του Πάρι Λαυτσή, μέλους της ελληνικής αποστολής στο Global Sumud Flotilla

 

Τη δεκαετία του '30, στη ναζιστική Γερμανία, ο Χίτλερ ίδρυσε μια κρατική οργάνωση με το όνομα «Kraft durch Freude», που πάει να πει «Ισχύς μέσω της Χαράς». Αυτή η οργάνωση, ανάμεσα σε άλλα, ναυπήγησε μεγάλα, πολυτελή κρουαζιερόπλοια στα οποία έκαναν τις διακοπές τους υποστηρικτές του Γ' Ράιχ και Ναζί αξιωματούχοι σε διάφορα ευρωπαϊκά λιμάνια, μεταμφιεσμένοι σε απλούς «τουρίστες».

Ήθελαν με αυτόν τον τρόπο να δείξουν ένα «ανθρώπινο» πρόσωπο προς τα έξω, την ίδια ακριβώς ώρα που στο εσωτερικό της Γερμανίας προετοίμαζαν το μεγάλο μακελειό του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, και έχτιζαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, στα οποία αργότερα θα εξοντώνονταν εκατομμύρια Εβραίοι, κομμουνιστές, ομοφυλόφιλοι και Ρομά.

 

φωτό: huffingtonpost

 

Θα πει κανείς: Τι σχέση έχουν οι ναζιστικές κρουαζιέρες του μεσοπολέμου με το σήμερα;

Έχουν, γιατί σήμερα το κρουαζιερόπλοιο Crown Iris επιχειρεί ακριβώς το ίδιο πράγμα: να γίνει το τουριστικό πλυντήριο του Ισραηλινού καθεστώτος απαρτχάιντ, κατοχής και γενοκτονίας. Επιχειρεί να ξεπλύνει το αίμα των χιλιάδων νεκρών παιδιών της Γάζας πίσω από τη μάσκα του «τουρισμού».

Κι αν τη δεκαετία του '30 οι λαοί της Ευρώπης μπορούσαν να πουν ότι δεν γνώριζαν ακόμα την αλήθεια για να κινητοποιηθούν απέναντι στην παρουσία των Ναζί στα λιμάνια τους, σήμερα κανείς δεν δικαιούται να λέει ότι δεν ξέρει.

Γι' αυτό αύριο όλα τα μάτια θα είναι στραμμένα στη Σύρο. Εκεί που πέρσι γεννήθηκε ένα κύμα αντίστασης και αλληλεγγύης που απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα. Στο λιμάνι που οι κάτοικοί του φώναξαν πρώτοι «όχι στη συνενοχή» και έδειξαν ότι οι κοινωνίες μπορούν να υψώνουν το ανάστημά τους στον «τουρισμό της γενοκτονίας». Εκεί από όπου απέπλευσαν δύο φορές τον τελευταίο χρόνο τα ελληνικά σκάφη του στόλου της αλληλεγγύης για να συνδέσουν τις τοπικές κοινωνίες με τον αγώνα ενός λαού που παλεύει για ζωή και ελευθερία.

Εκεί αύριο να ακουστεί καθαρά για άλλη μια φορά:

Η χώρα μας δεν θα γίνει, ούτε αυτό το καλοκαίρι, τόπος αναψυχής και ασφαλές καταφύγιο για τους εγκληματίες πολέμου του IDF, τους σιωνιστές εποίκους και τους υποστηρικτές της γενοκτονίας.

Λευτεριά στην Παλαιστίνη!

ΥΓ: Με το ξέσπασμα του πολέμου το '39, τα ναζιστικά κρουαζιερόπλοια εντάχθηκαν στο Γερμανικό πολεμικό ναυτικό, λειτουργώντας κυρίως ως πλωτά νοσοκομεία. Και επειδή η ιστορία επαναλαμβάνεται (ως φάρσα ή ως τραγωδία, εσείς διαλέγετε στην προκειμένη), η ναυαρχίδα αυτού του στόλου, το «Wilhelm Gustloff», κατά την επιχείρηση εκκένωσης της Βαλτικής μπροστά στην προέλαση του Κόκκινου Στρατού το '45, τορπιλίστηκε από το σοβιετικό υποβρύχιο S-13, παίρνοντας μαζί της στον πάτο της θάλασσας το «όραμα» του Γ' Ράιχ.

 

από το Παρατηρητήριο Πειραϊκής

 

Η Αστική Θερμική Νησίδα στον Πειραιά έχει ένα ιδιαίτερο, μοναδικό χαρακτηριστικό που δεν συναντάμε σε άλλες πόλεις: το ίδιο το λιμάνι λειτουργεί ως θερμικός κινητήρας. Το καλοκαίρι, η πόλη δεν υποφέρει μόνο από το τσιμέντο των δρόμων της, αλλά και από την έντονη παρουσία των πλοίων –και κυρίως των κρουαζιερόπλοιων– που ελλιμενίζονται συνεχώς.

Αυτά τα μεγαθήρια επιβαρύνουν το μικροκλίμα του Πειραιά με τρεις τρόπους:

Πρώτον, μέσω της Εκπομπής Θερμότητας 24/7, δηλαδή 24 ώρες καθημερινά καθώς οι γιγάντιες μηχανές τους δεν σβήνουν ποτέ, αλλά λειτουργούν ασταμάτητα για να ηλεκτροδοτούν ολόκληρες πλωτές πολιτείες, εκλύοντας τεράστια θερμικά φορτία απευθείας στην ατμόσφαιρά μας.

Δεύτερον, λόγω του «Εφέ του Καθρέφτη» (Albedo Effect), καθώς οι απέραντες επιφάνειες από μέταλλο και γυαλί ανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία με τεράστια ένταση, στέλνοντάς την πίσω στον αστικό ιστό αντί να την απορροφά η θάλασσα.

Τρίτον, μέσω της Φραγής της Θαλάσσιας Αύρας, αφού με ύψος που ξεπερνά τους 15 ορόφους, τα πλοία αυτά δημιουργούν ένα τεχνητό τείχος κατά μήκος του λιμανιού που μπλοκάρει τη σωτήρια θαλάσσια αύρα, εμποδίζοντας τις γειτονιές του Πειραιά να δροσιστούν, ακόμα και κατά τη διάρκεια της νύχτας.

Όπως αποτυπώνεται καθαρά και στο διάγραμμα η κατάσταση επιβαρύνεται δραματικά από τις εκπομπές Οξειδίου του Αζώτου (NOx). Τα οξείδια του αζώτου, που απελευθερώνονται σε τεράστιες ποσότητες επί 24ώρου βάσεως από τις καύσεις των πλοίων, δεν αποτελούν απλώς μια σοβαρή πηγή αέριας ρύπανσης, αλλά αντιδρούν στην ατμόσφαιρα και συμβάλλουν στη δημιουργία δευτερογενών ρύπων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να εγκλωβίζεται ακόμη περισσότερη θερμότητα πάνω από την πόλη, εκτινάσσοντας τις θερμοκρασίες σε ακραία επίπεδα.

Ο Πειραιάς χρειάζεται επειγόντως ένα συνολικό σχέδιο αποτσιμεντοποίησης (Depaving) και πράσινων υποδομών. Η επιστροφή του χώματος και της βλάστησης στις γειτονιές είναι η μόνη λύση για να λειτουργήσει το έδαφος ως φυσικό κλιματιστικό και να πάρει ανάσα η πόλη απέναντι σε αυτή τη μοναδική θερμική πίεση.

 

 

Προχθές είχαμε άλλη μία έμπρακτη απόδειξη πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη θεωρεί τη χώρα φέουδό της και τους αρχαιολογικούς της χώρους μαγαζάκια για πλούσιους και για κολλητούς

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η Αμαλία Κωστοπούλου είναι μια νέα κοπέλα που αποφάσισε μετά το γάμο της να διοργανώσει μια γιορτή - όπως πολλοί    Έλληνες συνηθίζουν. Μόνο που αυτή το έκανε λίγο διαφορετικά

Για να προσανατολιστούμε καλύτερα όμως στο χώρο, είναι χρήσιμο να κάνουμε τις απαραίτητες συστάσεις.

Η Αμαλία Κωστοπούλου λοιπόν, είναι κόρη του Πέτρου Κωστόπουλου και της Τζένης Μπαλατσινού.

Ο Πέτρος Κωστόπουλος, όπως διαβάζουμε από το βιογραφικό του στη Wikipedia,  είναι πρώην επιχειρηματίας, πρώην εκδότης, πρώην τηλεοπτικό πρόσωπο, πρώην ραδιοφωνικό πρόσωπο και , αφού  έριξε τη δική του επιχείρηση στα βράχια αφήνοντας απλήρωτους τους εργαζόμενούς του, είναι πλέον σύμβουλος (άλλων) επιχειρήσεων και τηλεμαϊντανός για πάσα χρήση. Είναι ο άνθρωπος που, σύμφωνα με δήλωσή του, «ξεβλάχεψε τους Έλληνες» και μάλλον θα πρέπει να τον ευχαριστήσουμε γι’ αυτό

 Η Τζένη Μπαλατσινού από την άλλη, είναι πρώην σύζυγος του Πέτρου Κωστόπουλου,  πρώην μοντέλο και πρώην τηλεοπτικό πρόσωπο. Ανατρέχοντας στο ChatGPT για βοήθεια, μάθαμε πως έχει συμμετοχή στη δημιουργία και ανάπτυξη του jenny.gr και έχει ασχοληθεί επίσης «με επιχειρήσεις στον χώρο των media και του digital content καθώς και με branding, lifestyle projects και δημιουργικές συνεργασίες». Αυτά τα τελευταία ομολογούμε πως δεν καταλαβαίνουμε τι ακριβώς είναι, αλλά μάλλον εμείς και η ογκώδης άγνοιά μας για τη νέα εποχή θα ευθύνεται. Το πιο σημαντικό όμως για την Τζένη Μπαλατσινού είναι πως σήμερα είναι  παντρεμένη με τον Βασίλη Κικίλια, ο οποίος ήταν πρώην μπασκετμπολίστας και τώρα είναι Υπουργός Εμπορικής Ναυτιλίας.

Όπως καταγγέλλει με ανάρτησή της στο fb η διαδικτυακή κοινότητα «Αρχαιοφύλακες Πανελληνίου ΔΙΕΚ–Δικούμε», μια αυτοοργανωμένη, ανεξάρτητη πρωτοβουλία επαγγελματιών του κλάδου της φύλαξης αρχαιολογικών χώρων, ο αρχαιολογικός χώρος Νιόκαστρο της Πύλου παραχωρήθηκε για να γίνει η γαμήλια δεξίωση της Αμαλίας Κωστοπούλου

Όπως δηκτικά αναφέρουν:

«Μέσα σε ένα "παραμυθένιο σκηνικό, με θέα τον κόλπο της Γιάλοβα και μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα αφού ο χώρος περιβάλλεται από ψηλά τείχη παντρεύτηκαν χθες η Αμαλία Κωστοπούλου και ο Jake Medwell . Με την τελετή να λαμβάνει χώρα κάτω από τα δέντρα σε ένα venue που στήθηκε ειδικά για τη δική τους μέρα".

Όλα αυτά τα απίστευτα συνέβησαν χθες μέσα στο οθωμανικό κάστρο της Πύλου (1573) ή αλλιώς και Νιόκαστρο, επισκέψιμο μνημείο του ΥΠΠΟ, που διαθέτει μια από τις πιο ασυνήθιστες ακροπόλεις στον ελλαδικό χώρο, το οποίο και "παραχωρήθηκε" στους μελλόνυμφους με το ανάλογο "αντίτιμο", στα πλαίσια της υπηρεσίας «The Eaternity Experience»" του ΟΔΑΠ.

Να ευχηθούμε ειλικρινά βίο ανθόσπαρτο στο ζεύγος και καλούς απογόνους, η βάφτιση των οποίων να πραγματοποιηθεί στην Ακρόπολη.

Μόνο ως... ανέκδοτο ακούγεται - μετά από τέτοιες εκδηλώσεις/ιδέες του ΟΔΑΠ - η πρόσφατη «κριτική» της υπουργού Πολιτισμού προς το Βρετανικό Μουσείο, που διοργάνωσε ...δείπνο με φόντο τα μάρμαρα του Παρθενώνα, λέγοντας ότι “τέτοιες ενέργειες είναι προσβλητικές για τα πολιτιστικά αγαθά και θέτουν σε κίνδυνο τα εκθέματα”»

Όπως σημειώνει επίσης σε ανάρτησή της η αρχαιολόγος Δέσποινα Κουτσούμπα, η παραχώρηση έγινε κατά παράβαση της σχετικής νομοθεσίας καθώς  όπως χαρακτηριστικά σημειώνει «όποιος-α ζητήσει άδεια για να κάνει τον γάμο του ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ στην εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος που είναι μέσα στο Νιόκαστρο, παίρνει άδεια για χρήση μόνο της Εκκλησίας, χωρίς στολισμό, χωρίς ρύζια, χωρίς φαγητά και ποτά, για έως 100 άτομα ΚΑΙ ΜΟΝΟ»

Το συγκεκριμένο γεγονός δεν είναι ένα μεμονωμένο συμβάν, αλλά αντίθετα εντάσσεται σε ένα γενικότερο ελιτίστικο σχέδιο ιδιωτικοποίησης της πολιτιστικής κληρονομιάς που οδηγεί σε προσβολή του μνημειακού πλούτου της χώρας και σε χτύπημα της ισονομίας των πολιτών

Μας το αποδεικνύουν οι πριβέ ξεναγήσεις στην Ακρόπολη εκτός του κανονικού ωραρίου λειτουργίας με κόστος 5000 ευρώ ανά επίσκεψη.

Ή η γαμήλια δεξίωση της κόρης του Κωνσταντίνου Γλύξμπουργκ (ή Ντεγκρέ αν προτιμάτε) στον κήπο του Βυζαντινού Μουσείου το Σεπτέμβριο του 2024, όπου οι καλεσμένοι χόρεψαν τη "Δραπετσώνα" του Θεοδωράκη [ και όχι του Μπιθικώτση, όπως το συμπαθές newsbeast μας (παρα)πληροφορεί ] 

 

 

Ή τα ιδιωτικά γεύματα στο Δεσποτικό, ένα ακατοίκητο νησάκι κοντά στην Αντίπαρο με σημαντικό αρχαιολογικό χώρο, όπου βρίσκεται το αρχαίο ιερό του Απόλλωνα. Σε ένα τέτοιοι δείπνο συνέφαγαν και συνδιασκέδασαν ο Κυριάκος Μητσοτάκης, η σύζυγός του Μαρέβα Γκραμπόφσκι, ο ηθοποιός Τομ Χανκς και η σύζυγός του Rita Wilson, ο Jeff Bezos της Amazon, ο επιχειρηματίας Barry Diller, η σχεδιάστρια μόδας Diane von Furstenberg και ο παρουσιαστής του CNN Anderson Cooper. Μας συγχωρείτε, αλλά πιο πολύ σαν σύναξη κορακιών ακούγεται, παρά τη συμπάθειά μας προς τον Τom Hanks. Αξίζει επίσης να αναφερεθεί ότι το πρωθυπουργικό ζεύγος μετέβη στο Δεσποτικό με σκάφος του Λιμενικού, το οποίο τους περίμενε εκεί μέχρι να χωνέψουν

 

 

 

Την ίδια στιγμή η Λίνα Μενδώνη έχει το θράσος να διαμαρτύρεται για αντίστοιχες δεξιώσεις που διοργανώνονται μέσα στο Βρετανικό Μουσείο, στην αίθουσα των γλυπτών του Παρθενώνα! Πόσο θράσος και υποκρισία άραγε απαιτείται για μια τέτοια διαμαρτυρία από έναν άνθρωπο που κάνει ακριβώς τα ίδια;

 

 

Είναι βέβαιο πως όσοι συμμετέχουν αλλά και όσοι διοργανώνουν τέτοιες δεξιώσεις δεν σέβονται την Ιστορία και ίσως ούτε καν τη γνωρίζουν - όσο και αν προσπαθούν να μας πείσουν για το αντίθετο

Και μιας και αναφερθήκαμε στην Ιστορία, ας θυμίσουμε και το τραγικό γεγονός με το οποίο συνδέεται το Νιόκαστρο της Πύλου - εκεί όπου οι καλεσμένοι του γάμου της κόρης του Κωστόπουλου λικνίζονταν ρομαντικά κάτω από τους ήχους της μουσικής. Ένα γεγονός που σήμερα θα το αποκαλούσαμε έγκλημα πολέμου. Τότε δεν υπήρχε βέβαια αυτός ο όρος και το  αποκάλεσαν μπαμπεσιά , δηλαδή έλλειψη μπέσας, που σημαίνει καταπάτηση ενός ιερού όρκου τιμής που δεν παραβιάζεται σε καμία περίπτωση

Σε αυτό το κάστρο, λοιπόν, όποιος είχε αυτές τις γνώσεις - που αμφιβάλλουμε εάν κάποιος από τους καλεσμένους τις είχε και αμφιβάλλουμε επίσης και αν οι τουριστικοί οδηγοί αναφέρουν αυτό το γεγονός - θα όφειλε να μπαίνει με σκυμμένο το κεφάλι και σίγουρα ούτε για να χορέψει ούτε να διασκεδάσει.

Ας διαβάσουμε αυτή την τραγική ιστορία, όπως δημοσιεύθηκε σε ένα εκτενές άρθρο της Attica Voice που είχε ως θέμα την άλωση της Τριπολιτσάς και τις παράπλευρες επιχειρήσεις που την συνόδευσαν

 

Η πτώση και η σφαγή του Νεόκαστρου (9 Αυγούστου 1821)

To Νεόκαστρο είχε χτιστεί από τους Οθωμανούς το 1573, λίγο μετά την ήττα τους στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, το 1571. Σκοπός του φρουρίου ήταν να ελέγχει τη νότια είσοδο του όρμου του Ναυαρίνου. Ονομάστηκε Νεόκαστρο σε αντιδιαστολή με το προγενέστερο φρούριο (Παλιόκαστρο ή Παλιό Ναυαρίνο), που έλεγχε τη βόρεια είσοδο και το παλιό λιμάνι

 

 

Η πολιορκία του Νεόκαστρου έχει ξεκινήσει από τις 29 Μαρτίου του 1821. Περίπου 2.000 Έλληνες βρίσκονται μπροστά από τα τείχη του Νεόκαστρου, αλλά και στις προσβάσεις της Μεθώνης, αποκόπτοντας την επικοινωνία του Νεόκαστρου με τη Μεθώνη και τον εφοδιασμό του με εφόδια.

Με την πρόοδο της πολιορκίας, τα εφόδια των πολιορκημένων λιγοστεύουν συνεχώς, ιδιαίτερα από τη στιγμή που οι Έλληνες κατορθώνουν να αποκόψουν και την από θαλάσσης επικοινωνία του Νεόκαστρου με τη Μεθώνη. Το υδραγωγείο έχει καταστραφεί από τους Έλληνες πολιορκητές, ενώ τα πηγάδια, όσο πλησιάζει το καλοκαίρι, βγάζουν όλο και πιο υφάλμυρο νερό. Και όπως σε κάθε πολιορκία, έτσι και εδώ οι Μανιάτες, εκμεταλλευόμενοι την απελπισία των πολιορκημένων, κάνουν μαύρο εμπόριο πουλώντας τρόφιμα όσο-όσο σε όσους πολιορκημένους έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν

Η κατάσταση των πολιορκημένων, όσο το καλοκαίρι φτάνει στην κορύφωσή του, γίνεται όλο και πιο τραγική. Η αίσθηση της πλήρους εξαθλίωσης των πολιορκημένων, πυκνώνει τις τάξεις των Ελλήνων πολιορκητών που οσμίζονται μια πλουτοφόρα κατάκτηση. Όπως συνέβη και στη Μονεμβασιά, οι πιο πλούσιοι από τους πολιορκημένους βρίσκονται σε καλύτερη θέση, καθώς έχουν ακόμη στη διάθεσή τους εφόδια. Οι πιο στερημένοι, σε μια κίνηση απελπισίας, αναγκάζονται να επιλέξουν ανάμεσα στο θάνατο και την παράδοση.

Στις 14 Ιουλίου, μετά από διαπραγματεύσεις, μια ομάδα 350 περίπου μουσουλμάνων παραδίνεται στους πολιορκητές. Κάποιες γυναίκες και παιδιά μοιράζονται σε χριστιανικές οικογένειες ως δούλοι. Δεκαέξι άντρες κάτω των εξήντα χρονών φυλακίζονται στο κάστρο της Κυπαρισσίας και λίγες ημέρες αργότερα, θανατώνονται καθώς πετάγονται από τον ψηλό πύργο του κάστρου. Οι υπόλοιποι μεταφέρονται με βάρκες και αφήνονται να πεθάνουν από την πείνα στο ερημονήσι Χελωνάκι κοντά στη Σφακτηρία.

Ο Αμβρόσιος Φραντζής, που ήταν παρών στα γεγονότα, περιγράφει το δραματικό τέλος τους:

«Δεν εξήρκει εις τους δυστυχείς αυτούς ότι πεινώντες κατέτρωγον τα των θνησιμαίων πτωμάτων των άλλων ομοίων αυτοίς ανθρώπων κρέατα αλλά και μη έχοντες πώς να αποβώσιν εις την ξηράν (ίσως δε ελέους άλλων τινων τύχωσι σωτηρίας) ελάμβανον τα πτώματα των τεθνεώτων, και μετεχειρίζοντο αυτά ως είδος λέμβου κωπηλατούντες δια των ιδίων χειρών των αλλά και κατά τούτο απετύγχανον διότι οι Έλληνες δεν τους άφηνον να πλησιάσωσιν εις την ξηράν, ή φονεύοντες αυτούς ή και εμποδίζοντες παντοιοτρόπως την εις την ξηράν αποβίβασίν των, έως ότου κατελύθησαν άπαντες με τοιούτον τραγικόν τέλος»

Μετά απ΄όλα αυτά, οι Τούρκοι δεν εμπιστεύονται πλέον τους Έλληνες αρχηγούς. Ο μόνος άνθρωπος με τον οποίο επιθυμούν να διαπραγματευτούν είναι ο Δημήτριος Υψηλάντης. Και εδώ, όπως και στην παράδοση του κάστρου της Μονεμβασιάς, η παρέμβαση του Δημήτριου Υψηλάντη και ειδικότερα του απεσταλμένου του, Γεώργιου Τυπάλδου, αποδεικνύεται καταλυτική

Ενώ όμως η παρουσία του Υψηλάντη προκαλεί ένα αίσθημα ασφάλειας στους Τούρκους, απεναντίας στους Έλληνες πολιορκητές προκαλεί πονοκέφαλο, ιδιαίτερα με την επιμονή του πρίγκιπα να επιβάλλει κανόνες στη μοιρασιά των λαφύρων αλλά και στην απαίτησή του ένα μέρος των λαφύρων να πηγαίνει στο «κοινό», δηλαδή στο δημόσιο ταμείο της Επανάστασης

Αυτή η έλλειψη συναντίληψης, αναγκάζει την Πελοποννησιακή Γερουσία να μην αφήσει μόνο του τον εκπρόσωπο του Υψηλάντη να μεταβεί στο Νεόκαστρο και να διαπραγματευτεί με τους Τούρκους, αλλά να στείλει μαζί του και ένα δικό της άνθρωπο, τον Νικόλαο Πονηρόπουλο, φαινομενικά ως  βοηθό του Τυπάλδου, αλλά στην ουσία ως επιτηρητή και υπονομευτή του

Οι πρώτες διαπραγματεύσεις ξεκινούν, όχι όμως με τους Τούρκους, αλλά μεταξύ των διαφόρων ομάδων των Ελλήνων πολιορκητών, για το πώς θα μοιραστούν τα λάφυρα που θα αφήσουν οι Τούρκοι με την αποχώρησή τους. Τελικά, αποφασίζεται να μοιραστούν τα λάφυρα σε τρία μερίδια. Το ένα μερίδιο θα έπαιρναν οι πολιορκητές της στεριάς, το δεύτερο μερίδιο οι πολιορκητές της θάλασσας και το τρίτο μερίδιο θα πήγαινε στο «κοινό ταμείο».

Αφού ρυθμίστηκε το δύσκολο μέρος της υπόθεσης, οι Έλληνες διαπραγματευτές έρχονται εύκολα σε συμφωνία με τους απελπισμένους Τούρκους πολιορκημένους. Σύμφωνα με τους όρους της επιτευχθείσας συμφωνίας, οι παραδοθέντες Τούρκοι, μαζί με την κινητή περιουσία τους, θα μεταφέρονταν σώοι στις ακτές της Αφρικής, στην Αίγυπτο ή στην Τυνησία.

Μετά την επίτευξη της συμφωνίας, ο Τυπάλδος φεύγει για την Καλαμάτα, προκειμένουν να ναυλώσει ουδέτερα επτανησιακά πλοία για τη μεταφορά των παραδοθέντων Τούρκων. Το πιο πιθανό είναι ότι ο Τυπάλδος δεν φεύγει με δική του πρωτοβουλία, αλλά κατόπιν πιέσεων των υπόλοιπων Ελλήνων, έτσι ώστε η παράδοση του Νεόκαστρου να γίνει σε αυτούς και όχι στον εκπρόσωπο του Υψηλάντη

Vue de la ville de Navarin de son port et de lle de Sphacterie Castellan Antoine laurent 1808

Ο κόλπος του Ναυαρίνου με το Νεόκαστρο - Στο βάθος το νησί της Σφακτηρίας

 

Πραγματικά, η αναχώρηση του Τυπάλδου δίνει την ευκαιρία στους υπόλοιπους Έλληνες να τροποποιήσουν τους όρους της συμφωνίας και να συντάξουν μία δική τους συνθήκη παράδοσης, η οποία πάντως προβλέπει – όπως και η προηγούμενη - την ασφαλή μεταφορά των πολιορκημένων, μαζί με τα κινητά περιουσιακά τους στοιχεία

Τελικά, τίποτε από όσα προέβλεπαν οι συνθήκες δεν τηρήθηκε. Με το πού ξεκίνησε η επιβίβαση των παραδοθέντων Τούρκων στις λέμβους των πλοίων που είχαν έρθει να τους παραλάβουν, αρχίζουν οι πρώτες αυθαίρετες αρπαγές σε βάρος τους. Οι πρώτες αυτές κινήσεις δίνουν το σύνθημα για γενική έφοδο, άκρατη λεηλασία και μαζική σφαγή

«Ενώ δε ανέμεναν οι Τούρκοι τας λέμβους εις επιβίβασιν, επεχείρησαν τινες των Ελλήνων παρά τα συνολογηθέντα να ψηλαφήσωσι δύο τρεις αυτών φέροντας πολύτιμα είδα. Τούτο ιδέντες οι πολλοί τους εμιμήθησαν και τους υπερέβησαν . Και πρώτον μεν εδόθησαν εις την αρπαγήν ων έφεραν οι παραδοθέντες, μετ’ ολίγον δε και εις γενικήν σφαγήν αρρένων και θηλέων πάσης ηλικίας, τους δε αποφυγόντας την ανηλεή μάχαιραν εφήρπασαν ως λάφυρα …» γράφει ο Σπυρίδων Τρικούπης

Όλοι οι Τούρκοι του κάστρου, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, σφαγιάζονται στην παραλία μπροστά στο κάστρο. Ο Αμβρόσιος Φραντζής περιγράφει με τρομακτικά γλαφυρό τρόπο την ανηλεή σφαγή των άοπλων παραδομένων:

«Τοιαύτη σφαγή τραγική και φόνος δεν εφάνησαν εις κανενός αιώνος ιστορίαν, καθότι όσοι εθανατώνοντο από βολήν πυροβόλου πάραυτα ελυτρούντο, αλλά όσοι επληγώντο, γυναίκες και άνδρες, έτρεχον εις την θάλασσαν ημιθανείς, τους οποίους, πλέοντας εις την θάλασσαν δι’ αλλεπαλλήλων πυροβολισμών εθανάτωναν. Άλλοι δε πάλιν βλέποντες άλλους να θανατώνονται ανηλεώς, δειλιώντες τον θάνατον, μάλιστα αι γυναίκες με τα βρέφη εις τας αγκάλας, ερρίπτοντο εις την θάλασσαν ολόγυμνοι (καθότι τους εξέδυον ολογύμνους), οι δε Έλληνες και εν τη θαλάσση επυροβόλουν κατ’ αυτών, ώστε τα ύδατα της θαλάσσης κατεφοινίσσοντο [κοκκίνισαν] από τα εκχεόμενα αίματα των δυστυχών αυτών ανθρώπων. Πολλοί δε πάλιν Έλληνες ήρπαζον εις χείρας των τα βρέφη και τους τριετείς και πενταετείς παίδας, και άλλα μεν έρριπτον κατά των πετρών και τα εθανάτωναν, άλλα δε ρίπτοντες ζώντα εις ην θάλασσαν, επυροβόλουν κατ’ αυτών εντός του ύδατος ώστε τα δυστυχή πλάσματα και πνιγόμενα ακόμη υπό των θαλασσίων υδάτων, επυροβολούντο είναι δε απερίγραπτα όλα όσα έγιναν τα οποία τω όντι είναι έργα θηριωδίας μάλλον, ή εκδικήσεως»

Αξίζει να σημειωθεί πως ούτε η συμφωνία για τα λάφυρα μεταξύ των Ελλήνων πολιορκητών τηρήθηκε τελικά. Ο καθένας από αυτούς άρπαξε όσα λάφυρα μπόρεσε, ενώ στο «κοινό ταμείο» δεν πήγε τίποτα

Ούτε το στρατόπεδο της πολιορκίας δεν μπόρεσαν και δεν τους ενδιέφερε να διατηρήσουν οι αρχηγοί της πολιορκίας. Όσοι λεηλάτησαν το παραδομένο Νεόκαστρο, έτρεξαν για τα χωριά τους προκειμένου να αποθηκεύσουν και να εξασφαλίσουν τα λάφυρά τους. Σε λίγο καιρό, θα έτρεχαν για την πολιορκούμενη Τριπολιτσά. Εκεί, τα λάφυρα προς λεηλάτηση ήταν αναρίθμητα περισσότερα

 

 

Άρθρο: Νίκος Ξυδάκης

εικόνα: RAF WEST JOURNAL

 

"Η σύγκρουση που παρακολουθήσαμε στη σάλα Τέλεκομ αναπαράστησε τη βαθύτερη μετάλλαξη του πώς ασκείται η εξουσία και η διακυβέρνηση στο πτωχευμένο προτεκτοράτο."

Με αφορμή τις εικόνες ντροπής που εκτυλίχθηκαν πριν από λίγες ημέρες στο ΟΑΚΑ (πλέον Telekom Center Athens) και την κλωτσοπατινάδα που έλαβε χώρα μεταξύ Μαφίας και Παρακράτους, αναδημοσιεύουμε ένα εξαιρετικό άρθρο του Νίκου Ξυδάκη, όπως αυτό δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών

 ------------------------------------------------

 

ΕΠΙΤΕΛΕΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΑΛΑ ΤΕΛΕΚΟΜ

Οι σάλες ΣΕΦ και ΟΑΚΑ είναι η Ανω και η Κάτω Βουλή, εκεί νομοθετείται έθος και ήθος.

Η συμπλοκή Μαρινάκη - Δημητριάδη στον τελικό της Ευρωλίγκας, ο ένας με σκισμένη μπλούζα o άλλος με φανέλα Ολυμπιακού, το βρισίδι, τα μπουνίδια, οι μπράβοι σε πρώτο πλάνο, η Ομάδα Αλήθειας στο φόντο, όλα ενώπιον πλήθους και καμερών, ήταν μια εθνική επιτέλεση, νατουραλιστική σύνοψη της εξουσίας στο προτεκτοράτο κατ’ ευφημισμόν αναφερόμενο ακόμη ως Γ΄ Ελληνική Δημοκρατία.

Η περφόρμανς τα περιείχε σχεδόν όλα. Καταρχάς ο χώρος: η «σάλα», πολυτελής, με αισθητική κλαμπ, με ντι-τζέι, διασκεδαστές πυροδοτούν το πλήθος, θέσεις VIP, χορηγούς, καπνούς, συμβόλαια πολλών εκατομμυρίων, διεθνή λαμόγια, η lingo των εκφωνητών. Οι ιδιωτικοποιημένες σάλες ΣΕΦ και ΟΑΚΑ είναι η Άνω και η Κάτω Βουλή, εκεί νομοθετείται έθος και ήθος. Σε αυτό το τέμενος του θεάματος εκδραματίστηκε η σύγκρουση, όχι μόνο των προσώπων, αλλά κυρίως των κλαν που συγκρούονται.

 

ΤΑ ΚΛΑΝ

Το ένα κλαν είναι προφανές, είναι οι άνθρωποι του μεγάλου χρήματος και της απορρέουσας ισχύος. Είναι τα τζάκια, παλαιά και νέα, όσα ποικιλοτρόπως και διαχρονικά ανασταθμίζουν την εύνοια και την απαρέσκειά τους προς πολιτικούς σχηματισμούς, με το αζημίωτο.

Το άλλο κλαν είναι καινοφανές: συγκεντρώνει εμφανώς πολιτική εξουσία, προφανώς πολύ-πολύ χρήμα, και ημιδιαφανώς πολλή πληροφορία. Πολιτική ισχύ είχαν στο παρελθόν και άλλες πολιτικές δυναστείες, και μάλιστα προχώρησαν σε συγκρούσεις και ρήξεις με τους ολιγάρχες του πλούτου. Καμία όμως δεν εσώρευσε τόσο πλούτο όση η παρούσα. Και καμία δεν εμόχλευσε πολλαπλασιαστικά την ισχύ της με συστηματικές παρακολουθήσεις σύμπασας της πολιτικής, στρατιωτικής και επιχειρηματικής ηγεσίας. Πολύ περισσότερο, που το πρωτογενές αυτό υλικό των υποκλοπών ενδέχεται να βρίσκεται στα χέρια ξένου κράτους.

 

ΜΕΤΑΛΛΑΞΗ-ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΗ

Η σύγκρουση άρα που παρακολουθήσαμε στη σάλα Τέλεκομ αναπαράστησε τη βαθύτερη μετάλλαξη του πώς ασκείται η εξουσία και η διακυβέρνηση στο πτωχευμένο προτεκτοράτο.

Παλιότερα ελέγετο ότι στην Ελλάδα οι πηγές ισχύος ήταν ο λαϊκός παράγων, ο ξένος παράγων (η Πρεσβεία), και η εγχώρια ολιγαρχία ― κάθε κυβέρνηση ισορροπούσε ανάμεσα στους δύο εξωθεσμικούς παράγοντες, αλλά εντέλει η βασική δύναμή της ήταν η λαϊκή εντολή. Στην εποχή του επιτελικού κράτους, η δυναστεία Μητσοτάκη καινοτομεί: συνομιλεί με τους ολιγάρχες αφενός ως ομοειδής εταίρος, ως ολιγάρχης, και επιπλέον ως κάτοχος-χειριστής πληροφοριών, δυνάμει μοχλευτής και εκβιαστής.

Εδώ υπεισέρχεται η κρίσιμη μετατόπιση. Το υλικό του Predator, αποθηκευμένο στο cloud της κατασκευάστριας εταιρείας, είναι προσβάσιμο σε πολλούς άλλους πλην του παραγγελιοδότη μοχλευτή, φερ’ ειπείν του Δημητριάδη. Άρα ο επίδοξος μοχλευτής, μετά τη μέθη των ακροάσεων, έχει βρεθεί και ο ίδιος μοχλευμένος και παγιδευμένος. Φευ! Όχι μόνος του: έχει βρεθεί παγιδευμένη από εξωχώρια κέντρα η διοίκηση μιας ολόκληρης χώρας. Αυτό ακριβώς αναρωτήθηκε από το βήμα της Βουλής ο πρώην πρωθυπουργός Α. Σαμαράς. Κι αυτό συνδέεται ευθέως με την επισφαλή θέση στην οποία βρίσκεται η χώρα: σε πόλεμο με τη Ρωσία, όπως της υπενθύμισε το ΝΑΤΟ, σε παρ’ ολίγον πόλεμο με το Ιράν, ενώπιον του μεσογειακού αναθεωρητισμού της Τουρκίας, και κυρίως υπό τη στρατηγική μόχλευση του γενοκτονικού αναθεωρητικού Ισραήλ.

 

ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΧΩΡΙΣ ΦΩΝΗ

Ας ανασκάψουμε την περιφέρεια. Στις σάλες και στις οθόνες μια παραδομένη κοινωνία ζει με την μπάλα. Στις κερκίδες με τα πανάκριβα εισιτήρια, ξεθυμαίνει η μεσαιοανώτερη τάξη, με περιποιημένες εμφανίσεις οfficial, έτσι τους δείχνουν οι κάμερες· είναι το χορτάτο 1/10 του πληθυσμού, αυτό που ψηφίζει για το συμφέρον του, αυτό που ακούει την Ομάδα Αλήθειας.

Για τους υπόλοιπους, τα 9/10, οι σάλες με τους Γιαννακόπουλους και Αγγελόπουλους, οι ΚΑΕ και οι ΠΑΕ με τους χρυσούς σταρ, με τον Δημητριάδη να φωτογραφίζεται με την κούπα, δεν λένε πολλά πια, το θέαμα δεν αρκεί, δεν φέρνει άρτο, η νάρκωση δεν πιάνει. Οι πολλοί δυσφορούν, σιχτιρίζουν και ασφυκτιούν.

Αυτοί οι πολλοί είναι άστεγοι και ορφανοί. Το πολιτικό τους δεν έχει φωνή. Έχουν αποπλεύσει από την πολιτική. Τα πολιτικά υποκείμενα, όσα δεν συγκροτούνται με όρους δυναστείας και συμμορίας, πορεύονται δειλά και με παλιούς χάρτες, με μικροτρύκ επικοινωνιασμού· αλλά οι προορισμοί έχουν αλλάξει, η κοινωνία έχει αλλάξει, ο κόσμος αλλάζει, κι αυτοί νομίζουν ότι περικυκλώνουν τη μεσαία τάξη και το κέντρο. Φαντάσματα και ταριχευμένα σώματα περικυκλώνουν.

Εν τω μεταξύ η εξουσία παλαιά και νέα προσφέρει σε δημόσια θέα τις δικές της επιτελέσεις, στη σάλα Τέλεκομ.

 

ΕΦΣΥΝ 22.05.2026

Κυκλοφορεί σήμερα το black metal φύλλο #146 της RAF WEST Journal, της Νο2 εφημερίδας της Ανατολικής Αττικής

ΟΙ ΜΠΑΓΛΑΜΑΔΕΣ ΤΗΣ ΡΑΦΗΝΑΣ: Η μόνιμη στήλη της RAF WEST δημοσιεύει το τετράστιχο της εβδομάδας

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Με το νέο όνομα του νέου κόμματός του ο νέος Αλέξης Τσίπρας φιλοδοξεί να ενώσει όλους τους νέο Έλληνες. Βλέπε φωτό εντός

ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑ ΜΑΚΗ ΒΟΡΙΔΗ “World Tour ΟΠΕΚΕΠΕ 2026”: Συνεχίζεται με αμείωτη επιτυχία η παγκόσμια περιοδεία του Μάκη Βορίδη. Μετά τις sold out συναυλίες σε Λούτσα, Νέα Μάκρη και Πόρτο Ράφτη ακολουθούν:  Χαμολιά 6/6, Ζούμπερι 13/6, Κακιά Σκάλα 20/6, Λεγραινά 27/6. Τις συναυλίες ανοίγει το συγκρότημα με τον ευφάνταστο τίτλο “Πρόβατα & Γίδια – όλα μου μοιάζουν ίδια”

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΝΕΑ: Μια μεγάλη αρχαιολογική ανακάλυψη έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη στο Ακρωτήρι Θήρας, όπου μπροστά στα μάτια των έκπληκτων αρχαιολόγων αποκαλύφθηκε μία θαυμάσια -και σχεδόν ανέπαφη- τοιχογραφία που αναπαριστά πυγμαχικό αγώνα μεταξύ ενός λιπόσαρκου και ενός ευτραφούς αθλητού – αποδεικνύοντας τις βαθιές ρίζες που έχει το συγκεκριμένο άθλημα στη χώρα μας

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΔΕΝΤΡΟΥ: Μια πικροδάφνη εγκαινίασε χθες στη Ραφ Τάουν η δήμαρχος και πολιούχος αυτής, σε μια έμπρακτη απόδειξη της υψηλής περιβαλλοντικής της ευαισθησίας. Ακολούθησε δοξολογία και αρτοκλασία

Διαβάστε σήμερα, 30/5/2026, τη RAF WEST Journal

 

Χθες, Παρασκευή 29/5, διεξήχθη το συνέδριο “Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη” που διοργανώνουν από κοινού το Powergame.gr και ο Economist. Το συνέδριο, όπως μας ενημερώνει το εν λόγω site, συγκέντρωσε κυβερνητικούς αξιωματούχους, ευρωπαϊκούς θεσμούς, επιχειρηματικούς ομίλους, τραπεζικά στελέχη και εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης σε μια συζήτηση για το νέο "αναπτυξιακό αποτύπωμα" του νησιού. Και, βέβαια, πάνω από όλους τον Κυριάκο Μητσοτάκη

Η γλώσσα η δική τους είναι όμορφη, έχει ωραίες λέξεις και δυναμικές περιφραστικές εκφράσεις που δε γίνεται να μη σε πείσουν πως όλοι αυτοί γνωρίζουν καλά το αντικείμενο και πως -πάνω από όλα- το κάνουν για το καλό μας. Μας μιλούν για “μεγάλα έργα”, για “ανάπτυξη”, για “μεταμόρφωση”, για “μετατροπή της Κρήτης σε στρατηγικό κόμβο”, για “υποδομές”, για “επενδύσεις”, για “μετάβαση της χώρας σε ένα μοντέλο τουρισμού υψηλής προστιθέμενης αξίας”, για “σύνδεση της πολιτιστικής κληρονομιάς με το νέο παραγωγικό και επενδυτικό μοντέλο του νησιού”, για "αναπτυξιακό αποτύπωμα"

Δυστυχώς, η γλώσσα η δική μας είναι πιο σκληρή, πιο λιτή και λιγότερο γοητευτική. Δεν έχει όμορφες λέξεις και δεν χαϊδεύει αυτιά. Εμείς απλά θα πούμε ότι στην Κρήτη μαζεύτηκαν όρνια και κοράκια για να κανονίσουν πώς θα μοιραστούν τη λεία τους, ρημάζοντας ακόμη περισσότερο αυτό τον ευλογημένο από τους Θεούς τόπο που έχει την ατυχία να τον λυμαίνονται αχόρταγα αρπακτικά

Για το θέμα αυτό επιλέξαμε δύο κείμενα. Το ένα είναι από ανάρτηση στο fb του δημοσιογράφου Μάριου Διονέλλη, επί δεκατρία χρόνια ανταποκριτή της “Εφημερίδας των Συντακτών” στο νησί της Κρήτης και προσφάτως απολυθείς από αυτήν – στα πλαίσια πολιτικών εκκαθαρίσεων μετά το πέρασμα της εφημερίδας στην εποχή Μελισσανίδη

Το άλλο κείμενο είναι του δημοσιογράφου Δημήτρη Πολιτάκη από τη lifo.gr.

Μπορεί να είναι διαφορετικού ύφους τα δύο κείμενα. είναι όμως αλληλοσυμπληρούμενα και αναδεικνύουν την πραγματικότητα. Αυτήν ακριβώς  που προσπαθούν να κουκουλώσουν και να ωραιοποιήσουν τα συστημικά ΜΜΕ, που είναι ιδιοκτησία αυτών ακριβώς των αρπακτικών

 

Γράφει ο Μάριος Διονέλλης:

Κοίτα λίγο αυτές τις εικόνες. Είναι η Κρήτη όπως διαφημίζεται στο συνέδριο του Economist που ξεκινά αύριο στα Χανιά. Θα έρθουν ο Τασούλας, ο Μητσοτάκης, ο Στουρνάρας, ο Περιστέρης (ΤΕΡΝΑ), ο Εξάρχου (AKTOR), οι τραπεζίτες, οι μεγαλοξενοδόχοι, οι εταιρείες εξορύξεων και ενέργειας να μας πουν πως θα… «μεταμορφωθεί η Κρήτη».

Βλέπεις με τι έχουν περικυκλώσει το νησί; Διαφημίζουν πυλώνες, ΒΑΠΕ, φαραωνικά αεροδρόμια, διόδια και τσιμέντο, πολύ τσιμέντο. Και ξενοδοχεία 6.246 κλινών στην… Τριόπετρα (Ψάξε να δεις πού είναι αν δεν ξέρεις και δες και τη δεύτερη φωτογραφία με την εικόνα του project).

Τις εικόνες αυτές όλο και περισσότερο, όλο και συχνότερα θα τις βλέπεις να παρουσιάζονται ως ευλογία. Επειδή οι ίδιοι που τις σχεδιάζουν, οι ίδιοι ελέγχουν ήδη σχεδόν και το σύνολο των ΜΜΕ. Όλο και περισσότερο θα χρειάζεται να ψάχνεις μόνος και μόνη σου την αλήθεια και τις διαφορετικές φωνές.

Περίπου 150 φορείς καλούν σε συγκέντρωση έξω από την αίθουσα στα Χανιά όπου θα παρουσιαστεί και θα διαφημιστεί αυτή η «μεταμόρφωση». Ζήτησαν να συμμετάσχουν μάλιστα για να πουν τη γνώμη τους και δεν πήραν ούτε απάντηση,

Αύριο Παρασκευή, στις 9 το πρωί θα είναι εκεί να διαδηλώνουν.

 

Γράφει ο Δημήτρης Πολιτάκης

Η «μεταμόρφωση» της Κρήτης

Στον αστερισμό των «mega projects» και της «υψηλής προστιθέμενης αξίας» το νησί.

Από την εποχή ομώνυμης νουβέλας του Κάφκα κι ακόμα πιο παλιά (από τους αρχαίους ελληνικούς μύθους), πολύ σπάνια η «μεταμόρφωση» είναι για καλό. Συχνά δε, είναι συνώνυμο της «παραμόρφωσης». Στις μέρες μας όμως τείνει να χρησιμοποιείται ως μια πιο φαντασμαγορική βερσιόν της (ραγδαίας και ριζικής) «εξέλιξης», σύμφωνα με την ορολογία τόσο της πλαστικής χειρουργικής όσο και της επιχειρηματικής / επενδυτικής / «αναπτυξιακής» αργκό. Ακόμα κι έτσι πάντως δεν παύει να προκαλεί ένα δυσοίωνο προαίσθημα η λέξη, ειδικά όταν δεσπόζει στον τίτλο συνεδρίων υψηλού βεληνεκούς και μεγάλης κλίμακας σαν αυτό που διεξάγεται σήμερα στα Χανιά «με τη συμμετοχή του ΠτΔ, του πρωθυπουργού και μελών της κυβέρνησης, του επικεφαλής της ΤτΕ, άλλων εκπροσώπων της ΕΚΤ καθώς και των εκπροσώπων μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων».

 «Επενδύοντας στην Αλλαγή: Πώς μεταμορφώνεται η Κρήτη» είναι ο πλήρης τίτλος του συνεδρίου, το οποίο διοργανώνεται από τον Economist – για την ακρίβεια, από τον «περιφερειακό βραχίονα» που φέρει την ονομασία The Economist Events for Greece, Cyprus, Malta and south-eastern Europe – και το οικονομικό site powergame.gr. Και βλέποντας την εικονογράφηση που συνοδεύει την αναγγελία της εκδήλωσης είναι σα να βλέπεις την «μεταμόρφωση» να έχει συμβεί ήδη (ήταν τόσο κραυγαλέα η «σήμανση» των στοιχείων που στην αρχή νόμισα ότι ήταν αφίσα κάποιας συλλογικότητας ή κάποιου φορέα που αντιτίθεται στην μετατροπή του νησιού σε ατέλειωτο εργοτάξιο).

Το νησί απεικονίζεται στον χάρτη περικυκλωμένο από μπουλντόζες, εκσκαφείς, ανεμογεννήτριες, γερανούς, μπετονιέρες και πλατφόρμες εξόρυξης έτοιμο να μεταμορφωθεί σε ένα αχανές εργαστήριο ανάπτυξης με «ενεργειακές» προοπτικές, mega projects, κολοσσιαίες επενδύσεις και πλήρη ανάπτυξη και κυριαρχία του μοντέλου της «υψηλής προστιθέμενης αξίας» ή της «πολυτελούς φιλοξενίας» όπως γλαφυρά αποκαλείται ο τουρισμός των πεντάστερων πολυτελών resorts που καταπίνουν στο πέρασμά τους.

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιαιτέρως ευαίσθητος ή ιδιαιτέρως «αριστερός» για να πικρίζει η γεύση του ή για να ξινίζει τα μούτρα του όταν ακούει για «κύματα επενδύσεων» (που σαρώνουν το νησί), για διεθνή brands, για μεγάλα funds, για κέντρα «wellness», για «yachting υποδομές» και για ισχυρούς «hospitality operators» του εξωτερικού (που στρέφουν πλέον το ενδιαφέρον τους στην Κρήτη). Αρκεί η πικρή εμπειρία που έχει ένας μέσος πολίτης από την εφαρμογή τέτοιων μεγαλεπήβολων projects που σπανίως τον  συμπεριλαμβάνουν, ακόμα και όταν φέρουν τον μανδύα του «κοινωφελούς». Κάπως έτσι – ως μέγα όφελος, έστω και μακροπρόθεσμα, και ως υψηλό προνόμιο για όλους  – παρουσιάζεται στο κοινό η «μεταμόρφωση της Κρήτης», για τους περισσότερους κατοίκους της οποίας μπορεί να υποθέσει κανείς, με σχετική ασφάλεια, ότι άλλα είναι τα ζητήματα που τους καίνε, σε κάθε επίπεδο της κοινωνικής ζωής.

«Ο καθένας μπορούσε να δει ότι η Κωνσταντινούπολη ήταν καταδικασμένη, ότι μια αυτοκρατορία, που την αποτελούσε μόνο κάτι παραπάνω από μια πόλη που έφθινε, δεν μπορούσε να σωθεί στον αγώνα εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που διέθετε την καλύτερη στρατιωτική μηχανή της εποχής της … Σ΄ αυτή την ιστορία, πάντως, ο ελληνικός λαός είναι ο τραγικός ήρωας» ... Στίβεν Ράνσιμαν, η Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως, εκδ. Μπεργάδη

Τρίτη 29 Μαΐου 1453: Μετά από πολιορκία 53 ημερών, η Κωνσταντινούπολη πέφτει στα χέρια των Οθωμανών. Ο Μωάμεθ ο Β', ο Πορθητής, με στρατό 150.000 ατόμων, που πολιορκούσε τη Βασιλεύουσα από τις 5 Απριλίου, καταφέρνει να την αλώσει, βάζοντας οριστικά την ταφόπλακα σε αυτό που εμείς σήμερα αποκαλούμε Βυζαντινή Αυτοκρατορία και η οποία αποτελούσε συνέχεια της μεγάλης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

Ένα γεγονός που άφησε βαθιά ανεξίτηλα σημάδια στη συλλογική μνήμη των χριστιανικών ελληνόφωνων πληθυσμών που ακόμη δεν ήξεραν αν ήταν Έλληνες ή Ρωμιοί (δηλαδή Ρωμαίοι), δημιουργώντας ένα πλήθος λαϊκών μύθων όπως αυτόν του “Μαρμαρωμένου Βασιλιά” και της “Κόκκινης Μηλιάς”, αλλά και δημωδών ποιημάτων όπως το περίφημο «Σώπασε κυρά Δέσποινα και μη πολυδακρύζεις, πάλι με χρόνους με καιρούς, πάλι δικά μας θα΄ ναι»

Το θέμα αυτού του άρθρου όμως δεν είναι ακριβώς ή Άλωση αυτή καθεαυτή, αλλά ερωτήματα που περιστρέφονται γύρω από αυτήν. Όπως:

Ποια ήταν η κατάσταση στο Βυζάντιο πριν από την Άλωση της Πόλης;

Ποιο ήταν το κλίμα που επικρατούσε μέσα στην Πόλη τον καιρό της πολιορκίας;

Ποιοι είναι οι μύθοι που έχουν επικρατήσει γύρω από τα γεγονότα της 29ης Μαΐου 1453;

Και το κυριότερο: Η Άλωση ήταν ένα γεγονός που, αν μπορούσε να αποφευχθεί, θα άλλαζε τη μοίρα του Βυζαντίου ή μήπως η μοίρα του Βυζαντίου είχε ήδη κριθεί ένα-δύο αιώνες πιο πριν και απλά η κάποτε κραταιά Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία περίμενε τη ληξιαρχική πράξη του θανάτου της;

 

Η κατάσταση του Βυζαντίου λίγο πριν την Άλωση

Ας προσπαθήσουμε να απαντήσουμε ξεκινώντας από το τελευταίο ερώτημα. Και η απάντηση, κοφτή και αμείλικτη, δίνει τέλος στο σχετικό «What if». Στο ερώτημα δηλαδή του τι θα συνέβαινε εάν η Πόλη δεν έπεφτε στα χέρια των Τούρκων. Και λέμε ότι βάζει ένα τέλος,  γιατί η Πόλη θα έπεφτε ούτως ή άλλως. Αν όχι εκείνη την ημέρα, κάποια από τις επόμενες. Έστω μετά από κάποιους μήνες ή μετά από κάποια χρόνια.

Γιατί η Πόλη είχε στην πραγματικότητα πεθάνει. Αυτό που είχε απομείνει ήταν ένα φάντασμα του παλιού της εαυτού, πολύ αδύναμη για να αντισταθεί στην ανερχόμενη παγκόσμια δύναμη των Οθωμανών.

Ήδη οι Τούρκοι έχουν πατήσει στην Ευρώπη 100 χρόνια πριν από την Άλωση της Πόλης. Το 1352 μπαίνουν στη Θράκη, το 1389 νικούν τους Σέρβους στο Κοσσυφοπέδιο και το 1430 κατακτούν τη Θεσσαλονίκη. Την ίδια χρονιά καταλαμβάνουν τα Γιάννενα και φτάνουν στον Ισθμό της Κορίνθου

Την ίδια στιγμή, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία έχει περιοριστεί στην Κωνσταντινούπολη και σε μια στενή λωρίδα γης από την Προποντίδα προς τον Εύξεινο Πόντο μέχρι την πόλη της Μεσημβρίας προς βορρά. Και μαζί με αυτές τις περιοχές, παραμένουν βυζαντινές, απομονωμένες και παλεύοντας για τη δική τους επιβίωση, ο Μυστράς και η περιοχή της Τραπεζούντας

 

 

Λίγο πριν την Άλωση, γύρω στα 1450, η Κωνσταντινούπολη είναι πλέον μία μικρή πόλη. Ζήτημα είναι να έχει 60.000 με 70.000 κατοίκους, όταν στην εποχή της μεγάλης της ακμής είχε φτάσει το ένα εκατομμύριο. Από αυτούς, οι μισοί μόνο είναι Ρωμιοί. Οι υπόλοιποι είναι Αρμένηδες, Εβραίοι, Βενετσιάνοι(Ενετοί), Γενοβέζοι(Γενουάτες), Φλωρεντινοί, Καταλανοί, Ισπανοί,  Σλάβοι – ακόμη και Τούρκοι. Δίπλα στη Βυζαντινή αριστοκρατία της Πόλης στέκουν με μεγάλη δύναμη και επιρροή ο οθωμανός πρίγκιπας Ορχάν, ο Ποντεστά των Γενοβέζων και ο Βάιλος των Βενετσιάνων

Η οικονομική και δημοσιονομική κατάσταση του βυζαντινού κράτους είναι τραγική. Το βυζαντινό εμπόριο έχει καταρρεύσει. Ο πληθυσμός δεν είναι σε θέση να καταβάλλει φόρους και υπάρχει παντού πείνα και εξαθλίωση

Μέσα στην Πόλη υπάρχουν “ελεύθερες ζώνες” σε παράκτιες περιοχές, με αποθήκες και προκυμαίες που ανήκουν σε Βενετσιάνους και Γενοβέζους και στις οποίες δεν μπορούν να εισέλθουν Βυζαντινοί αξιωματούχοι για έλεγχο. Για να αντιληφθούμε το μέγεθος της δραματικής έκπτωσης του Βυζαντινού κράτους, αξίζει να αναφέρουμε πως οι τελωνειακές αρχές του κρατιδίου της Γένοβας στον Γαλατά της Πόλης εισέπρατταν 220.000 υπέρπυρα το χρόνο, όταν την ίδια στιγμή οι τελωνειακές αρχές του Βυζαντινού κράτους εισέπρατταν μόλις 30.000

[Τα υπέρπυρα ήταν χρυσά νομίσματα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και αποτελούσαν το βασικό νόμισμα της βυζαντινής οικονομίας από την εποχή των Κομνηνών (τέλη του 11^ου αιώνα) και αργότερα]

Από την εποχή του Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγου (1370) η Κωνσταντινούπολη είναι φόρου υποτελής στο Σουλτάνο, υποχρεωμένη να καταβάλλει σε αυτόν 100.000 υπέρπυρα το χρόνο. Ο Βυζαντινός αυτοκράτορας, παράλληλα, είναι υποχρεωμένος να εκστρατεύει μαζί με το Σουλτάνο παρέχοντάς του στρατιωτική βοήθεια.

Πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η άλωση της Φιλαδέλφειας το 1390, του τελευταίου εναπομείναντος ανεξάρτητου βυζαντινού οικισμού της δυτικής Μικράς Ασίας. Ο Οθωμανός σουλτάνος Βαγιαζήτ Α' υποχρέωσε τους Μανουήλ Β' Παλαιολόγο και Ιωάννη Ζ' Παλαιολόγο, να συνοδεύσουν και να υποστηρίξουν τις τουρκικές δυνάμεις πολιορκίας. Η βυζαντινή πόλη της Φιλαδέλφειας έπεσε το ίδιο έτος από τον οθωμανικό στρατό που πολεμούσε μαζί με βυζαντινούς στρατιώτες εναντίον βυζαντινών ομόδοξων

Η Κωνσταντινούπολη, επιπλέον, είναι αποδεκατισμένη από την πανούκλα που την χτύπησε το 1347, εξοντώνοντας τουλάχιστον το ένα τρίτο του πληθυσμού της. Οι επαρχίες της ερημώνονται από τις λεηλασίες μιας μισθοφορικής συμμορίας, της Καταλανικής Εταιρείας. Σαν να μην έφταναν αυτά, δυναστικές έριδες και εμφύλιοι πόλεμοι την κατατρώγουν.

Η Κωνσταντινούπολη είναι πλέον ανίσχυρη να αντισταθεί στην ανερχόμενη δύναμη των Οθωμανών Τούρκων. Ο λόγος που ακόμη οι Τούρκοι δεν επιτίθενται σε αυτήν, είναι οι διεθνείς συγκυρίες. Σύμφωνα με την Αρβελέρ:  «Ο λόγος που δεν έγινε αυτό και ανάσανε για πενήντα χρόνια ήταν ότι ο Βαγιαζίτ έπεσε στα χέρια των Μογγόλων»

Το 1403, ένας Ισπανός ιππότης, ο Ρούι Γονδάλεθ ντε Κλαβίχο επισκέπτεται την Πόλη και περιγράφει τη θλιβερή παρακμή μιας πόλης που τα σημάδια όμως έδειχναν το κάποτε ένδοξο παρελθόν της: «Μέσα στην Κωνσταντινούπολη υπάρχουν μεγάλα κτίρια, μέγαρα, μοναστήρια και εκκλησίες, τα περισσότερα από τα οποία είναι ερειπωμένα. Αλλά φαίνεται καθαρά ότι, όταν αυτή η πόλη βρισκόταν στα νιάτα της, πρέπει να ήταν από τις πιο αξιομνημόνευτες στον κόσμο. Και λέγεται ότι και σήμερα ακόμη υπάρχουν τριακόσιες εκκλησίες, μικρές και μεγάλες»

Ιδιαίτερη δε αναφορά κάνει στην εκκλησία της Αγιάς Σοφιάς που προκαλεί το θαυμασμό του και τον αναγκάζει να γράψει: «Πρόκειται για μια αίθουσα σαν στρογγυλή, την πιο μεγάλη και πιο ψηλή, και μαζί την πιο πλούσια και πιο όμορφη που υπάρχει,  νομίζω, στον κόσμο»

Σε μια κοινωνία που βρισκόταν σε παρακμή, δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι δεισιδαιμονίες που επιδείνωναν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η κορυφαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: «Υπήρχε όμως ακόμη ένας παράγοντας παρακμής. Ήταν η γενική δεισιδαιμονία που τρεφόταν από τις προφητείες. Ήδη από τον 6ο αιώνα υπήρχαν προφητείες, τότε ήταν όμως αισιόδοξες. Τώρα προφήτευαν το τέλος της Πόλης και μαζί το τέλος του κόσμου και της Ιστορίας. Αυτό ήταν, λοιπόν, το κλίμα στην Κωνσταντινούπολη της εποχής. Δεισιδαιμονία, διχόνοια, φτώχεια, κακομοιριά. Οι Βυζαντινοί ζούσαν σε μια πόλη ερημωμένη. Και στα ανάκτορα του Πορφυρογέννητου πολύ λίγα δωμάτια χρησιμοποιούνταν. Όπως λέει και ο Παλαμάς στον “Δωδεκάλογο του Γύφτου”: “Και ήταν οι καιροί που η Πόλη/ πόρνη σε μετάνοιες ξενυχτούσε/ και τα χέρια της δεμένα τα κρατούσε/ και καρτέραγ΄ ένα μακελάρη (...) Και καρτέραγε τον Τούρκο να την πάρει”» αναφέρει.

Στο ιστορικό μυθιστόρημα “Ο Μαύρος Άγγελος”, ο Φινλανδός συγγραφέας Μίκα Βαλτάρι προσπαθεί μέσω της φαντασίας του βέβαια αλλά και μέσω ιστορικών πηγών – και ιδιαίτερα το ημερολόγιο του Βενετού αυτόπτη μάρτυρα Niccolò Barbaro – να μας μεταφέρει την ατμόσφαιρα που επικρατούσε εκείνη τη στιγμή στην Κωνσταντινούπολη

Ο “Μαύρος Άγγελος” θεωρείται ένα από τα πιο ιστορικά ακριβή λογοτεχνικά έργα για την Άλωση της Κωνσταντινούπολης — χωρίς βέβαια να ξεχνάμε πως είναι μυθιστόρημα και έχει ενσωματώσει πολλά στοιχεία μυθοπλασίας. Το βιβλίο θεωρείται πως αποδίδει με μεγάλη ακρίβεια την ατμόσφαιρα παρακμής που επικρατούσε εκείνη την περίοδο στην Πόλη, τη σύγκρουση «ενωτικών» και «ανθενωτικών» μετά τη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας, την καχυποψία ανάμεσα σε Έλληνες και Λατίνους, τον φόβο, τη μοιρολατρία, τον μυστικισμό, τις αποκαλυπτικές προφητείες που κυκλοφορούσαν μέσα στην Πόλη, την αίσθηση ότι «ο Θεός εγκατέλειψε την Πόλη» και την ψυχολογία των ανθρώπων που ξέρουν ότι το τέλος πλησιάζει

 

Οι επαίτες αυτοκράτορες

Η άθλια οικονομική κατάσταση της Αυτοκρατορίας αναγκάζει τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες να καταφύγουν στη Δυτική Ευρώπη για βοήθεια. Γράφει η Αρβελέρ: «Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν μπορούσε να σταθεί μόνη της όρθια. Ο Μανουήλ έτρεχε να δει τους Καρόλους, ο Ιωάννης πήγε στη Φερράρα. Είναι η εποχή των επαιτών αυτοκρατόρων. Πήγαιναν επαίτες στη Δύση, έστω και αν τους δέχονταν εκεί με τιμές και δόξες»

Την αρχή έκανε ο Ιωάννης Ε’ Παλαιολόγος, ο οποίος σε ένα ταξίδι από τη Βενετία στο Παρίσι χρειάστηκε να δανειστεί από τους τραπεζίτες του Αγίου Μάρκου. Όταν επέστρεψε από το Παρίσι στη Βενετία, οι Βενετοί δεν του επέτρεψαν τον απόπλου από τη Βενετία εάν προηγουμένως δεν ξεχρέωνε το χρέος του προς αυτούς. Έτσι, ο αυτοκράτορας έγραψε στο γιο του Ανδρόνικο Παλαιολόγο να «εξεύρη χρήματα από των ιερών κειμηλίων και άλλων βασιλικών κτημάτων»

Την προσπάθεια αναζήτησης βοήθειας στη Δύση ακολούθησε ο γιος του και διάδοχος στο θρόνο Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγος, ο οποίος άφησε τη διοίκηση σε έναν ανιψιό του και περιόδευσε σε όλες σχεδόν τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, φτάνοντας μέχρι και το Λονδίνο

Το 1393 ο αυτοκράτορας Μανουήλ Β’ Παλαιολόγος επισκέπτεται τη Βενετία για βοήθεια. Το 1400 επισκέπτεται το Παρίσι, όπου μένει τριάμιση χρόνια, μακριά από τη διοίκηση της Πόλης, φιλοξενούμενος και συντηρούμενος από τον Κάρολο ΣΤ’. Παντού τον δέχονταν με τιμές και συμπάθεια, αλλά το μόνο που αποσπούσε ήταν αόριστες υποσχέσεις

 

Ο Μανουήλ Παλαιολόγος συναντά τον Ερρίκο της Αγγλίας

 

Γράφει ο Στίβεν Ράνσιμαν: «Την ημέρα των Χριστουγέννων του 1400, ο βασιλιάς Ερρίκος Δ’ της Αγγλίας έδωσε ένα συμπόσιο στο ανάκτορό του, του Έλθαμ. Σκοπός του δεν ήταν μόνο να γιορτάσει την Αγία επέτειο, ήθελε επίσης να τιμήσει και ένα διακεκριμένο ξένο. Αυτός ήταν ο Μανουήλ Β’ ο Παλαιολόγος. Αυτοκράτορας των Ελλήνων, όπως τον αποκαλούσαν οι περισσότεροι Δυτικοί και μερικοί μόνο θυμόντουσαν ότι ήταν αυτοκράτορας των Ρωμαίων. Είχε ταξιδέψει μέσω Ιταλίας και είχε σταματήσει στο Παρίσι όπου ο βασιλιάς της Γαλλίας Κάρολος ΣΤ’ είχε διακοσμήσει εκ νέου μία πτέρυγα του Λούβρου για να τον εγκαταστήσει και όπου οι καθηγητές της Σορβόνης είχαν ενθουσιαστεί που θα συναντούσαν έναν μονάρχη ικανό να συζητήσει μαζί τους με όση μάθηση και λεπτολογία διέθεταν οι ίδιοι. Στην Αγγλία έκανε εντύπωση σε όλους η αξιοπρέπεια της στάσεώς του και οι άσπιλες λευκές ενδυμασίες που φορούσαν αυτός και η ακολουθία του. Αλλά παρ’ όλους τους υψηλούς τίτλους του, οι οικοδεσπότες του τον λυπήθηκαν, γιατί είχε έρθει σαν ικέτης, σε μια απεγνωσμένη αναζήτηση βοήθειας εναντίον του άπιστου που καταπατούσε την αυτοκρατορία του»

Μετά το θάνατο του Μανουήλ Β’ του Παλαιολόγου, τη σκυτάλη στην αναζήτηση βοήθειας από τη Δύση πήρε ο γιος του και διάδοχος Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος ο οποίος διέβλεπε πως μόνο εάν προχωρούσε στην Ένωση των δύο Εκκλησιών θα μπορούσε να προσβλέπει σε βοήθεια από τη Δύση. Και ήταν αποφασισμένος να προχωρήσει μέχρι τέλους, παραβλέποντας την αντίδραση που θα προκαλούσε η ενέργεια αυτή, καθώς ήδη από την πρώτη Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους το 1204 τα αντιλατινικά αισθήματα στο λαό του Βυζαντίου ήταν ιδιαίτερα έντονα.

Από τη μία το αντιλατινικό αίσθημα και από την άλλη η επιτακτική ανάγκη εξεύρεσης βοήθειας απέναντι στον Οθωμανικό κίνδυνο οδήγησαν σε διχασμό καθώς ο λαός της Πόλης χωρίστηκε σε “Ενωτικούς” και “Ανθενωτικούς”, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα έντονο εμφυλιακό κλίμα που θα παρέμενε δυστυχώς έως τις ημέρες της Άλωσης, συνεισφέροντας με τον τρόπο του στη διάλυση

 

Ενωτικοί και ανθενωτικοί

Όπως αναφέρει Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ σε παλαιότερη συνέντευξη που είχε δώσει στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ : «Υπήρχε μια μεγάλη ενωτική και ανθενωτική διαμάχη, υπέρ και εναντίον της Ένωσης των Εκκλησιών. Οι αντίθετοι στην Ένωση συμμαχούσαν και με τους Τούρκους και ήταν οι λεγόμενες παρά φύσιν συμμαχίες. Οι υπέρμαχοι της Ένωσης διακήρυσσαν: “Όταν οι δύο Ρώμες ήταν ενωμένες, διαφεντεύαμε τον κόσμο. Όταν διχάστηκαν, χάσαμε τα πρωτεία”. Με αυτή την έννοια η πραγματική πτώση της Πόλης χρονολογείται από το 1204 και μετά. Η ανθενωτική διαμάχη πήρε μάλιστα τεράστιες διαστάσεις μετά το 1438 και τη Σύνοδο της Φεράρας. Εκεί, ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ ξεσήκωσε την Εκκλησία σε μια τελευταία προσπάθεια Ένωσης αλλά, ενώ η διανόηση ήθελε να είναι αναγεννησιακή, η Εκκλησία παρέμενε προσηλωμένη στα πάτρια κατά τρόπο φανατικό, αν όχι τίποτα παραπάνω»

Το θέμα της Ένωσης είχε κυριεύσει το νου των κατοίκων της Πόλης και τα κύρια θέματα που φαίνεται πως τους απασχολούσαν δεν ήταν το πώς θα διασωθούν από τον επερχόμενο Οθωμανικό κίνδυνο, αλλά η πρωτοκαθεδρία του Πάπα, η εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος και για το αν ο άρτος της Θείας Ευχαριστίας πρέπει να παρασκευάζεται με ζύμη ή χωρίς ζύμη όπως έκαναν οι Καθολικοί

«Την γαρ των Λατίνων ούτε βοήθειαν, ούτε την ένωσιν χρήζομεν. Απέστω αφήμών η των αζυμιτών λατρεία», διακήρυσσε ο μοναχός Γεννάδιος. Ο άνθρωπος που με το όνομα Γεώργιος Σχολάριος είχε διοριστεί από τον Αυτοκράτορα Ιωάννη Η' Παλαιολόγο “Καθολικός Κριτής των Ρωμαίων” (δικαστικό αξίωμα) και “Καθολικός Σεκρετάριος του Βασιλέως” (γραμματέας και μυστικοσύμβουλος, ο εξ απορρήτων). Μετά τη σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας που αποφάσισε την Ένωση των δύο Εκκλησιών, ο Σχολάριος γίνεται μοναχός, παίρνει το όνομα Γεννάδιος και τίθεται επικεφαλής του κινήματος των Ανθενωτικών. Είναι αυτός που, αμέσως μετά την Άλωση της Πόλης, τοποθετείται στο θρόνο του Πατριαρχείου Κωνσταντινούπολης από τον κατακτητή Μωάμεθ Β’

Το δεύτερο σημαντικό πρόσωπο των Ανθενωτικών ήταν ο Λουκάς Νοταράς, που κατείχε μέσα στην πολιορκούμενη Πόλη το ύπατο αξίωμα αμέσως μετά τον αυτοκράτορα. Σε αυτόν φέρεται να ανήκει η φράση: «Κρειττότερον εστί ιδέναι εν μέσει τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινικήν» που έχει διασωθεί σε χρονικά της Άλωσης και η οποία έχει επιβιώσει μέχρι τις μέρες μας ως «Καλύτερα σαρίκι τούρκικο, παρά τιάρα παπική». Μια φράση που εκ των υστέρων ακούγεται τραγικά ειρωνική, καθώς αυτός, σε αντίθεση με το Γεννάδιο, δεν είχε καλό τέλος. Μετά την Άλωση, ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής δήμευσε την περιουσία του και αποκεφάλισε τον ίδιο και τα παιδιά του. Αντίθετα με τον Γεννάδιο, ο Λουκάς Νοταράς δεν του φαινόταν χρήσιμος

Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι το τραύμα που είχε προκαλέσει η πρώτη Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους και η λεηλασία και οι καταστροφές που επέφερε αυτή, είχε δημιουργήσει ένα μεγάλο ρήγμα μεταξύ των Καθολικών και των Ορθοδόξων καθώς και ένα έντονο αντιλατινικό αίσθημα που περνούσε από γενιά σε γενιά

 

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους το 1204. Μεταγενέστερη γαλλική μικρογραφία

 

Σχετικά με τις καταστροφές που προκάλεσε η Άλωση της Πόλης από τους Σταυροφόρους, ο Στίβεν Ράνσιμαν γράφει: «Είναι δύσκολο να υπερβάλλει κανείς το κακό που έγινε στον ευρωπαϊκό πολιτισμό με την άλωση της Κωνσταντινούπολης. Οι θησαυροί της Πόλης, τα βιβλία και τα έργα τέχνης, που είχαν διατηρηθεί τόσους αιώνες, διασκορπίστηκαν και πολλά από αυτά καταστράφηκαν. Η Αυτοκρατορία, το μεγάλο αυτό φρούριο της χριστιανοσύνης στην Ανατολή, εκμηδενίστηκε σαν δύναμη. Η ιδιαίτερα συγκεντρωτική οργάνωσή της καταστράφηκε. Πολλές επαρχίες για να σωθούν, αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Η δυνατότητα για τις κατακτήσεις των Οθωμανών οφείλεται στο έγκλημα των Σταυροφόρων»

Αλλά δεν ήταν μόνο οι μνήμες από το παρελθόν. Ήταν και το ζοφερό παρόν. Η καταπίεση των ορθοδόξων στις περιοχές, όπου κυριαρχούσαν οι καθολικοί και η οικονομική διείσδυση της Βενετίας και της Γένοβας που είχε φέρει στα πρόθυρα εξαθλίωσης τους κατοίκους της Αυτοκρατορίας

Παρόλα αυτά, το Βυζάντιο, μετά την επανάκτηση της Πόλης, αντιλαμβανόμενο τον τεράστιο κίνδυνο που διέτρεχε από τους Οθωμανούς, επιδίωξε από την αρχή μία προσέγγιση με τη Δύση

Η πρώτη επίσημη προσέγγιση των δύο Εκκλησιών έγινε το  1274 στη Λιόν της Γαλλίας, οπότε ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγος υπέγραψε την Ένωση Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας μετά το Μεγάλο Σχίσμα του 1054. Στη σύνοδο της Λιόν στάλθηκαν Βυζαντινοί αντιπρόσωποι, οι οποίοι αποδέχθηκαν το παπικό πρωτείο, το δόγμα του Filioque (δηλαδή τη λατινική προσθήκη στο Σύμβολο της Πίστεως ότι το Άγιο Πνεύμα «εκπορεύεται και εκ του Υιού») και ορισμένες λατινικές θεολογικές διατυπώσεις.

Ο καρδινάλιος Μποναβεντούρα, ενώ δέχεται τους Έλληνες απεσταλμένους στη Σύνοδο της Λυών, σε πίνακα του Ισπανού ζωγράφου Francisco de Zurbaran (Παρίσι, Μουσείο Λούβρου)

 

Στις 6 Ιουλίου του 1274 ανακηρύχθηκε επίσημα η Ένωση των δύο Εκκλησιών. Ωστόσο, η Ένωση αποδείχθηκε βραχύβια, καθώς συνάντησε ισχυρή αντίδραση από τον ορθόδοξο κλήρο και τον βυζαντινό λαό και τελικά ακυρώθηκε μετά τον θάνατο του Μιχαήλ Η΄

Παρά την αποτυχία όμως της προσέγγισης με τη Δύση, με τη σύνοδο αυτή ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Η’ κέρδισε χρόνο καταφέρνοντας να αποτρέψει μία νέα προγραμματιζόμενη   επίθεση εναντίον της Κωνσταντινούπολης από τον Γάλλο πρίγκιπα Κάρολο του Ανζού, βασιλιά της Σικελίας εκείνη την εποχή

Αρκετές δεκαετίες αργότερα και μετά τον εμφύλιο πόλεμο στο Βυζάντιο (1341-1347) ο Ιωάννης ΣΤ’ Καντακουζηνός επιχείρησε μία νέα προσπάθεια προσέγγισης με τη δυτική εκκλησία μέσω επιστολών, αποστολών πρεσβειών και θεολογικών διαπραγματεύσεων. Στις επιστολές αυτές ο Ιωάννης ΣΤ΄ εμφανιζόταν διατεθειμένος να συζητήσει το παπικό πρωτείο, την Ένωση των Εκκλησιών καθώς και θεολογικούς συμβιβασμούς. Οι συζητήσεις αυτές όμως δεν προχώρησαν, καθώς ούτε η βυζαντινή κοινωνία ούτε η Ανατολική Εκκλησία φαινόταν διατεθειμένες να αποδεχθούν τη υποταγή στον πάπα

Στο ίδιο πλαίσιο επαφών ανήκε και η αποτυχημένη επίσκεψη του Ιωάννη του Ε’ Παλαιολόγου στη Δύση το 1369-1370 όπου βρέθηκε να κρατείται τελικά για χρέη προς τη Βενετία

Ώσπου φτάνουμε τελικά στην περίφημη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας, η οποία ξεκίνησε στη Φερράρα της Ιταλίας το 1438 και στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Φλωρεντία το 1439 λόγω επιδημίας πανώλης και είχε ως βασικό της στόχο την Ένωση της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας

Η Σύνοδος κατέληξε τελικά σε συμφωνία με υποχώρηση των Βυζαντινών απέναντι στα παπικά αιτήματα, όπως το Filioque («και εκ του Υιού») στο Σύμβολο της Πίστεως και τα πρωτεία του Πάπα. Έτσι, τον Ιούλιο του 1439 υπογράφηκε το διάταγμα της Ένωσης που πήρε το όνομα “Laetentur Caeli” από τα πρώτα λατινικά λόγια του κειμένου: «Laetentur Caeli et exsultet terra» που σημαίνει «Ας ευφρανθούν οι ουρανοί και ας αγαλλιάσει η γη»”. Όλοι οι ορθόδοξοι αντιπρόσωποι υπέγραψαν το διάταγμα — εκτός από τον Μητροπολίτη Εφέσου Μάρκο Ευγενικό.

 

Ο αυτοκράτορας Ιωάννης Η’ Παλαιολόγος εισέρχεται στη Φλωρεντία για τη Σύνοδο της Ένωσης των Εκκλησιών το 1439. Πίνακας του B.Gozzoli

 

Στο άκουσμα της είδησης ξέσπασαν στην Ανατολή μεγάλες αντιδράσεις. Ο σπουδαιότερος υποστηρικτής του ενωτικού κινήματος, επίσκοπος και φιλόσοφος Βησσαρίων, αναγκάστηκε να καταφύγει στην Ιταλία, όπου αργότερα έγινε καρδινάλιος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και μία από τις σημαντικότερες μορφές της Αναγέννησης

Ο εκπρόσωπος της Ρωσίας στη Σύνοδο, ο ελληνικής καταγωγής μητροπολίτης Κιέβου Ισίδωρος, μετά την επιστροφή του στη Ρωσία εκδιώχθηκε και αναγκάστηκε να καταφύγει και αυτός στη Δύση. Εκεί συνέχισε τη δράση του ως καρδινάλιος της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ενώ συνδέθηκε με τις τελευταίες προσπάθειες υποστήριξης της Κωνσταντινούπολης

Οι Πατριάρχες της Ανατολής επίσης, αρνήθηκαν να επικυρώσουν την υπογραφή των απεσταλμένων τους

Όσο για το Γεώργιο Σχολάριο που συμμετείχε και αυτός στη Σύνοδο, ενώ στη Σύνοδο υπέγραψε την Ένωση, όταν επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη δήλωσε πως η υπογραφή του ήταν αποτέλεσμα εξαναγκασμού και τέθηκε επικεφαλής του κινήματος των Ανθενωτικών προσπαθώντας να ακυρώσει την Ένωση στην πράξη

Στις 26 Οκτωβρίου του 1452 φτάνει στην Πόλη παπική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον καρδινάλιο Ισίδωρο με βασικό σκοπό να συζητηθούν οι λεπτομέρειες για την Ένωση των δύο Εκκλησιών. Μαζί τους έρχονται και 200 πολεμιστές για να βοηθήσουν στην άμυνα της Πόλης. Πολύ λίγοι βέβαια σε σχέση με τη βοήθεια που είχε υποσχεθεί ο Πάπας μετά τη Σύνοδο της Φερράρα-Φλωρεντίας

Στις 12 Δεκεμβρίου του 1452 γίνεται κοινή λειτουργία Ορθόδοξων και Καθολικών στην Αγιά Σοφιά, κατά την οποία ανακηρύσσεται η Ένωση των Εκκλησιών

Γράφει ο Μίκα Βαλτάρι στον «Μαύρο Άγγελο»:

«… ο καρδινάλιος Ισίδωρος, μέσα σε παγερή σιωπή, διακήρυξε σε λατινική και ελληνική γλώσσα την ένωση των Εκκλησιών. Κατά τη διάρκεια της λαμπρής τελετουργίας που επακολούθησε, απάγγειλε το Πιστεύω και, όταν έφτασε στη φράση “και εκ του Υιού”, πολλοί σκέπασαν τα πρόσωπά τους, ενώ απ’ το γυναικωνίτη ακούγονταν λυγμοί. Στεκόμουν ανάμεσα στο πλήθος, σε μια πλαϊνή πτέρυγα, πίσω από μια γκρίζα κολόνα. Την άγγιξα και είδα πως ήταν υγρή, σαν να ίδρωναν από την αγωνία ακόμα και οι κρύες πέτρες του ναού»

 

Η στάση της Εκκλησίας απέναντι στους Τούρκους

Όπως είδαμε παραπάνω, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν επιθυμούσε σε καμία περίπτωση την υποταγή της στην παπική εξουσία. Οι εκπρόσωποί της θεωρούσαν τους εαυτούς τους πάνω από όλα Χριστιανούς Ορθόδοξους και στη συνέχεια ο,τιδήποτε άλλο. Αυτή ήταν η ταυτότητά τους. Δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους Έλληνες, ούτε καν Ρωμαίους. Ήταν επόμενο λοιπόν να επιλέξουν μεταξύ των κατακτητών τους, εκείνον που θα τους επέτρεπε να διατηρήσουν αυτή την ταυτότητα αναλλοίωτη

Είναι χαρακτηριστικά τα λεγόμενα του Γεννάδιου στο ερώτημα περί ταυτότητας:

«Αν και είμαι Έλληνας στη γλώσσα, δεν θα έλεγα ποτέ ότι είμαι Έλληνας, επειδή δεν σκέφτομαι όπως οι Έλληνες• ούτε θεωρώ τους Έλληνες δώρο (ή πρότυπο), αλλά θέλω να ονομάζομαι σύμφωνα με τη δική μου πίστη/δοξασία. Και αν κάποιος με ρωτούσε ποιος είμαι, θα απαντούσα: είμαι χριστιανός»

Στο δίλημμα του τι έπρεπε να σωθεί, η Αυτοκρατορία ή η Ορθοδοξία, ο Γεννάδιος , αντίθετα από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Παλαιολόγο, προέκρινε τη δεύτερη, θυσιάζοντας την πρώτη. Ο Γεννάδιος γνώριζε πολύ καλά ότι στις  λατινοκρατούμενες περιοχές, η Καθολική Εκκλησία, εκτός ελάχιστον εξαιρέσεων, δεν επέτρεπε τη δράση και παρουσία μελών του Ανώτατου Ορθόδοξου κλήρου. Αντίθετα, στις Οθωμανοκρατούμενες περιοχές υπήρχαν έδρες Μητροπόλεων και Επισκοπών που λειτουργούσαν από ιεράρχες που χειροτονούνταν από τη Βυζαντινή ακόμη Κωνσταντινούπολη.

Μετά την Άλωση της Πόλης, ο Μωάμεθ Β’ ο Πορθητής αποφάσισε τη διατήρηση του θεσμού του Πατριαρχείου και επέλεξε για τη θέση αυτή τον Γεννάδιο. Λίγο μετά την ενθρόνισή του που έγινε τον Ιανουάριο του 1454, ο νέος Πατριάρχης, μέσα από μια σειρά κειμένων και επιστολών, επιχείρησε να προσδώσει στην Άλωση έναν υπερβατικό, υπερφυσικό χαρακτήρα υποστηρίζοντας πως ήταν αποτέλεσμα της εγκατάλειψης των Βυζαντινών από τον Θεό γιατί είχαν αμαρτήσει. Η Άλωση δηλαδή, σύμφωνα με τον Γεννάδιο, ήταν ένα προϊόν Θείας καταδίκης, η οποία είχε εξοπλίσει για το σκοπό αυτό τους Οθωμανούς με στρατιωτική ισχύ και τέχνη

 

Ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής παραχωρεί τα προνόμια του Πατριαρχείου στον Πατριάρχη Γεννάδιο Σχολάριο (ψηφιδωτό Σωτηρίου Βάρβογλη)

 

Ο Θεός ωστόσο, ως φιλεύσπλαχνος, σύμφωνα πάντα με τον Γεννάδιο, και μη θέλοντας να χαθεί κάθε ελπίδα σωτηρίας των Ορθοδόξων, επέτρεψε τη διατήρηση της ορθής πίστης εμπνέοντας τον Μωάμεθ τον Β’ να αποφασίσει την επανίδρυση του Οικουμενικού θρόνου. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Γεννάδιος:

«Και το ότι οργανώθηκε ξανά η Εκκλησία το προκάλεσε πρώτα το θείο έλεος που κινήθηκε υπέρ αυτής, και έπειτα η φιλανθρωπία εκείνου (δηλαδή του Σουλτάνου), αφού τότε η Εκκλησία κατέστη ελεύθερη μέσω ημών»

Τις παραπάνω απόψεις του Γενναδίου ακολούθησαν όλοι σχεδόν οι σύγχρονοί του λόγιοι, κληρικοί και λαϊκοί που ζούσαν στην οθωμανική επικράτεια. Είναι ευνόητο ότι οι απόψεις αυτές είχαν πολύ σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις και διαστάσεις, καθώς η υιοθέτησή τους αφενός καθιστούσε μάταιη κάθε αντίσταση στα οθωμανικά στρατεύματα, αφετέρου υποχρέωνε το εκκλησιαστικό ποίμνιο της εκκλησίας να υπακούει χωρίς αντίρρηση στην οθωμανική εξουσία. Εφόσον η Άλωση ήταν θέλημα Θεού, ποιος βλάσφημος θα μπορούσε να πάει κόντρα στο θέλημά Του;

Αλλά ποιο ήταν κατά το Γεννάδιο και το περιβάλλον του το κύριο αμάρτημα των Βυζαντινών, αυτό που προκάλεσε τη Θεία εγκατάλειψη και οργή οδηγώντας στην πτώση της Βασιλεύουσας;

Σύμφωνα με το στενό συνεργάτη του Πατριάρχη Θεόδωρο Αγαλλιανό, το αμάρτημα αυτό ήταν η Ένωση των Εκκλησιών που είχε συμφωνηθεί στη σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας. Τότε, όπως ο Αγαλλιανός γράφει σε λόγο του που συντάχθηκε στα 1463, «όλοι ακολούθησαν το ρεύμα εκτός από εμάς, δηλαδή τα μέλη της συνάξεως [σ.σ εννοεί την  ομάδα των Ανθενωτικών], είτε θεωρώντας εσφαλμένα τα άγια δόγματά μας, είτε από άγνοια, είτε αναστατωμένοι από το φόβο, είτε συρόμενοι από τη βία. Αλλά γι' αυτό το λόγο ήρθε η οργή του Θεού επάνω στους υιούς της απωλείας και ανέτρεψε τα πάντα»

Από την άλλη πλευρά πάλι, είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι ο Μωάμεθ ο Β’ δεν γνώριζε τα τεκταινόμενα μέσα στην πολιορκούμενη Κωνσταντινούπολη και δεν είχε προβεί σε κάποιες προσυνεννοήσεις με τους Ανθενωτικούς. Ο Σουλτάνος θέλοντας να διασφαλίσει τα νώτα του και να αποτρέψει τους Ορθόδοξους από το να συμπράξουν με τους Δυτικούς είχε κάθε συμφέρον να ενισχύσει τους Ανθενωτικούς.

Η στάση της Εκκλησίας απέναντι στον Οθωμανικό κίνδυνο, αλλά και η μετέπειτα στάση των Οθωμανών απέναντι στην Εκκλησία δεν αφήνει πολλές αμφιβολίες για επαφές και συναλλαγή της Εκκλησίας με τους μετέπειτα κατακτητές. Όπως σημειώνει δηκτικά η Αρβελέρ: «Ο Μωάμεθ έδωσε το πατριαρχικό αξίωμα στον Γεννάδιο Σχολάριο, ορίζοντάς τον αμέσως αρχηγό του Μιλιέτ, δηλαδή όλων των ορθοδόξων. Κάπως έτσι ξέρουμε γιατί η Εκκλησία κράτησε όλα τα κτήματά της και η αυτοκρατορία τα έχασε. Κάπως έτσι φτάσαμε και στα βατοπεδινά βακούφια»

Η πολιτική γραμμή του Γενναδίου διατηρήθηκε από την ηγεσία της Εκκλησίας για αιώνες. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Πατριάρχης Ιερεμίας Α’ το 1543: « παρεδόθημεν εν οις παρεδόθημεν κρίσει Θεού δικαία». Στην ίδια γραμμή κινήθηκε και η περιβόητη Πατριαρχική Διδασκαλία, ένα κείμενο που τυπώθηκε στο Πατριαρχικό Τυπογραφείο το 1798 και καταδίκαζε τις επαναστατικές ιδέες του Ρήγα Φεραίου και της Γαλλικής Επανάστασης καλώντας τους υπόδουλους Ορθόδοξους να παραμένουν πιστοί στην πίστη τους και υπάκουοι στην οθωμανική εξουσία, μία εξουσία που είχε επιτρέψει ο Θεός και προειδοποιούσε ότι οι ευρωπαϊκές “νεωτερικές” ιδέες οδηγούν σε αθεΐα και χάος.

 

Η στάση της Δύσης

Πολύς λόγος γίνεται για το μέγεθος της βοήθειας που η Δύση πρόσφερε στο πολιορκούμενο Βυζάντιο. Η αλήθεια είναι ότι η βοήθεια ήταν μετρημένη και υπήρχαν πολλοί λόγοι γι αυτό.

Από τη μία πλευρά η Δύση ήταν πολυδιασπασμένη και οι δυτικοί ηγεμόνες είχαν τα δικά τους προβλήματα και πολέμους. Οι Άγγλοι και οι Γάλλοι ήταν απασχολημένοι με τον Εκατονταετή τους πόλεμο (1337-1453), ενώ ο τεράστιος ανταγωνισμός και τα αντικρουόμενα συμφέροντα Βενετών και Γενοβέζων δεν άφηναν περιθώρια για συνεργασία μεταξύ τους που θα οδηγούσε σε πραγματική βοήθεια προς το Βυζάντιο

Από την άλλη πλευρά, η Κωνσταντινούπολη θεωρούνταν ήδη πολύ αδύναμη για να σωθεί, η μεγάλη απόσταση έκανε δύσκολη μια άμεση εκστρατεία ενώ δεν θα πρέπει να υποτιμηθεί και το αίσθημα απαξίωσης που είχε καλλιεργηθεί στη Δύση για τους “σχισματικούς Έλληνες” .

Σχετικά με τη βοήθεια που ήρθε ή δεν ήρθε τελικά από τη Δύση, η Αρβελέρ αναφέρει:

«Κάτι που συνήθως οι Έλληνες δεν δέχονται είναι ότι ο Πάπας προσπάθησε να βοηθήσει. Διέθεσε τις ιντουλγκέντσιες- τα επί πληρωμή συγχωροχάρτια- του 1450, που ως ιντουλγκέντσιες Ιωβηλαίου ήταν πιο προσοδοφόρες, στον πόλεμο κατά των Τούρκων. Άλλο αν αυτό δεν ήταν αποτελεσματικό, αφού έδωσε τα χρήματα στους Αραγωνέζους που τα χρησιμοποίησαν για δικούς τους σκοπούς

Πολλοί λένε ότι η Δύση δεν βοήθησε. Όταν όμως μιλάμε για Δύση τι εννοούμε; Οι Βυζαντινοί ήταν όλη η Ανατολή. Η Δύση ήταν πολυδιασπασμένη και ο Πάπας είχε ένα σχίσμα στην πλάτη του και την Ανατολική Εκκλησία εναντίον του. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Παλαιολόγος πολεμάει τους Τούρκους μαζί με τον απεσταλμένο του Πάπα, Ισίδωρο του Κιέβου, και τους Γενοβέζους, ο Γεννάδιος- ο Γεώργιος Σχολάριος, πρώτος Πατριάρχης μετά την Άλωση τοιχοκολλούσε ανάθεμα εναντίον του Παλαιολόγου. Και επίσης: μετά την πτώση της Πόλης, οι Δυτικοί έτρεμαν. Όταν ανέλαβε Πάπας ο Ένιο Σίβλιο Πικολομίνι, δηλαδή ο Πίος Β΄, έγραψε μια πραγματεία για την Άλωση στην οποία μιλούσε για καταστροφή της Χριστιανοσύνης. Αντίθετα οι Ρώσοι, που είναι μάλιστα φανατικοί ανθενωτικοί, δεν γράφουν σχεδόν τίποτα για την πτώση της Πόλης. Πέρασαν χρόνια για να αρχίσουν οι σλαβικοί θρήνοι. Εκείνοι που θρήνησαν από την αρχή για την Πόλη είναι στην Τραπεζούντα. “Πάρθεν η Πόλη, πάρθεν η Ρωμανία”, έλεγαν»

Παρόλα αυτά, δεν έλειψαν οι στρατιωτικές εκστρατείες των Δυτικών εναντίον των Οθωμανών. Η πιο σημαντική δυτική ενέργεια πριν την Άλωση της Πόλης ήταν η σταυροφορία που κατέληξε στη μάχη της Βάρνας το 1444. Εκεί, ένας συνασπισμός Ούγγρων, Πολωνών και άλλων χριστιανικών δυνάμεων προσπάθησε να ανακόψει τους Οθωμανούς, αλλά ηττήθηκε από τον Μουράτ τον Β’. Η ήττα αυτή ουσιαστικά κατέστρεψε την πιθανότητα μελλοντικής μεγαλύτερης δυτικής επέμβασης

Στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης βέβαια, το 1453, υπήρχαν μέσα στην πόλη 2.000 δυτικοί μαχητές, κυρίως Γενοβέζοι υπό τον Ιωάννη Ιουστινιάνη (Giovanni Giustiniani). Ο  συνολικός αριθμός τους όμως ήταν πολύ μικρός απέναντι στον τεράστιο στρατό του Μωάμεθ του Β’

Στην πραγματικότητα δηλαδή, η Σύνοδος Φερράρας-Φλωρεντίας έδωσε περισσότερο ελπίδες παρά πραγματική στρατιωτική σωτηρία. Και ίσως ο διχασμός που προκάλεσε, να έκανε τα πράγματα χειρότερα

 

Η Ρωσία και η Τρίτη Ρώμη

Αν για τους Νεοέλληνες η Άλωση της Πόλης σημαίνει το τραγικό τέλος, για τους Ρώσους αντίθετα είναι η μέρα που με Θεία βούληση συντελείται η μετατόπιση της αυτοκρατορικής εξουσίας από την Κωνσταντινούπολη στη Μόσχα, στην Τρίτη Ρώμη όπως γι’ αυτό το λόγο ονομάστηκε.

Η ιδεολογία της Τρίτης Ρώμης διατυπώνεται για πρώτη φορά από ένα μοναχό από την πόλη του Pskov, τον Θεόφιλο, και προβάλλει την αντίληψη πως το κράτος της Μόσχας είναι το τρίτο κατά σειρά ευλογημένο χριστιανικό βασίλειο: η πρώτη Ρώμη, εκείνη του Αποστόλου Πέτρου, καταλύθηκε από τους ειδωλολάτρες βαρβάρους και η νέα Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη, υπέστη τη Θεία Τιμωρία της Άλωσης από τους απίστους επειδή απαρνήθηκε την ορθή πίστη στη Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας. Από εδώ και στο εξής, η Μόσχα θα είναι η τρίτη Ρώμη, αυτή που θα διασώσει την Ορθόδοξη πίστη και το αυτοκρατορικό μεγαλείο

Το δόγμα της Τρίτης Ρώμης θα γίνει επίσημο κρατικό δόγμα της Ρωσίας και θα περιβάλλει τον Ρώσο ηγεμόνα με ένα υπερβατικό κύρος, καθώς η εξουσία του έχει Θεία προέλευση. Τα δε σύμβολα εξουσίας του προέρχονται από τη Δεύτερη Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη - όπως ο δικέφαλος αετός που εμφανίζεται για πρώτη φορά σε κρατικές σφραγίδες της Μόσχας το 1497 και σταδιακά μετατρέπεται στο επίσημο αυτοκρατορικό έμβλημα της Ρωσίας

Ρωσικός θυρεός του 1577

 

Είναι πολύ χαρακτηριστικά αυτά που γράφει ο Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι στο «Ημερολόγιο ενός συγγραφέα» τον Ιούνιο του 1876: «Σήμερα έχει η Ρωσία συνειδητοποιήσει ότι η Κωνσταντινούπολη μας ανήκει … Σήμερα είναι αδύνατο να θεωρούνται οι Ρωμιοί ως οι αποκλειστικοί κληρονόμοι του Βυζαντίου: θα τους έπεφτε πολύ, αν τους επιτρέπαμε να κληρονομήσουν ένα τόσο σπουδαίο σημείο της Υδρογείου…»

 

Η Κερκόπορτα και οι λαϊκοί θρύλοι

Σχετικά με την Κερκόπορτα και το ρόλο που φέρεται να έπαιξε κατά την Άλωση, η Αρβελέρ είναι κατηγορηματική και ξεκαθαρίζει πως πρέπει να την αντιμετωπίζουμε μόνο ως κάτι συμβολικό και σε καμία περίπτωση ως την πραγματική αιτία της πτώσης της Πόλης. «Ανοιγμένη ή ξεχασμένη. Αστεία πράγματα. Ήταν χιλιάδες έξω, τα καράβια τους στον Κεράτιο, οι Γενοβέζοι έφευγαν. Τι να πεις για την Κερκόπορτα; Σε συμβολικό επίπεδο μόνο μπορείς κάτι να πεις. Αλλά είναι σαν να λέμε ότι αντί να σκοτώνονταν τρεις Τούρκοι κατά την είσοδό τους στην Πόλη, θα σκοτώνονταν δέκα αν η πόρτα ήταν κλειστή. Και λοιπόν; Αφού είχαν ανεβάσει σκάλες και έμπαιναν από όπου ήθελαν», αναφέρει.

Αμέσως μετά την Άλωση γεννιούνται οι πυρήνες των θρύλων του “Μαρμαρωμένου Βασιλιά” και της “Κόκκινης Μηλιάς” που εκφράζουν το τραύμα αλλά και τη μεσσιανική ελπίδα που αναπτύσσεται στους υπόδουλους Ορθόδοξους που δεν αποδέχθηκαν ότι η Άλωση ήταν Θεία θέληση

Οι πρώτες σαφείς καταγραφές των θρύλων εμφανίζονται κυρίως τον 16ο αιώνα και η  πλήρης λαϊκή μορφή τους διαμορφώνεται σταδιακά μέσα στην εποχή της Τουρκοκρατίας.

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, ο τελευταίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Παλαιολόγος δεν πέθανε πραγματικά στην Άλωση, αλλά ένας άγγελος τον άρπαξε την ώρα της μάχης, τον “μαρμάρωσε” και τον έκρυψε κάπου κοντά στη Χρυσή Πύλη. Εκεί, μαρμαρωμένος, περιμένει την ώρα για να ξυπνήσει και να ξαναπάρει την Πόλη.

Τον θρύλο του μαρμαρωμένου βασιλιά περιγράφει παραστατικά ο μεγάλος Έλληνας λαογράφος Νικόλαος Πολίτης στο βιβλίο του «Παραδόσεις»: «Όταν ήρθε η ώρα να τουρκέψει η Πόλη και μπήκαν μέσα οι Τούρκοι, έτρεξε ο βασιλιάς μας καβάλα στ’ άλογό του να τους εμποδίσει. Ήταν πλήθος αρίφνητο η Τουρκιά, χιλιάδες τον έβαλαν στη μέση, κι εκείνος χτυπούσε κι έκοβε αδιάκοπα με το σπαθί του. Τότε σκοτώθη τ’ άλογό του κι έπεσε κι αυτός. Κι εκεί που ένας αράπης σήκωσε το σπαθί του να χτυπήσει το βασιλιά, ήρθε άγγελος Κυρίου και τον άρπαξε και τον πήγε σε μια σπηλιά, βαθιά στη γη κάτω, κοντά στη Χρυσόπορτα. Εκεί μένει μαρμαρωμένος ο βασιλιάς, και καρτερεί την ώρα να ’ρθει πάλι ο άγγελος να τον σηκώσει. Οι Τούρκοι το ξεύρουν αυτό, μα δεν μπορούν να βρουν τη σπηλιά που είναι ο βασιλιάς. Γι’ αυτό έχτισαν την πόρτα, που ξεύρουν πως απ’ αυτή θα έμπει ο βασιλιάς για να τους πάρει πίσω την Πόλη. Μα όταν είναι το θέλημα του Θεού, θα κατεβεί ο άγγελος στη σπηλιά και θα τον ξεμαρμαρώσει, και θα του δώσει στο χέρι πάλι το σπαθί που είχε στη μάχη. Και θα σηκωθεί ο βασιλιάς και θα μπει στην Πόλη από τη Χρυσόπορτα, και κυνηγώντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, θα τους διώξει ως την Κόκκινη Μηλιά. Και θα γίνει μεγάλος σκοτωμός, που θα κολυμπήσει το μουσκάρι στο αίμα»

Η “Κόκκινη Μηλιά” είναι ένας μυθικός τόπος της λαϊκής παράδοσης που τοποθετείται κάπου βαθιά στην επικράτεια των Τούρκων, όπου τελικά θα φτάσουν οι Έλληνες νικητές συντρίβοντας τους Τούρκους.

Είναι βέβαιο πως οι θρύλοι αυτοί κρατούσαν ζωντανή την ελπίδα της απελευθέρωσης, συνέδεαν το ζοφερό παρόν με το ένδοξο βυζαντινό παρελθόν και ενίσχυαν τη συλλογική ταυτότητα των υπόδουλων Ελλήνων.

Όπως γράφει ο Νικόλαος Πολίτης: «Αμέσως μετά την άλωση, η απόγνωση έδωσε σχεδόν ακαριαία τη θέση της στην ελπίδα, και η ελπίδα για την ανάκτηση της Κωνσταντινούπολης συνδέθηκε άμεσα με την «ανάσταση» ή την «επιστροφή» του τελευταίου αυτοκράτορα. Στον θάνατο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου δεν είχε θελήσει να πιστέψει κανείς, και από την ίδια εκείνη ημέρα, την αποφράδα 29η Μαΐου, είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν οι πρώτες διαδόσεις: «και τινές μεν ελθόντες έλεγον ότι έφυγεν, άλλοι δε εν τη πόλει είναι έλεγον κεκρυμμένον, άλλοι δε τεθνάναι μαχόμενον» γράφει ο Γεώργιος Φραντζής («Χρονικόν μέγα»).

 

Οι τελευταίες ημέρες

Στις 26 Οκτωβρίου του 1452 φτάνει στην Πόλη παπική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον καρδινάλιο Ισίδωρο με βασικό σκοπό να συζητηθούν οι οριστικές λεπτομέρειες για την Ένωση των δύο Εκκλησιών. Μαζί τους έρχονται και 200 πολεμιστές για να βοηθήσουν στην άμυνα της Πόλης

Στις 12 Δεκεμβρίου γίνεται η κοινή λειτουργία στην Αγιά Σοφιά, κατά την οποία ανακηρύσσεται η Ένωση των Εκκλησιών

Στις 26 Ιανουαρίου του 1453 φτάνουν δύο γενοβέζικα πλοία με εφτακόσιους πολεμιστές. Ο επικεφαλής τους Ιωάννης Ιουστινιάνης λαμβάνει από τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο τον τίτλο του Πρωτοστάτορος (αρχιστράτηγος) και αναλαμβάνει την άμυνα της Πόλης

Τον ίδιο μήνα, οι Τούρκοι στήνουν τα κανόνια τους απέναντι από τα τείχη της Πόλης και παρατάσσουν 150.000 πολεμιστές. Πίσω από τα τείχη υπάρχουν μόνο 5.000 Βυζαντινοί πολεμιστές και 2.000 Γενοβέζοι και Βενετοί

Γράφει ο Στίβεν Ράνσιμαν: «Ο Τζουστινιάνι στη Χαρίσια Πύλη με τους Γενουάτες του … Κάτω από τον Ιππόδρομο οι Καταλανοί με τον Περέ Χούλια ..,. Ο Ενετός βάιλος Μινότο και το επιτελείο του στα ανάκτορα των Βλαχερνών … Κοντά στο λιμάνι του Ελευθερίου ο πρίγκιπας Ορχάν και οι Τούρκοι του …»

 

 

Τα πρώτα χτυπήματα ξεκινούν στις 5 Απριλίου. Στις 29 Μαΐου του 1453, μετά από 53 ημέρες πολιορκίας και ανελέητου σφυροκοπήματος, η Πόλη πέφτει στα χέρια των Τούρκων

Η έλλειψη ουσιαστικής βοήθειας από τη Δύση, τα μεγάλο κανόνια που είχαν στη διάθεσή του οι Τούρκοι –με πρώτο και καλύτερο το γιγάντιο κανόνι που κατασκεύασε ο Ούγγρος μηχανικός Ούρμπαν και το οποίο μπορούσε να εκτοξεύει οβίδες εκατοντάδων κιλών – αλλά και ο εντυπωσιακός ελιγμός με τον οποίο οι Τούρκοι κατάφεραν δια ξηράς να περάσουν πλοία στον Κεράτιο κόλπο, παρακάμπτοντας την τεράστια αλυσίδα την οποία οι Βυζαντινοί είχαν τοποθετήσει στην είσοδό του, έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για την πτώση

Μα και να είχε αποκρουστεί η επίθεση των Τούρκων, ποια υπόσταση θα είχε η άλλοτε κραταιά αυτοκρατορία; Με τις χιλιάδες δυτικών πολεμιστών μέσα στην πόλη και τις ελεύθερες εμπορικές ζώνες Βενετών και Γενοβέζων, ουσιαστικά θα ήταν παραδομένη σε αυτούς. Μια λατινική βάση θα ήταν με τον αυτοκράτορα ανδρείκελό τους. Και γύρω-γύρω όλα τα Βαλκάνια θα ήταν κατακτημένα από τους Τούρκους

Κάπως έτσι έκλεισε ο κύκλος μιας χιλιόχρονης αυτοκρατορίας, επιβεβαιώνοντας το γεγονός πως ό,τι μένει στατικό και κλειστό, είναι καταδικασμένο σε θάνατο. Και δυστυχώς για το Βυζάντιο και τα Βαλκάνια, βρέθηκαν στο δρόμο της καθυστέρησης, την ίδια στιγμή που η Δύση έβγαινε από το Μεσαίωνα και θα έμπαινε στο δρόμο της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού

 

Πηγές:

Η Άλωση της Πόλης, τεύχος 32, Ε-Ιστορικά

Η Άλωση με τα μάτια των ξένων, τεύχος 84, Ε-Ιστορικά

Το Βυζάντιο πριν από την Άλωση, τεύχος 187, Ε-Ιστορικά

https://www.ethnos.gr/history/article/315332/poioshtanomarmaromenosbasiliasenashdyoaytokratorespisoapotonthrylotilenehistoriakaitathrhskeytika

https://tvxs.gr/istoria/dialyontas-toys-mythoys-gia-tin-alosi/

Ο Μαύρος Άγγελος, Μίκα Βαλτάρι

Δημοσίευση της Δήμητρας Βήνη στην Πειραϊκή Αλληλεγγύη

 

Η εικόνα της Μαρίνας Ζέας σήμερα είναι σχεδόν συμβολική για το πώς αντιμετωπίζεται πλέον ο δημόσιος παραλιακός χώρος στον Πειραιά: λιγότερο ως ζωντανό οικοσύστημα πόλης και περισσότερο ως «καθαρός καμβάς» επένδυσης, κατανάλωσης και τουριστικής εικόνας.

Πριν από λίγους μήνες, όταν ξεκίνησαν οι κοπές των δέντρων, η συζήτηση παρουσιάστηκε περίπου σαν υπερβολική αντίδραση κατοίκων απέναντι σε μια «αναγκαία αναβάθμιση». Όμως το “μετά” αρχίζει πλέον να αποκαλύπτει τι πραγματικά σημαίνει αυτή η αναβάθμιση.

Η παλιά Μαρίνα Ζέας — με όλα τα προβλήματά της — είχε ώριμο πράσινο, σκίαση, φυσικές ασυνέχειες, σημεία όπου το μάτι και το σώμα ξεκουράζονταν. Τα μεγάλα δέντρα λειτουργούσαν όχι μόνο αισθητικά αλλά και περιβαλλοντικά: έριχναν τη θερμοκρασία, συγκρατούσαν σκόνη, μείωναν την αντανάκλαση του ήλιου και δημιουργούσαν μια αίσθηση κατοικημένου δημόσιου χώρου.

Τώρα βλέπουμε ένα τοπίο σκληρών επιφανειών. Εκτεταμένο μπετόν, γεωμετρικές φόρμες, μικρά νεαρά δέντρα που θα χρειαστούν ίσως δεκαετίες για να προσφέρουν ό,τι πρόσφεραν τα κομμένα ώριμα δέντρα — αν επιβιώσουν. Η σκίαση έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Ο χώρος μοιάζει “καθαρός”, αλλά και αφιλόξενος κάτω από τον ήλιο.

Αυτό είναι και πολιτικό ζήτημα.

Γιατί η σύγχρονη «ανάπλαση» σε πολλές παραλιακές πόλεις ακολουθεί το ίδιο μοτίβο:

* λιγότερη φύση και περισσότερος έλεγχος του χώρου,

* λιγότερη αυθόρμητη χρήση από κατοίκους,

* περισσότερη εικόνα premium προορισμού,

* περισσότερο real estate και τουριστική αισθητική,

* λιγότερη οικολογική μνήμη.

Η περιβαλλοντική διάσταση δεν είναι δευτερεύουσα. Σε μια πόλη ήδη επιβαρυμένη θερμικά και ατμοσφαιρικά, η αφαίρεση ώριμων δέντρων δεν είναι “λεπτομέρεια έργου”. Είναι παρέμβαση στο μικροκλίμα και στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Και υπάρχει κάτι ακόμη πολύ χαρακτηριστικό στη φωτογραφία:

οι κυκλικές κατασκευές μοιάζουν σχεδόν με “μνημεία” των δέντρων που έλειψαν. Τεράστιες άδειες επιφάνειες γύρω από ελάχιστο πράσινο. Σαν η φύση να μετατρέπεται πλέον σε διακοσμητικό στοιχείο μέσα σε αρχιτεκτονική βιτρίνας. Και μετά αναρωτιόμαστε γιατί οι πόλεις είναι αφόρητες το καλοκαίρι!

Κυκλοφορεί σήμερα το πανηγυρικό φύλλο #145 της RAF WEST Journal, της Νο2 εφημερίδας της Ανατολικής Αττικής

ΡΑΦ ΤΑΟΥΝ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΝΗΓΥΡΙΑ: Με ένα πλούσιο ποιοτικό πρόγραμμα και διασκέδαση μέχρι πρωίας, προσφορά της δημοτικής της αρχής, η Ραφ Τάουν απέδειξε για μια ακόμη φορά πως είναι για τα πανηγύρια. Το «παρών» έδωσαν όλες οι παραγωγικές δυνάμεις του τόπου. Αποκλειστικές φωτό από την Καλλιόπη Μπανιστήρη

ΟΙ ΜΠΑΓΛΑΜΑΔΕΣ ΤΗΣ ΡΑΦΗΝΑΣ: Η μόνιμη στήλη της RAF WEST δημοσιεύει το τετράστιχο της εβδομάδας

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ: Παγκόσμιος θαυμασμός για τον πύργο της Μόρντορ που κατασκευάζεται στο Ελληνικό. Επείγουσα συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου της Ραφ Τάουν. «Η Ραφ Τάουν δεν μπορεί να μείνει πίσω από τις εξελίξεις. Θα φτιάξουμε κι εμείς ουρανοξύστη με τη βοήθεια του Θεού» δήλωσε η πολιούχος της πόλης. «Εγώ θα φτιάξω ΔΥΟ ουρανοξύστες. Θα με βοηθήσει ο Μάκης» πλειοδότησε ο πρώην Σερίφης. Ποιος Μάκης;

ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΕΒΡΑΪΚΟ ΚΙΠΑ, ΠΑΡΑ ΣΑΡΙΚΙ ΤΟΥΡΚΙΚΟ: Με την παραχώρηση των ελληνικών υδάτων στο Ισραήλ, η χώρα μας αποκτά κοινά σύνορα με το κράτος του Ισραήλ και το όραμα του Άδωνι γίνεται επιτέλους πραγματικότητα. «Από το να μαλώνουμε με τους Τούρκους, καλύτερα να τα δώσουμε στους Ισραηλινούς να ξεμπερδεύουμε» δήλωσε συγκινημένος ο Άδωνις Γεωργιάδης. Δείτε το νέο χάρτη

Διαβάστε σήμερα, 23 /5/2026, τη RAF WEST Journal 

 

Η Raf West Journal παρουσιάζει σε παγκόσμια πρώτη μετάδοση το τραγούδι του Άδωνι Αβραάμ Κοέν Γεωργιάδη. Ένα τραγούδι που προοριζόταν για το διαγωνισμό της Eurovision, αλλά η αντισημιτική κριτική επιτροπή το απέρριψε ως απαράδεκτο. Δεν πειράζει όμως. Έστω και έτσι, το τραγούδι του Γεωργιάδη είναι βέβαιο πως θα ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο μεταφέροντας παντού τη λατρεία του συνθέτη για το Ισραηλινό έθνος και την ευγνωμοσύνη του για τον αγώνα που δίνει ο λαός του Ισραήλ προκειμένου να εξαλείψει τους Παλαιστίνιους από τη γη τους

Το τραγούδι έχει τίτλο "Adoni bi, adoni be". Στίχοι, μουσική και χορευτικά από τον Άδωνι Αβραάμ Κοέν Γεωργιάδη. Ερμηνεύει ο Θέμης Αδαμαντίδης με πολυμελές μπαλέτο