας δεν επιτρέπεται να συνεχίσει όπως πριν.

Γιατί αυτές οι γυναίκες δεν πέθαναν σε μια εξαίρεση της ζωής. Δεν πέθαναν από «κακή τύχη». Πέθαναν μέσα στη ζωή, μέσα στην εργασία, μέσα σε αυτό που ονομάζουμε κανονικότητα. Πέθαναν εκεί όπου θα έπρεπε να είναι προστατευμένες. Και αυτό δεν είναι μεταφυσική ατυχία. Είναι πολιτικό γεγονός.

Γιατί κάθε φορά που μια εργαζόμενη φεύγει το πρωί και δεν επιστρέφει, δεν φταίει απλώς η φωτιά. Φταίει η ανοχή μας στο «έτσι είναι τα πράγματα». Φταίει η εξοικείωση με την ανασφάλεια. Φταίει το ότι η ανθρώπινη ζωή μπαίνει σε ζυγαριά κόστους–οφέλους. Φταίει ότι η ασφάλεια θεωρείται πολυτέλεια και όχι αυτονόητο δικαίωμα.

Πίσω από κάθε βάρδια υπάρχει σώμα.

Πίσω από κάθε ωράριο υπάρχει αναπνοή.

Πίσω από κάθε «παραγωγική διαδικασία» υπάρχει κάποιος που θέλει απλώς να ζήσει και να γυρίσει σπίτι.

Και αυτή η πραγματικότητα δεν είναι ούτε συγκινησιακή ούτε ποιητική. Είναι πολιτική. Γιατί αφορά το ποιοι πληρώνουν με το σώμα τους την καθημερινή λειτουργία της κοινωνίας. Αφορά το ποιοι θεωρούνται αναλώσιμοι. Αφορά το ποιοι δουλεύουν χωρίς δίχτυ ασφαλείας, χωρίς πραγματικό έλεγχο, χωρίς εγγύηση επιστροφής.

Και ίσως, μέσα στη φρίκη, αυτό να μας υποχρεώνει σε κάτι ελάχιστο αλλά ουσιαστικό και βαθιά ανθρώπινο:

να χαιρετάμε.

να λέμε «τα λέμε μετά».

να λέμε «σ’ αγαπώ».

Όχι σαν ρομαντισμό.

Σαν αναγνώριση της επισφάλειας.

Γιατί παλιότερα οι μανάδες και οι γιαγιάδες το ήξεραν αυτό. Δεν είχαν λέξεις για «εργασιακή ανασφάλεια» και «δομικό ρίσκο». Είχαν όμως επίγνωση. Σταύρωναν αυτόν που έφευγε για δουλειά. Του έκαναν τον σταυρό στο μέτωπο και έλεγαν «στο καλό». Όχι από δεισιδαιμονία. Από γνώση. Από μια βαθιά κατανόηση ότι το πρωί δεν εγγυάται το βράδυ.

Σήμερα γελάμε με αυτά. Τα θεωρούμε παλιά. Κι όμως, ίσως εκείνες να ήξεραν κάτι που εμείς ξεχάσαμε: ότι η ζωή δεν προστατεύεται με ευχές, αλλά δεν αντέχεται χωρίς επίγνωση. Και ότι κάθε «στο καλό» ήταν ένας τρόπος να πουν: ξέρω ότι φεύγεις εκτεθειμένος.

Αυτές οι γυναίκες δεν πρόλαβαν να ακούσουν το «στο καλό».

Και αυτό δεν πρέπει να γίνει απλώς είδηση.

Πρέπει να γίνει μνήμη που πονά.

Μνήμη που δεν αφήνει τη ζωή να προσπερνά τόσο εύκολα.

Μνήμη που απαιτεί δικαιοσύνη, ασφάλεια, σεβασμό.

Σήμερα δεν μιλάμε για εργοστάσια.

Μιλάμε για ανθρώπους που δεν γύρισαν σπίτι.

Και αυτό, όσο κι αν μας τρομάζει,

είναι κάτι που μας αφορά όλους.

Στις 20 Φεβρουαρίου του 1939, 20.000 ναζί, μέλη της «Γερμανο-αμερικανικής Ενωσης» γεμίζουν το Μάντισον Σκουέαρ Γκάρντεν στη Νέα Υόρκη. Στον ίδιο χώρο, 85 χρόνια μετά, πραγματοποιήθηκε η μεγαλύτερη ίσως προεκλογική εκδήλωση του Ντόναλντ Τραμπ. [Photo by Larry Froeber/NY Daily News Archive via Getty Images]

της Μαρίας Νάτση

“To abandon facts is to abandon freedom. If nothing is true, then no one can criticize power, because there is no basis upon which to do so. If nothing is true, then all is spectacle" — Timothy Snyder —

«Αν εγκαταλείψεις τα γεγονότα,  εγκαταλείπεις την ελευθερία. Αν τίποτα δεν είναι αληθινό, τότε κανείς δεν μπορεί να κριτικάρει την εξουσία, γιατί δεν υπάρχει βάση για να το κάνει. Αν τίποτα δεν είναι αληθινό, τότε όλα γίνονται θέαμα»

Ο Τίμοθι Σνάιντερ (Timothy Snyder) είναι ένας από τους πιο γνωστούς σύγχρονους ιστορικούς του αυταρχισμού και του φασισμού. Είναι καθηγητής Ιστορίας στο Yale University και ειδικεύεται στην Ιστορία της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, στον ναζισμό, τον σταλινισμό και στα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα.

Το βιβλίο του “On Tyranny: Twenty Lessons from the Twentieth Century” γράφτηκε ως άμεση προειδοποίηση για τις Ηνωμένες Πολιτείες μετά την εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ.

Το βιβλίο ξεκινάει με τη φράση του  Leznek Kolakowski : "In politics, being deceived is no excuse" … «Στην πολιτική, το να ξεγελαστείς δεν είναι δικαιολογία»

Ο Σνάιντερ δεν περιορίζεται σε ιστορικές αναλογίες, αλλά υποστηρίζει ότι ο τραμπισμός εμφανίζει πυρηνικά χαρακτηριστικά φασιστικής πολιτικής κουλτούρας.

Όπως έχει δηλώσει χαρακτηριστικά: “Post-truth is pre-fascism” … «Η μετα-αλήθεια είναι προ-φασισμός»

Εξηγώντας τι εννοεί  σημειώνει:

«Όταν αφαιρείς τα γεγονότα, ανοίγεις τον δρόμο για κάποιον που λέει “εγώ είμαι η αλήθεια, εγώ είμαι η φωνή σου”»

Σε άλλο σημείο, περιγράφοντας τον τρόπο με τον οποίο επανεμφανίζεται ο φασισμός στη σύγχρονη εποχή, τονίζει:

«Ο φασισμός δεν επιστρέφει με καφέ πουκάμισα και χαιρετισμούς. Επιστρέφει με ψέματα, με τη διάλυση της αλήθειας και με την ιδέα ότι μόνο ένας ηγέτης μπορεί να σώσει το έθνος»

Και προειδοποιεί με απόλυτη σαφήνεια:

«Όταν η πολιτική βασίζεται στο μόνιμο ψέμα, στη συνωμοσία και στην ιδέα ότι ο ηγέτης είναι υπεράνω του νόμου, τότε δεν πρόκειται απλώς για αυταρχισμό. Πρόκειται για φασιστική λογική»

 Στο βιβλίο του γράφει

"Οι περισσότερες κυβερνήσεις, τις περισσότερες φορές, επιδιώκουν να μονοπωλήσουν τη βία.  Άνθρωποι και κόμματα που επιθυμούν να υπονομεύσουν τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου δημιουργούν και χρηματοδοτούν βίαιες οργανώσεις που εμπλέκονται στην πολιτική. Τέτοιες ομάδες μπορεί να πάρουν τη μορφή παραστρατιωτικού κλάδου ενός πολιτικού κόμματος, προσωπικής φρουράς ενός συγκεκριμένου πολιτικού ή, φαινομενικά, αυθόρμητων πρωτοβουλιών πολιτών, οι οποίες συνήθως αποδεικνύεται ότι είχαν οργανωθεί από κάποιο κόμμα ή τον ηγέτη του. Οι ένοπλες ομάδες πρώτα υποβαθμίζουν μια πολιτική τάξη και μετά τη μετασχηματίζουν "

Η φασιστική πολιτική κουλτούρα στηρίζεται στο μόνιμο ψέμα, την προσωπολατρία, τη δαιμονοποίηση αντιπάλων και μειονοτήτων και την υπονόμευση θεσμών. Ο κίνδυνος αυτός δεν περιορίζεται στις ΗΠΑ καθώς τέτοια στοιχεία ανιχνεύουμε  στην Ευρώπη, φυσικά και στην Ελλάδα και σε κάθε δημοκρατία που αδρανεί απέναντι στη διάβρωση της αλήθειας και των δημοκρατικών αντιστάσεων.

Ο Timothy Snyder κλείνει το βιβλίο του με μια σκηνή από τον Άμλετ του Σαίξπηρ

«Ο ήρωας είναι ένας ενάρετος άνθρωπος, βαθιά σοκαρισμένος από την ξαφνική άνοδο ενός κακού ηγέτη. Διώκεται από οράματα, βασανίζεται από εφιάλτες, νιώθει μοναξιά και αποξένωση· και αισθάνεται ότι πρέπει να ξαναχτίσει την αίσθηση του χρόνου του. “Ο καιρός έχει ξεστρατίσει”, λέει ο Άμλετ. “Ω κατάρα, που γεννήθηκα για να τον διορθώσω!” Η δική μας εποχή, αναμφίβολα, έχει επίσης ξεστρατίσει. Έχουμε λησμονήσει την ιστορία για έναν λόγο και, αν δεν προσέξουμε, κινδυνεύουμε να την παραμελήσουμε για άλλον. Θα χρειαστεί να επαναφέρουμε τη δική μας αίσθηση του χρόνου, αν θέλουμε να ανανεώσουμε τη δέσμευσή μας στην ελευθερία. Να είσαι όσο πιο θαρραλέος μπορείς. Αν κανείς μας δεν είναι διατεθειμένος να πεθάνει για την ελευθερία, τότε όλοι μας θα πεθάνουμε κάτω από την τυραννία»

Η φασιστική πολιτική κουλτούρα δεν αναχαιτίζεται μόνο με την κοινωνική αντίδραση· απαιτεί οργανωμένη, μετωπική και σφοδρή πολιτική σύγκρουση αλλιώς η αντίσταση παραμένει αποσπασματική και αδύναμη. Μέχρι στιγμής, αυτή η αναγκαία πολιτική αντιπαράθεση απουσιάζει , αφήνοντας ένα πολύ επικίνδυνο κενό.

Πηγές

Source: Internet Archive https://share.google/f1eVh57UUG7BwziTH

Timothy Snyder – On Tyranny: Twenty Lessons from the Twentieth Century

https://timothysnyder.org/on-tyranny/

https://en.wikipedia.org/wiki/On_Tyranny

Timothy Snyder – “Post‑Truth Is Pre‑Fascism”, The New York Times Magazine (2017)

https://www.nytimes.com/2021/01/09/magazine/trump-coup.html

https://www.vox.com/conversations/2017/3/9/14838088/donald-trump-fascism-europe-history-totalitarianism-post-truth

«Τα τάγματα θανάτου δρούσαν ταχύτατα, αιφνιδιάζοντας τον εβραϊκό πληθυσμό. Οι δολοφόνοι έμπαιναν στις πόλεις και τις κωμοπόλεις και συλλάμβαναν όλους τους Εβραίους: άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Συνέλαβαν επίσης πολλά ηγετικά στελέχη του κομμουνιστικού κόμματος και Ρομά (Τσιγγάνους). Ανάγκαζαν τα θύματά τους να παραδώσουν ό,τι πολύτιμα αντικείμενα είχαν και να βγάλουν τα ρούχα τους˙ αυτά τα έστελναν μετά στη Γερμανία ή τα μοίραζαν στους κατά τόπους συνεργούς τους. Στη συνέχεια τα μέλη των ταγμάτων θανάτου οδηγούσαν τα θύματα σε χωράφια, δάση και φαράγγια στα περίχωρα των κατακτημένων πόλεων και κωμοπόλεων. Εκεί τα εκτελούσαν με πυροβόλα όπλα ή σε φορτηγά-θαλάμους αερίων και έριχναν τις σορούς σε ομαδικούς τάφους» ... Από την Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια Ολοκαυτώματος 

Και να που έφτασε η ώρα να βιώσουν και οι Ηνωμένες Πολιτείες τα δικά τους Τάγματα Θανάτου. Και ο υπόλοιπος δυτικός κόσμος, εκεί που έβλεπε στο πρόσωπο του Πούτιν τον νέο Χίτλερ, να αντιληφθεί με επώδυνο τρόπο ότι ο νέος Χίτλερ είναι στην πραγματικότητα δίπλα τους και είναι ο κατ΄ όνομα σύμμαχός τους, ο παρανοϊκός Ντόναλντ Τραμπ

Χθες, 24 Ιανουαρίου, τα Τάγματα Θανάτου της ICE εκτέλεσαν εν ψυχρώ έναν δεύτερο Αμερικανό πολίτη, τον Alex Pretti στη Μινεάπολη. Ο Alex ήταν ένας 37χρονος νοσηλευτής και λίγο πριν την εκτέλεσή του προσπαθούσε να απελευθερώσει από τα χέρια της ICE μία γυναίκα

Το παρακάτω βίντεο δείχνει καθαρά πως πρόκειται για εκτέλεση ενός εξουδετερωμένου ανθρώπου από μια δεκάδα πάνοπλων μασκοφόρων της ICE. Ενώ ο Alex είναι ξαπλωμένος και ακινητοποιημένος, ένας από τους μασκοφόρους τον πυροβολεί πισώπλατα. Στη συνέχεια ακούγονται 10 πυροβολισμοί. Πρόκειται για κανονική εκτέλεση. Σαν κι αυτές που κάνουν οι Ισραηλινές IDF στα κατεχόμενα Παλαιστινιακά εδάφη. Δεν είναι καθόλου τυχαίο

https://www.threads.com/@momma_wears_dad_jeans/post/DT57wUSD_3X?xmt=AQF06ToIn0IZ2LtK1qYm6842ecH5XyMx-FWB8HtMfAH1HQ

Είναι ξεκάθαρο πως σκοπός των Ταγμάτων Θανάτου της ICE είναι να επιβάλλουν τον τρόμο, ώστε να εξουδετερώσουν κάθε προσπάθεια αντίστασης από αλληλέγγυους Αμερικανούς πολίτες που δεν ανέχονται να βλέπουν το εγκληματικό πογκρόμ που έχουν εξαπολύσει οι δολοφόνοι της ICE

Είναι ξεκάθαρο επίσης πως η αμερικανική ICE αποτελεί την ιστορική συνέχεια της Κου Κλουξ Κλαν, των Ταγμάτων Θανάτου των SS και των Ισραηλινών IDF 

Και δεν είναι καθόλου τυχαίο που οι εγχώριοι υποστηρικτές του Τραμπ είναι τα πολιτικά απολειφάδια της ακροδεξιάς, όπως η Λατινοπούλου, ο Βορίδης και ο Άδωνις

Η Όλγα Κεφαλογιάννη δεν είναι κάποια τυχαία. Ανήκει στη γνωστή οικογένεια Κεφαλογιάννη, μια από τις παλαιότερες οικογένειες του τόπου που ασχολούνται ακόμη με την πολιτική. Είναι επίσης κόρη της Ελένης Βαρδινογιάννη, της άλλης γνωστής και τρανής οικογενείας

Η Όλγα Κεφαλογιάννη λοιπόν δεν επιτρέπεται να χάσει. Ανήκει στις οικογένειες που έχουν μάθει να κερδίζουν. Με κάθε τρόπο.

Όταν λοιπόν, μετά το διαζύγιό της με το Μίνωα Μάτσα, το δικαστήριο αποφάσισε συνεπιμέλεια των παιδιών και από τους δύο γονείς, η Όλγα δεν θα μπορούσε να κάτσει με σταυρωμένα χέρια. Έτσι, για να μην περιμένει ως το Εφετείο, πέρασε, σε άσχετο νομοσχέδιο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, μία τροπολογία για  την συνεπιμέλεια τέκνων.

Σύμφωνα με αυτή την τροπολογία, εάν ο ένας γονέας διαφωνεί με την απόφαση του δικαστηρίου, μπορεί να ζητήσει να εκδικαστεί ξανά η υπόθεση σε α’ βαθμό σαν να μην έγινε ποτέ η πρώτη δίκη (!) χωρίς να αναμένει την εκδίκαση της έφεσης, ενώ τα δικαστήρια υποχρεώνονται να εξετάζουν κατά προτεραιότητα τέτοια αιτήματα

Αυτή η διάταξη υπερψηφίστηκε από τη Βουλή και η υπουργός Όλγα Κεφαλογιάννη ήταν η πρώτη που έσπευσε να κάνει χρήση της επίμαχης διάταξης, επιβεβαιώνοντας στην πράξη ότι ήταν μια φωτογραφική διάταξη που έγινε για την ίδια

Το γεγονός αυτό προκάλεσε την αντίδραση του Μίνωα Μάτσα, ο οποίος καταγγέλλει την ψήφιση και την εφαρμογή της τροπολογίας, από την πρώην σύζυγό του:

«Προκαλεί κλαυσίγελο και θα συζητηθεί οπωσδήποτε στη δημόσια σφαίρα, η καταπληκτική σύμπτωση, ότι, ελάχιστες μόλις ημέρες μετά την έκδοση της υπ’ αρ. 2226/2025 απόφασης από το Πρωτοδικείο Αθηνών, με την οποία διαπιστώθηκε η αδυναμία σας να διαχειριστείτε τον θυμό σας και διατάχθηκε η πλήρης συνεπιμέλεια με εναλλασσόμενη κατοικία των τέκνων μας, ψηφίσθηκε (στις 19.12.2025) το άρθρο 109 του. ν. 5264/2025, ο οποίος φέρει και τη δική σας υπογραφή, με το οποίο επιχειρείτε την ad hoc επανάκριση της υπόθεσης από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, ενώ μάλιστα εκκρεμεί η υπόθεση σε δεύτερο βαθμό από το εφετείο».

Η υπόθεση αυτή μας θυμίζει μία άλλη παρόμοια ιστορία από την εποχή της Χούντας, όταν ο Γεώργιος  Παπαδόπουλος, έφτιαξε νόμο για μία μόλις μέρα – αυτόν του αυτόματου διαζυγίου - προκειμένου να παντρευτεί την τότε παντρεμένη με αστυνομικό Δέσποινα Σερέτη και μετέπειτα Παπαδοπούλου.

Ο νόμος ψηφίστηκε, εκδόθηκε το δικό του διαζύγιο, όπως και της Δέσποινας και ο νόμος στη συνέχεια καταργήθηκε.

Όπως βλέπουμε, η Δημοκρατία - και η Χούντα – δεν έχουν αδιέξοδα. Τη βρίσκουνε την άκρη

από το Weather Analysis Greece

Όποιος έχει ταξιδέψει σε ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα του βορρά, θα διαπίστωσε μάλλον γρήγορα, το πώς η ρυμοτομία των πόλεων τους, “δένει” άρτια με το φυσικό περιαστικό περιβάλλον και την γεωμορφολογία της ευρύτερης περιοχής.

Δεκάδες δεκάδων ποτάμια μικρά ή μεγάλα, άλλα εποχιακά άλλα μόνιμα, διακλαδίζονται μέσα στον αστικό ιστό, ενώ σε πολλά σημεία τους, οι όχθες τους καλύπτονται από πυκνή βλάστηση ή ψηλές δενδροστοιχίες, όχι τυχαία, καθώς η παρόχθια βλάστηση, είναι η μοναδική που μπορεί να συγκρατήσει την ορμή του νερού.

Ακόμη και σε πόλεις χωρίς ποτάμια, θα συναντήσει κανείς δασικές εκτάσεις ή κομμάτια πρασίνου, να “εισβάλλουν” όμορφα, μελετημένα, μέσα στον αστικό ιστό με την μορφή πάρκων. Οι ευρωπαίοι, κατάλαβαν νωρίς, ήδη μετά τον δεύτερο παγκόσμιο, πως η ποιότητα ζωής των κατοίκων μιας μεγαλούπολης και η ασφάλειά τους, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αρμονία της πόλης με τα φυσικά στοιχεία που την περιβάλλουν.

Τίποτα από τα παραπάνω, δεν ισχύει στις ελληνικές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Η καταστροφή, ξεκίνησε από την μεταπολεμική Ελλάδα του 1950 με την “αντιπαροχή”, εντάθηκε στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης στα 70’s. Δεκαετίες στις οποίες κυριάρχησε η χωροταξική μανία των πολυκατοικιών, του τσιμέντου.

Πάρκα ισοπεδώθηκαν, ρεματιές μπαζώθηκαν άρον άρον, περιαστικά δάση αποψιλώθηκαν και την θέση τους πήρανε τα “εκλεκτά” προάστια στας εξοχάς - η ανάθεση έργων γινόταν με μηδενικές περιβαλλοντολογικές μελέτες. Στις δεκαετίες εκείνες, αλλά και αυτές που ακολούθησαν, οι πόλεις κατέγραψαν θεαματική και άναρχη εξάπλωση, καθώς πλήθος κόσμου εγκατέλειπε τα ορεινά χωριά και γέμιζε τις πόλεις.

Θα έπρεπε να φτάσουμε στα 00s, για να δούμε την νοοτροπία αυτή να προσπαθεί να αλλάξει, οπότε και για πρώτη φορά άρχισαν να γίνονται γνωστές οι έννοιες “επιπτώσεις στο περιβάλλον/μελέτη περιβάλλοντος”. Ήταν όμως ήδη αργά. Οι πόλεις είχαν ήδη διαμορφωθεί, οι επιπτώσεις, που τότε έμπαιναν κάτω από το χαλί, θα αναδύονταν τα επόμενα χρόνια, ακόμη εντονότερες εν μέσω κλιματικής αλλαγής.

Όλο το παραπάνω κείμενο, μπορείτε να το δείτε συμπυκνωμένο στην παρακάτω εικόνα, η οποία μας δείχνει ακριβώς αυτό: Το πώς η χωροταξική μανία του τσιμέντου, αγνόησε τις αρχαίες οδούς των ομβρίων υδάτων του βουνού, και εκεί που κάποτε υπήρχαν ρέματα, τώρα υπάρχουν σπίτια. Το νερό όμως δεν ξεχνάει τους δρόμους του, ούτε γνωρίζει από αντικειμενικές αξίες - και θα διασχίσει ξανά και ξανά μια περιοχή

Ό,τι έγινε στην Μάντρα πριν χρόνια, έγινε εχθές σε μικρότερη κλίμακα στην Γλυφάδα … και θα ξαναγίνει στο μέλλον, με ή χωρίς την κλιματική αλλαγή.

Έβρεξε χθες και για μια φορά ακόμη η Αθήνα –και ολόκληρη η Αττική – έζησαν εικόνες ανοχύρωτης και απροστάτευτης πόλης

Γράφει επ’ αυτού ο Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής πολεοδομίας και ιστορίας της πόλης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

«Ναι, αγαπητές και αγαπητοί, πάλι πλημμυρίσαμε. Πάλι υπερχείλισαν τα φραγμένα ρέματα, πάλι τα ποτάμια βγήκαν στους δρόμους, πάλι το αρχαίο έλος του Λεκανοπεδίου εμφανίστηκε στο Μοσχάτο, στο Φάληρο, στις Τζιτζιφιές.

Και η βροχή, αν, ο μη γένοιτο, ξεπεράσει τα 150 χιλιοστά στη λεκάνη του Κηφισού — όπως τείνει να συμβεί αυτή τη στιγμή στου Παπάγου, στο Χαλάνδρι ή όπως συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Μάνδρα— ξεχάστε τα ποτάμια: τα νερά θα φτάσουν στη θάλασσα  μέσα από τα σπίτια, από την Πειραιώς και τη Θησέως.

Φίλοι δημοσιογράφοι, αυτή τη φορά καλέστε τους αρμόδιους υπουργούς, όχι τους επιστήμονες που εδώ και χρόνια προειδοποιούν και περιγράφουν με ακρίβεια τι θα συμβεί. Ρωτήστε τους: τι έκαναν;

Ποιο πρόγραμμα πολιτικής προστασίας υλοποιήθηκε; Ποια κονδύλια διατέθηκαν; Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια έργα εγκιβωτισμού εγκαταλείφθηκαν; Ποια αυθαίρετα που φράζουν τη ροή κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν, ποιές αντιπλημμυρικές ζώνες; Πόσα εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής και στους δήμους για να ξεκινήσουν έργα;

Αυτό είναι πλέον το ερώτημα. Όχι τι θα πάθουμε — αυτό το ξέρουμε. Αλλά πώς δεν θα το πάθουμε»

Πολύ φοβάμαι πως ο Νίκος Μπελαβίλας απευθύνεται σε ώτα μη ακουόντων. Τον ακούει κανείς;

Εδώ πάντως, στη Ραφήνα, το Μεγάλο Ρέμα –που βρίσκεται σε φάση βίαιου εγκιβωτισμού - έφτασε χθες στα όριά του (ας σημειώσουμε πάντως εδώ, πως αυτοί που πλημμύρισαν ήταν οι δρόμοι της πόλης και όχι το Ρέμα)

Και ούτε το έργο εγκιβωτισμού φαίνεται να αποσύρεται, όπως προτείνει ο καθηγητής, ούτε τα αυθαίρετα που φράζουν τη ροή του ρέματος κατεδαφίζονται. Όσο για τις λεκάνες ανάσχεσης που ο καθηγητής του Μετσοβίου προτείνει να κατασκευαστούν, εδώ στη Ραφήνα, αυτό ακούγεται σαν ανέκδοτο, καθώς το έργο εγκιβωτισμού προβλέπει κατάργηση και της φυσικής αντιπλημμυρικής ζώνης της Πετρέζας

Το ποτάμι μετατρέπεται σιγά σιγά σε τσιμεντένιο οχετό που κατεβάζει νερό με τρομερή ταχύτητα και αυτό αποκαλείται αντιπλημμυρικό έργο

Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει ελπίδα σε αυτό τον τόπο. Γιατί δεν είναι μόνο οι πολιτικές και αυτοδιοικητικές ηγεσίες που επιδεικνύουν εγκληματική αδιαφορία - είναι και το σύνολο σχεδόν των πολιτών, που αντί να αντιμετωπίζουν τα ρέματα και τα ποτάμια σαν ευλογία, τα αντιμετωπίζουν σαν κατάρα

της Μαρίας Νάτση

Σε μια περίοδο όπου εμείς οι ενήλικες συχνά εγκλωβιζόμαστε στη σιωπή της αδράνειας, στην ασφάλεια της απόστασης ή στη συνήθεια του σχολιασμού, κάποια παιδιά έκαναν το αυτονόητο που εμείς έχουμε ξεχάσει.

Δεν στάθηκαν θεατές, δεν υπολόγισαν το κόστος, δεν αναζήτησαν δικαιολογίες. Όταν μια ανθρώπινη ζωή βρέθηκε σε κίνδυνο, επέλεξαν τη δράση. Και με την πράξη τους δεν έσωσαν μόνο έναν άνθρωπο, αλλά μας υπενθύμισαν —χωρίς λόγια— τι σημαίνει ευθύνη, ανθρωπιά και έμπρακτη αλληλεγγύη.

Αυτή η στάση ζωής αποτυπώθηκε έμπρακτα από μαθητές του ΓΕΛ Μαραθώνα, οι οποίοι, με ψυχραιμία και αυταπάρνηση, εισήλθαν σε φλεγόμενο κτίριο και έσωσαν ένα ηλικιωμένο ζευγάρι. Μετέφεραν στα χέρια τους τον κατάκοιτο σύζυγο και οδήγησαν με ασφάλεια έξω τη 90χρονη γυναίκα του, αποτρέποντας μια τραγωδία.

Σε μήνυμά τους, ο διευθυντής του ΓΕΛ Μαραθώνα Περικλής Καλατζής και ο σύλλογος Καθηγητών, εκφράζουν τον θαυμασμό και την υπερηφάνειά τους για τους μαθητές:

----------------------------------------

«Τη νεολαία σήμερα την χαρακτηρίζει η βία, η αδιαφορία για το τι γίνεται γύρω τους, δεν έχουνε αρχές, δεν νοιάζονται για τον συνάνθρωπο, λύνουν τις διαφορές τους με γροθιές και κλωτσιές, κλέβουν, …».

Αυτά δεν ακούμε σήμερα για τους εφήβους και τους νέους μας; Δε μαθαίνουμε για μαχαιρώματα και φόνους και συμμορίες ανηλίκων σε όλη την επικράτεια; Δεν μας απασχολεί όλο και περισσότερο η παραβατικότητα των ανηλίκων;

Στην περιοχή μας όμως, έχουμε κάποια παιδιά διαμάντια, κάποια που ξεχωρίζουν, που αποδεικνύουν ότι οι μαύρες ειδήσεις δεν αφορούν όλα τα νέα παιδιά, όπως αφήνει να διαφανεί η ειδησεογραφία.

Θέλουμε, λοιπόν, ο Διευθυντής και ο Σύλλογος Καθηγητών του ΓΕΛ Μαραθώνα να γνωστοποιήσουμε την ηρωική πράξη μαθητών του σχολείου μας, οι οποίοι έσωσαν έναν ηλικιωμένο και κατάκοιτο άνθρωπο από τη φωτιά που ξέσπασε στο σπίτι του.

Συγκεκριμένα, το Σάββατο, 10-01-2026, η παρέα των Σπ. Τσινάβου, Γ. Παπαδόπουλου, Β.Γκιάλπη, Γ.Δρούγκα-Καλαμάρα και Ορ. Αυλωνίτη, που βρισκόταν στην Ν.Μάκρη, στην περιοχή κάτω από τον Αγ. Κωνσταντίνο, έτοιμοι να πάνε να διασκεδάσουν, άκουσε μία γυναίκα, αλλοδαπή προφανώς, να φωνάζει αγγλικά “help!” από τον δεύτερο όροφο παρακείμενης οικίας, όπου η κουζίνα είχε πιάσει φωτιά και οι φλόγες έβγαιναν ήδη από το παράθυρο. Το ζεύγος των ηλικιωμένων ενοίκων, γυναίκα στα ενενήντα της και ο κατάκοιτος και με άνοια σύζυγος, αδυνατούσαν να αντιδράσουν από μόνοι τους.

Οι άνθρωποι που συγκεντρώθηκαν κάτω από το σπίτι κοιτούσαν παγωμένοι, αλλά τα παιδιά δεν δίστασαν, μπήκαν μέσα με γενναιότητα, έφτασαν μέχρι τον δεύτερο όροφο και ο Σ. Τσινάβος πήρε αγκαλιά τον ανήμπορο άνθρωπο και βοηθούμενος από τον Γ.Παπαδόπουλο, τον έβγαλαν έξω ασφαλή, κουβαλώντας τον στα χέρια.

Μετά έφυγαν διακριτικά από τον τόπο του γεγονότος και αν άλλοι, παρόντες στο συμβάν δεν ενημέρωναν για αυτό, ο ηρωισμός τους θα έμενε κρυμμένος στην αγνή ταπεινοφροσύνη τους.

Είμαστε συγκινημένοι και ευγνώμονες που αυτή η νεολαία υπάρχει εδώ. Που δεν αδιαφόρησε για τον συνάνθρωπο, που τρέξανε με αυτοθυσία μέσα στους καπνούς να σώσουν μια ζωή που κινδύνευε αντί να πάνε να διασκεδάσουν, που δεν προσπέρασαν το τι γινόταν γύρω τους, ενεργώντας ως άνθρωποι με αγάπη και σεβασμό στην αξία της ζωής με κίνδυνο της δικής τους.