της Μαρίας Νάτση

Η δημοκρατία δεν πέφτει πάντα με πραξικοπήματα. Συχνά αδειάζει από μέσα, κρατώντας τους τύπους και χάνοντας την ουσία της.

Δακρυγόνα ρίχνονται σε βρέφη, ένοπλοι εισβάλλουν σε σπίτια και αρπάζουν εφήβους από τα κρεβάτια τους, σέρνουν αιμόφυρτους  ανθρώπους στο δρόμο, κεφάλια στοχοποιούνται, σώματα πυροβολούνται, και η κρατική βία γίνεται πια ... νόμιμη διαδικασία.

Επιζώντες του ολοκαυτώματος, τυφλοί, υπερήλικες, νέοι, άνθρωποι σε αμαξίδια συλλαμβάνονται επειδή κρατούν ένα χαρτί διαμαρτυρίας για τη γενοκτονία στην Παλαιστίνη. Τηλεφωνικές συνομιλίες καταγράφονται, ευθύνες χάνονται σε επιτροπές, τραγωδίες βαφτίζονται «αστοχίες».

Η δικαιοσύνη καθυστερεί μέχρι να κουραστεί η κοινωνία, η μνήμη ενοχλεί και η ιστορία πρέπει να πειθαρχήσει.

Δεν πρόκειται για παρεκκλίσεις. Πρόκειται για επικίνδυνη μετατόπιση του ίδιου του ορίου της δημοκρατίας.

Το αδιανόητο γίνεται ανεκτό και το ανεκτό γίνεται κανονικότητα. Και μέσα σε αυτή την φρικτή κανονικότητα αναρριχώνται οι χειρότεροι - ηλίθιοι, επικίνδυνοι, άπληστοι, παρανοϊκοί, ελεγχόμενοι, εξαγορασμένοι, παρακολουθούμενοι  και παρακολουθούντες. Άνθρωποι χωρίς παιδεία δημοκρατίας και εξουσίας, αλλά με πλήρη πρόσβαση σε αυτήν.

Η άλωση της δημοκρατίας γίνεται εκ των έσω. Όχι με εχθρούς, αλλά με ανίκανους και αδίστακτους που δεν συναντούν θεσμικά όρια.

Οι πολίτες στέκουν  μουδιασμένοι, χωρίς εργαλεία, χωρίς φωνή, χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης. Η σύγχρονη δημοκρατία περιορίζει τον πολίτη σχεδόν αποκλειστικά σε ένα χαρτί στην κάλπη κάθε λίγα χρόνια. Στο ενδιάμεσο, καλείται να σιωπά — ακόμη κι όταν παρακολουθείται, εξαπατάται ή κυβερνάται από επικίνδυνους ανθρώπους.

Τα "όστρακα" της αρχαίας δημοκρατίας —η δυνατότητα της κοινωνίας να απομακρύνει όσους απειλούν την Πολιτεία— έχουν θαφτεί στην άμμο της αντιπροσώπευσης και η λαϊκή κυριαρχία  από πράξη έγινε σύνθημα.

Κι όμως, τα μέσα υπάρχουν. Η άμεση δημοκρατία δεν είναι ουτοπία. Είναι θεσμική αναγκαιότητα.

Μπορούν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις και οι μηχανισμοί  για διαρκή συμμετοχή, λαϊκή πρωτοβουλία, δεσμευτικά δημοψηφίσματα, ανάκληση αιρετών και ουσιαστικό κοινωνικό έλεγχο κρίσιμων αποφάσεων.

Όχι για να αντικατασταθεί η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αλλά για να ενισχυθεί και να συγκρατείται όταν εκτρέπεται.

Η πλειοψηφία θα πρέπει να μπορεί ειρηνικά και δημοκρατικά να απομακρύνει τον επικίνδυνο πολιτικό, να ανατρέπει αποφάσεις που παραβιάζουν το δημόσιο συμφέρον και να βάζει φρένο στην πολιτική παράνοια, πριν αυτή γίνει κανονικότητα.

Αν η δημοκρατία δεν αποκτήσει μηχανισμούς αυτοπροστασίας, δεν θα καταλυθεί θεαματικά. Θα λεηλατηθεί σιωπηλά, μέχρι να μη μείνει τίποτε άλλο, παρά μονάχα  το όνομά της.