της Μαρίας Νάτση

Predator σημαίνει αρπακτικό ή θηρευτής. Ίσως η πρώτη σας σκέψη , και όχι άδικα, να πήγε στο λογισμικό παρακολούθησης κινητών, όμως ο όρος αυτός, δυστυχώς, αποτελεί πλέον μέρος  της σύγχρονης πολιτικής οικονομίας και γεννήθηκε για να περιγράψει ένα κράτος "αρπακτικό".

“The predator state is not a weak state. It is a state that is strong for the wrong people” -Οικονομολόγος James K. Galbraith-

«Το αρπακτικό κράτος δεν είναι ένα αδύναμο κράτος. Είναι ένα κράτος που είναι ισχυρό, για τους λάθος ανθρώπους. Χρησιμοποιεί την εξουσία του για να αναδιανέμει το εισόδημα προς τα πάνω, συγκεντρώνοντας πλούτο και επιρροή στα χέρια λίγων.

Οι μηχανισμοί του κράτους απομακρύνονται από το δημόσιο συμφέρον και κατευθύνονται προς ιδιωτικό όφελος ενώ η ρύθμιση γίνεται εργαλείο όχι για τον έλεγχο των αγορών, αλλά για την προστασία αυτών που τις κυριαρχούν»

Το κύριο γρανάζι αυτής της καλολαδωμένης πολιτικής μηχανής είναι ο crony capitalism, δηλαδή ο καπιταλισμός των «ημετέρων» ή αν θέλουμε να είμαστε πιο ακριβείς στην μετάφραση, των «παλιόφιλων». Το κράτος κατανέμει πόρους, προνόμια και ευκαιρίες όχι με βάση το δημόσιο συμφέρον, αλλά προς όφελος συγκεκριμένων ομάδων.

Για να δώσουμε λίγα μόνο σχετικά παραδείγματα το  2024, 3 στις 4 συμβάσεις ήταν απευθείας αναθέσεις. Συνολικά  από το  2020 έως το 2025 έγιναν απευθείας  αναθέσεις αξίας 12,7 δισ. ευρώ. Με άλλα λόγια μια πρακτική που θα έπρεπε να είναι εξαίρεση, έχει πλέον  γίνει κανόνας. Το αποτέλεσμα είναι το 1% των εταιρειών να απορροφά περίπου το 50% των χρημάτων ενώ, παράλληλα,  μέσα σε λίγα χρόνια οι δαπάνες για συμβουλευτικές υπηρεσίες παρουσίασαν εκρηκτική αύξηση  έως και 80 φορές.

Το “αρπακτικό” κράτος δεν διαθέτει συγκεκριμένη ιδεολογική ταυτότητα. Πρόκειται για μια μορφή οργανωμένης εκμετάλλευσης της εξουσίας, όπου αλληλοεξαρτώμενα δίκτυα προσώπων σε ανώτατες θέσεις αξιοποιούν το κράτος προς ίδιον όφελος. Δεν θα προκαλούσε έκπληξη εάν στο προσεχές μέλλον η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία επέλεγε να περιγράψει αυτή την άνευ  προηγουμένου σε έκταση και βάθος  διασπάθιση δημοσίου χρήματος, όχι απλά ως μεμονωμένο φαινόμενο διαφθοράς, αλλά λόγω της δομής και της διάρκειάς της,  ως  οργανωμένο έγκλημα.

Υπό αυτό το πρίσμα, υποθέσεις όπως αυτές που αφορούν τον ΟΠΕΚΕΠΕ ( και πιθανόν στο άμεσο μέλλον τελωνεία και ταμείο ανάκαμψης) δεν μπορούν να ιδωθούν ως μεμονωμένες παρεκκλίσεις, αλλά ενδεχομένως ως ενδείξεις ενός βαθύτερου τρόπου λειτουργίας που έχει τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις στο παρόν και το μέλλον της χώρας. Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι ευρωπαϊκές έρευνες για ελληνικές υποθέσεις έχουν τριπλασιαστεί, αυξανόμενες από 53 ανοιχτές υποθέσεις το 2023 σε 175 μέχρι το τέλος του 2025.  Η εκτιμώμενη ζημία έχει εκτοξευθεί από τα 700 εκατομμύρια ευρώ  το 2023, στο  τρομακτικό ποσό των 2,68 δισεκατομμυρίων ευρώ  σήμερα  Κι αν θέλουμε να αναφερθούμε στα έως τώρα πρόστιμα που επιβλήθηκαν στην Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το ένα  ήταν ύψους  300 εκατ. ευρώ και το άλλο 415 εκατ. ευρώ και έπεται συνέχεια.  Ίσως το τραγικότερο στοιχείο της υπόθεσης με άμεσο και δυνητικά ανυπολόγιστο κόστος για την πρωτογενή παραγωγή και συνολικά για την κοινωνία, είναι ότι  εάν έως το τέλος Μαΐου δεν διασφαλιστεί αξιόπιστη καταγραφή του ζωικού κεφαλαίου,  η Ελλάδα θα εξαιρεθεί από τις επιδοτήσεις.

Το «αρπακτικό κράτος», όπως το περιγράφει ο James K. Galbraith, είναι το τέλειο εργαλείο δικτύων εξουσίας εντός και εκτός εθνικών συνόρων. Η δράση του δεν αφορά μόνο το εσωτερικό της χώρας αλλά και την εξωτερική πολιτική η οποία παύει να είναι πραγματικά "εθνική". Λειτουργεί ως ενδιάμεσος διαχειριστής ισχύος, εξυπηρετώντας υπερεθνικά συμφέροντα και θέτοντας σε κίνδυνο ακόμα και την ασφάλεια της χώρας και των πολιτών της.

Η αποστολή 130 στρατιωτών  στη Σαουδική Αραβία, της οποίας το καθεστώς είναι πιο βάναυσο από αυτό του Ιράν, όχι για να διαφυλάξουν την εθνική ασφάλεια της Ελλάδας , αλλά για να προστατεύσουν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, η αποστολή του 1/4 των πυραύλων patriot σε αεροπορική βάση στο Κατάρ στενού συμμάχου της Τουρκίας (- συμφωνία Turkey-Qatar Combined Joint Force Command- τις εγκαταστάσεις  επισκέφθηκε το 2026, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, δηλώνοντας ότι η βάση αυτή “υπογραμμίζει το βάθος της διμερούς στρατιωτικής σχέσης ") γεννούν τεράστια ερωτήματα. Όπως  αν δημιουργούνται ελλείμματα στην στρατιωτική ασφάλεια της χώρας μας, ποιό είναι το οικονομικό κόστος της στρατιωτικής αποστολής και εάν υπάρχει κάποιο πραγματικό όφελος για την χώρα και τους πολίτες.

 Ο δελφίνος Νίκος Δένδιας, που έχει συμπεριληφθεί στη λίστα των παρακολουθούμενων προσώπων, έχει προβεί σε δηλώσεις σχεδόν σοκαριστικές,  καθώς από τη μία θριαμβολογεί για την επιτυχή κατάρριψη ιρανικών πυραύλων δηλώνοντας κραυγαλέα την άμεση εμπλοκή της χώρας στον πόλεμο -κάτι που καμία άλλη χώρα πλην των χωρών του Κόλπου δεν έχει κάνει- ενώ παράλληλα δηλώνει  ότι η Ευρώπη πρέπει να αρχίσει να συνηθίσει να βλέπει φέρετρα με σημαία.

Είναι σαφές ότι όσοι επιλέγουν έναν αχρείαστο για τη χώρα τους πόλεμο είναι επικίνδυνοι, και όσοι μιλούν με ευκολία για τον θάνατο άλλων είναι, τουλάχιστον, δειλοί και ανάξιοι να κατέχουν οποιοδήποτε αξίωμα.

Οι ανούσιες και άστοχες στρατιωτικές εμπλοκές  μεταφράζονται σε οικονομικές απώλειες, ενίοτε σε απώλεια εδαφικής ακεραιότητας και φυσικά σε ανθρώπινο πόνο κάτι που δεν ενδιαφέρει στο ελάχιστο ένα predator state.

Ο νομπελίστας οικονομολόγος Paul Krugman, προειδοποίησε για την πιθανότητα  "oil shock", μιας βίαιης οικονομικής  πραγματικότητας που ενδέχεται σύντομα να μας χτυπήσει σαν τσουνάμι. Σύμφωνα με εκτιμήσεις ειδικών, οι επιπτώσεις αυτές συνήθως εμφανίζονται με χρονική υστέρηση στην Ευρώπη, καθώς η αγορά συνεχίζει για ένα διάστημα να λειτουργεί με αποθέματα και συμφωνίες που είχαν ήδη δρομολογηθεί πριν την κρίση. Ακόμη και αν υποθέσουμε ότι ο πόλεμος λήγει αύριο, εκτιμάται ότι θα χρειαστούν  3 έως 5 χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως οι ζημιές στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Η Ελλάδα φαίνεται να αντιμετωπίζει ένα διπλό πρόβλημα. Αν θέλουμε να του δώσουμε ένα όνομα που να το αποτυπώνει με σχετική ακρίβεια, θα μπορούσαμε να δανειστούμε  τον ιατρικό όρο «σύνδρομο διπλής σύνθλιψης», παραφράζοντάς το σε φαινόμενο διπλής σύνθλιψης. Να εξηγήσω ότι δεν πρόκειται για επίσημο όρο της πολιτικής επιστήμης αλλά για δική μας επινόηση προκειμένου να περιγράψουμε  μια διπλή πολιτικοοικονομική μέγγενη  με επιλογές που αφορούν την εσωτερική και την  εξωτερική πολιτική   από την οποία είναι σχεδόν αδύνατον η χώρα να βγει "ζωντανή".

Πρόκειται για μια εκτεταμένη, σχεδόν ανεξέλεγκτη  οικονομική αιμορραγία δημόσιων πόρων. Τα επόμενα χρόνια αυτό το αναιμικό, αδύναμο  κράτος  δεν  θα έχει τη δυνατότητα να στηρίξει κρίσιμους κοινωνικούς τομείς (υγεία, παιδεία,  πρωτογενή παραγωγή, υποδομές). Όμως ένα κράτος που χάνει την κοινωνική του ταυτότητα, δημιουργεί ανισότητες, έλλειμμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς, αποδυναμώνεται το αίσθημα συλλογικότητας και κοινής μοίρας και οδηγείται σε διάσπαση και κοινωνική οργή. Η κατάρρευση  είναι οικονομική, θεσμική ,κοινωνική με πιθανές απώλειες εθνικής κυριαρχίας. Λίγο πριν την κατάρρευση, όλοι όσοι μετέχουν σε αυτό το "αρπακτικό" κράτος δίνουν ευχαρίστως τη σκυτάλη στους επόμενους διαχειριστές του ιδίου ή διαφορετικού πολιτικού χρώματος που θα προβούν σε μια  ρομαντική , απέλπιδα, πολιτική προσπάθεια να σώσουν τη χώρα.

Φυσικά  η ημιθανής  Ελλάς θα χρεωθεί σε αυτούς που την κρατούν στα χέρια τους τη δεδομένη στιγμή. Παράλυτη, υπνωτισμένη μέσα στον συστημικό εφιάλτη της, θυμίζει τον πίνακα του Henry Fuseli "the nightmate" (ο εφιάλτης). Μια γυναικεία φιγούρα σε κατάσταση υπνικής παράλυσης ή εφιάλτη με έναν δαίμονα στο στήθος της και λίγο πιο πέρα ένα άλογο με άδεια μάτια και ανέκφραστο βλέμμα που θυμίζει σε κάποιο βαθμό τον "πολιτισμό της απάθειας" της κοινωνίας.

Τα θεσμικά βήματα μετάβασης από ένα θηρευτικό κράτος σε ένα υγιές κράτος δεν αποτελούν μυστικό, είναι απολύτως γνωστά και για αυτό είναι τόσο δύσκολο να απαντηθεί το ερώτημα αν αυτή η χώρα είναι θύμα ή μήπως τελικά είναι  θύτης του εαυτού της.

πηγές

https://www.jameskgalbraith.com/books/the-predator-state/

https://press.princeton.edu/books/paperback/9780691136814/the-predator-state

https://www.britannica.com/topic/crony-capitalism

https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2017/09/what-is-crony-capitalism-basics.htm

https://www.worldbank.org/en/topic/competitiveness/brief/competition-policy

https://www.transparency.org/en/cpi

https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/1759193/vrochi-epesan-oi-apeytheias-anatheseis-sto-examino/

https://www.tanea.gr/print/2026/03/27/greece/to-vouno-crton-apeytheias-anatheseon/

https://www.naftemporiki.gr/finance/economy/2059614/i-aktinografia-ton-dimosion-symvaseon-13-dis-eyro-ta-erga-oi-ypiresies-kai-oi-promitheies/

https://www.ekriti.gr/oikonomia/apeytheias-anatheseis-rekor-stin-exypiretisi-syggenon-kai-filon-me-dimosio-hrima

https://www.datajournalists.co.uk/2026/03/27/to-top-3-ypoyrgon-sto-mega-parti-ton-apeytheias-anatheseon/