της Μαρίας Νάτση

Η ποίηση είναι υπόθεση προσωπική. Τόσο για αυτόν που γράφει όσο και για αυτόν που διαβάζει.

Οι λέξεις, δουλεμένες, βασανισμένες, προσεκτικά διαλεγμένες, συμπυκνώνουν σαν απόσταγμα,  σκέψεις, νοήματα, εικόνες, συναισθήματα. Πασχίζουν να χωρέσουν την εφήμερη στιγμή μέσα στο άμετρο κάδρο της αιωνιότητας.

Όμως κάποιες φορές σκοντάφτεις σε μια ποίηση διαφορετική.

Ξεπροβάλλει σαν το ματωμένο φεγγάρι που κατάφερε να χωρέσει τον ατελή κύκλο του στις λιγοστές λωρίδες ουρανού που γλίτωσαν από την αχόρταγη πόλη.

Εμφανίζεται σαν τη βίαιη, ξαφνική ριπή του ανέμου που σβήνει το ίδιο γρήγορα όσο γεννήθηκε.

Ακούγεται σαν τον λυγμό που κρύβεται στο παιχνιδιάρικο γύρισμα ενός τραγουδιού αιώνων, και σου γεννά  μια ακατανίκητη επιθυμία να τρέξεις κοντά της, να την αγκαλιάσεις και να ψιθυρίσεις «όλα θα πάνε καλά».

Έτσι είναι η ποίηση της Αλήτις Τσαλαχούρη

«Αν όριζα τι είναι η ποίηση-

Αν όριζα τι είναι η ποίηση-Θα σταματούσα να τη βλέπω στη ζωή-

Θα σταματούσα να τη γράφω στο χαρτί-Απ’ τα παιδιά των πολυκατοικιών-Που πετάνε στους τοίχους σαν πουλιά-Μαζί με σύρματα-Κεραίες και περιστέρια-Μέχρι μια γυναίκα μοναχή-Που στον ακάλυπτο χορεύει με υψωμένα χέρια-Και η μορφή της ως τον ουρανό-Με το φουστάνι της να θροΐζει στο κενό-

Αν όριζα τι είναι η ποίηση-

Θα σταματούσα να τη βλέπω στη ζωή-Θα σταματούσα να τη γράφω στο χαρτί-

Από ένα μπαλόνι σκαλωμένο σε έναν κάδο-Σαν πιτσιλιά ζωγραφισμένη από παιδί-Μέχρι με αδέρφι ένα τσιγάρο-Σαν ενός πλοίου το φουγάρο-Σφυρίζει μέσα στο δωμάτιο-Μόλις κοντεύει σε νησί-

Αν όριζα τι είναι η ποίηση θα σταματούσα να δακρύζω στις ποιητικές ψυχές-Σαν τις διαβάζω και τις ακούω-Και φωνές ξυπνάνε μέσα στην καρδιά μου-Και λυγμοί-Και στις λακκούβες με βροχή-Καθρεφτισμένοι της Μητρόπολης πεζοί-

Αν όριζα τι είναι η ποίηση-Θα σταματούσα να τη βλέπω στη ζωή-Θα σταματούσα να τη γράφω στο χαρτί»

Πεζοποίηση γραμμένη σαν τηλεγράφημα  "δεν αποσκοπεί σε εντυπωσιασμούς-Δεν θολώνει τα νερά για να φαίνονται βαθιά".  Πλέει απαλλαγμένη από το έρμα, χωρίς σημεία στίξης ,κρατά μονάχα μια άγκυρα  να θυμίζει τη σύνδεσή της με την στεριά και την εκεί ζωή  - την παύλα.

"Αυτή μεταφέρει τη σιωπή -Τις παύσεις- Τους κραδασμούς-Και την ένταση της ποίησής μου-Υπάρχει δηλαδή-Μια εσωτερική στίξη-Που στον σύντομο-Κοφτό-τηλεγραφικό λόγο-Και με έναν κανόνα σχεδόν μουσικό-Μεταφέρει τις ιστορίες της ποίησής μου και τις κραυγές τους-"

λέει η ποιήτρια στην όμορφη συνέντευξη που έδωσε  στον Μιχάλη Κατσιγιάννη (https://ologramma.art/synenteyxi-tis-alitis-tsalachoyri-ston-michali-katsigiann)

"Δεν νιώθω τίποτα.

Μετά από χρόνια ερώτων τραγικών

Που οι χοροί τους στο χείλος πολυκατοικιών

Και τα ταξίδια τους σε πάρκα σκουπιδιών

Και πάντα η πτώση τους σαν πέταγμα πουλιών

Κι απέναντί τους κοινωνία χριστιανών

Δεν νιώθω τίποτα

Μετά από χρόνια ερώτων τραγικών

Όπου στη μάχη των μεγάλων εγωισμών

Φιλιά και σφαίρες στην πάλη των κορμιών

Σειρήνες πλάκωναν περιπολικών

Κι ύστερα η Σήμανση με συνοδεία αυτοπτών

Δεν νιώθω τίποτε

Μετά από χρόνια ερώτων τραγικών

Με αίμα χυμένο στις ώρες των αποχαιρετισμών-

Των αγγιγμάτων-

Των βλεμμάτων-

Των σιωπών-

Δεν νιώθω τίποτα

Ενός πολέμου είμαι στρατιώτης επιζών

Κατεστραμμένος στο έλεος των γιατρών

Σε νοσοκομείο βετεράνων των Στρατών

Που νοσηλεύονται για το βάθος των πληγών

Ότι δεν νιώθουν τίποτε

Ότι δεν νιώθουν τίποτε

Μετά από χρόνια ερώτων τραγικών."

"Τη λογοτεχνία- Την ποίηση- Τις θεωρώ στον κόσμο της ανθρωπότητας-

Όπου καλλιεργείται η απάθεια ως αρετή-Επαναστατική πράξη-

Είναι ένας τρόπος να διεκδικηθεί η ελευθερία του λόγου και της σκέψης-Να ειπωθούν όσα δεν ειπώνονται σε δικό τους χωροχρόνο και στο υποσυνείδητο-Να αμφισβητηθούν κάθε μορφής εξουσία και φασισμός-Να εκφραστεί η ομορφιά-Που δυστυχώς- όπως είπε ο Ντοστογιέφσκι- δεν θα σώσει τον κόσμο-Αλλά μπορεί να σώσει μια ανθρώπινη ψυχή-Που μπορεί να βλέπει την Ομορφιά-στον κόσμο των ανθρώπων-"

Πηγές: https://ologramma.art/synenteyxi-tis-alitis-tsalachoyri-ston-michali-katsigianni/

της Μαρίας Νάτση

Predator σημαίνει αρπακτικό ή θηρευτής. Ίσως η πρώτη σας σκέψη , και όχι άδικα, να πήγε στο λογισμικό παρακολούθησης κινητών, όμως ο όρος αυτός, δυστυχώς, αποτελεί πλέον μέρος  της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας και γεννήθηκε για να περιγράψει ένα κράτος "αρπακτικό".

“The predator state is not a weak state. It is a state that is strong for the wrong people” -Οικονομολόγος James K. Galbraith-

«Το αρπακτικό κράτος δεν είναι ένα αδύναμο κράτος. Είναι ένα κράτος που είναι ισχυρό, για τους λάθος ανθρώπους. Χρησιμοποιεί την εξουσία του για να αναδιανέμει το εισόδημα προς τα πάνω, συγκεντρώνοντας πλούτο και επιρροή στα χέρια λίγων.

Οι μηχανισμοί του κράτους απομακρύνονται από το δημόσιο συμφέρον και κατευθύνονται προς ιδιωτικό όφελος ενώ η ρύθμιση γίνεται εργαλείο όχι για τον έλεγχο των αγορών, αλλά για την προστασία αυτών που τις κυριαρχούν»

Το κύριο γρανάζι αυτής της καλολαδωμένης πολιτικής μηχανής είναι ο crony capitalism, δηλαδή ο καπιταλισμός των «ημετέρων» ή αν θέλουμε να είμαστε πιο ακριβείς στην μετάφραση, των «παλιόφιλων». Το κράτος κατανέμει πόρους, προνόμια και ευκαιρίες όχι με βάση το δημόσιο συμφέρον, αλλά προς όφελος συγκεκριμένων ομάδων.

Για να δώσουμε λίγα μόνο σχετικά παραδείγματα το  2024, 3 στις 4 συμβάσεις ήταν απευθείας αναθέσεις. Συνολικά  από το  2020 έως το 2025 έγιναν απευθείας  αναθέσεις αξίας 12,7 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια μια πρακτική που θα έπρεπε να είναι εξαίρεση, έχει πλέον  γίνει κανόνας. Το αποτέλεσμα είναι το 1% των εταιρειών να απορροφά περίπου το 50% των χρημάτων ενώ, παράλληλα,  μέσα σε λίγα χρόνια οι δαπάνες για συμβουλευτικές υπηρεσίες παρουσίασαν εκρηκτική αύξηση  έως και 80 φορές.

Το “αρπακτικό” κράτος δεν διαθέτει συγκεκριμένη ιδεολογική ταυτότητα. Πρόκειται για μια μορφή οργανωμένης εκμετάλλευσης της εξουσίας, όπου αλληλοεξαρτώμενα δίκτυα προσώπων σε ανώτατες θέσεις αξιοποιούν το κράτος προς ίδιον όφελος. Δεν θα προκαλούσε έκπληξη εάν στο προσεχές μέλλον η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επέλεγε να περιγράψει αυτή την άνευ  προηγουμένου σε έκταση και βάθος  διασπάθιση δημοσίου χρήματος, όχι απλά ως μεμονωμένο φαινόμενο διαφθοράς, αλλά λόγω της δομής και της διάρκειάς της,  ως  οργανωμένο έγκλημα.

Υπό αυτό το πρίσμα, υποθέσεις όπως αυτές που αφορούν τον ΟΠΕΚΕΠΕ ( και πιθανόν στο άμεσο μέλλον τελωνεία και ταμείο ανάκαμψης) δεν μπορούν να ιδωθούν ως μεμονωμένες παρεκκλίσεις, αλλά ενδεχομένως ως ενδείξεις ενός βαθύτερου τρόπου λειτουργίας που έχει τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις στο παρόν και το μέλλον της χώρας. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι ευρωπαϊκές έρευνες για ελληνικές υποθέσεις έχουν τριπλασιαστεί, αυξανόμενες από 53 ανοιχτές υποθέσεις το 2023 σε 175 μέχρι το τέλος του 2025.  Η εκτιμώμενη ζημία έχει εκτοξευθεί από τα 700 εκατομμύρια ευρώ  το 2023, στο  τρομακτικό ποσό των 2,68 δισεκατομμυρίων ευρώ  σήμερα  Κι αν θέλουμε να αναφερθούμε στα έως τώρα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ένα  ήταν ύψους  300 εκατ. ευρώ και το άλλο 415 εκατ. ευρώ και έπεται συνέχεια.  Ίσως το τραγικότερο στοιχείο της υπόθεσης με άμεσο και δυνητικά ανυπολόγιστο κόστος για την πρωτογενή παραγωγή και συνολικά για την κοινωνία, είναι ότι  εάν έως το τέλος Μαΐου δεν διασφαλιστεί αξιόπιστη καταγραφή του ζωικού κεφαλαίου,  η Ελλάδα θα εξαιρεθεί από τις επιδοτήσεις.

Το «αρπακτικό κράτος», όπως το περιγράφει ο James K. Galbraith, είναι το τέλειο εργαλείο δικτύων εξουσίας εντός και εκτός εθνικών συνόρων. Η δράση του δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της χώρας αλλά και την εξωτερική πολιτική η οποία παύει να είναι πραγματικά "εθνική". Λειτουργεί ως ενδιάμεσος διαχειριστής ισχύος, εξυπηρετώντας υπερεθνικά συμφέροντα και θέτοντας σε κίνδυνο ακόμα και την ασφάλεια της χώρας και των πολιτών της.

Η αποστολή 130 στρατιωτών  στη Σαουδική Αραβία, της οποίας το καθεστώς είναι πιο βάναυσο από αυτό του Ιράν, όχι για να διαφυλάξουν την εθνική ασφάλεια της Ελλάδας , αλλά για να προστατεύσουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, η αποστολή του 1/4 των πυραύλων patriot σε αεροπορική βάση στο Κατάρ στενού συμμάχου της Τουρκίας (- συμφωνία Turkey-Qatar Combined Joint Force Command- τις εγκαταστάσεις  επισκέφθηκε το 2026, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, δηλώνοντας ότι η βάση αυτή “υπογραμμίζει το βάθος της διμερούς στρατιωτικής σχέσης ") γεννούν τεράστια ερωτήματα. Όπως  αν δημιουργούνται ελλείμματα στην στρατιωτική ασφάλεια της χώρας μας, ποιό είναι το οικονομικό κόστος της στρατιωτικής αποστολής και εάν υπάρχει κάποιο πραγματικό όφελος για την χώρα και τους πολίτες.

 Ο δελφίνος Νίκος Δένδιας, που έχει συμπεριληφθεί στη λίστα των παρακολουθούμενων προσώπων, έχει προβεί σε δηλώσεις σχεδόν σοκαριστικές,  καθώς από τη μία θριαμβολογεί για την επιτυχή κατάρριψη ιρανικών πυραύλων δηλώνοντας κραυγαλέα την άμεση εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο -κάτι που καμία άλλη χώρα πλην των χωρών του Κόλπου δεν έχει κάνει- ενώ παράλληλα δηλώνει  ότι η Ευρώπη πρέπει να αρχίσει να συνηθίσει να βλέπει φέρετρα με σημαία.

Είναι σαφές ότι όσοι επιλέγουν έναν αχρείαστο για τη χώρα τους πόλεμο είναι επικίνδυνοι, και όσοι μιλούν με ευκολία για τον θάνατο άλλων είναι, τουλάχιστον, δειλοί και ανάξιοι να κατέχουν οποιοδήποτε αξίωμα.

Οι ανούσιες και άστοχες στρατιωτικές εμπλοκές  μεταφράζονται σε οικονομικές απώλειες, ενίοτε σε απώλεια εδαφικής ακεραιότητας και φυσικά σε ανθρώπινο πόνο κάτι που δεν ενδιαφέρει στο ελάχιστο ένα predator state.

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Paul Krugman, προειδοποίησε για την πιθανότητα  "oil shock", μιας βίαιης οικονομικής  πραγματικότητας που ενδέχεται σύντομα να μας χτυπήσει σαν τσουνάμι. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, οι επιπτώσεις αυτές συνήθως εμφανίζονται με χρονική υστέρηση στην Ευρώπη, καθώς η αγορά συνεχίζει για ένα διάστημα να λειτουργεί με αποθέματα και συμφωνίες που είχαν ήδη δρομολογηθεί πριν την κρίση. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι ο πόλεμος λήγει αύριο, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν  3 έως 5 χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως οι ζημιές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Η Ελλάδα φαίνεται να αντιμετωπίζει ένα διπλό πρόβλημα. Αν θέλουμε να του δώσουμε ένα όνομα που να το αποτυπώνει με σχετική ακρίβεια, θα μπορούσαμε να δανειστούμε  τον ιατρικό όρο «σύνδρομο διπλής σύνθλιψης», παραφράζοντάς το σε φαινόμενο διπλής σύνθλιψης. Να εξηγήσω ότι δεν πρόκειται για επίσημο όρο της πολιτικής επιστήμης αλλά για δική μας επινόηση προκειμένου να περιγράψουμε  μια διπλή πολιτικοοικονομική μέγγενη  με επιλογές που αφορούν την εσωτερική και την  εξωτερική πολιτική   από την οποία είναι σχεδόν αδύνατον η χώρα να βγει "ζωντανή".

Πρόκειται για μια εκτεταμένη, σχεδόν ανεξέλεγκτη  οικονομική αιμορραγία δημόσιων πόρων. Τα επόμενα χρόνια αυτό το αναιμικό, αδύναμο  κράτος  δεν  θα έχει τη δυνατότητα να στηρίξει κρίσιμους κοινωνικούς τομείς (υγεία, παιδεία,  πρωτογενή παραγωγή, υποδομές). Όμως ένα κράτος που χάνει την κοινωνική του ταυτότητα, δημιουργεί ανισότητες, έλλειμμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς, αποδυναμώνεται το αίσθημα συλλογικότητας και κοινής μοίρας και οδηγείται σε διάσπαση και κοινωνική οργή. Η κατάρρευση  είναι οικονομική, θεσμική ,κοινωνική με πιθανές απώλειες εθνικής κυριαρχίας. Λίγο πριν την κατάρρευση, όλοι όσοι μετέχουν σε αυτό το "αρπακτικό" κράτος δίνουν ευχαρίστως τη σκυτάλη στους επόμενους διαχειριστές του ιδίου ή διαφορετικού πολιτικού χρώματος που θα προβούν σε μια  ρομαντική , απέλπιδα, πολιτική προσπάθεια να σώσουν τη χώρα.

Φυσικά  η ημιθανής  Ελλάς θα χρεωθεί σε αυτούς που την κρατούν στα χέρια τους τη δεδομένη στιγμή. Παράλυτη, υπνωτισμένη μέσα στον συστημικό εφιάλτη της, θυμίζει τον πίνακα του Henry Fuseli "the nightmate" (ο εφιάλτης). Μια γυναικεία φιγούρα σε κατάσταση υπνικής παράλυσης ή εφιάλτη με έναν δαίμονα στο στήθος της και λίγο πιο πέρα ένα άλογο με άδεια μάτια και ανέκφραστο βλέμμα που θυμίζει σε κάποιο βαθμό τον "πολιτισμό της απάθειας" της κοινωνίας.

Τα θεσμικά βήματα μετάβασης από ένα θηρευτικό κράτος σε ένα υγιές κράτος δεν αποτελούν μυστικό, είναι απολύτως γνωστά και για αυτό είναι τόσο δύσκολο να απαντηθεί το ερώτημα αν αυτή η χώρα είναι θύμα ή μήπως τελικά είναι  θύτης του εαυτού της.

πηγές

https://www.jameskgalbraith.com/books/the-predator-state/

https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691136814/the-predator-state

https://www.britannica.com/topic/crony-capitalism

https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2017/09/what-is-crony-capitalism-basics.htm

https://www.worldbank.org/en/topic/competitiveness/brief/competition-policy

https://www.transparency.org/en/cpi

https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/1759193/vrochi-epesan-oi-apeytheias-anatheseis-sto-examino/

https://www.tanea.gr/print/2026/03/27/greece/to-vouno-crton-apeytheias-anatheseon/

https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/2059614/i-aktinografia-ton-dimosion-symvaseon-13-dis-eyro-ta-erga-oi-ypiresies-kai-oi-promitheies/

https://www.ekriti.gr/oikonomia/apeytheias-anatheseis-rekor-stin-exypiretisi-syggenon-kai-filon-me-dimosio-hrima

https://www.datajournalists.co.uk/2026/03/27/to-top-3-ypoyrgon-sto-mega-parti-ton-apeytheias-anatheseon/

της Μαρίας Νάτση

«Άνοιξε τα μάτια σου παιδί μου …»

Ήταν μια ιδιότυπη προτροπή που άκουγα συχνά από τη μητέρα μου και υποψιάζομαι πως κι εκείνη την είχε ακούσει πολλές φορές από τη δική της. Δεν ξέρω αν κι εσείς μεγαλώσατε με κάτι παρόμοιο, αλλά έχω την αίσθηση πως οι περισσότερες μανάδες έχουν έναν μοναδικό τρόπο να δίνουν στις κόρες τους συμβουλές που κουβαλούν μαζί τους μια δόση επίκρισης, ίσως και μια νότα προσβολής ή δυσπιστίας, αλλά στον πυρήνα τους κρύβουν βαθιά ανησυχία και μια τεράστια δόση αδιαπραγμάτευτης, μητρικής αγάπης.

Συνήθως, αυτή η φράση συνοδευόταν κι από μια δεύτερη, ακόμη πιο αινιγματική: «Να ξέρεις την αξία σου…». Και κάπου εκεί σταματούσε, μετέωρη, σαν να περίμενε από μένα να συμπληρώσω μόνη μου όλα όσα δε λέγονταν.

Κάποιες φορές, μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις ότι οι γονεϊκές συμβουλές είναι σαν ένα μαγικό χαλί σοφίας που δεν στρώνεται μόνο σε ένα μονοπάτι, αλλά διαστέλλεται όταν χρειαστεί για να καλύψει όλο το κακοτράχηλο πεδίο της ζωής.

Όμως, τα μάτια του καθενός βλέπουν συχνά μια διαφορετική αλήθεια. Η αλήθεια, όπως είπε ο Rumi  ήταν ένας καθρέφτης στα χέρια του Θεού. Έπεσε και διαλύθηκε σε κομμάτια. Όλοι πήραν από ένα κομμάτι, το κοίταξαν και πίστεψαν ότι κρατούν ολόκληρη την αλήθεια.

Σήμερα όμως δεν κοιτάζουμε την αλήθεια μόνο μέσα από το δικό μας θραύσμα. Είναι σαν να έχουμε μπει σε έναν κόσμο ψευδαισθήσεων, γεμάτο παραμορφωτικούς καθρέφτες. Και είναι τόσο πειστικοί, που αν δεν γνωρίζεις καλά τον εαυτό σου, ή αν μείνεις για καιρό μέσα σε αυτό το δωμάτιο,  στο τέλος  θα πιστέψεις  ότι είσαι  στενόμακρος σαν λωρίδα ή πυγμαίος και τετραγωνισμένος ή ότι το πάτωμα είναι ταβάνι και το ανάποδο.

Η πολιτική, που έχει καταντήσει συχνά τέχνη της εξαπάτησης, αξιοποιεί με μαεστρία κάθε αδυναμία αυτής της πολύπλοκης μηχανής που λέγεται εγκέφαλος. Μέσα από τη στρεβλωμένη εικόνα, το ψέμα, την επιμελή επανάληψη και την ενεργοποίηση του αντανακλαστικού της ανταμοιβής, επιχειρεί να επιβάλει μια μορφή σχεδόν συλλογικής ύπνωσης, μια κοινή, κατασκευασμένη πραγματικότητα.

Έτσι, παράλογα μηνύματα κατακλύζουν ξανά και ξανά τον εγκέφαλο. Ο πόλεμος βαφτίζεται αναγκαιότητα. Χώρες που δεν είχαν καμία επιθετική στάση απέναντί μας μεταμορφώνονται, σχεδόν εν μία νυκτί, σε εχθρούς. Η παραβίαση του διεθνούς δικαίου παρουσιάζεται ως κάτι ακίνδυνο, σχεδόν φυσιολογικό. Μια γενοκτονία, αναγνωρισμένη από διεθνείς οργανισμούς, αποσιωπάται ή διαστρεβλώνεται από επίσημα πολιτικά χείλη.

Η εισβολή στην πιο ιδιωτική σφαίρα της ζωής , η παρακολούθηση συνομιλιών, στιγμών, σωμάτων,  αρχίζει να μοιάζει ανεκτή. Η παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων ή ακόμη και κορυφαίων θεσμικών προσώπων υποβαθμίζεται σε μια λεπτομέρεια χωρίς ιδιαίτερη σημασία.

Η στρέβλωση ολοκληρώνεται μέσα από ψεύδη που επαναλαμβάνονται μεθοδικά, μέχρι να φθαρούν οι άμυνες της λογικής, γιατί η επανάληψη έχει δύναμη. Κι όταν το ίδιο μήνυμα επιστρέφει ξανά και ξανά, κάποια στιγμή παύεις να το αμφισβητείς.

Χρειάζεται πλέον επίμονη προσπάθεια και εξαντλητική προσήλωση  για να διακρίνεις το σωστό από το λάθος, το δίκαιο από το άδικο. Ο  Έλληνας όμως  έχει κάποια ιδιαίτερα ψεγάδια που τον δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο. Είναι μάλιστα γνώριμα στους πολιτικούς και τα  εκμεταλλεύονται ανάλογα.

Το ένα είναι το κομματικό αποτύπωμα που περνά από γενιά σε γενιά, σχεδόν σαν κληρονομική υποχρέωση καθώς η ψήφος γίνεται οικογενειακή ταυτότητα· κι αν παρεκκλίνεις, νιώθεις σαν να προδίδεις την οικογένειά σου.

Το άλλο είναι η παλιά, επίμονη συνήθεια της υποταγής. Θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε το " σύνδρομο του ραγιά" που ως σύνδρομο περικλείει πληθώρα χαρακτηριστικών. Εκτός από μια  στάση υποτέλειας και φόβου απέναντι στην εξουσία, όπου το άτομο αποφεύγει τη σύγκρουση και αναζητά έναν «προστάτη», έχουμε και την  παθητική αποδοχή της κατάστασης και την αίσθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει», κάτι που συνδέεται με τη "μαθημένη αδυναμία" ( Learned helplessness), δηλαδή την πεποίθηση πως ό,τι και να κάνει το άτομο, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Παράλληλα, εκδηλώνεται ως συμμόρφωση προς την ομάδα και εξάρτηση από μικρές ανταμοιβές ή προνόμια ( κοινωνική συμμόρφωση).

Αυτά τα ψεγάδια γεννούν ένα ανόητο μεν, επικίνδυνο δε ερώτημα :  «Ποιός άλλος μπορεί να κυβερνήσει; Βλέπεις κάποιον άλλον που να μπορεί;"

Ο πολιτικός το γνωρίζει καλά αυτό. Αν δεν ξέρεις εσύ την αξία σου, θα σου την ορίσει εκείνος. Θα σταθεί απέναντί σου ως η μοναδική  πολιτική λύση, θα διογκώσει τον εαυτό του και θα σου φωνάξει,  ότι μετά από αυτόν υπάρχει μόνο.... το χάος.

Κι όμως βάζω το χέρι μου στη φωτιά ότι οι περισσότεροι που διαβάζετε αυτές τις αράδες θα ήσασταν πιο άξιοι για τα ανώτερα πολιτικά αξιώματα από πολλούς που τα  κατέχουν. Σας διαβεβαιώνω ότι όλοι οι συνάδελφοι που γνωρίζω θα ήταν μετά βεβαιότητος πολύ περισσότερο επαρκείς ως υπουργοί υγείας από το υπάρχον υποκείμενο που κατέχει τη θέση.

Και όμως, μέσα  στα προεκλογικά πανηγύρια που ξεκινούν δειλά δειλά θα δούμε τους πιο θορυβώδεις, που ο σαματάς τους έχει αναλογική σχέση με την ανεπάρκεια και την ανικανότητα τους, μπροστά. Πίσω τους, όσους  πολίτες είναι ανίατα χτυπημένοι από το σύνδρομο του ραγιά και δίπλα τους κάθε λογής κοστούμι και ταγιέρ αντιδημάρχων και δημάρχων πρώην, νυν και υποψηφίων. Κάθε κοινωνική εκδήλωση μετατρέπεται σε πολιτική φιέστα.  Ένας γάμος, μια κηδεία, μια ομιλία για την υπέρταση, μια ομιλία για την ημέρα των γυναικών, μια  κοπή πίτας, μια κατάθεση στεφάνου όλα χρειάζονται αυτή την κωμική κουστωδία. Όσο πιο διεφθαρμένος ο πολιτικός τόσο μεγαλύτερη η κουστωδία  που σέρνει καθώς το πολιτικό του μέγεθος μετριέται από την ικανότητα να διασπείρει τη διαφθορά.

Και όλοι αυτοί δεν ντρέπονται αλλά περιχαρείς, περήφανοι ποζάρουν ανερυθρίαστα  σε φακούς δημοσιογραφικών μέσων.

Και μέσα σε αυτό τον θόρυβο γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διακρίνεις τους πιο μετριοπαθείς, τους πιο συνετούς, τους  δίκαιους, τους αξιοπρεπείς, τους πιο ανθρώπινους πολιτικούς. Και ακόμα πιο δύσκολο να φανταστείς τον εαυτό σου να πολιτεύεται.

Κι εδώ έρχεται να μπει στον μυαλό μας άλλη μια επικίνδυνη διαπίστωση: «Μα όλοι ίδιοι είναι»

Αυτό το «όλοι ίδιοι είναι» είναι ίσως η πιο ύπουλη παγίδα, γιατί τελικά ευνοεί τους χειρότερους. Η δημοκρατία, στην ουσία της, είναι επιλογή. Και η επιλογή προϋποθέτει διάκριση.

Σε κάθε πολιτικό χώρο, σε όλη την κομματική χρωματική παλέτα , υπάρχουν άνθρωποι που διαφέρουν. Δεν είναι πολλοί, αλλά υπάρχουν. Κι εμείς θα πρέπει να αφιερώσουμε χρόνο και ενέργεια για να τους ανακαλύψουμε.

Η αποχή δεν είναι άποψη, είναι παραίτηση.

Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να ξαναθυμηθούμε τη μητρική συμβουλή - όχι σαν προτροπή προσαρμογής, αλλά σαν απαίτηση αφύπνισης.

«Άνοιξε τα μάτια σου, παιδί μου, για να δεις εσύ και ο τόπος προκοπή "

Και φρόντισε πάντα  … «να ξέρεις την αξία σου».

της Μαρίας Νάτση

Σε όλη τη ιστορία της ζωής στη γη, τα είδη εξαφανίζονταν από φυσικές καταστροφές ή από την αργή εξελικτική δαρβινική διαδικασία. Ο άνθρωπος όμως είναι το πρώτο είδος που απέκτησε την ικανότητα να αφανίσει τον ίδιο του τον εαυτό. Για πρώτη φορά, η μοίρα ενός είδους, βρίσκεται στα χέρια του ίδιου του είδους.

Ο Homo sapiens κατάφερε να επικρατήσει ως μοναδικό ανθρώπινο είδος στη γη μετά από μια περίοδο συνύπαρξης περίπου 5.000 ετών με τον Homo Neanderthalensis (oι άνθρωποι εκτός Αφρικής εξακολουθούν να διατηρούν  ένα μικρό ποσοστό 1-2% DNA Neanderthal).  Ο τελευταίος, μυώδης, δυνατότερος, με συμπαγές σώμα, μεγαλύτερο εγκέφαλο και διαφορετικό τρόπο σκέψης είχε πιο άμεση και αισθητηριακή αντίληψη του κόσμου. Ο Homo Sapiens, πιο αδύναμος και  με μικρότερο εγκέφαλο, αλλά διαφορετικό τρόπο λειτουργίας του, απέκτησε σταδιακά αφαιρετική σκέψη, συμβολική γλώσσα και φαντασία.

Έτσι σταδιακά η βιολογική δύναμη ηττήθηκε από την πολιτιστική δύναμη και τη γνωστική επανάσταση.  40.000 χρόνια έχουν περάσει από τότε και πλέον φαίνεται να υπερισχύει  η τεχνολογική -όχι απλά δύναμη- αλλά παντοδυναμία. Οι ανθρωπολόγοι συχνά μας ξαφνιάζουν με τα ονόματα που επιλέγουν να δώσουν στις διάφορες γεωλογικές περιόδους προσπαθώντας όχι μόνο να τοποθετήσουν την εξέλιξη της ζωής και του ανθρώπου στο χρόνο, αλλά να δώσουν την  ταυτότητα της εκάστοτε περιόδου. Έτσι από το Πλειστόκαινο και το Ολόκαινο φτάσαμε στο Ανθρωπόκαινο δηλαδή στην εποχή του ανθρώπου. Για πρώτη φορά στην ιστορία της γης, ένα βιολογικό είδος απέκτησε ισχύ να μεταβάλει το κλίμα, τα  οικοσυστήματα, τη βιοποικιλότητα, τη χημεία της ατμόσφαιρας , τις ίδιες τις συνθήκες ζωής στον πλανήτη.

Ο Homo Sapiens απέκτησε τεχνολογική ισχύ η οποία είναι κατά πολύ μεγαλύτερη της εξελικτικής του ωριμότητας.

Ο οικονομολόγος Robin Hanson εισήγαγε την θεωρία του great filter (μεγάλου φίλτρου), δηλαδή ένα εξαιρετικά δύσκολο στάδιο που σχεδόν κανένας  πολιτισμός δεν καταφέρνει να περάσει γιατί καθώς αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη τεχνολογική δύναμη, φτάνει σε ένα σημείο που καταρρέει, καταστρέφοντας τον εαυτό του προτού καταφέρει να εξαπλωθεί στο διάστημα. Αυτή η θεωρία κάνει τους αισιόδοξους Homo Sapiens να αναρωτιούνται αν αυτό το ‘’φίλτρο’’ το έχουμε ήδη περάσει και τους απαισιόδοξους εάν βρίσκεται μπροστά μας, μαζί με την επικείμενη συντριβή.

Επειδή όμως με τις λέξεις -όπως είπε ο Πλάτωνας- αποκαλύπτουμε και συγκροτούμε την πραγματικότητα, ένας άλλος όρος πολιτικά και κοινωνιολογικά φορτισμένος έρχεται να συμπληρώσει την Εποχή του ανθρώπου-Αnthropocene …το Capitalocene. Κι αν με τον πρώτο όρο περιγράφουμε απλά τον κόσμο μας, ο δεύτερος μας βοηθάει να κατανοήσουμε τι τον διαμορφώνει και ποιος φέρει την ευθύνη.

Σε ποια βάση έχει αλήθεια  χτίσει τον πολιτισμό της εποχής του  Capitalocene  ο Homo Sapiens; Γιατί όσο πιο σαθρά τα θεμέλια ενός οικοδομήματος, τόσο μεγαλύτερη η πιθανότητα να καταρρεύσει . Όσο δε περισσότερο γιγαντώνεται αυτό το οικοδόμημα , αυτή η πιθανότητα γίνεται πλέον  βεβαιότητα. Κι αν σας ακούγομαι απαισιόδοξη,  θα σας πω ότι έχετε δίκιο .

Ο ιστορικός περιβάλλοντος Moore αναλύοντας την εποχή μας, τονίζει ότι βιώνουμε μία κρίση του καπιταλισμού και όχι κρίση του πλανήτη. Το πέρασμα στην αποικιοκρατία, έπειτα στη βιομηχανική επανάσταση και τέλος στην καπιταλιστική παγκοσμιοποιημένη οικονομία, οδηγεί στην υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, της εργατικής δύναμης αλλά και των οικοσυστημάτων. Ακόμα και οι δημοκρατικοί θεσμοί ακολουθούν  τους νόμους της εποχής Capitalocene. Τα πολιτικά κέντρα εξουσίας μετατοπίζονται  σε ολιγάριθμα οικονομικά κέντρα, ενώ η ζωή του Homo Sapiens είναι παραδομένη σε έναν φρενήρη καταναλωτικό ρυθμό ύλης και πληροφορίας. Ο Homo Sapiens ακολουθεί ηγέτες που έχουν τα χαρακτηριστικά αυτής της εποχής - ρηχούς, υπερφίαλους, άπληστους, αδίστακτους, ψυχικά διαταραγμένους, αποκομμένους από ο,τιδήποτε πνευματικό και εν τέλει επικίνδυνους. 

Το είδος μας, επιλέγει συνειδητά τον πόλεμο, την απληστία, την εκμετάλλευση, την ασέβεια στη φύση και σε όλα τα είδη του πλανήτη. Πλέον ο εγκέφαλός του μπορεί να εφευρίσκει πάμπολλες δικαιολογίες για αυτές τις επιλογές, ενώ ταυτόχρονα βαυκαλίζεται με θρησκείες ώστε να δημιουργήσει ένα επιτυχημένο ψευτοπροκάλυμμα λογικής και ηθικής.

Ο Homo Sapiens μετά από μια εντυπωσιακή πορεία 300.000 ετών έχει αποκτήσει  τεράστια τεχνολογική ισχύ χωρίς το αντίστοιχο ηθικό αντίβαρο, ανέτοιμος να ξεπεράσει το “μεγάλο φίλτρο” μόλις το συναντήσει.

Αυτό το οριακό σημείο, μου θυμίζει το τέλος της ταινίας Βουγόνια, του Γιώργου Λάνθιμου . Ο δημιουργός κοιτά θλιμμένος από ψηλά τον κόσμο και ακούγεται: το πείραμα απέτυχε. Τερματισμός πειράματος.

Είμαστε ένα πείραμα επιτυχημένο στο κατ’εικόνα και απόλυτα αποτυχημένο στο καθ’ομοίωσιν  και ίσως όσο πιο γρήγορα τερματιστούμε, τόσο καλύτερα θα είναι για τον πλανήτη. Κσι αν αυτά φαίνονται λιγάκι δύσκολα, ας ακούσουμε τον απλό λόγο του φύλαρχου των νησιών Τιαβέα του Ειρηνικού που μιλά για τον… Παπαλάνγκι (=σύγχρονος άνθρωπος).

«… όπου ο άνθρωπος χρειάζεται πολλά πράγματα, υπάρχει πολλή φτώχεια, γιατί έτσι δείχνει ότι του λείπουν τα πράγματα του Μεγάλου Πνεύματος. Ο Παπαλάνγκι είναι  φτωχός  γιατί εξουσιάζεται από τα πράγματα.

“Λάου” στη γλώσσα μας σημαίνει δικό μου αλλά και δικό σου, είναι σχεδόν το ίδιο πράγμα. Στη γλώσσα  όμως  του Παπαλάνγκι, δεν υπάρχει σχεδόν άλλη λέξη που να σημαίνει δύο πιο διαφορετικά πράγματα  από αυτό το “δικό μου” και το “δικό σου”. Και πρέπει να κάνει  νόμους και να έχει φύλακες για τα πολλά “δικά του” ώστε εκείνοι που έχουν λίγο ή καθόλου “δικό μου”  να μην παίρνουν τίποτα  από το δικό του “δικό μου” .

Οι περισσότεροι κατακλέβουν το Θεό χωρίς ντροπή. Δεν ξέρουν να κάνουν και διαφορετικά. Συχνά ούτε καν ξέρουν ότι κάνουν κάτι κακό, αφού όλοι συμπεριφέρονται έτσι, μη βρίσκοντας τίποτα κακό σ’ αυτό και μη νιώθοντας καμιά ντροπή. Αν σκεφτόταν σωστά, θα’πρεπε κι αυτός να ξέρει ότι δε μας ανήκει τίποτα από αυτά που δεν μπορούμε να τα κρατήσουμε. Ότι στην ουσία, τίποτα δεν μπορούμε να κρατήσουμε. Και τότε θα καταλάβαινε κι αυτός ότι ο Θεός έδωσε το μεγάλο του σπίτι, για να έχουν εκεί μέσα όλοι θέση και να το χαίρονται... Κι όμως είναι τόσοι που ψάχνουν μάταια για την μικρή γωνίτσα που έχει αφήσει ελεύθερη για αυτούς.

Ο Παπαλάνγκι σπάνια θυμάται το Θεό. Μόνο όταν τον χτυπήσει κάποια καταιγίδα ή όταν η φλόγα της ζωής του κινδυνεύει να σβήσει, θυμάται ότι υπάρχουν δυνάμεις που είναι υπεράνω του .

Ο Παπαλάνγκι ονομάζει τον εαυτό του χριστιανό. Να είσαι χριστιανός θα πει να έχεις αγάπη για το μεγάλο Θεό και για τα αδέρφια σου και κατόπιν για τον εαυτό σου. Η αγάπη αυτή, να κάνεις το καλό- πρέπει να είναι σαν το αίμα μέσα μας .

Όμως ο Παπαλάνγκι έχει τη λέξη Θεός και αγάπη στο στόμα του μόνο. Χτυπάει με τη γλώσσα του πάνω τους και κάνει πολύ θόρυβο με αυτές. Η καρδιά του όμως δεν προσκυνά το Θεό αλλά τα πράγματα και έχει περισσότερα είδωλα από όσα έχουμε εμείς.

Ο Παπαλάνγκι, έκανε το Θεό φτωχό»

της Μαρίας Νάτση

Ίσως ήρθε η ώρα να υπερασπιστούμε όχι την γη που κατέχουμε, αλλά τη γη που μας φιλοξενεί.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων που εορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου, αποφασίσαμε να κάνουμε μία διαδρομή δίπλα στο δικό μας ποτάμι, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας. Να διδαχτούμε από το παρελθόν και το παρόν του, να μιλήσουμε για πλημμύρες και αντιπλημμυρικά έργα  αλλά και να μεταφερθούμε στο δέλτα του Νίγηρα και τα δάση της βροχής στο Περού.

Έπειτα προσπαθούμε να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στην αθέατη πλευρά των μαζικών καταστροφών, χωρίς να ξεχνάμε πως τις μεγαλύτερες μαζικές καταστροφές τις προκαλεί ο πόλεμος.

Μέρος πρώτο: Follow the river - Ακολούθα το ποτάμι

Μέρος δεύτερο: Follow the money - Ακολούθα το χρήμα