Το παρακράτος δείχνει για μια ακόμη φορά τα δόντια του. Είτε νιώθει σίγουρο για την ατιμωρησία του είτε νιώθει πανικό.

Το μόνο σίγουρο είναι αυτό που καταγράφουν ως αδιάψευστοι μάρτυρες οι κάμερες των παιδιών: Τους πραιτωριανούς του παρακράτους να ορμούν και να χτυπούν αναίτια, τυφλά και δολοφονικά μια πορεία. Να μπαίνουν στους δρόμους των Εξαρχείων σαν να πρόκειται για κατακτητες σε μια κατεχόμενη χώρα, να ρίχνουν χημικά και οβίδες κρότου-λάμψης και να χτυπούν ανυποψίαστους πελάτες και γυναίκες - ακόμη και ανάπηρο με τεχνητό μέλος έριξαν κάτω από την καρέκλα του και τον έσερναν στο δρόμο

Είναι βέβαιο πως τα ανθρωπόμορφα κτήνη θα μείνουν για μια ακόμη φορά ατιμώρητα. Όσο θα μένουν ατιμώρητα και τα μέλη της εγκληματικής συμμορίας που κυβερνά αυτή τη χώρα και την έχει λεηλατήσει από άκρη σε άκρη. Για όσο διάστημα θα μπορεί ο Βορίδης και τα υπόλοιπα μέλη να λυμαίνονται τη χώρα και να μας λένε "γλυκά" και ατιμώρητα πως "το ξύλο είναι στοιχείο αναγκαστικότητας"

Την ίδια στιγμή η κρατική “δικαιοσύνη” ρίχνει 14 μήνες χωρίς αναστολή σε έναν φοιτητή για ένα σύνθημα για την Παλαιστίνη που έγραψε στον τοίχο  του Πανεπιστημίου. Την ίδια πάλι στιγμή η κρατική "δικαιοσύνη" ρίχνει δέκα χρόνια φυλάκιση (!)  σε κάποιον με μοναδικό ενοχοποιητικό στοιχείο πως κατέθεσε χρήματα στο λογαριασμό κάποιου που κατηγορήθηκε για τρομοκρατία. Να μην ξεχνάμε πως ο Νίκος Ρωμανός βρίσκεται στη φυλακή εδώ ένα χρόνο χωρίς δίκη, για ένα αποτύπωμα που βρέθηκε σε μια πλαστική σακούλα. Αποτύπωμα που θα μπορούσε κάλλιστα να τοποθετηθεί από οποιονδήποτε

Η Δίκη του Κάφκα είναι εδώ, μπροστά μας. Και εμείς είμαστε όλοι ένοχοι. Και μη ρωτάτε γιατί. Αρκεί που δεν είμαστε μαζί τους

Ξηλώνονται με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πάτρας πινακίδες με τα λογότυπα τεσσάρων τραπεζών που είχαν τοποθετηθεί  σε 8 σχολεία της πόλης και οι οποίες διαφημίζουν τις συγκεκριμένες τράπεζες ως «ευεργέτες» και «χορηγούς» στο πρόγραμμα “Μαριέτα Γιαννάκου”

«Κάνε το καλό και ρίξτο στο γιαλό»,  λέει ο λαός μας. Και έτσι θα έπρεπε να είναι. Όχι όμως  για τα τοκογλυφικά κοράκια που ενώ στάθηκαν στα πόδια τους μέσω της οικονομικής αιμορραγίας του λαού, έρχονται από την πίσω πόρτα για να παραστήσουν τους ευεργέτες

«Τι σόι ευεργέτες είναι αυτοί που αρπάζουν σπίτια και πετάνε φτωχούς ανθρώπους στο δρόμο; Τι τους θέλουμε τέτοιους ευεργέτες;»' αναρωτήθηκε ο Δήμαρχος. Πατρέων Κώστας Πελετίδης

«Εμείς, ως δήμος - είπε ο Πελετίδης - έχουμε επισκευάσει 230 σχολεία. Ματώσαμε μέχρι να φέρουμε τα σχολεία μας σ΄ ένα αξιοπρεπές επίπεδο. Δεν βάλαμε όμως πουθενά ούτε μία πινακίδα για να πουλήσουμε μούρη

… δεν θα ανεχτούμε αυτή την απρέπεια. Δεν θέλουμε στα παιδιά μας να περάσουν το μήνυμα ότι βρέθηκαν κάποιοι ''καλοί άνθρωποι'' να καλλωπίσουν το σχολείο τους γιατί το κράτος δεν μπορεί»

Ήδη, από τον περασμένο Σεπτέμβριο, ο Πελετίδης είχε απευθύνει κάλεσμα στην ΚΕΔΕ και όλους τους Δήμους της χώρας, εκ μέρους της “Λαϊκής Συσπείρωσης”, να πάρουν θέση για την προβολή της «ευεργεσίας» των τεσσάρων συστημικών τραπεζών της χώρας μέσω του προγράμματος “Μαριέττας Γιαννάκου”, ακόμη και με την τοποθέτηση σχετικών διαφημιστικών πινακίδων σε σχολικά συγκροτήματα

Στο κάλεσμα αυτό, ο δήμαρχος Πατρέων αναφέρει:

 «Η κυβέρνηση φροντίζει σε κάθε ευκαιρία να μας υπενθυμίζει ποιους υπηρετεί και ποια είναι τα ινδάλματά της. Όσοι συγκεντρώνουν τον πλούτο αυτού του τόπου, τα κοράκια που στέκουν πάνω από τη λαϊκή οικογένεια, αυτούς προβάλει ως σωτήρες και θέλει να τους θαυμάζει και η νέα γενιά.

Σ’ όλα τα σχολεία που αναβαθμίστηκαν με το πρόγραμμα “Μαριέττα Γιαννάκου” τοποθετήθηκε πλακέτα που αναγράφει ότι πραγματοποιήθηκε με τη “Δωρεά των τραπεζών” και ακολουθούν οι ονομασίες τους!

Πώς να δοξάσουμε ως ευεργέτες αυτούς που ο ελληνικός λαός υποχρεώθηκε να διασώσει δίνοντας 50,2 δισεκατομμύρια ευρώ;

Το 2012-2013 δόθηκαν 25,5 δισεκατομμύρια ευρώ μέσω του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, Το 2014 δόθηκαν 8,3 δισ. και το 2015 δόθηκαν 5,4 δισ. ευρώ!

Πώς να δεχτούμε αρωγούς του σχολείου αυτούς που με τις ευλογίες των Κυβερνήσεων λεηλάτησαν τα αποθεματικά των Ασφαλιστικών Ταμείων, κάνοντας πλιάτσικο στις εισφορές των εργαζομένων που συγκεντρώνονταν επί δεκαετίες;

Πώς να ξεχάσουμε ότι όλες αυτές οι τράπεζες στήθηκαν στα πόδια τους με την θαλπωρή των κυβερνήσεων τους και την οικονομική αιμορραγία του λαού και σήμερα επανήρθαν στη μεγάλη κερδοφορία τους με 4,4 δισεκατομμύρια ευρώ καθαρά κέρδη για το 2024, και συνεχή άνοδο το 2025;

Πώς θα αναγνωρίσουμε φίλους αυτούς που κούρνιασαν σαν κοράκια πάνω στον ελληνικό λαό, διασφάλισαν την ευτυχία τους παίρνοντας τα σπίτια, την ίδια τη ζωή του λαού μας.

Η κυβέρνηση της ΝΔ, αντί να φορολογεί τα κέρδη τους για να γεμίσει τις σχολικές επιτροπές, παρουσιάζει τις τράπεζες ως ανιδιοτελείς χορηγούς και προσφέρει τα παιδιά μας ως ακροατήριό τους!

Φως στην αλήθεια

Τα 400 εκατομμύρια ευρώ του προγράμματος “Μαριέττα Γιαννάκου” αποτελούν:

– Το 0,8% του συνολικού κόστους στήριξης του τραπεζών (50,2 δισ.).

– Το 3,3% των απωλειών των Ασφαλιστικών Ταμείων από το PSI (12 δισ.).

– Το 9% των κερδών μιας χρονιάς (4,4 δις το 2024).

– Το 8,5% των αναμενόμενων κερδών του 2025 (4,7 δισ.).

Ο μόνος πραγματικός ευεργέτης αυτού του τόπου είναι ο ελληνικός λαός που με το μυαλό και τα χέρια του μπορεί να πάει μπροστά αυτόν τον τόπο. Οι τράπεζες μας χρωστούν, δεν τους χρωστάμε.

Η δόξα πρέπει να απονέμεται στον λαό και σ’ αυτούς που ζουν από αυτόν. Γι’ αυτό η Δημοτική Αρχή, 11 χρόνια τώρα, δεν έβαλε ούτε μία επιγραφές σε κάποιο από τα 230 σχολεία που αναβαθμίστηκαν από τον Δήμο ή στα εκατοντάδες έργα που πραγματοποιήθηκαν στην πόλη για να την “δοξάσουν” οι συμπολίτες μας.

Χαρακτηριστική επιγραφή που κοσμεί το νέο Δημαρχείο της Πάτρας, δείχνει τους “θεούς” που πιστεύουμε:

Τιμή στον Άγνωστο Εργάτη του χεριού και του πνεύματος, τον δημιουργό όλων των ανθρώπινων αγαθών. Αυτός ο “άγνωστος”, είναι πολύ γνωστός, είναι όλοι οι εργαζόμενοι που δούλεψαν αρχικά για να οικοδομηθεί το κτήριο τη δεκαετία του 1930 και από το 2016 για να ανακατασκευαστεί προκειμένου να στεγάσει το Δημαρχείο της πόλης μας.

Τους αξίζει ιδιαίτερη τιμή, γι αυτό το κόσμημα αλλά και εκατοντάδες άλλα. Οι εργαζόμενοι του Δήμου μας, της πόλης μας και όχι μόνο, αποδεικνύουν στην πράξη πώς δένεται το ατσάλι της ζωής.

Επιβεβαιώνουν αυτό που έγραψε ο Κωστής Παλαμάς:

“…Εμείς οι εργάτες είμαστε που με τον ιδρώτα μας

ζυμώνουμε του κόσμου το ψωμί·

πιο δυνατά κι απ’ τα σπαθιά τα χέρια τα δικά μας,

και μ’ όλο το αλυσόδεμα, σκάφτουν και η γη πλουτεί…”

Καλούμε όλα τα Δημοτικά Συμβούλια της χώρας να πάρουν αποφάσεις και δίπλα στα σύμβολα που ”δοξάζουν” αυτούς που εκμεταλλεύονται τον λαό, να μπει η αλήθεια, για να μπορεί η νέα γενιά να κρίνει και να πορεύεται με αυτή».

Χαρακτικό της Βάσως Κατράκη

Το παρακάτω κείμενο συνιστά απόσπασμα από τον πανηγυρικό λόγο του Δημήτρη Χριστόπουλου, καθηγητή Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και Κοσμήτορα της Σχολής Πολιτικών Επιστημών από το 2021. Αναδημοσίευση από το News247

................................................................................................................

Το «Όχι» στον φασισμό της 28ης Οκτωβρίου 1940 δεν μας φωνάζει να το λατρέψουμε σαν εθνική μούμια στις θλιβερές ρουτίνες των σχολικών εορτών. Μας φωνάζει να το συνεχίσουμε σήμερα που η δημοκρατία απειλείται.

Πόσο αδιανόητα βαρετό και κοινότοπο θα ήταν να τιτλοφορούσε κανείς ένα κείμενο ή ένα λόγο «Η επικαιρότητα του νοήματος της 28ης Οκτωβρίου 1940 σήμερα»…

Κι όμως… Aν μπορούσαμε να τινάξουμε από την αχλή της ανυπόφορης εθνοκεντρικής κοινοτοπίας αυτό το ταλαιπωρημένο «Όχι», νομίζω ότι θα συμφωνούσαμε πως η πρόταση «η 28η Οκτωβρίου 1940 είναι επίκαιρη όσο ποτέ σήμερα», όσο τετριμμένη κι αν φαίνεται, άλλο τόσο ορθή είναι.

Απλώς, σήμερα με τον φασισμό δεν αναμετριέσαι στις κορυφογραμμές της Πίνδου, αλλά αλλού: στις πόλεις, στις συνοικίες, στις πρωτεύουσες, στα δικαστήρια, στην μεγάλη ανυπέρθετη μάχη των ιδεών. Μια μάχη που, συνηθίζω να λέω, αν δοθεί δεν σημαίνει ότι θα κερδηθεί με βεβαιότητα. Αν όμως δεν δοθεί είναι σίγουρο ότι θα χάνεται. Και αυτή η μάχη σήμερα χάνεται λόγω της ορμής των πολέμιων της δημοκρατίας αλλά και λόγω της υπνοβατικής αμεριμνησίας των «θεματοφυλάκων» της.

Αυτό ζούμε

Το αντιφασιστικό πρόσημο, ακατάβλητο

Μοίρα αγαθή το έφερε ώστε η μία εκ των δύο εθνικών γιορτών της Ελλάδας να φέρει καθάριο αντιφασιστικό πρόσημο. Αυτό δεν είναι διόλου αυτονόητο. Το «Όχι» της 28ης δεν στράφηκε απέναντι στην Ιταλία γενικά, ούτε απέναντι στην Αλβανία από τα εδάφη της οποίας ξεκίνησε η επίθεση. Στρέφεται ενάντια στον ιταλικό φασισμό. Έτσι αποτυπώθηκε στη λαϊκή μνήμη ήδη από τον πρώτο εορτασμό της ημέρας αυτής από τους αναπήρους πολέμου μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη του Συντάγματος, σε συνθήκη κατοχικής παρανομίας το 1941.

Το «Όχι» είναι όχι στον Άξονα. Κάπως έτσι, την 28η την δεξιώθηκε όλο το διαιρεμένο έθνος. Κάθε παράταξη διεκδικούσε την «δικιά της» 28η με άλλη αφήγηση: η Αριστερά συνέχοντας το έπος του 1940 με το έπος της Εθνικής Αντίστασης -δύο έπη- ενώ η Δεξιά με το επίτευγμα των ελληνικών στρατευμάτων στην Πίνδο και την Αλβανία. Και τα δύο ισχύουν.

Η 28η στις μακρές διάρκειες του ελληνικού διχασμού (1944-1974) είχε σε όλους να δώσει. Πάντως, το ότι το αντιφασιστικό πρόσημό της δεν έσβησε ακόμη και στις πιο σκοτεινές στιγμές της ελληνικής πολιτικής ιστορίας του 20ου αιώνα κάτι δείχνει για την αντοχή του. Ο αντιφασισμός του μηνύματός της ήταν πάντα ενοχλητικά παρών ακόμη και ποδοπατημένος κάτω από μιλιταριστικές παρελάσεις και αυταρχικές νουθεσίες ενός κράτους «εθνικού και ιδεολόγου».

Κάπως έτσι, η ελληνική μετεμφυλιακή εθνικοφροσύνη έκανε τα μαγικά της. Ένα κράτος σχεδόν φασίζον είχε εγκολπώσει μια εθνική αντιφασιστική γιορτή έστω και πασπαλίζοντάς την με Μαραθώνα, Θερμοπύλες και Γραβιά. Δεν είναι και λίγο, αν το σκεφτεί κανείς!

Όμως, αυτό που, σε τελευταία ανάλυση, κάνει ωραία την 28η Οκτωβρίου είναι ότι είναι πραγματική. Είναι η μνήμη της στρατιωτικής απώθησης του φασισμού. Σε αντίθεση με την άλλη εθνική γιορτή των Ελλήνων, εδώ μιλάμε για γεγονότα. Όχι μύθους. Αυτό αντιθέτως που την κάνει κάπως μελαγχολική είναι ότι γιορτάζουμε την αρχή κι όχι το τέλος του πολέμου. Είναι γνωστά αυτά: το δικό μας «τέλος» ήταν η αρχή των νέων μεγάλων εμφύλιων περιπετειών του έθνους αργότερα.

Η ενότητα του αντιφασιστικού μηνύματος της 28ης ωστόσο, μπόρεσε να συστήσει μια οικουμενική εθνική μνήμη στην οποία προσχώρησαν όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις έκτοτε, Δεξιά και Αριστερά, περιλαμβανομένων ως κι εκείνων που κατακρεούργησαν την δημοκρατία.

Η 28η Οκτωβρίου έγινε κάτι σαν τον συγχωρεμένο Σαββόπουλο: οικουμενική. Όλοι κάτι δικό τους βρίσκουν σε αυτήν. Όπως έγραψε για τον μεγάλο τραγουδοποιό, ο Φοίβος Δεληβοριάς, «μας περιέχει όλους». Κάπως έτσι και η 28η.

Από τον αντιφασισμό στον μετα-φασισμό και πάλι στον αντιφασισμό

Σήμερα, 85 χρόνια μετά, βρισκόμαστε στο πιο εκτεταμένο διεθνώς κύμα προέλασης του νέου φασισμού από τη δεκαετία του ’30. Ο εν γένει ακροδεξιός, τραμπικός και λοιπές παραλλαγές λόγου που κυριαρχούν σήμερα από τη Γη του Πυρρός ως την Ιταλία και τις ΗΠΑ ως την Ουγγαρία δεν είναι ναζί, μπορεί να μην είναι καν «φασιστικός» ακριβολογώντας. Και επειδή οι λέξεις -και μάλιστα αυτές οι λέξεις- δόκιμο είναι να χρησιμοποιούνται κυριολεκτικά διότι αλλιώς χάνουν τη σημασία τους, θα πρότεινα, ακολουθώντας τον Ιταλό διανοητή Έντσο Τραβέρσο να αποκαλέσουμε αυτόν τον πολιτικό εσμό που εμφανίζεται ηγεμονικά στη Δύση και σε όλον τον κόσμο μεταφασιστικό.

Ο «μεταφασισμός» είναι μια έννοια – πλαίσιο που χωρά τις σύγχρονες ηγεμονικές μορφές της Ακροδεξιάς, εθνικισμού και λαϊκισμού. Δεν είναι ο παραδοσιακός φασισμός αλλά κάτι καινούργιο, μεταβατικό, με ορισμένα κοινά στοιχεία αλλά και σημαντικές διαφορές σε σχέση με τον παραδοσιακό φασισμό του Μεσοπολέμου. Ο Τραμπ δεν σκάει για τις ιδέες του Μουσολίνι σχετικά με το ολοκληρωτικό κράτος. Κι όμως ο σωματότυπος Τραμπ είναι ένας ιταλικός συνδυασμός Μουσολίνι με Μπερλουσκόνι. Ο μεταφασισμός δεν είναι μεν φασισμός, αλλά ξένος δεν του είναι.

Δυστυχώς, για τη Δύση, όσο απομακρυνόμαστε από το τέλος του Β’ΠΠ, ο μεταφασισμός κερδίζει ζωτικό έδαφος. Αποσαθρώνοντας τις ήδη αφυδατωμένες δημοκρατίες μας, αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την ειρήνη. Η δημοκρατία, όμως, δεν είναι μια στιγμή. Δεν αποτελεί απόφανση καμίας εξουσίας. Είναι μια καθημερινή διαδικασία αγώνα και επαγρύπνησης. Η δημοκρατία, από τη φύση της, είναι αγωνιστική· δεν «ολοκληρώνεται» ποτέ, αλλά βρίσκεται πάντοτε σε προσπάθεια πραγμάτωσης. Σε αντίθεση με ό,τι υπονοεί η κυρίαρχη αντίληψη των σύγχρονων φιλελεύθερων καθεστώτων, η δημοκρατία δεν είναι ένα επίτευγμα που κατακτάται οριστικά· είναι μια αδιάκοπη μάχη για τη διατήρηση και την εμβάθυνσή της.

Όταν μιλούμε για αγωνιζόμενη δημοκρατία, δεν εννοούμε τη «μαχόμενη» δημοκρατία που αποκλείει τους αντιπάλους της. Αντιθέτως, η δημοκρατία ανέχεται ακόμη και τους εχθρούς της, εφόσον η ιδεολογία τους δεν μετατρέπεται σε πράξη που παραβιάζει τον ποινικό νόμο. Αν, για παράδειγμα, ο Ηλίας Κασιδιάρης θέλει να γιορτάσει το «Όχι», ας το κάνει κι αυτός… Ελεύθερη χώρα είμαστε, όσο κι αν μας προκαλεί ο γόνος της «σποράς των ηττημένων του 1945»… Αν επιθυμεί να χαράξει στο σώμα του τη σβάστικα, η δημοκρατία τού το επιτρέπει. Μπορεί να το θεωρεί αισθητικά αποκρουστικό και ιστορικά προσβλητικό, αλλά το αντέχει. Δεν ανέχεται όμως η σβάστικα να γίνει κίνητρο για εγκληματικές πράξεις ή για επιβολή της στους άλλους, όπως έπραξαν ορισμένοι Χρυσαυγίτες. Εκεί η δημοκρατία θα είναι αυστηρή. Γενναιόδωρη είναι η δημοκρατία, δεν είναι ανόητη.

Η δημοκρατία λοιπόν δεν γνωρίζει «οριστική επικράτηση». Οι μεγάλες ιστορικές νίκες μάς το υπενθυμίζουν· χρειάζεται να τις θυμόμαστε, αλλά και να τις ανανεώνουμε. Ζει μέσα στις απειλές, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς αυτές, και γι’ αυτό συνεχώς αγωνίζεται — σε διαφορετικά πεδία, με διαφορετικά μέσα, αλλά πάντοτε με στόχο την αυτοάμυνα και την εμβάθυνσή της. Οι αντίπαλοί της πάλι, ο φασισμός, ο ρατσισμός και ο ναζισμός το ίδιο κάνουν. Δεν είναι ξένα, εξωτικά δηλητήρια της ιστορίας μας· είναι δικά της τέκνα, όπως και τα φωτεινότερα επιτεύγματά της.

Τα κακά αυτά τέκνα δεν αντιμετωπίζονται με ευχολόγια ή ηθικολογικά ξόρκια. Θέλει αγώνα, όχι σπασμωδικές κινήσεις. Αγώνα ενάντια στην ατιμωρησία, όπως αυτόν που δόθηκε στα δικαστήρια που καταδίκασαν την ηγεσία της Χρυσής Αυγής. Αγώνα όμως και απέναντι στις καθημερινές, κοινότοπες αλλά δηλητηριώδεις ιδεολογίες που κανονικοποιούν τον φασισμό: τον επιθετικό εθνικισμό, την ξενοφοβία, τον αντισημιτισμό, την ισλαμοφοβία, τον ρατσισμό, την ομοφοβία. Ιδεολογίες που δεν περιορίζονται στην Άκρα Δεξιά, αλλά διαπερνούν οριζόντια την κοινωνία. Η κοινοτοπία του κακού (Χ. Άρεντ) διαβρώνει αμβλύνοντας ηθικούς φραγμούς οριζόντια. Το κακό δεν είναι μόνο το έγκλημα αλλά κι «ο παροιμιώδης μέσος ανθρωπάκος» που το αντέχει ή το επικροτεί (Β. Μπίρμαν).

Εμείς εδώ, έχουμε υποστεί υπερβολική δόση εθνοκεντρικής αφήγησης. Τόσο, ώστε τα παιδιά μας, αλλά και εμείς ως παιδιά, αδιαφορήσαμε και αφήσαμε να περνάει βαριεστημένα στα «πιο βαθιά χασμουρητά» (Σαββόπουλος πάλι) των σχολικών εορτών το αντιφασιστικό μήνυμα της 28ης Οκτώβρη. Είναι κρίμα για τη δημοκρατία μας να μην βιώνει αυθεντικά το κατεξοχήν αντιφασιστικό της συμβόλαιο. Γιατί η 28η είναι τέτοιο συμβόλαιο. Με όλον το σεβασμό, δεν είναι ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου.

Η μέρα αυτή δείχνει ότι η ένοπλη αντίσταση έχει νόημα ως μέσο αποτροπής της κατοχής και άρα του βιασμού του δικαιώματος της αυτοδιάθεσης των Ελλήνων από τον (ιταλικό) φασισμό. Είναι ο ορισμός της δίκαιης βίας. Σήμερα, η εθνική αυτοδιάθεση του ελληνικού λαού είναι πλέον κεκτημένη. Άλλα είναι τα επίδικα. Η δημοκρατία είναι η εσωτερική μορφή της αυτοδιάθεσης· εκεί όπου η συλλογική βούληση γίνεται πράξη και η εξουσία λογοδοτεί στους πολίτες μέσα από μηχανισμούς θεσμικών αντιβάρων και κοινωνικών αντιστάσεων. Χωρίς αυτήν, η αυτοδιάθεση δεν είναι πολλά περισσότερο από μια πολιτική φαντασίωση – μια σημαία πάνω σε γη που κανείς δεν ρωτήθηκε αν θέλει να την κρατήσει. Γι’ αυτό παραπαίει.

Το «Όχι» της 28ης σήμερα δεν μας ζητά να το θαυμάσουμε, να το μουσειοποιήσουμε. Η παράδοση μιας πολιτικής κοινότητας δεν είναι αγαθό που μεταφέρεται ατόφιο από το παρελθόν στο μέλλον. Εξάλλου, την παράδοση αυτήν τη διαβάζουν κι εμπνέονται στον ίδιο χρόνο οι δύο Ελλάδες από το 1944 ως το 1974. Η μία βλέπει στρατό και η άλλη αντάρτες.

Και η ίδια η εθνική παράδοση έχει αυτά τα στοιχεία της επινόησης: όχι υπό την έννοια της αυθαιρεσίας αλλά της «μεροληπτικής» επιλογής. Μεροληπτικής επιλογής σημαίνει υποκειμενικής επιλογής, όχι ανέντιμης. Η πρόταξη του αντιφασισμού ως υπαρξιακή συνθήκη δημοκρατίας στο μήνυμα της 28ης Οκτωβρίου 1940 είναι μια τέτοια επιλογή που υπηρετεί το παρόν.

Αυτό που κάνει δυνατή τη ρίζα μας δεν είναι μόνο το βάθος της. Είναι, πρωτίστως τα κλαδιά που καταφέρνει να πετάξει. Το «Όχι» στον φασισμό της 28ης Οκτωβρίου 1940 δεν μας φωνάζει να το λατρέψουμε σαν εθνική μούμια στις θλιβερές ρουτίνες των σχολικών εορτών. Μας φωνάζει να το συνεχίσουμε σήμερα που η δημοκρατία απειλείται.

της Μαρίας Νάτση

Οι πρώτες ψιχάλες στην άμμο κάνουν και τους τελευταίους εραστές της θάλασσας να μαζεύουν βιαστικά τα πράγματά τους και να επιστρέφουν στα σπίτια τους. Στις παραλίες επανέρχεται, σαν μοναδικός ήχος, το βουητό των κυμάτων κι όμως, πίσω από αυτή τη φαινομενική σιωπή, η θάλασσα , παραμένει ζωντανή. Κάτω από τα κύματα απλώνεται ένας αθέατος κόσμος που ακολουθεί τον δικό του ρυθμό - μια αργή, μυστική διαδικασία, ορατή μόνο στα ανήσυχα μάτια όσων ξέρουν να κοιτούν.

Εκεί, κάτω από την επιφάνεια, ο βυθός παλεύει να επουλώσει τα τραύματα που άφησαν πίσω τους τα εκατοντάδες πλοιάρια, καθώς γαντζώνονταν πάνω του όλο το καλοκαίρι.

Ο βυθός της Μεσογείου, πολύ πέρα από την εικόνα της καρτ ποστάλ, κρύβει ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα του πλανήτη — έναν κόσμο εύθραυστο, που παλεύει σιωπηλά να ανασάνει. Στην καρδιά αυτού του κόσμου βρίσκονται τα λιβάδια της Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica), φυτά που ντύνουν αποκλειστικά τον μεσογειακό βυθό και αποτελούν αληθινό οικολογικό θησαυρό.

Ένα τετραγωνικό μέτρο λιβαδιού Ποσειδωνίας παράγει έως και 14 λίτρα οξυγόνου την ημέρα και δεσμεύει 5 έως 8 φορές περισσότερο άνθρακα από ένα τροπικό δάσος. Προσφέρει καταφύγιο και τροφή σε αμέτρητα ψάρια και άλλα θαλάσσια είδη, συγκρατεί την άμμο και προστατεύει τις ακτές από τη διάβρωση.

Η ανάπτυξή της είναι εξαιρετικά αργή — μόλις 1 έως 6 εκατοστά τον χρόνο, περίπου ένα μέτρο σε έναν αιώνα  — κι έτσι η καταστροφή ενός λιβαδιού απαιτεί δεκαετίες, ίσως και αιώνες, για να επουλωθεί. 

Τα λιβάδια της Ποσειδωνίας είναι ορατά ακόμη και από το διάστημα και αποτελούν έναν από τους αρχαιότερους ζωντανούς οργανισμούς του πλανήτη, με παρουσία που χρονολογείται πάνω από 100.000 χρόνια. Ενδημικά αποκλειστικά στη μεσογειακή λεκάνη, φιλοξενούν πάνω από 50 είδη ψαριών, περισσότερα από 400 είδη φυτών και πάνω από 1.000 είδη ζώων, αποτελώντας ένα πλούσιο και μυστικό υποθαλάσσιο οικοσύστημα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της WWF Mediterranean, το 2024 καταστράφηκαν περίπου 50.000 εκτάρια λιβαδιών Ποσειδωνίας, ενώ τα τελευταία 50 χρόνια λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων έχει καταστραφεί το 1/3 των λιβαδιών της Ποσειδωνίας στη Μεσόγειο.

Όταν μια άγκυρα πέφτει στον βυθό ή συρθεί για να σταθεροποιηθεί, ξεριζώνει τους βλαστούς, καταστρέφει τα ριζώματα και αφήνει πίσω της "μονοπάτια" καταστροφής — κρατήρες που μειώνουν τη βιοποικιλότητα και καθιστούν το οικοσύστημα πιο ευάλωτο.

Γι’ αυτό, σε πολλές περιοχές της Μεσογείου και της Ελλάδας αναπτύσσονται σταδιακά οικολογικά αγκυροβόλια, μόνιμες βάσεις ή πλωτές σημαδούρες που δεν τραυματίζουν τον βυθό. Στην Κροατία, η Ποσειδωνία προστατεύεται αυστηρά από τον νόμο για την Προστασία της Φύσης, ενώ οι επιστήμονες εφαρμόζουν νέες τεχνικές, όπως το σύστημα Earth Anchor, απαγορεύοντας σε πολλές περιοχές την παραδοσιακή αγκυροβολία και επιβάλλοντας υψηλά πρόστιμα στους παραβάτες.

Στην Ελλάδα, το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος πρωτοπορεί με πειραματικές υποβρύχιες φυτεύσεις Ποσειδωνίας, ενώ το WWF Ελλάς έχει τοποθετήσει οικολογικά σημεία πρόσδεσης και έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένες χαρτογραφήσεις των λιβαδιών. Στη Γυάρο, περιοχή Natura 2000, τα σκάφη αναψυχής υποχρεούνται να δένουν σε ειδικές σημαδούρες αντί να ρίχνουν άγκυρα, συμβάλλοντας στην προστασία του βυθού και στον όρμο Φώκι της Κεφαλλονιάς, τοποθετήθηκαν 8 ecomooring – οικολογικά αγκυροβόλια από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.

Αν το δέντρο της ελιάς είναι το σύμβολο της ηπειρωτικής Μεσογείου, τότε η Ποσειδωνία είναι το σύμβολο της υποθαλάσσιας. Κάποιοι ίσως φοβούνται πως οι οικολογικοί τρόποι αγκυροβόλησης θα πλήξουν τον τουρισμό· στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο. Προστατεύοντας τον θαλάσσιο πλούτο, διασφαλίζουμε τη μακροχρόνια βιωσιμότητα και την αυθεντικότητα του ίδιου του τουρισμού.

Τα οικολογικά αγκυροβόλια δεν περιορίζουν την ανθρώπινη δραστηριότητα αλλά τη συμφιλιώνουν με τη θάλασσα. Γιατί η αληθινή πρόοδος , δεν γεννιέται από την κυριαρχία πάνω στο περιβάλλον, αλλά από την αρμονική συνύπαρξη μαζί του.

Τα αθέατα δάση της Ποσειδωνίας — οι σιωπηλοί πνεύμονες της θάλασσας — απλώνονται κάτω από τα κύματα. Μα οι συνέπειες της καταστροφής τους δεν μένουν εκεί· επιστρέφουν στη στεριά, εκεί όπου αρχίζει και τελειώνει η ανθρώπινη ευθύνη.

Ο ιταλικός Τύπος ανακοινώνει την κατάληψη της Κέρκυρας, των Παξών και των Αντίπαξων στις 31 Αυγούστου 1923

Η ιταλική εισβολή στη Ελλάδα στις 28 Οκτωβρίου του 1940 δεν ήταν ένας κεραυνός εν αιθρία. Ούτε ξεκινά με το βομβαρδισμό της Έλλης στην Τήνο στις 15 Αυγούστου του ίδιου έτους. Στην πραγματικότητα, η εισβολή στην Ελλάδα – και γενικότερα στα Βαλκάνια - είχε σφηνωθεί στο μυαλό του Μουσολίνι από την πρώτη στιγμή που βρέθηκε στην εξουσία, το 1922, στα πλαίσια της μεγαλομανούς επιθυμίας τους για αναβίωση της μεγάλης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Πρώτο βήμα μάλιστα αποτέλεσε ο βομβαρδισμός και η προσωρινή κατάληψη της Κέρκυρας το 1923, η οποία έληξε με ταπεινωτικό συμβιβασμό και καταβολή υπέρογκης οικονομικής αποζημίωσης από την Ελλάδα.

Από τότε, η Ελλάδα βρισκόταν διαρκώς υπό το φόβο της ιταλικής εισβολής, η οποία αναβαλλόταν  διαρκώς είτε λόγω μη επαρκούς ετοιμότητας της ιταλικής πολεμικής μηχανής είτε λόγω ενστάσεων των Γερμανών για λόγους που θα αναφερθούν παρακάτω

Ας θυμηθούμε επίσης ότι τα Δωδεκάνησα βρίσκονται από το 1912 υπό ιταλική κατοχή, η οποία νομιμοποιείται διεθνώς με το άρθρο 15 της συνθήκης της Λωζάννης στις 24 Ιουλίου του 1923

Σε όλη αυτό το χρονικό διάστημα, η Ελλάδα προσπαθούσε να ισορροπήσει πάνω σε τεντωμένο σχοινί παίζοντας το χαρτί της ουδετερότητας. Είναι χαρακτηριστικό πως από το Σεπτέμβριο του 1939, όταν ξέσπασε ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος, μέχρι τον Οκτώβριο του 1940, μεσολάβησαν 14 μήνες ελληνικής ουδετερότητας. Τελικά, η χώρα δεν απέφυγε τον πόλεμο, παρά την πολιτική κατευνασμού και ουδετερότητας που ακολουθούσε

Ας πάμε όμως λίγο πίσω στο χρόνο

Μετά την πτώση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Ελλάδα εντάσσεται στη Βρετανική σφαίρα εξάρτησης και επιρροής. Για τους Βρετανούς, η στρατηγική αξία της Ελλάδας είναι μεγάλη και απορρέει από την ανάγκη προστασίας της Διώρυγας του Σουέζ:

“Η θέση της Ελλάδας ήταν μοναδική για τον σκοπό μας. Πολιτικά ήταν αρκετά ισχυρή ώστε να μην μας κοστίζει σε περίοδο ειρήνης και αρκετά αδύναμη ώστε να είναι εντελώς υποταγμένη σε περίοδο πολέμου”

Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους, τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την τραυματική Μικρασιατική καταστροφή, νέες εστίες κινδύνου εμφανίζονται για την Ελλάδα: από τη μία είναι η φιλοδοξία της Βουλγαρίας για διέξοδο στο Αιγαίο και από την άλλη o ιταλικός μεγαλοϊδεατισμός για μια νέα Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στη Μεσόγειο.

Για το λόγο αυτό, η Ελλάδα υπογράφει το 1934, μαζί με τη Γιουγκοσλαβία, τη Ρουμανία και την Τουρκία το Σύμφωνο της Βαλκανικής Συνεννόησης, ενώ μετά τον Αύγουστο του 1936,  γίνονται δεκτές οι εισηγήσεις του ΓΕΣ για ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της χώρας

Όπως όμως αναφέρει ο Σπύρος Λιναρδάτος, ο σχεδιασμός ήταν παντελώς λάθος καθώς θεωρήθηκε πιο πιθανή μια βουλγαρική εισβολή από μια ιταλική:

«οι υπέρογκες πολεμικές δαπάνες της 4^ης Αυγούστου ουδόλως συνέβαλαν στην απόκρουση της ιταλικής επίθεσης, καθότι μονομερώς προσανατολισμένες στην απόκρουση του βουλγαρικού κινδύνου και απόλυτα αναχρονιστικές: Δύο ολόκληρα δις δραχμές έφυγαν για τα οχυρά της γραμμής Μεταξά στην ανατολική Μακεδονία, έναντι μόλις 1,5 – 2 εκατομμυρίων (σ.σ ένα τοις χιλίοις!) που δαπανήθηκαν στην ελληνοαλβανική μεθόριο!»

Και όλα αυτά ενώ η επεκτατική πολιτική της Ιταλίας έναντι της Ελλάδας είχε ήδη εκδηλωθεί με εμφατικό τρόπο από το 1923 με την προσωρινή κατάληψη της Κέρκυρας το 1923. Αφορμή αποτέλεσε η δολοφονία του Ιταλού στρατηγού Ενρίκο Τελίνι, επικεφαλής της επιτροπής χάραξης της ελληνοαλβανικής μεθορίου, και της ακολουθίας του στις 27 Αυγούστου του 1923.

Οι Ιταλοί θεωρούν υπεύθυνη την ελληνική κυβέρνηση και ζητούν αποζημίωση με ταπεινωτικούς όρους που η ελληνική κυβέρνηση απορρίπτει. Τέσσερεις ημέρες αργότερα, στις 31 Αυγούστου, οι Ιταλοί βομβαρδίζουν και καταλαμβάνουν την Κέρκυρα αφήνοντας πίσω τους δεκάδες άμαχους νεκρούς και τραυματίες Έλληνες.

Τελικά, οι Ιταλοί αποχωρούν από το νησί μετά από ένα μήνα – κατόπιν πιέσεων και των Άγγλων που λειτουργούν ως χωροφύλακες της Μεσογείου- με ένα ταπεινωτικό ελληνικό συμβιβασμό και ύστερα από την καταβολή τεράστιας οικονομικής αποζημίωσης από την πλευρά των Ελλήνων – 500.000 λίρες Αγγλίας - που αναγκάζονται να υποκύψουν στις εκβιαστικές απαιτήσεις των Ιταλών.

Παρά την ταπείνωση και την οικονομική αφαίμαξη της Ελλάδας, οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών βελτιώνονται σταδιακά και το 1928 ο Βενιζέλος και ο Μουσολίνι υπογράφουν συνθήκη φιλίας. Παρόμοια συνθήκη, το ίδιο έτος, υπογράφει η Ιταλία και με την Αιθιοπία. Οι συνθήκες αυτές βέβαια -και ειδικά για καθεστώτα όπως αυτά του Μουσολίνι- δεν έχουν καμία δεσμευτική αξία

Παρά τις κινήσεις αυτές, οι Έλληνες έχουν πλήρη επίγνωση πως βρίσκονται κάτω από την επικυριαρχία των Βρετανών και πως οι κινήσεις τους δεν μπορεί να μην συμβαδίζουν με αυτό. Ακόμη και ο ιδεολογικός συγγενής του Μουσολίνι, ο Ι. Μεταξάς,  αδυνατεί να φανταστεί πως η Ελλάδα θα μπορούσε να βρεθεί σε αντίθετο στρατόπεδο από τη Βρετανία. Από τις 28 Φεβρουαρίου 1934 είχε τονίσει σε απόρρητη σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών :

«Η Ελλάς δεν είναι μία χερσόνησος περιβρεχομένη από θάλασσαν, αλλά μία θάλασσα περιβαλλομένη υπό ξηράς. Η Ελλάς δεν δύναται λοιπόν να τα βάλει ως εκ της γεωγραφικής θέσεως με καμίαν απολύτως ναυτικήν δύναμιν μεγάλη.

Είναι πράγμα το οποίον ουδέ να σκεφτεί δύναται. Η Ελλάς δύναται να θέσει ως δόγμα πολιτικόν ότι εν ουδεμιά περιπτώσει δύναται να ευρεθεί εις στρατόπεδον αντίθετον εκείνου, εις το οποίον ευρίσκεται η Αγγλία» (Τα μυστικά Αρχεία του Φόρειν Όφις)

Ενώ σε κάποια άλλη στιγμή δηλώνει με αφοπλιστική ειλικρίνεια που αγγίζει τα όρια του κυνισμού:

«Είμεθα ουδέτεροι εφ΄όσον χρόνον η Αγγλία θέλει να είμεθα ουδέτεροι. Τίποτα δεν κάνομε χωρίς συννενόησιν με την Αγγλία και, τις περισσότερες φορές, ό,τι κάνομε γίνεται κατά σύστασιν ή παράκλησιν της Αγγλίας. Η Ελλάς είναι ζωτικόν τμήμα της αγγλικής αυτοκρατορικής αμύνης»

Σχετικά με το θέμα, ο Βασίλης Ραφαηλίδης στην “Ιστορία (κωμικοτραγική) του νεοελληνικού κράτους” σημειώνει:

«Θα ήθελε ίσως (ο Μεταξάς) να βοηθήσει τους φασίστες, αλλά αύτό είναι απολύτως αδύνατο, όχι μόνο εξαιτίας της αγγλοφιλίας του βασιλιά που τον στηρίζει αλλά και εξαιτίας της σταθερά  προσανατολισμένης προς τη δυτική Ευρώπη ελληνικής πολιτικής, που είχε επιβάλλει ο Βενιζέλος»

Εν τω μεταξύ, ο Μουσολίνι αποδεικνύει έμπρακτα πως δεν μπορεί κανείς να στηρίζεται στα λόγια και στις υποσχέσεις ενός ιμπεριαλιστή. Έτσι, στις 3 Οκτωβρίου του 1935, οι Ιταλοί εισβάλλουν στην Αιθιοπία και μετά από 7 μήνες καταλαμβάνουν την πρωτεύουσά της, Αντίς Αμπέμπα. Όπως είναι φυσικό, οι εξελίξεις αυτές προκαλούν έντονη ανησυχία στην Ελλάδα η οποία παράλληλα, καθ΄ υπόδειξη των Βρετανών, και εν ονόματι της Κοινωνίας των Εθνών, αποφασίζει να συμμετάσχει στις διεθνείς κυρώσεις που αποφασίζονται εναντίον της Ιταλίας

Τον επόμενο χρόνο, η Ιταλία μαζί με τη Γερμανία δημιουργούν τη συμμαχία του Άξονα που σιγά-σιγά θα συμπεριλάβει και άλλες χώρες. Η συμμαχία αυτή εγκαινιάζεται στον ισπανικό εμφύλιο κατά τη διάρκεια του οποίου, από τον Ιούλιο του 1936 έως το Μάρτιο του 1939, οι δύο χώρες του Άξονα στηρίζουν στρατιωτικά τον ιδεολογικό τους συγγενή Φράνκο  και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην επικράτησή του

Μετά την ολοκληρωτική επικράτηση του Φράνκο στην Ισπανία, ο Άξονας στρέφει την προσοχή του αλλού. Στις 15 Μαρτίου του 1939 οι Γερμανοί καταλαμβάνουν την Πράγα – ενώ ήδη από τον προηγούμενο χρόνο έχουν ενσωματώσει την Αυστρία - ενώ στις 7 Απριλίου η Ιταλία εισβάλλει στην Αλβανία, σημαίνοντας άλλο ένα καμπανάκι συναγερμού για την Ελλάδα

 από το συλλογικό έργο του Ε-Ιστορικά "ΟΧΙ. Διπλωματία-Προπαγάνδα-Πόλεμος"

Σε προσωπική επιστολή του προς τον δικτάτορα, ο συνταγματάρχης Αλέξανδρος Σιμακόπουλος, στρατιωτικός ακόλουθος στη Ρώμη, προειδοποιεί ότι

«ο Ευρωπαϊκός πόλεμος φαίνεται αναπόφευκτος. Η πολιτική της Ιταλίας με την επιδιωκωμένη αναδημιουργία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και κυριαρχίας της Μεσογείου είναι εις άκρον επίφοβος για την Ελλάδα ιδίως μετά την κατάληψη της Αλβανίας»

Την επόμενη ακριβώς ημέρα της ιταλικής εισβολής στην Αλβανία, στις 8 Απριλίου του 1939, φοβούμενος άμεση ιταλική επίθεση, ο Μεταξάς επικοινωνεί με τον Βρετανό πρέσβη και του ανακοινώνει πως σε περίπτωση ιταλικής εισβολής θα αντισταθεί, ζητώντας παράλληλα και τη βοήθεια της Βρετανίας

Λίγες ημέρες αργότερα, στις 13 Απριλίου 1939,  η Βρετανία και η Γαλλία ανακοινώνουν ότι θα  συνδράμουν την Ελλάδα σε περίπτωση επίθεσης από τρίτη δύναμη. Η ανακοίνωση αυτή προκαλεί την ικανοποίηση του Μεταξά, αλλά και τη δυσαρέσκεια του Μουσολίνι ο οποίος τον Μάιο του 1939 δηλώνει μεν ότι δεν θα εμπλακεί προς το παρόν σε πόλεμο, όμως παράλληλα τονίζει πως ο μεσοπρόθεσμος στόχος του είναι να θέσει την Ελλάδα, τη Ρουμανία και την Τουρκία εκτός μάχης ακόμη και αν παρέμεναν ουδέτερες, καθώς θεωρούσε πως τα Βαλκάνια αποτελούσαν μέρος του ζωτικού χώρου της Ιταλίας και θεωρούνταν απαραίτητα για την προμήθεια τροφής και πρώτων υλών

Στις 21 Αυγούστου 1939 ο Μεταξάς προειδοποιεί τον Ιταλό πρέσβη στην Ελλάδα Εμμανουέλε Γκράτσι ότι, αν και ο ίδιος απέδιδε τη μέγιστη σημασία στην ελληνοϊταλική φιλία, η Ελλάδα θα πολεμούσε εναντίον κάθε επιβουλής.

Παράλληλα με τους Άγγλους, η Ελλάδα συνομιλεί για αναζήτηση συμμαχίας και με τους Γάλλους.  Στις 23 Δεκεμβρίου 1939 φτάνει στην Ελλάδα ως απεσταλμένος των αγγλογαλλικών δυνάμεων, ο στρατηγός Μ.Γκαμελέν. Κατά τις συζητήσεις με τον αρχιστράτηγο Αλ. Παπάγο, οι Γάλλοι τον διαβεβαιώνουν πως θα παράσχουν πλήρη βοήθεια προς την Ελλάδα εάν και όποτε χρειαστεί.

Η απάντηση του Παπάγου στους Γάλλους δείχνει πόσο περίπλοκη και ρευστή ήταν εκείνη τη δεδομένη στιγμή η κατάσταση στην Ευρώπη στο θέμα των συμμαχιών ή πόσο αποπροσανατολισμένη ήταν η ελληνική στρατηγική ηγεσία, καθώς φαίνεται πως εξακολουθούσε να υποτιμά τον ιταλικό κίνδυνο έναντι του βουλγαρικού

Στην απάντησή του αυτή, ο Παπάγος παρατήρησε πως

«δεν αποκλείεται να επεκταθεί ο πόλεμος στα Βαλκάνια και η Ελλάδα να ευρεθεί αναμεμειγμένη εις τον πόλεμον …. είτε αυτομάτως, αμυνομένη της ανεξαρτησίας της, είτε εκπληρούσα συμμαχικάς της υποχρεώσεις … Πάντως ήδη διαφαίνεται ότι η συνεπεία της ιταλικής ενεργείας επέκτασις του πολέμου εις τα Βαλκάνια φαίνεται πολύ περισσότερον απίθανος από την συνεπεία ρωσικής, ρωσογερμανικής ή και γερμανικής ενεργείας όπου θα συμμετείχαν και άλλες χώρες όπως η Ουγγαρία, ιδίως δε η Βουλγαρία»

 από το συλλογικό έργο του Ε-Ιστορικά "ΟΧΙ. Διπλωματία-Προπαγάνδα-Πόλεμος"

Οι γαλλικές υποσχέσεις βέβαια αποδεικνύονται χωρίς αντίκρισμα, καθώς η πολεμική μηχανή της Γαλλίας καταρρέει απροσδόκητα γρήγορα κάτω από τη σφοδρότητα της μεγάλης γερμανικής επίθεσης τον Ιούνιο του 1940

Στις 10 Ιουνίου του 1940 η Ιταλία μπαίνει στον πόλεμο στο πλευρό της Γερμανίας, κηρύσσοντας τον πόλεμο στη Γαλλία και στη Βρετανία. Την ημέρα εισόδου της Ιταλίας στον πόλεμο, η ελληνική κυβέρνηση ανακοινώνει στους πρέσβεις της Βρετανίας και της Ιταλίας ότι θα τηρήσει αυστηρή ουδετερότητα. Παράλληλα, ο Μεταξάς στέλνει προσωπικό απεσταλμένο στο Βερολίνο με την παράκληση προς τη γερμανική κυβέρνηση να μεσολαβήσει ώστε να πείσει την Ιταλία να μην παραβιάσει το ελληνικό έδαφος. Ο Μεταξάς πιστεύει ότι η γερμανική κυβέρνηση θα εκτιμήσει την ιδεολογική συγγένεια και θα αναγνωρίσει τις προσπάθειες που κάνει για να κρατηθεί η Ελλάδα ουδέτερη, παρά τη βαθιά της εξάρτηση από τους Βρετανούς

Η απάντηση που παίρνει η ελληνική κυβέρνηση από την εθνικοσοσιαλιστική κυβέρνηση του Γ’ Ράιχ είναι πως η Ελλάδα θα είχε τη στήριξή της μόνο εάν εκδηλωνόταν ανοιχτά στο πλευρό των δυνάμεων του Άξονα. Στις 12 Αυγούστου του 1940, ο Μεταξάς βλέποντας πλέον ως βέβαιη την ιταλική επίθεση, ζητάει ξανά  από το γερμανό πρέσβη στην Αθήνα τη μεσολάβηση του Βερολίνου. Ο πρέσβης του προτείνει ξανά έναν πλήρη επαναπροσανατολισμό της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, παύση της ουδετερότητας και ένταξη στις δυνάμεις του Άξονα – κάτι που ο Μεταξάς δεν θέλει ή δεν τολμά να κάνει

Τρεις ημέρες αργότερα, στις 15 Αυγούστου του 1940, ένα ιταλικό υποβρύχιο βυθίζει το αντιτορπιλικό Έλλη στο λιμάνι της Τήνου, κατά τη διάρκεια των εορτασμών του Δεκαπενταύγουστου. Μολονότι η ελληνική κυβέρνηση γνωρίζει από την πρώτη στιγμή τους υπαιτίους, δίνει αυστηρότατες οδηγίες στον Τύπο να μην γίνει η παραμικρή νύξη

Στις 16 Αυγούστου, σε έκτακτο Υπουργικό Συμβούλιο, ο Μεταξάς ανακοινώνει ότι σε περίπτωση πολέμου η Ελλάδα θα σταθεί στο πλευρό της Βρετανίας. Παράλληλα όμως, δεν σταματά τις επαφές του με τους Γερμανούς οι οποίοι, στις 27 Αυγούστου, μέσω απάντησης του Γερμανού Υπουργού Εξωτερικών στον Έλληνα πρέσβη, καλούν την Ελλάδα να υποκύψει στις όποιες εδαφικές απαιτήσεις των Ιταλών

Πάντως οι Γερμανοί –προς το παρόν τουλάχιστον – δεν επιθυμούν ιταλική εισβολή στη Γιουγκοσλαβία και στην Ελλάδα, καθώς ο Χίτλερ φοβάται μήπως μια περιπέτεια των Ιταλών στα Βαλκάνια έπαιρνε διαστάσεις και προκαλούσε την επάνοδο των Βρετανών στην Ευρώπη ή την είσοδο της Τουρκίας στον πόλεμο ή ακόμη και επέμβαση της Σοβιετικής Ένωσης που θα συνιστούσε απειλή για τη Ρουμανία και τις παροχές πετρελαίου

Για όλους τους παραπάνω λόγους, ο Χίτλερ προβάλλει βέτο σε μια πιθανή ιταλική εισβολή τον Αύγουστο του 1940, όταν η Ρώμη προκαλεί τον τορπιλισμό της Έλλης. Βέβαια, όπως εύστοχα προειδοποιεί ο Έλληνας πρέσβης στη Ρώμη:

«η γερμανική αντίθεση δεν αποτελεί ασφάλεια, εφόσον συνδέεται ένα συγκεκριμένο πολεμικό γεγονός και υπό ορισμένες συνθήκες μπορεί να εκτονωθεί από ώρα σε ώρα»

 από το συλλογικό έργο του Ε-Ιστορικά "ΟΧΙ. Διπλωματία-Προπαγάνδα-Πόλεμος"

Τελικά όμως η εισβολή αποφασίζεται και φαίνεται πως το τελικό έναυσμα δίνει η γερμανική εισβολή στη Ρουμανία στις 12 Οκτωβρίου του 1940. Ο Μουσολίνι δυσανασχετεί βλέποντας τη Γερμανία να διεισδύει στα Βαλκάνια -που τα θεωρούσε σφαίρα συμφερόντων της Ιταλίας- . Επιπλέον είναι έξαλλος καθώς, για ένα περίεργο λόγο, δεν είχε ενημερωθεί για τη γερμανική επέμβαση:

«Ο Χίτλερ με έθετε πάντοτε προ τετελεσμένων γεγονότων. Αυτή τη φορά θα τον πληρώσω με το ίδιο νόμισμα: θα ανακαλύψει από τον Τύπο ότι εγώ εισέβαλλα στην Ελλάδα»

Αποφασίζει πλέον οριστικά να εισβάλλει στην Ελλάδα, παρά τις αντιρρήσεις που εξακολουθούσαν να προβάλλουν οι Ιταλοί στρατιωτικοί με προεξάρχοντα τον στρατάρχη Μπαντόλιο. Στις 14 Οκτωβρίου, ο Μουσολίνι καθορίζει την ημερομηνία της επίθεσης και στις 22 Οκτωβρίου ο Υπουργός Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο συντάσσει το γνωστό τελεσίγραφο, το οποίο είναι ένα κείμενο που δεν αφήνει καμία διέξοδο στην Ελλάδα. Είτε θα αποδεχόταν την κατοχή παραδιδόμενη είτε θα δεχόταν επίθεση

Όπως ο ίδιος ο Μεταξάς ανέφερε σε απόρρητη συνομιλία με τους διευθυντές των μεγάλων αθηναϊκών εφημερίδων την επαύριον της 28^η Οκτωβρίου:

«Ομολογώ ότι εμπρός εις τη φοβεράν ευθύνη της αναμίξεως της Ελλάδος εις τέτοιον μάλιστα πόλεμον, έκρινα πως καθήκον μου ήτο να δω, εάν θα ήτο δυνατόν, να προφυλάξω τον τόπον από αυτόν, έστω και δια παντός τρόπου, ο οποίος όμως θα συμβιβάζετο με τα γενικότερα συμφέροντα του έθνους. Εις σχετικάς βολιδοσκοπήσεις προς την κατεύθυνση του Άξονος, μου εδόθη να εννοήσω σαφώς ότι η μόνη λύσις θα μπορούσε να είναι μια εκουσία προσχώρησις της Ελλάδος εις την “Nέαν Tάξιν” . […] Συγχρόνως όμως μου εδόθη να εννοήσω ότι η ένταξις εις την “Nέαν Tάξιν” προϋποθέτει προκαταρκτικήν άρσιν όλων των παλαιών διαφορών με τους γείτονάς μας.

[…] Και ναι μεν αυτό θα συνηπήγετο φυσικά θυσίας τινάς δια την Ελλάδα, αλλά αι θυσίαι θα έπρεπε να θεωρηθούν απολύτως “ασήμαντοι” εμπρός εις τα “οικονομικά και άλλα πλεονεκτήματα” τα οποία θα είχε δια την Ελλάδα η Νέα Τάξις εις την Ευρώπην και εις την Βαλκανικήν

[…] Με καταφανή προσπάθεια προσπάθειαν αποφυγής σαφούς καθορισμού, μου εδόθη να καταλάβω ότι η προς Έλληνας στοργή του Χίτλερ ήτο η εγγύησις ότι αι θυσίαι αυταί θα περιωρίζοντο εις το ελάχιστον δυνατόν

Όταν επέμεινα να κατατοπισθώ, πόσον επιτέλους θα μπορούσε να είναι αυτό το “ελάχιστον”, τελικώς μας εδόθη να καταλάβωμεν ότι τούτο συνίστατο εις μερικάς ικανοποιήσεις προς την Ιταλίαν δυτικώς μέχρι Πρεβέζης, ίσως και προς την Βουλγαρία, ανατολικώς μέχρι Δεδεαγάτς, (Αλεξανδρουπόλεως).

Δηλαδή θα έπρεπε διά να αποφύγωμεν τον πόλεμον, να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την “τιμήν” με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν και του αριστερού προς ακρωτηριασμόν από την Βουλγαρία. Φυσικά δεν ήτο  δύσκολον να προβλέψει κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Άγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος.

Και με το δίκαιόν των. Κυρίαρχοι πάντοτε της θαλάσσης δεν θα παρέλειπον υπερασπίζοντες πλέον των εαυτόν των, έπειτα από μίαν τοιαύτην αυτοδούλωσιν της Ελλάδος εις τους εχθρούς των, να καταλάβουν την Κρήτην και τας άλλας νήσους μας τουλάχιστον»

Αδιέξοδο λοιπόν το τελεσίγραφο των Ιταλών και απολύτως ορθολογική η στάση του Ι.Μεταξά που ορθώς διέβλεψε τόσο την αντίδραση του ελληνικού λαού σε μια τυχόν επαίσχυντη συμφωνία όσο και την αντίδραση των Βρετανών

Είναι φανερό πάντως πως, με ελάχιστες εξαιρέσεις, η ελληνική διπλωματία απέτυχε να συνειδητοποιήσει ότι η Ιταλική επεκτατικότητα απέρρεε από την οργανική σχέση μεταξύ επεκτατικής εξωτερικής πολιτικής και φασιστικής ιδεολογίας.

Τον Ιανουάριο του 1941, λίγο πριν πεθάνει,  ο Μεταξάς παραδέχθηκε ότι έσφαλε πιστεύοντας ότι η ιδεολογική συνάφεια με την Ιταλία και την Γερμανία θα μπορούσε να προστατεύσει την Ελλάδα.

«Η Ελλάς έγινε από τις 4 Αυγούστου κράτος αντικομμουνιστικό, κράτος αντικοινοβουλευτικό, κράτος ολοκληρωτικό, κράτος με βάση αγροτική και εργατική και κατά συνέπειαν αντιπλουτοκρατικό.

[…] Επομένως η Ιταλία, που ωστόσο ανεγνώριζε τη συγγένεια του ελληνικού καθεστώτος προς το δικό της, έπρεπε να είναι φιλικότατη προς την Ελλάδα, ειλικρινά και πιστά φιλικότατη. Και όμως ήταν εχθρική. Από εξ αρχής εχθρική

[…] Ώστε και ο αντικομμουνισμός (της Ιταλίας και της Γερμανίας) ψεύτικος, και η ολοκληρωτικότητά τους η κρατική, ψεύτικη, και ο αντικοινοβουλευτισμός τους ψεύτικος, και η αντιπλουτοκρατία τους ψεύτικη, και ό,τι άλλο παρόμοιο ψεύτικο.

Αληθινό δε είναι ένας διψασμένος ιμπεριαλισμός. Αυτός για τον οποίο κατηγορούν τους Άγγλους»

 από το συλλογικό έργο του Ε-Ιστορικά "ΟΧΙ. Διπλωματία-Προπαγάνδα-Πόλεμος"

Ο εφησυχασμός και η αφέλεια πολλών Ελλήνων διπλωματών μετά το 1935-1936 έγινε αντικείμενο χλευασμού από τον Γιώργο Σεφέρη, ο οποίος, από τον Ιούνιο ήδη του 1940, σημείωνε διαβλέποντας το ζοφερό μέλλον:

«Όσοι είναι μέσα στα πράγματα είναι ευχαριστημένοι που ο Ντούτσε κηρύχνοντας τον πόλεμο είπε πως δεν θα μας πειράξει αν δεν του δώσουμε αφορμή. […] Όχι πως δεν έχουν την νοημοσύνη να καταλάβουν τι κούφια πράγματα είναι κάτι τέτοιες υποσχέσεις, αλλά θαρρείς πως έχουν το συναίσθημα -ένα είδος δεισιδαιμονίας- ότι η σωτηρία κρέμεται από την πίστη που θα φανούν πως δίνουν σε αυτές. […] Κουτοπονηριές που έχουνε πέραση ώσπου να φτάσει το λεπίδι στον αυχένα»

Αν η επιλογή του Mεταξά να μην ενδώσει στη φασιστική απαίτηση δικαιώθηκε ιστορικά, αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι την ενστερνίστηκε και την αγκάλιασε ο ελληνικός λαός σχεδόν στην παμψηφία του. Ο Μεταξάς κατέληξε στην απόφαση αυτή με κριτήρια ορθολογικά. Οι Έλληνες βάδισαν προς την ίδια κατεύθυνση παρακινημένοι από αυτό το αίσθημα που ο Άγγελος Τερζάκης χαρακτήρισε ως “πάθος ελευθερίας”

«Αγωνιζόμαστε για τη σωτηρία όλων εκείνων των υψηλών αξιών που αποτελούν τον πνευματικό και ηθικό πολιτισμό, την πολύτιμη παρακαταθήκη που κληροδότησαν στην ανθρωπότητα οι δοξασμένοι μας πρόγονοι που σήμερα βλέπουμε να απειλούνται από το κύμα της βαρβαρότητας και της βίας»

τόνιζαν σε κοινό διάγγελμά τους κορυφαίες πνευματικές προσωπικότητες - ανάμεσά τους Παλαμάς, Σικελιανός, Μυριβίλης, Ξενόπουλος, Δροσίνης, Παρθένης, Δέης, Δημήτρης Μητρόπουλος, Αλεξίου, Βενέζης, Βρετάκος, Δημαράς, Ελύτης, Θεοτοκάς, Σεφέρης, Τερζάκης διακηρύσσοντας

«Ελεύθεροι άνθρωποι όλων των εθνών, μην ξεχνάτε ότι η Ελλάδα πολεμάει για τη μοίρα του κόσμου»

ΥΓ1. Για να έχουμε μία πλήρη εικόνα του τι σημαίνει φασισμός και πόσο υποκριτική είναι η αγάπη που δηλώνει ότι έχει για την πατρίδα, καλό είναι να θυμίσουμε πως την κρίσιμη ώρα που η πατρίδα έδινε τον ύστατο αγώνα επιβίωσης, ο Μεταξάς αρνήθηκε να αποφυλακίσει 600 φυλακισμένους κομμουνιστές οι οποίοι του ζητούσαν να τους στείλει στο Μέτωπο για να πολεμήσουν του Ιταλούς. Η τραγική κατάληξη ήταν να παραδοθούν οι Έλληνες κομμουνιστές από την ελληνική κατοχική κυβέρνηση στους ναζί κατακτητές, οι οποίοι τους χρησιμοποίησαν ως ομήρους και τους εκτέλεσαν ως αντίποινα για τη δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

ΥΓ2. Για να έχουμε και μια εικόνα της προσωπικότητας του δικτάτορα Μεταξά, ενός φασίστα δικτάτορα που η ιστορία φρόντισε να του φιλοτεχνήσει μία αγιογραφία, ας θυμηθούμε κάποιες από τις σημειώσεις που άφηνε στο ημερολόγιό του κατά τη διάρκεια του πολέμου - σημειώσεις που έδειχναν την ανησυχία για τις επιτυχίες του ελληνικού στρατού (!)  και την αγωνία για το μέλλον του καθεστώτος του

Στις 5 Δεκεμβρίου 1940 ο Μεταξάς γράφει στο ημερολόγιο του: «Συνεχείς νίκαι προχωρήσεως. Ανησυχίαι για το μέλλον μου; Είναι σωστό αυτό; Εκ μέρους μου;».

Ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 1940: «Σε τέτοιον αγώνα τα εσωτερικά πολιτεύματα σβήνονται. Ποιό θα μείνει όρθιο; Ο Θεός βοηθός»

Πηγές

Όπου δεν γίνεται αναφορά μέσα στο κείμενο , οι πηγές προέρχονται από το συλλογικό έργο Ε-ΙΣΤΟΡΙΚΑ  : "ΟΧΙ-Διπλωματία-Προπαγάνδα-Πόλεμος"

της Μαρίας Νάτση

Οι εξέδρες των επισήμων της 28ης Οκτωβρίου έχουν χάσει από καιρό το συμβολισμό τους.

Συχνά θυμίζουν σκηνές θεάτρου, όπου η υποκρισία, η ματαιοδοξία και η αμετροέπεια  ανεβαίνουν πρώτες στη σειρά, ατιμάζοντας τη μνήμη εκείνων που έπεσαν για την ελευθερία.

Είναι καθρέφτες μιας κοινωνίας που ξέχασε ποιοι πραγματικά αξίζουν να στέκονται όρθιοι την ημέρα της εθνικής μνήμης.

Αν οι εξέδρες δεν μπορούν πια να σταθούν ως σύμβολο θεσμών και αξιών, τότε ας ξηλωθούν.

Ή, καλύτερα ας ανέβουν εκεί επάνω οι αληθινοί αγωνιστές της εποχής μας: οι δάσκαλοι και οι καθηγητές που κρατούν ζωντανό το πνεύμα των παιδιών, οι αγρότες που μοχθούν για να τραφεί η χώρα, οι κάτοικοι ακριτικών περιοχών ξεχασμένοι από το κράτος, οι άνθρωποι με κινητικά προβλήματα, οι φοιτητές που διαπρέπουν με το έργο και τη σκέψη τους, οι πολύτεκνοι γονείς,  άνθρωποι που μαγειρεύουν συσσίτια και απλώνουν ένα χέρι σε όσους έχουν ανάγκη.

Γιατί οι ήρωες δεν φορούν κοστούμια και ταγιέρ — φορούν ροζιασμένα χέρια, καθαρά βλέμματα  και κουρασμένα χαμόγελα .

Όταν ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Χρήστος Σαρτζετάκης δήλωσε πως «οι Έλληνες πρέπει να ανήκουν στην Ελλάδα», ο Μάνος Χατζιδάκις έστειλε επιστολή στις εφημερίδες Καθημερινή και Αυγή. Ο λόγος του αιρετικός, καυστικός, και ασυμβίβαστος, θύμιζε πως η πατρίδα δεν είναι σύνθημα ούτε ιδιοκτησία κανενός· είναι στάση ζωής, ευθύνη, και κυρίως αξιοπρέπεια.

«… ακούσαμε από τον ελληνολάτρη γλωσσολόγο Πρόεδρο μας κ. Σαρτζετάκη και το εξής εξωφρενικό: Οι Έλληνες να ανήκουν στην Ελλάδα. Και βέβαια το εξωφρενικό είναι στο ότι κατά τον Πρόεδρο μας, οφείλουμε να ανήκουμε. Τι ιδέα!

 Σε ποιάν Ελλάδα κύριε Πρόεδρε; Στην Ελλάδα της αυθαιρεσίας, του κρατικού ερασιτεχνισμού, του εξογκωμένου παρακράτους, της αναλγησίας και του εξευτελισμού του ανώνυμου πολίτη, του με επίσημο πρόγραμμα καταποντισμού της αξιοπρέπειάς του, του ευνουχισμού της νεότητάς του;

 Στην Ελλάδα με την εξοντωτική φορολογία για να καλυφθεί η ανικανότητα του κράτους να ασκήσει οικονομική πολιτική;

Στην Ελλάδα της κομπίνας και της αστυνομολατρείας, της ταύτισης έθνους και κάθε κυβερνήσεως, ώστε σαν ο πολίτης αντιδρά να χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως αντεθνικός;

Στην Ελλάδα των Γούκων, των οπλοφορούντων Κουρήδων και Μιχαλόπουλων, των εμπρηστών, του ανεκδιήγητου κ. Τόμπρα, της ρυπαρότητας και της συνεχώς “αθώας” Αγίας Αθανασίας του Αιγάλεω;

 Όχι κ. Πρόεδρε. Όσοι ξεφύγαμε από τις “στοργικές θωπείες” της μητρός Ελλάδος και μείναμε ελεύθεροι, θα διδάξουμε και τους άλλους να γίνουν ελεύθεροι και να μην ανήκουν πουθενά.

 Κάθε σοβαρός Έλληνας οφείλει ν” αντιδράσει στην μεσαιωνικής προθέσεως – συγχωρέστε με – ρήση σας.

 Οι Έλληνες πολίτες δεν ανήκουν. Φροντίσατε να κάνετε την προεδρική σας θητεία πιο σεμνά και δίχως μεγαλοστομίες.

 Γιατί η Ελλάδα σας κ. Πρόεδρε αρχίζει να μας αρρωσταίνει»

Και σήμερα, μπροστά στις άδειες πλέον λέξεις των επισήμων, μπροστά στην Ελλάδα τους που μας αρρωσταίνει ,η επικριτική φωνή του Χατζιδάκι ακούγεται πιο αναγκαία από ποτέ.

Γιατί οι ήρωες πλέον δεν παρελαύνουν, περπατούν αθόρυβα ανάμεσά μας

της Μαρίας Νάτση

Οι Σαλταδόροι της Αθήνας, υπήρξαν ένα από τα πιο αδικημένα και αφανή κεφάλαια της ιστορίας της Κατοχής· παιδιά που, μέσα στη φρίκη του πολέμου, έγραψαν με το θάρρος τους μια σιωπηλή, μα ηρωική σελίδα αντίστασης.

Παιδιά και έφηβοι που αναγκάστηκαν να ενηλικιωθούν πρόωρα και βίαια, επιστράτευσαν όλη τη φαντασία, τη σβελτάδα, την τόλμη και την εξυπνάδα τους για να επιβιώσουν. Με ασύλληπτο θάρρος πηδούσαν πάνω στα γερμανικά φορτηγά, αποσπώντας κουραμάνες, αλεύρι και άλλα τρόφιμα — κι αργότερα όπλα, λάστιχα ή ο,τιδήποτε μπορούσε να χρησιμεύσει, διακινδυνεύοντας κάθε φορά τη ζωή τους.

«Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε ο πιο ολοκληρωτικός πόλεμος της ανθρώπινης ιστορίας. Ο Α΄ Παγκόσμιος υπήρξε πόλεμος χαρακωμάτων, όπου το 95% των θυμάτων ήταν στρατιώτες και μόλις το 5% άμαχοι. Στον Β΄ Παγκόσμιο, τα μεγέθη αυτά αντιστρέφονται δραματικά: μόλις το 33% των νεκρών ανήκε στα στρατιωτικά σώματα, ενώ το 67% ήταν άμαχος πληθυσμός (Μαργαρίτης).

Ήταν ένας πόλεμος χωρίς όρια, διαφορετικός από κάθε προηγούμενο, όπου η έννοια του πολέμου ξεπερνούσε τα εθνικά σύνορα και συμπληρωνόταν από χαρακτηριστικά ιδεολογικά, ταξικά, φυλετικά και εμφύλια (Μαργαρίτης).

Στις 27 Απριλίου οι Γερμανοί εισβάλλουν στην Αθήνα και δημιουργούν τη δωσίλογη κυβέρνηση με επικεφαλής τον Τσολάκογλου. Αυτή ήταν η αρχή για να μπει η χώρα στην Κατοχή.

Η διακοπή της τροφοδοσίας από το εξωτερικό εξαιτίας του βρετανικού ναυτικού αποκλεισμού, η μείωση της παραγωγής υλικών αγαθών, η σίτιση των δυνάμεων Κατοχής, η κατάρρευση των συγκοινωνιών η οποία εμπόδιζε τη μεταφορά αγαθών από την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα και η ανικανότητα της κυβέρνησης Τσολάκογλου να λύσει το πρόβλημα του επισιτισμού και να θέσει λειτουργικούς κανόνες στην αγορά, αποτέλεσαν τους κύριους λόγους για την ολοκληρωτική πτώση της ελληνικής οικονομίας, την άνοδο του πληθωρισμού, την εμφάνιση της μαύρης αγοράς και τη ριζική μεταβολή της μέχρι τότε υπάρχουσας κοινωνικής δομής.

Οι παραπάνω λόγοι έγιναν περισσότερο αισθητοί στην Αθήνα και τον Πειραιά. Ο λιμός τον χειμώνα του 1941-42, ο οποίος αφαίρεσε τη ζωή σε 40-45.000 ανθρώπους (Χαραλαμπίδης) δημιούργησε πρωτόγνωρες καταστάσεις και εικόνες στους κατοίκους της πρωτεύουσας»

Μέσα σε αυτές τις ακραίες συνθήκες πείνας και θανάτου, οργανώθηκαν οι ομάδες των σαλταδόρων.

«Οι περισσότεροι κατάγονταν από προσφυγικές γειτονιές και αντικαθιστούσαν το αρσενικό στοιχείο που έλειπε από την οικογένεια. Ζούσαν μια επικίνδυνη καθημερινότητα βοηθώντας τους συνανθρώπους τους, με αντάλλαγμα πολλές φορές την ίδια τους τη ζωή. Το λεγόμενο “σαλτάρισμα” ήταν μέρος της αντίστασης, πράξη ηρωική αλλά ταυτόχρονα και η μοναδική επιλογή επιβίωσής τους. Οργανωμένοι σε ομάδες είχαν οριοθετήσει τα δικά τους σύνορα στην κατοχική Αθήνα . Οι σαλταδόροι, οι περισσότεροι από τον Βύρωνα και το Παγκράτι είχαν ως τόπο συγκέντρωσης το Ζάππειο όπου χωρίζονταν σε ομάδες δύο ως τριών ατόμων και ξεκινούσαν το επικίνδυνο παιχνίδι τους. Το Σύνταγμα, η Ομόνοια και η Ακρόπολη, μέρη που σύχναζαν οι Γερμανοί ήταν και ο τόπος δράσης τους.  Οι σαλταδόροι από την Κοκκινιά, το Αιγάλεω και το Περιστέρι δρούσαν στο λιμάνι του Πειραιά και στις διαβάσεις του τρένου μέχρι το Ρουφ (Φιλέρης)

Οι μικροί ήρωες διατηρούσαν μια ιεραρχική και αυστηρή κλίμακα ανάλογα με την επικινδυνότητα της δράσης. Οι έμπειροι ονομάζονταν “αετοί” ενώ οι νέοι και άπειροι, “σπουργίτια”. Είχαν τη δική τους γλώσσα, το δικό τους λεξιλόγιο συνεννόησης. Με το “λίιιιιου” έδιναν το παρόν, με το μακρόσυρτο “ντου” μπορούσε κάποιος να ορμήσει με ασφάλεια και η λέξη “χάπατες” σήμαινε “προσοχή κίνδυνος”. Επίσης “Παστασούτας” ήταν ο Ιταλός και “Μπυράκιας” ο Γερμανός. Το “ξεψείρισμα” σήμαινε αφαίρεση αντικειμένων, ενώ το κυαλάρω σήμαινε “παρατηρώ με προσοχή”

Η τόλμη, η αποφασιστικότητα και η εφευρετικότητα των αμούστακων αυτών παιδιών δημιούργησε στην οργάνωση της ΕΠΟΝ μια μεγάλη διαμάχη για τον τρόπο διαχείρισής τους. Τελικά πολλοί από αυτούς οργανώθηκαν στην ΕΠΟΝ και πρόσφεραν ουσιαστική βοήθεια στον πεινασμένο λαό της Αθήνας»

Αναφορές στη γενναιότητά τους βρίσκουμε στη μουσική, στον κινηματογράφο και στη λογοτεχνία: στα τραγούδια του Μιχάλη Γενίτσαρη, του κατεξοχήν χρονικογράφου της κατοχικής Αθήνας και του Πειραιά, του Τσιτσάνη, του Ζαμπέτα και του Μαρκόπουλου· στην ταινία “Ξυπόλητο Τάγμα”· και στο μοναδικό αυτοβιογραφικό βιβλίο για τους σαλταδόρους του Ξενοφώντα Φιλέρη, “Οι Σαλταδόροι του Βύρωνα”

Όπως γράφει ο Ξ. Φιλέρης:

«Πολύς κόσμος πίστευε ότι οι σαλταδόροι ήταν κλέφτες, απατεώνες, τυχοδιώκτες. Όμως εγώ και τα φιλαράκια μου, οι άλλοι σαλταδόροι, ποτέ δεν κλέψαμε Έλληνες, ποτέ δεν αδικήσαμε συνάνθρωπό μας. Αντίθετα, σε κείνα τα δύσκολα χρόνια, βοηθήσαμε πολλούς εξαθλιωμένους»

Αυτά τα παιδιά  με το θάρρος αλλά συχνά και με τη θυσία τους,  σφράγισαν τη συλλογική μνήμη του λαού μας.

Ο Ανδρέας Λυκουρίνος ήταν μόλις δώδεκα χρονών όταν ξεκίνησε τη δράση του κι αργότερα εντάχθηκε στην ΕΠΟΝ, την αντιστασιακή οργάνωση νέων που ξεπήδησε μέσα από τους κόλπους του ΕΑΜ. Πολύ γρήγορα έγινε θρύλος, ενώ οι Γερμανοί μιλούσαν με ανησυχία για τη δράση κάποιου “μωρού” στο Κουκάκι.

Όταν το ΕΑΜ χρειάστηκε όπλα, ο Ανδρέας, κρατώντας ένα πήλινο ψεύτικο πιστόλι, παραμόνεψε ένα βράδυ στη γωνιά. Με απίστευτη ψυχραιμία αφοπλίζει τον πρώτο γερμανοτσολιά, πετάει το ψεύτικο όπλο και, κρατώντας πια αληθινό, μαζεύει πιστόλια, χειροβομβίδες και στολές. Δεν ήταν λίγοι οι γερμανοτσολιάδες που γύριζαν στο στρατώνα τους μόνο με τα εσώρουχα, όπως γράφει ο Θέμος Κορνάρος.

Λίγο αργότερα, ο Ανδρέας συλλαμβάνεται και οδηγείται στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, όπου το παιδικό του σώμα υπομένει φριχτά βασανιστήρια. Στις 5 Σεπτεμβρίου 1944, στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής,  εκτελείται μαζί με άλλους αγωνιστές. Λίγο πριν, είχε την ψυχραιμία να πετάξει ένα σημείωμα στους δικούς του:

«Μπαμπά, με πάνε για εκτέλεση μαζί με τους (αναφέρει ονόματα). Ειδοποίησε, σε παρακαλώ, τα σπίτια τους. Μη στενοχωριέστε. Ανδρέας»

Ήταν χαμηλού αναστήματος, μα τα πολυβόλα ήταν ρυθμισμένα πιο ψηλά· έτσι, σύμφωνα με μαρτυρίες, σηκώθηκε στις μύτες των ποδιών του για να τον βρουν οι σφαίρες. Αυτό το ανέβασμα λίγων εκατοστών ήταν μια δήλωση αξιοπρέπειας, μια σιωπηλή πρόποση στη λευτεριά, μπροστά στον θάνατο.

Οι Σαλταδόροι της Αθήνας έγιναν σύμβολα μιας γενιάς που έμαθε να παλεύει για επιβίωση και δικαιοσύνη, μέσα σε συνθήκες ακραίας βίας και πείνας. Η μνήμη τους ταυτίζεται με τον πόνο των παιδιών του σημερινού κόσμου, που εξακολουθεί να τρέφει πολέμους, γενοκτονίες και λιμούς.

Γιατί τα παιδιά δεν θέλουν να είναι θύματα, δεν θέλουν να γίνουν ήρωες· θέλουν απλώς να τους  επιτρέψουμε να είναι παιδιά.

Οι Σαλταδόροι μας θυμίζουν πως, ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές, τα παιδιά μπορούν να γίνουν οι πιο τολμηροί  φύλακες της ζωής και πως η ελπίδα, έχει το μέγεθος ενός παιδιού που στέκεται στις μύτες των ποδιών του για να φτάσει τη λευτεριά.

Πηγές:

το ιστορικό ντοκιμαντέρ της Κατερίνας Κατσαρή " Κορώνα - Γράμματα Οι σαλταδοροι της Αθήνας" και στην Διπλωματική Εργασία της στη Δημόσια Ιστορία. https://apothesis.eap.gr/archive/item/219922?lang=el ( Πραγματοποιήθηκε εξαιρετική παρουσίαση από την κ.Κατσαρη στην Ομάδα βιβλιοθήκης του Επιμορφωτικού Συλλόγου Νέας Μάκρης)

" Οι σαλταδοροι του Βυρωνα" Ξενοφών Φιλέρης

«Ό,τι είναι ο Νικολά Σαρκοζί στη Γαλλία, είμαι εγώ στην Ελλάδα», κομπάζει το ανερμάτιστο  κνώδαλο που παριστάνει τον υπουργό Υγείας και γυρνάει στα κανάλια δίνοντας παραστάσεις Καραγκιόζη.

Ο Νικολά Σαρκοζί , εν τω μεταξύ, από την Τρίτη 21 Οκτωβρίου βρίσκεται στη φυλακή, μετά την καταδίκη του σε 5ετή κάθειρξη, κάτι άνευ προηγουμένου στην ιστορία της Γαλλίας. Δύο αξιωματικοί έχουν εγκατασταθεί σε κελί που βρίσκεται δίπλα του και έτσι ο Σαρκοζί θα έχει 24ωρη προστασία. Παρόλα αυτά, ο πρώην πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας δέχεται ύβρεις, προσβολές και απειλές από τους συγκρατούμενούς του

Άντε και στα δικά μας, Σαρκοζί της Ελλάδας. Να ήξερες πόσο το περιμένουμε!

Παλαιστίνιοι γιατροί μετά τη σύλληψή τους

“Ναι, αλλά για τη Χαμάς δεν μιλάτε”, μας λένε. Μα, στο κάτω-κάτω, η Χαμάς έχει χαρακτηριστεί ως τρομοκρατική οργάνωση. Ο στρατός όμως του Ισραήλ - ενός κράτους που διακηρύσσει ότι εκπροσωπεί τις αξίες του δυτικού κόσμου - γιατί διαπράττει εγκλήματα  πολέμου; Γιατί βομβαρδίζει αμάχους; Γιατί βασανίζει κρατούμενους με τρόπους φρικτούς, που θυμίζουν τα βασανιστήρια της Γκεστάπο; Γιατί προχωρά σε πράξεις πειρατείας σε διεθνή ύδατα; Γιατί εισβάλλει και βομβαρδίζει ξένες χώρες; Γιατί έχει φυλακίσει δύο εκατομμύρια Παλαιστινίους στη στενή λωρίδα της Γάζας; Γιατί ξεριζώνει τις ελιές και γκρεμίζει τα σπίτια τν Παλαιστινίων της Δυτικής όχθης;

Γιατί ακόμη και ο απάνθρωπος πόλεμος έχει κανόνες -  και το Ισραήλ τους παραβιάζει συστηματικά, στηριζόμενο στην ερμηνεία πως οι Παλαιστίνιοι μαχητές της ανεξαρτησίας είναι τρομοκράτες. Με το ίδιο σκεπτικό που οι Ναζί κατακτητές αντιμετώπιζαν, βασάνιζαν και εκτελούσαν τους Ελληνες αντιστασιακούς. Μόνο μια νέα δίκη της Νυρεμβέργης θα μπορούσε να αποδώσει δικαιοσύνη για τα εγκλήματα εναντίον των αμάχων. Γιατί - κι εδώ βρίσκεται άλλη μία ομοιότητα με τους Ναζί κατακτητές στην Ελλάδα - οι Ισραηλινοί σκοτώνουν αμάχους για παραδειγματισμό και εκφοβισμό

Αφορμή για το κείμενο αυτό στάθηκε μια συγκλονιστική ανάρτηση της δημοσιογράφου Ευγενία Λουπάκη, η οποία στο τέλος μας καλεί να μη σταματήσουμε να μιλάμε για τη Γάζα. Να μιλάμε για τα εγκλήματα που έγιναν, για εκείνα που συνεχίζονται – γιατί ακόμη χιλιάδες Παλαιστίνιοι κρατούμενοι παραμένουν στις απάνθρωπες φυλακές του Ισραήλ – και για όσα θα ακολουθήσουν. Γιατί τίποτα έχει τελειώσει στη Γάζα. Γιατί δέκα εκατομμύρια Παλαιστίνιοι βρίσκονται χωρίς πατρίδα και χωρίς αυτοδιάθεση. Και γιατί το σιωνιστικό κράτος του Ισραήλ φαίνεται αποκομμένο από την πραγματικότητα, τυφλωμένο από μίσος και θρησκευτικό φανατισμό

Αναδημοσιεύουμε, λοιπόν, το κείμενο της Ευγενίας Λουπάκη, υπακούοντας στην έκκλησή της να μη σταματάμε να μιλάμε για τη Γάζα και την Παλαιστίνη

----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ήρθε η "εκεχειρία" απελευθερώθηκαν 20 για τους οποίους πανηγύρισε όλο το σύμπαν και σχεδόν 2.000 οι οποίοι δεν αναφέρθηκαν σχεδόν καθόλου. Εγώ όμως τους έβλεπα λάιβ. Με ομοιόμορφες γκρίζες στολές, έλειπαν μόνο οι ρίγες του Άουσβιτς, με δάκρυα στα μάτια με αποστεωμένα πρόσωπα, άλλοι ανίκανοι να περπατήσουν, άλλοι ν' αρπάζουν τη σημαία από το παράθυρο του πούλμαν, άλλοι να θρηνούν γοερά μαθαίνοντας ότι όλη τους η οικογένεια σκοτώθηκε, άλλοι να μην πιστεύουν στα μάτια τους και να κλαίνε σαν μωρά γιατί τα παιδιά τους ζουν και δεν είναι νεκρά όπως τους έλεγαν οι βασανιστές τους στη φυλακή.

Και μετά ήρθαν οι πρώτες αφηγήσεις... Και να ρωτάω το μυαλό μου, γράφει πουθενά ο Πρίμο Λέβι ότι οι Γερμανοί ναζί έβαζαν τα σκυλιά τους να βιάζουν άνδρες Εβραίους;

Είδατε πουθενά στην "ειδησεογραφία" από τον "πόλεμο Ισραήλ- Χαμάς", ότι τον Νοέμβριο του 2014 ένα αστέρι της Ιατρικής, ο χειρουργός δρ Adnan Al-Bursh, 50 ετών, επικεφαλής του ορθοπεδικού τμήματος στο βομβαρδισμένο νοσοκομείο Al-Shifa στη Γάζα, πέθανε στη φυλακή Ofer του Ισραήλ, από βιασμούς μέχρι θανάτου;

(Τη Δευτέρα 18 Νοεμβρίου 2024, η Francesca Albanese έγραψε: «Ένας γιατρός. Ένας χειρουργός αστέρι. Η ενσάρκωση της παλαιστινιακής ηθικής. Πιθανότατα βιάστηκε μέχρι θανάτου»)

Ο δολοφονημένος από βασανισμό δια βιασμού δρ Adnan Al-Bursh

Το πρόσωπο αυτού του ανθρώπου με ακολουθούσε από τότε. Όπως και το πρόσωπο του γενναίου παιδίατρου δρ Χουσάμ Αμπού Σαφίγια, διευθυντή του τελευταίου μεγάλου λειτουργικού νοσοκομείου στη Γάζα, του Kamal Adwan που το βομβάρδισαν μέχρι θεμελίων και τον συνέλαβαν γιατί αρνιόταν να φύγει και ν' αφήσει τους αρρώστους του μόνους, με αυτά τα τέρατα που σπάζαν τις θερμοκοιτίδες με τους υποκόπανους. Και που αποφάσισαν πριν λίγες μέρες να τον κρατήσουν στις φυλακές άλλους 6 μήνες, χωρίς κατηγορία, έτσι, επειδή μπορούν.

Ο σούπερ ήρωας δρ Χουσάμ Αμού Σαφίγια

Μαζί με τις μαρτυρίες από τις φυλακές ήρθε και η επέτειος της δολοφονίας του Γιάγια Σινουάρ, του Νο 2 της Χαμάς. Αυτόν δεν τον ήξερα καν, ήξερα μόνο τον Ισμαήλ Χανίγιε. Τον Σινουάρ τον έμαθα τη μέρα που τον σκότωσαν. Ήταν αυτός που βομβαρδίστηκε κυριολεκτικά σαν να ήταν ο ίδιος κτίριο και που τον σκότωσαν φυσικά από απόσταση, ενώ κάπου στον κόσμο, αυτή τη στιγμή ένας σκηνοθέτης- είμαι σίγουρη- προσπαθεί να κάνει ταινία την τελευταία συνταρακτική χειρονομία του Σινουάρ, λίγα δευτερόλεπτα πριν το τέλος: βαρειά πληγωμένος, σχεδόν νεκρός στην πολυθρόνα, πετάει προς τις ορδές των πάνοπλων ένα ξύλινο ραβδί...

Φέτος είδα που πανηγύρισαν οι Ισραηλινοί τον ένα χρόνο από τη δολοφονία του Σινουάρ. Και μπήκα να ψάξω λιγάκι τη ζωή του. Τρία πράγματα, σχεδόν κοινά στους ηγέτες της Χαμάς:

Πρώτον, παιδί εκτοπισμένων Παλαιστίνιων που γεννήθηκε σε προσφυγικό καταυλισμό.

Δεύτερον, εξαιρετικής μόρφωσης, σπούδασε Αραβικό πολιτισμό στο Ισλαμικό Πανεπιστήμιο της Γάζας. (Και πριν ξινήσεις τα μούτρα σου παιδάκι της Σορβόνης ή του Καίμπριτζ, μάθε πως η πρώτη εγχείριση οφθαλμού έγινε το 1160 στην Κόρντομπα από Άραβες γιατρούς- για να μην πω για τα μαθηματικά). Και μόνο το campus αυτού του Πανεπιστημίου να δείτε, θα καταλάβετε γιατί το ισοπέδωσαν από τα πρώτα οι ναζί του Νετανιάχου.

Τρίτον, ο Γιάγια Σινουάρ, γεννημένος το 1968, πέρασε 22 -ολογράφως εικοσιδύο-  ολόκληρα χρόνια στις Ισραηλινές φυλακές. H κατηγορία ήταν ότι οργάνωσε δολοφονία δύο Ισραηλινών στρατιωτών και τεσσάρων Παλαιστινίων συνεργατών τους. Η απελευθέρωσή του έγινε σε ανταλλαγή αιχμαλώτων, το 2011, με έναν Ισραηλινό στρατιώτη.

Το βιβλίο που έγραψε ο Γιάγια Σινουάρ

22 χρόνια φυλακή και βγήκε και συνέχισε την αντίσταση. Παρακαλώ κάντε τις αναλογίες με τον ΕΛΑΣ και το Δημοκρατικό Στρατό, όσοι τουλάχιστον έχετε πατέρα, παππού ή θείο που πέρασε τη μισή ζωή του στις φυλακές, γιατί εγώ τις έκανα και πόνεσα.

Ο Σινουάρ εξελέγη αρχηγός της Χαμάς τον Ιούλιο του 2014, μετά τη δολοφονία του Ισμαήλ Χανίγια.

Τώρα στη Γάζα τα πιτσιρίκια παίζουν "Γιάγια" και πετάνε ξύλινα ραβδάκια στους εχθρούς, άφθονα memes έχουν ήδη φτιαχτεί και ο Χουσάμ Αμπού Σαφίγια εικονίζεται ως Σούπερμαν, ενώ στη Γάζα το Ισραήλ συνεχίζει να σκοτώνει και να αυτοκτονεί παράλληλα.

Είδα προχθές τον Ιλάν Παπέ που εξηγούσε ότι η περιοχή που χτύπησε η Χαμάς τον Οκτώβριο του 2023, ήταν περιοχή των πιο βίαιων εποικισμών και υποστήριζε ότι υπάρχει δριμεία διαμάχη μεταξύ κοσμικών Εβραίων του Ισραήλ και τον ημίτρελλων εποίκων "Ιουδαίων" που αποτέλεσαν και την εκλογική βάση του Νετανιάχου

Ο διάσημος Ισραηλινός ιστορικός Ιλάν Παπέ

Έγραψα πολλά, εγώ που σιχαίνομαι τα σεντόνια. Συγγνώμη, αλλά δεν έχω πού να τα πω και πού να τα δημοσιεύσω.

Έχω μόνο "εσάς που με ακούτε" έστω κι έτσι μέσω φέισμπουκ. Θα βάλω φωτογραφίες επεξηγηματικές, γιατί έχω πει πολλές φορές και το πιστεύω, ότι εκείνο που μισούν οι ναζί του Νετανιάχου και οι ισχυροί προστάτες τους είναι το υπόδειγμα της Γάζας. Πώς μια στενή λωρίδα γης, αποκλεισμένη, έφτασε να έχει 36 πλήρη νοσοκομεία, σχολεία και Πανεπιστήμια ζηλευτά και παράλληλα να είναι με το όπλο παρά πόδα μέχρι την τελική νίκη.

Ελπίζω να μεταφέρετε τη φωνή μου, την αγωνία και την ελπίδα μου.

Και να μην σταματήσετε να μιλάτε για την Παλαιστίνη.

ΥΓ. Περισσότερα για την κτηνώδη συμπεριφορά του Ισραηλινού στρατού απέναντι σε Παλαιστίνιους κρατούμενους μπορείτε να δείτε σε σημερινό (24/10) άρθρο της Εφημερίδας των Συντακτών ...https://www.efsyn.gr/kosmos/mesi-anatoli/488715_simadia-basanismon-se-soroys-palaistinion-poy-den-mporoyn-kan-na#goog_rewarded

Πολλοί είναι αυτοί που δεν κατανόησαν ποτέ  - και δεν πρόκειται να του συγχωρήσουν - την πολιτική στροφή που έκανε εδώ και τέσσερεις δεκαετίες. Είναι όμως απολύτως βέβαιο πως θα συνεχίσουν να ακούν και να τραγουδούν για πάντα, με συγκίνηση, τα μεγάλα τραγούδια του. Γιατί αυτά τα τραγούδια γράφτηκαν γι αυτούς, από έναν από αυτούς

Από την άλλη, πολλοί θα είναι και αυτοί που σήμερα θα «θρηνήσουν» με ύφος περίλυπο και περισπούδαστο και βλέμμα σοβαρό και άδειο, χωρίς ποτέ να έχουν τραγουδήσει, ούτε καν να γνωρίζουν αυτά τα μεγάλα τραγούδια. Όπως, καλή ώρα, ο μονίμως γκαφατζής πρωθυπουργός μας

Όπως και να έχει, το έργο του Διονύση Σαββόπουλου είναι πολύ μεγάλο και όπως όλα τα μεγάλα έργα, έχει αυτονομηθεί και έχει πετάξει πολύ μακριά, πάνω και πέρα από το δημιουργό του.

Γιατί μπορεί ο δημιουργός να είναι αυτός που εισπράττει τα εύσημα και τα πνευματικά δικαιώματα, όμως ο καθένας από εμάς όμως έχει το προνόμιο να πάρει από το έργο ό,τι  τον αγγίζει, να το μετουσιώσει και να το κάνει μέρος του κόσμου του. Άσχετα με την πορεία του δημιουργού, άσχετα με τη μετέπειτα χρήση του έργου του. Στην πραγματικότητα, ο καθένας από εμάς γίνεται συνδημιουργός του έργου, ανάλογα με το πώς το προσλαμβάνει και με το πώς το χρησιμοποιεί

Και είναι, πράγματι, ένα παράξενο παιχνίδι της μοίρας το γεγονός ότι ο Διονύσης Σαββόπουλος έφυγε χθες, την ώρα ακριβώς που «η πλατεία ήταν γεμάτη» και την ίδια στιγμή που ο «Μητσοτάκ» νομοθετούσε για να την αδειάσει