της Μαρίας Νάτση

«Άνοιξε τα μάτια σου παιδί μου …»

Ήταν μια ιδιότυπη προτροπή που άκουγα συχνά από τη μητέρα μου και υποψιάζομαι πως κι εκείνη την είχε ακούσει πολλές φορές από τη δική της. Δεν ξέρω αν κι εσείς μεγαλώσατε με κάτι παρόμοιο, αλλά έχω την αίσθηση πως οι περισσότερες μανάδες έχουν έναν μοναδικό τρόπο να δίνουν στις κόρες τους συμβουλές που κουβαλούν μαζί τους μια δόση επίκρισης, ίσως και μια νότα προσβολής ή δυσπιστίας, αλλά στον πυρήνα τους κρύβουν βαθιά ανησυχία και μια τεράστια δόση αδιαπραγμάτευτης, μητρικής αγάπης.

Συνήθως, αυτή η φράση συνοδευόταν κι από μια δεύτερη, ακόμη πιο αινιγματική: «Να ξέρεις την αξία σου…». Και κάπου εκεί σταματούσε, μετέωρη, σαν να περίμενε από μένα να συμπληρώσω μόνη μου όλα όσα δε λέγονταν.

Κάποιες φορές, μεγαλώνοντας, καταλαβαίνεις ότι οι γονεϊκές συμβουλές είναι σαν ένα μαγικό χαλί σοφίας που δεν στρώνεται μόνο σε ένα μονοπάτι, αλλά διαστέλλεται όταν χρειαστεί για να καλύψει όλο το κακοτράχηλο πεδίο της ζωής.

Όμως, τα μάτια του καθενός βλέπουν συχνά μια διαφορετική αλήθεια. Η αλήθεια, όπως είπε ο Rumi  ήταν ένας καθρέφτης στα χέρια του Θεού. Έπεσε και διαλύθηκε σε κομμάτια. Όλοι πήραν από ένα κομμάτι, το κοίταξαν και πίστεψαν ότι κρατούν ολόκληρη την αλήθεια.

Σήμερα όμως δεν κοιτάζουμε την αλήθεια μόνο μέσα από το δικό μας θραύσμα. Είναι σαν να έχουμε μπει σε έναν κόσμο ψευδαισθήσεων, γεμάτο παραμορφωτικούς καθρέφτες. Και είναι τόσο πειστικοί, που αν δεν γνωρίζεις καλά τον εαυτό σου, ή αν μείνεις για καιρό μέσα σε αυτό το δωμάτιο,  στο τέλος  θα πιστέψεις  ότι είσαι  στενόμακρος σαν λωρίδα ή πυγμαίος και τετραγωνισμένος ή ότι το πάτωμα είναι ταβάνι και το ανάποδο.

Η πολιτική, που έχει καταντήσει συχνά τέχνη της εξαπάτησης, αξιοποιεί με μαεστρία κάθε αδυναμία αυτής της πολύπλοκης μηχανής που λέγεται εγκέφαλος. Μέσα από τη στρεβλωμένη εικόνα, το ψέμα, την επιμελή επανάληψη και την ενεργοποίηση του αντανακλαστικού της ανταμοιβής, επιχειρεί να επιβάλει μια μορφή σχεδόν συλλογικής ύπνωσης, μια κοινή, κατασκευασμένη πραγματικότητα.

Έτσι, παράλογα μηνύματα κατακλύζουν ξανά και ξανά τον εγκέφαλο. Ο πόλεμος βαφτίζεται αναγκαιότητα. Χώρες που δεν είχαν καμία επιθετική στάση απέναντί μας μεταμορφώνονται, σχεδόν εν μία νυκτί, σε εχθρούς. Η παραβίαση του διεθνούς δικαίου παρουσιάζεται ως κάτι ακίνδυνο, σχεδόν φυσιολογικό. Μια γενοκτονία, αναγνωρισμένη από διεθνείς οργανισμούς, αποσιωπάται ή διαστρεβλώνεται από επίσημα πολιτικά χείλη.

Η εισβολή στην πιο ιδιωτική σφαίρα της ζωής , η παρακολούθηση συνομιλιών, στιγμών, σωμάτων,  αρχίζει να μοιάζει ανεκτή. Η παρακολούθηση πολιτικών αντιπάλων ή ακόμη και κορυφαίων θεσμικών προσώπων υποβαθμίζεται σε μια λεπτομέρεια χωρίς ιδιαίτερη σημασία.

Η στρέβλωση ολοκληρώνεται μέσα από ψεύδη που επαναλαμβάνονται μεθοδικά, μέχρι να φθαρούν οι άμυνες της λογικής, γιατί η επανάληψη έχει δύναμη. Κι όταν το ίδιο μήνυμα επιστρέφει ξανά και ξανά, κάποια στιγμή παύεις να το αμφισβητείς.

Χρειάζεται πλέον επίμονη προσπάθεια και εξαντλητική προσήλωση  για να διακρίνεις το σωστό από το λάθος, το δίκαιο από το άδικο. Ο  Έλληνας όμως  έχει κάποια ιδιαίτερα ψεγάδια που τον δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο. Είναι μάλιστα γνώριμα στους πολιτικούς και τα  εκμεταλλεύονται ανάλογα.

Το ένα είναι το κομματικό αποτύπωμα που περνά από γενιά σε γενιά, σχεδόν σαν κληρονομική υποχρέωση καθώς η ψήφος γίνεται οικογενειακή ταυτότητα· κι αν παρεκκλίνεις, νιώθεις σαν να προδίδεις την οικογένειά σου.

Το άλλο είναι η παλιά, επίμονη συνήθεια της υποταγής. Θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε το " σύνδρομο του ραγιά" που ως σύνδρομο περικλείει πληθώρα χαρακτηριστικών. Εκτός από μια  στάση υποτέλειας και φόβου απέναντι στην εξουσία, όπου το άτομο αποφεύγει τη σύγκρουση και αναζητά έναν «προστάτη», έχουμε και την  παθητική αποδοχή της κατάστασης και την αίσθηση ότι «τίποτα δεν αλλάζει», κάτι που συνδέεται με τη "μαθημένη αδυναμία" ( Learned helplessness), δηλαδή την πεποίθηση πως ό,τι και να κάνει το άτομο, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Παράλληλα, εκδηλώνεται ως συμμόρφωση προς την ομάδα και εξάρτηση από μικρές ανταμοιβές ή προνόμια ( κοινωνική συμμόρφωση).

Αυτά τα ψεγάδια γεννούν ένα ανόητο μεν, επικίνδυνο δε ερώτημα :  «Ποιός άλλος μπορεί να κυβερνήσει; Βλέπεις κάποιον άλλον που να μπορεί;"

Ο πολιτικός το γνωρίζει καλά αυτό. Αν δεν ξέρεις εσύ την αξία σου, θα σου την ορίσει εκείνος. Θα σταθεί απέναντί σου ως η μοναδική  πολιτική λύση, θα διογκώσει τον εαυτό του και θα σου φωνάξει,  ότι μετά από αυτόν υπάρχει μόνο.... το χάος.

Κι όμως βάζω το χέρι μου στη φωτιά ότι οι περισσότεροι που διαβάζετε αυτές τις αράδες θα ήσασταν πιο άξιοι για τα ανώτερα πολιτικά αξιώματα από πολλούς που τα  κατέχουν. Σας διαβεβαιώνω ότι όλοι οι συνάδελφοι που γνωρίζω θα ήταν μετά βεβαιότητος πολύ περισσότερο επαρκείς ως υπουργοί υγείας από το υπάρχον υποκείμενο που κατέχει τη θέση.

Και όμως, μέσα  στα προεκλογικά πανηγύρια που ξεκινούν δειλά δειλά θα δούμε τους πιο θορυβώδεις, που ο σαματάς τους έχει αναλογική σχέση με την ανεπάρκεια και την ανικανότητα τους, μπροστά. Πίσω τους, όσους  πολίτες είναι ανίατα χτυπημένοι από το σύνδρομο του ραγιά και δίπλα τους κάθε λογής κοστούμι και ταγιέρ αντιδημάρχων και δημάρχων πρώην, νυν και υποψηφίων. Κάθε κοινωνική εκδήλωση μετατρέπεται σε πολιτική φιέστα.  Ένας γάμος, μια κηδεία, μια ομιλία για την υπέρταση, μια ομιλία για την ημέρα των γυναικών, μια  κοπή πίτας, μια κατάθεση στεφάνου όλα χρειάζονται αυτή την κωμική κουστωδία. Όσο πιο διεφθαρμένος ο πολιτικός τόσο μεγαλύτερη η κουστωδία  που σέρνει καθώς το πολιτικό του μέγεθος μετριέται από την ικανότητα να διασπείρει τη διαφθορά.

Και όλοι αυτοί δεν ντρέπονται αλλά περιχαρείς, περήφανοι ποζάρουν ανερυθρίαστα  σε φακούς δημοσιογραφικών μέσων.

Και μέσα σε αυτό τον θόρυβο γίνεται όλο και πιο δύσκολο να διακρίνεις τους πιο μετριοπαθείς, τους πιο συνετούς, τους  δίκαιους, τους αξιοπρεπείς, τους πιο ανθρώπινους πολιτικούς. Και ακόμα πιο δύσκολο να φανταστείς τον εαυτό σου να πολιτεύεται.

Κι εδώ έρχεται να μπει στον μυαλό μας άλλη μια επικίνδυνη διαπίστωση: «Μα όλοι ίδιοι είναι»

Αυτό το «όλοι ίδιοι είναι» είναι ίσως η πιο ύπουλη παγίδα, γιατί τελικά ευνοεί τους χειρότερους. Η δημοκρατία, στην ουσία της, είναι επιλογή. Και η επιλογή προϋποθέτει διάκριση.

Σε κάθε πολιτικό χώρο, σε όλη την κομματική χρωματική παλέτα , υπάρχουν άνθρωποι που διαφέρουν. Δεν είναι πολλοί, αλλά υπάρχουν. Κι εμείς θα πρέπει να αφιερώσουμε χρόνο και ενέργεια για να τους ανακαλύψουμε.

Η αποχή δεν είναι άποψη, είναι παραίτηση.

Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να ξαναθυμηθούμε τη μητρική συμβουλή - όχι σαν προτροπή προσαρμογής, αλλά σαν απαίτηση αφύπνισης.

«Άνοιξε τα μάτια σου, παιδί μου, για να δεις εσύ και ο τόπος προκοπή "

Και φρόντισε πάντα  … «να ξέρεις την αξία σου».