Είμαστε λίγοι αυτοί που παλεύουν ενάντια στο Κακό
Από τη δεκαετία του 1990, κυρίως από τα τελευταία της χρόνια, όταν το διαδίκτυο άρχισε να απλώνει στέρεες ρίζες στην καθημερινότητα μας, η ζωή μας άρχισε να αλλάζει. Μπορεί αυτό να μην ήταν κραυγαλέο στην Ελλάδα αλλά στην υπόλοιπη Ευρώπη και κυρίως στις ΗΠΑ οι αλλαγές ήταν εντονότερες και ακόμα πιο γρήγορες. Είχαν ξεκινήσει και μερικά χρόνια νωρίτερα, από την εποχή του Netscape (1993-1994 περίπου) όταν ο πρωτοποριακός αυτός Web browser έδωσε στον καθένα τη δυνατότητα της χρήσης του διαδικτύου και τελικά τη δυνατότητα της συμμετοχής στη διαμόρφωση του «τοπίου» του. Με τη λέξη «τοπίο» εννοούμε το περιεχόμενο και τις διασυνδέσεις αυτού με το περιεχόμενο που παρήγαγαν άλλοι χρήστες. Την εμφάνιση του Netscape Navigator ακολούθησε και ο Internet Explorer της Microsoft και αργότερα η εξέλιξη του Netscape o Mozilla Firefox και η εισβολή μας στο διαδίκτυο (ή η εισβολή του διαδικτύου στις ζωές μας) έγινε ραγδαία.
Από την πενταετία με τους ιδιώτες και ακαδημαϊκούς χρήστες διαδικτύου του 1994 και μέχρι το 1998, περάσαμε στην ανάπτυξη και της επιχειρηματικής δραστηριότητας στο διαδίκτυο με το λεγόμενο “e-commerce, όταν άρχισαν να φτιάχνονται τα «e-μαγαζιά» τα οποία τελικά έφτιαξαν την τότε φούσκα που ονομάστηκε «φούσκα των dot-com». Αυτό δεν ήταν τίποτα άλλο από τη φρενίτιδα που προκάλεσε ο νέος τρόπος θέασης του κόσμου και αλληλεπίδρασης, μέσω του διαδικτύου. Αυτή η φρενίτιδα φυσικά υποστηρίχθηκε από τις εταιρείες marketing οι οποίες δεν χάνουν ευκαιρία να μεγεθύνουν βιαστικά ακόμα και το πιο ασήμαντο ή το πιο άδειο προκειμένου να του αυξήσουν αδικαιολόγητα την αξία για να κερδίσουν από την «προεξόφληση του καλπασμού της μετοχής» στα χρηματιστήρια. Άσχετα με το αν αφήνουν πίσω τους ερείπια, οι «μαρκετίστες» κερδίζουν όσο «σπρώχνουν» την κατάσταση. Έτσι όταν έγινε φανερό πως άνθρωποι και επιχειρήσεις είχαν ρίξει περισσότερα λεφτά απ’ ότι τελικά άξιζαν τα διάφορα dot-com (.com) μαγαζιά, έσκασε και η φούσκα. Από την εποχή εκείνη όμως έμειναν 2-3 ζωντανοί που μοιράστηκαν τελικά όλο το χρήμα. Τους ξέρετε. Είναι η Google, η Amazon, το e-bay από μεγάλους αλλά και μερικοί μικρότεροι που δεν ανοίχτηκαν πολύ αλλά και ήταν και πιο νοικοκυρεμένοι.
Το ίδιο έγινε μερικά χρόνια αργότερα με τα κρυπτονομίσματα και άλλες «επενδυτικές διαδικτυακές ευκαιρίες». Η ελπίδα του γρήγορου πλουτισμού που γεννά η καινοτομία είναι το πιο μοσχοπουλημένο προϊόν του καπιταλισμού. Είναι αυτό που τον τρέφει και τον εδραιώνει στις ψυχές των μικροαστών που βλέπουν έτσι τον δρόμο προς το μεγαλείο. Growth at all Costs το λένε και αποτελεί πια κυρίαρχη αντίληψη στις «αναπτυσσόμενες οικονομίες» όρος που αποτελεί εξωραϊσμό για τις χώρες που το παγκόσμιο οικονομικό κατεστημένο σε συνεργασία με τις εγχώριες ελίτ, καταδίκασαν τους λαούς τους σε μόνιμη φτώχεια. Πνευματική πρώτα και οικονομική μετά. Αυτό ας το κρατήσουμε γιατί θα δούμε παρακάτω πως το αξιοποιούν αυτές οι οικονομικές ελίτ.
Σήμερα ζούμε την Τρίτη Μεγάλη Φούσκα -όπως φαίνεται από αυτά που θα δούμε παρακάτω. Μετά τις φούσκες των dot-coms και των κρυπτονομισμάτων, η επόμενη φούσκα φαίνεται πως θα είναι η A(rtificial) I(ntelligence) δηλαδή αυτό που αποκαλούμε στα ελληνικά ως Τεχνητή Νοημοσύνη. Ήδη η επένδυση τεράστιων κεφαλαίων από τους αποκαλούμενους «Μεγάλους» και μάλιστα χωρίς αυτά να τους αποδίδουν πίσω τουλάχιστον τα ίδια ποσά. Τουλάχιστον σε όλους όσοι αποτελούν τους μεγάλους. Βέβαια ακόμα και αν έχουν πολλαπλάσια έξοδα απ’ ότι έσοδα από την ίδια τη δουλειά τους, οι μετοχές τους τους φέρνουν καλά κέρδη. Η κατάσταση θυμίζει πολύ τα dot coms όταν παντού επικρατούσε το σύνθημα Growth Now – Profit later αλλά είναι και κάτι ακόμα, πέρα από την επιχειρηματική – οικονομική διαχείριση της κατάστασης και αυτό έχει να κάνει με την πραγματική βιωσιμότητα της τεχνητής νοημοσύνης στον πλανήτη μας.
Η βιωσιμότητα του AI (ΤΝ)
Για να εκτιμήσουμε τη βιωσιμότητα του AI, δηλαδή των μοντέλων της τεχνητής νοημοσύνης ως στοιχείο (και μάλιστα βασικό) της παγκόσμιας παραγωγικής διαδικασίας, μάλλον πρέπει να σκεφτούμε τι ζητάει από εμάς για να υπάρξει και να δουλέψει για το καλό μας (ή για το κακό μας). Χρειάζεται μόνο έρευνα από εξειδικευμένους επιστήμονες που θα παράγει την εξέλιξη των υποδομών (hardware- software – data centers κλπ) ή χρειάζεται και άλλα τα οποία φαινομενικά δεν σχετίζονται με χειρισμούς τεχνολογίας αιχμής;
Επιπλέον, ακόμα και αν θεωρήσουμε πως η παραγωγή software μπορεί να είναι διαρκώς εξελισσόμενη και το προϊόν (λογισμικό) να γίνεται όλο και περισσότερο, όλο και πιο εξελιγμένο, όλο και πιο αποτελεσματικό, η ανάγκη για παράλληλη ανάπτυξη του hardware είναι απαιτητική σε πόρους. Σε φυσικούς πόρους όπως σπάνιες γαίες και μέταλλα. Επίσης η λειτουργία του απαιτεί ενέργεια και γλυκό νερό (για την ψύξη των συστημάτων). Και η όλη διαδικασία παράγει σημαντικές ποσότητες αποβλήτων που κάπου πρέπει να καταλήξουν. Με δυο λόγια και συγκρίνοντας την πρώτη «επανάσταση» εκείνη των dot-com με τη σημερινή, εκείνη της AI βλέπουμε πως η πρώτη αφορούσε κάτι «άυλο» ενώ η σημερινή έχει ένα βαρύ υλικό αποτύπωμα στην εκμετάλλευση φυσικών πόρων και στο περιβάλλον.
Η ηλεκτρική ενέργεια
Από μία αναζήτηση μέσω του Google βρίσκουμε πως ένας τυπικός AI-focused hyper-scaler (πολύ μεγάλο data center) καταναλώνει ετησίως ενέργεια ίση με 100.000 νοικοκυριά. Τα ακόμα μεγαλύτερα κέντρα υπό κατασκευή αναμένεται να χρησιμοποιούν έως και 20 φορές περισσότερη ενέργεια.
Διαβάζουμε επίσης (Φεβρουάριος 2026) πως η Google κατέληξε σε οριστική συμφωνία με την Xcel Energy για την εγκατάσταση ενός τεράστιου συστήματος μπαταριών σιδήρου-αέρα 300 MW / 30 GWh για την εξυπηρέτηση των ΑΙ συστημάτων της. Δηλαδή προβλέπει για την τροφοδοσία ενός μόνο data center της ηλεκτρική ενέργεια που θα χρησιμοποιούσαν περίπου 30.000 άνθρωποι (περίπου 12.000 νοικοκυριά). Θα μπορούσαμε να το πούμε και αλλιώς. Ένας πυρηνικός σταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας θα δούλευε μόνο για αυτό το data center υποστήριξης AI focused λειτουργιών.
Σημειώνουμε εδώ πως το ίδιο data center για την εξυπηρέτηση της απλής αναζήτησης Google (χωρίς AI χαρακτηριστικά) καταναλώνει το 10% των παραπάνω γιγαβατωρών.
H κατανάλωση νερού για την ψύξη των data centers
Αφενός έχουμε την άμεση ψύξη των data centers. Για την απομάκρυνση της θερμότητας το νερό που κυκλοφορεί μέσα στην υποδομή εξατμίζεται σε πύργους ψύξης. Αφετέρου μεγάλες ποσότητες νερού χρησιμοποιούνται στους σταθμούς παραγωγής ενέργειας που τροφοδοτούν τα κέντρα.
Από το cnn.com διαβάζουμε πως τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης καταναλώνουν έως και 500 ml νερού – όσο ένα μικρό μπουκάλι – για κάθε σύντομη συνομιλία που έχει ένας χρήστης με την έκδοση GPT-3 του συστήματος ChatGPT της OpenAI. Χρησιμοποιούν περίπου την ίδια ποσότητα νερού για να συντάξουν ένα email 100 λέξεων.
Η δε συνολικά απαιτούμενη ποσότητα για τη λειτουργία ενός AI focused data center εκτιμάται στα 3,8 έως 19 εκατομμύρια λίτρα νερού ημερησίως (3.800-19.000 κυβικά μέτρα ετησίως). Με βάση τον μέσο όρο κατανάλωσης νερού ανά άτομο στην Ευρώπη (σελ. 19 - 124 λίτρα την ημέρα) βλέπουμε πως ένα data center καταναλώνει το νερό μίας πόλης 20.000 κατοίκων το χρόνο. Και αν το νερό αυτό υπάρχει έχει καλώς. Αν όμως δεν υπάρχει; Ποιος θα έχει προτεραιότητα στη χρήση του διαθέσιμου αγαθού; Ο άνθρωπος ή το data center;
Τα απόβλητα
Με μία λέξη, μιλάμε για τα E-waste (Ηλεκτρονικά Απόβλητα. Η τεχνολογία των chips εξελίσσεται γρήγορα και ο εξοπλισμός παλιώνει μέσα σε 3-5 χρόνια, δημιουργώντας τόνους τοξικών αποβλήτων. Η δυνατότητα διατήρησης και οπωσδήποτε αναβάθμισης των συστημάτων της ΤΝ απαιτεί διαρκείς και εξελιγμένες προσαρμογές στα νέα δεδομένα που δημιουργούνται. Τα (ταχέως) πεπαλαιωμένα αντικαθίστανται/ Τι γίνονται όμως τα «παλιά»;
Από τη μία, χρειαζόμαστε την AI για να βρούμε λύσεις στην κλιματική αλλαγή (π.χ. νέα υλικά για μπαταρίες, βελτιστοποίηση δικτύων ενέργειας) ενώ από την άλλη, η ίδια η ανάπτυξη της AI επιβαρύνει το περιβάλλον σε βαθμό που απειλεί τους κλιματικούς στόχους των ίδιων των εταιρειών (όπως η Microsoft και η Google, που είδαν τις εκπομπές ρύπων τους να αυξάνονται πρόσφατα λόγω AI).
Όλα τα παραπάνω δεν αποτελούν και τους μόνους παράγοντες που θέτουν τη βιωσιμότητα της ΤΝ υπό αμφισβήτηση. Τουλάχιστον στις σοβαρές κοινωνίες που η ανθρώπινη ευημερία δεν είναι συνυφασμένη με το οικονομικό κέρδος και την κατανάλωση και που βασικοί της πυλώνες είναι το φυσικό περιβάλλον και η ανθρώπινη υγεία. Στις αποκαλούμενες «αναπτυσσόμενες» όπως η Ελλάδα (και εδώ επιστρέφουμε στο σημείο που τονίσαμε στο τέλος της τρίτης παραγράφου του παρόντος), κυβερνήσεις και πολίτες δείχνουν να μην πολυασχολούνται. Δείχνουν να σκέφτονται με πυξίδα το Growth at all Costs. Ακόμα και αν το κόστος είναι το φυσικό περιβάλλον και η υγεία των πολιτών. Είναι άλλωστε πολύ πρόσφατες οι δηλώσεις του Κυρ. Μητσοτάκη πως «Hρθε η ώρα να εξερευνήσουμε τις δυνατότητες της πυρηνικής ενέργειας» αφού πρώτα, εδώ και καιρό έχουν αδειοδοτηθεί και κατασκευάζονται data centers ακόμα και στην άνυδρη Αττική (Πετρέζα Σπάτων). Μάλλον είμαστε η χώρα που εκτός από «μπαταρία» της Ευρώπης με τα αιολικά στα βουνά μας, τα φωτοβολταϊκά στους κάμπους μας και τα data centers της να την εξυπηρετούν από ασφαλή απόσταση, θα γίνουμε και η χωματερή της για όλα τα απόβλητα που θα προκύπτουν σε κάθε εξέλιξη συστήματος. Θα έχουμε και πυρηνικούς αντιδραστήρες για την απρόσκοπτη παροχή ρεύματας αν δεν φυσάει και αν δεν έχει ήλιο. Αλλά αυτό είναι θέμα άλλης συζήτησης και άλλης ανάρτησης.
Έχει η συνείδηση γεωγραφία; - Η Σύγκρουση των Δύο Κόσμων
Το Μοντέλο "Growth at all Costs" όπως έχει επιβληθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων στις ΗΠΑ και στις φτωχές πλην όμως αναπτυσσόμενες χώρες όπως η Ελλάδα, διαφέρει κατά τόπους: Στις ΗΠΑ, ο ανταγωνισμός με την Κίνα για την κυριαρχία στην AI θεωρείται ζήτημα εθνικής ασφαλείας. Όταν διακυβεύεται η γεωπολιτική ισχύς και τρισεκατομμύρια δολάρια, το περιβαλλοντικό κόστος συχνά υποβαθμίζεται σε μια απλή «υποσημείωση» στις εκθέσεις της αποκαλούμενης "εταιρικής κοινωνικής ευθύνης" (ESG). Στην Ελλάδα - οπως και στις υπανάπτυκτες χώρες , η ανάγκη για επενδύσεις και θέσεις εργασίας προηγείται και η πολιτική ηγεσία την χρησιμοποιεί ως βασικό πυλώνα ανάπτυξης για να προσκαλέσει και να υποδεχθεί μεγάλα Data Centers ως «σωτήρια», Χωρίς αντιδράσεις. Το κάνει όμως παραβλέποντας την τεράστια καταπόνηση που προκαλούν οι εγκαταστάσεις αυτές στο ήδη επιβαρυμένο ενεργειακό δίκτυο ή τους υδάτινους πόρους.
Αντίθετα στο Σκανδιναβικό / Ευρωπαϊκό Μοντέλο, χώρες όπως η Δανία ή η Νορβηγία έχουν ήδη αρχίσει να θέτουν όρους. Για παράδειγμα, απαιτούν τα Data Centers να συνδέονται με τα συστήματα τηλεθέρμανσης των πόλεων, ώστε η απορριπτόμενη θερμότητα από τους servers να ζεσταίνει σπίτια αντί να χάνεται στο περιβάλλον. Εκεί, η AI «εκπολιτίζεται» αναγκαστικά.
Τελικά η ΑΙ που υπόσχεται πως θα μας σώσει ανακαλύπτοντας τρόπους να προστατεύσουμε την υγεία μας και το περιβάλλον, θα το κάνει αφού πρώτα προκαλέσει ανεπανόρθωτες καταστροφές με τις απαιτήσεις που έχει για τη λειτουργία της;
Φυσικά στην Ελλάδα δεν έχουμε τέτοιες απορίες ούτε και ανησυχίες. Για εμάς αυτό που μετράει είναι η "ανάπτυξη με κάθε κόστος - Growth at all Costs" ακόμα και όταν αυτό το κόστος θα το πληρώσουμε οι απλοί, αφελείς άνθρωποι ενώ τα αφεντικά των μεγάλων αυτών projects και οι πρόθυμοι υπηρέτες τους (οι κυβερνήσεις των χωρών που θα τους εξυπηρετήσουν) θα βρίσκονται σε απόσταση ασφαλείας σχεδιάζοντας την επόμενη "επένδυση" τους.
Στις 3 Φεβρουαρίου του 2026, η Εισαγγελία Πρωτοδικών Χαλκίδας αποφάσισε να βάλει στο αρχείο την υπόθεση της τεράστιας πυρκαγιάς στη Βόρεια Εύβοια, απορρίπτοντας τις μηνύσεις και μη ασκώντας σε κανέναν ποινική δίωξη
Αυτό σημαίνει ότι δεν ασκήθηκαν κατηγορίες ούτε επιβλήθηκαν ποινές σε συγκεκριμένα πρόσωπα για την καταστροφική πυρκαγιά που κατέκαψε πάνω από 500.000 στρέμματα δάσους. Η απόφαση αυτή, όπως αναμενόταν, έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε συλλογικότητες της περιοχής
Το «Σχέδιο» είναι μια ανεξάρτητη ομάδα που καταπιάνεται με την έρευνα και δημοσιογραφία. Η ομάδα ασχολείται με θέματα περιβαλλοντικά, υγειονομικά, κοινωνικά κ.ά., που έχουν ξεκάθαρο πολιτικό σχεδιασμό και επιπτώσεις στην κοινωνία}
Η ομάδα αυτή παρήγαγε δύο πολύ ενδιαφέροντα ντοκιμαντέρ σχετικά με το θέμα της καταστροφικής πυρκαγιάς στη Βόρεια Εύβοια.
Στο πρώτο μέρος με μαρτυρίες και ντοκουμέντα, αποδεικνύεται πώς μια φωτιά που θα μπορούσε να περιοριστεί έγκαιρα, κατάφερε με μηδενικό άνεμο και “εντολές μη διακινδύνευσης”, που ισοδυναμεί με εντολές μη παρέμβασης, να κατακάψει περισσότερα από 520 χιλιάδες στρέμματα γης.
Στο δεύτερο μέρος , που πλέον είναι ελεύθερο από τις 4 Νοεμβρίου 2022, στοιχειοθετείται το "γιατί" κάψανε τουλάχιστον 520.000 στρέμματα και τα όνειρα των ανθρώπων της Βόρειας Εύβοιας, τι σχεδιάζουν για την καμένη περιοχή και από πότε αυτά τα σχέδια είναι έτοιμα.
Η ίδια ομάδα, στην ιστοσελίδα της, δημοσιεύει ανακοίνωση της "Πρωτοβουλίας για τη Δικαιοσύνη στη Βόρεια Εύβοια", η οποία καταγγέλλει το γεγονός της αρχειοθέτησης της υπόθεσης και αποδομεί το σκεπτικό της απόφασης
-------------------------------------------------------
“Ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα”, αποφάνθηκε η ελληνική Δικαιοσύνη και, αφού “η πυρκαγιά είχε ακραία συμπεριφορά”, κανείς από τους ιθύνοντες δεν φταίει για την μεγάλη καταστροφή. Δεν χρειάζεται λοιπόν να γίνει δίκη για τις ευθύνες στη Βόρεια Εύβοια, η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο. Όλα καλά καμωμένα λοιπόν στη Βόρεια Εύβοια, φταίει ο κακός μας ο καιρός. Α! Και οι ιδιοκτήτες των ιδιωτικών δασικών τεμαχίων που δεν τα είχαν καθαρίσει.
Ύστερα από 4,5 χρόνια από την μεγάλη καταστροφική πυρκαγιά στη Βόρεια Εύβοια, εκδόθηκε η απόφαση της Εισαγγελίας Χαλκίδας που βάζει την υπόθεση στο αρχείο. Η πρωτοφανής καταστροφή του Αυγούστου 2021 δεν είχε άλλη αιτία παρά μόνο τις περιβαλλοντικές συνθήκες (καύσωνας και ύπαρξη πεσμένων κλαδιών από χειμωνιάτικη κακοκαιρία) σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, αν και αποσιωπάται ότι η φωτιά έκαιγε σε καθεστώς σχετικής άπνοιας επί 10 μέρες. Έτσι, οι 8 μηνυτήριες αναφορές ( και ατομικές) πολιτών καθώς και η αυτεπάγγελτη προανακριτική εξέταση που είχε διαταχτεί οδηγήθηκαν στο αρχείο ως αβάσιμες, μην καταλογίζοντας καμία ευθύνη, ούτε για την πρόληψη ούτε για την κατάσβεση, σε κανέναν αρμόδιο ανάμεσα στους επικεφαλής της Πυροσβεστικής, της Πολιτικής Προστασίας, των δασαρχείων, της Περιφέρειας ή των Δήμων. Στο μεταξύ, η Εισαγγελία αγνόησε τα αιτήματα των εναγόντων να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, με αποτέλεσμα αυτοί να βρίσκονται τώρα στη θέση να μην προλαβαίνουν να κινηθούν νομικά στο στενό περιθώριο των 15 ημερών που τους δίνεται.
Η απόφαση υπογράφτηκε στις 5/1/2026, από την Εισαγγελέα Πρωτοδικών Χαλκίδας κα. Χριστίνα. Ι. Γαβρίλη.
Αναλυτικά η απόφαση:
“Ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα”: Καμία αξιόποινη πράξη για εμπρησμό από αμέλεια ή δια παραλείψεως, ή για έκθεση κατά συρροή δεν καταλογίζεται σε πολιτικά πρόσωπα, δημοσίους και κρατικούς υπαλλήλους, και η υπόθεση μπαίνει στο αρχείο αγνώστων δραστών. Αυτό διότι η πυρκαγιά ήταν ένα “ακραίο φαινόμενο”.
Η πυρκαγιά “προκλήθηκε από σπινθηρισμούς κατά τη χρήση αλυσοπρίονου από άτομο/α που σκοπό είχαν την παράνομη υλοτόμηση”.
Υπήρξε ανάπτυξη “ακραίας συμπεριφοράς της πυρκαγιάς” με υψηλή δυναμική από το ξεκίνημά της, κάτι που “αποτελεί συνήθως εξέλιξη μιας επιφανειακής πυρκαγιάς μεγάλης έντασης”. Στη συνέχεια αναβαθμίστηκε με τη δημιουργία πυροσωρείτη (σύννεφου με προϊόντα καύσης) με αποτέλεσμα να δημιουργεί νέες εστίες – εκ τούτου αποκλείεται ο ισχυρισμός για εμπρησμό κατά την εξέλιξη της πυρκαγιάς. Η πυρκαγιά αναβαθμίστηκε στη συνέχεια σε mega-fire.
Την ακραία συμπεριφορά δημιούργησαν οι “ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες”, που οφείλονται στους εξής παράγοντες:
α) ο παράγοντας καύσιμα: η ύπαρξη πυκνού δάσους, και δύο ακραία φαινόμενα που είχαν προηγηθεί, η χιονόπτωση Μήδεια του Φεβρουαρίου 2021 (όπου πολλά κλαριά έσπασαν και δημιούργησαν συσσώρευση καύσιμης ύλης) και ο παρατεταμένος καύσωνας που προηγήθηκε της πυρκαγιάς.
β) ο παράγοντας θερμοκρασία: Ισχυρός καύσωνας σε όλη τη χώρα και στον πλανήτη.
γ) ο παράγοντας σχετική υγρασία: τα χαμηλά επίπεδα υγρασίας εξαιτίας του καύσωνα συνεισέφεραν στην αύξηση της καύσιμης ύλης.
δ) ο συνδυασμός περιβαλλοντικών παραγόντων: η ύπαρξη ξηρής καύσιμης ύλης αποτελεί προϋπόθεση έναρξης πυρκαγιάς με οποιαδήποτε αφορμή (εμπρησμό, κεραυνό κλπ). Μετά οι “πυρομετεωρολογικές συνθήκες” (δηλαδή η καύσιμη ύλη όταν είναι επαρκής και ξηρή) μετατρέπουν την πυρκαγιά σε ακραίο συμβάν.
Οι χάρτες πρόβλεψης της πυρκαγιάς ανέφεραν υψηλό κίνδυνο.
Σε όλη τη χώρα υπήρχαν πολλά συμβάντα πυρκαγιάς, “γεγονός που προκάλεσε πολυδιάσπαση δυνάμεων”.
Στη Βόρεια Εύβοια κινητοποιήθηκαν εξ αρχής οχήματα, πεζοπόρα τμήματα και εναέρια μέσα. “Η ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”. Επίσης, “ήταν κατά ορισμένα διαστήματα αδύνατη η επιχείρηση εναέριων μέσων λόγω ύπαρξης καπνού”.
“Έγινε εγκαίρως αίτημα προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας”.
“Δεν υπήρξε κανένα θύμα”. Ειδικότερα για τους πυροσβέστες, αναφέρεται πως “έχουν καθήκον να καταστείλουν το πύρινο μέτωπο, όχι όμως και να διακινδυνεύσουν την ίδια τους τη ζωή…”.
“Τα δασαρχεία είναι αρμόδια για την εκτέλεση έργων πρόληψης, τα οποία εκτελούνται με βάση τις πιστώσεις που διατίθενται. …Οι πιστώσεις απορροφήθηκαν στο σύνολό τους… ωστόσο αφορούσαν μόνο τα δημόσια δάση”. Οι μεγάλες καταστροφές από τη Μήδεια “εντοπίζονται κυρίως εντός μη δημόσιων δασών, ως προς τα οποία, τα έργα αντιπυρικής προστασίας είναι υποχρέωση του δασοκτήμονα και λόγω της μη χρηματοδότησης του προγράμματος της μη δημόσιας δασοπονίας τα τελευταία έτη… τα έργα αντιπυρικής προστασίας στα δάση αυτά είναι ελάχιστα”. Μάλιστα, “η εν λόγω πυρκαγιά εκδηλώθηκε εντός του διακατεχόμενου (μη δημόσιου) δάσους Μανδανικών, … για το οποίο είχε εγκριθεί έκτακτη κάρπωση από τον Μάιο του 2021 προς αντιμετώπιση των ζημιών από την κακοκαιρία Μήδεια”.
Σε ότι αφορά τα δημόσια δάση, “το Δασαρχείο προχώρησε στη σύνταξη μελέτης αντιπυρικής προστασίας κατά μήκος των δασικών δρόμων του δημόσιου δάσους Παπάδων, η οποία εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2021, πλην όμως ουδέποτε υλοποιήθηκε λόγω της πυρκαγιάς του Αυγούστου του ίδιου έτους”.
Για όλους αυτούς τους λόγους, η απόφαση της εισαγγελέως Χαλκίδας είναι ότι “όλοι οι συναρμόδιοι φορείς προέβησαν άμεσα σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες… βάση των παρεχόμενων μέσων που διέθεταν και βάσει ενός σχεδιασμού που έχει ως επίκεντρο την προστασία της ανθρώπινης ζωής¨, τόσο των πολιτών όσο και των πυροσβεστών.
Η Εισαγγελέας συνάγει τα επιχειρήματά της από την έκθεση των δύο πραγματογνωμόνων της Πυροσβεστικής που διορίστηκαν για την εν λόγω δικογραφία, από τις εκθέσεις των ανακριτικών υπαλλήλων του Περιφερειακού Κλιμακίου και της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού καθώς και του κλιμακίου Πυροσβεστικής Λίμνης Ευβοίας. Με άλλα λόγια, από μία υπηρεσία που μηνύεται για πράξεις και παραλήψεις γνωματεύει για τον εαυτό της ότι δεν έχει καμία ευθύνη!
Η αντίστοιχη δικογραφία για τον κ. Χαρδαλιά (που κρίθηκε χωριστά λόγω της ιδιότητάς του ως Υπουργού) επίσης απορρίφθηκε έναν χρόνο πριν, στις 13/11/2024 από την Εισαγγελέα Πρωτοδικών Χαλκίδας Βάια Ακρίβου, επειδή οι αιτιάσεις των εναγόντων κρίθηκαν ως αόριστες. Ενδιαφέρον έχει το πολύ συνοπτικό σκεπτικό (μιας παραγράφου), που αναφέρει ότι “είναι κρίσιμη η προσκομιδή των αποδεικτικών για το που επιχειρούσαν τα αεροσκάφη και τα ελικόπτερα σε όλη την Ελλάδα, καθώς ίδιες καταγγελίες υπήρχαν και για την Πάρνηθα-Βαρυμπόμπη”!
Δηλαδή η υπεύθυνη να ερευνήσει τις καταγγελίες, μας λέει πως έπρεπε τα επίσημα στοιχεία για τα πτητικά μέσα να τα προσκομίσουν οι μηνυτές και αναφέρει (ως άλλοθι;) ότι παρόμοιες καταγγελίες έγιναν και στην Βαρυμπόμπη.
Δυο λόγια επί της απόφασης
– Η φράση “ουδείς υποχρεούται στα αδύνατα” παραγνωρίζει επιδεικτικά την παρουσία εθελοντών και ντόπιων που περιόρισαν θηριώδεις φλόγες έξω από τα χωριά τους και έσωσαν πολλά σπίτια, χωρίς να διαθέτουν κανέναν εξοπλισμό, ούτε καν νερό. Αν αυτοί με κλάρες στα χέρια δάμασαν, σε σημεία, τη φωτιά, είναι προφανές πως το έργο της πυρόσβεσης στη Βόρεια Εύβοια δεν ήταν καθόλου αδύνατο.
– Σχετικά με τον φυσικό αυτουργό ή αυτουργούς, που παραμένουν άγνωστοι, δεν αιτιολογείται πουθενά ο ισχυρισμός περί παράνομης υλοτόμησης, 40 μέτρα από τον κεντρικό δρόμο Λίμνης και σε ορατό σημείο από το πλησιέστερο πυροφυλάκιο. Πρόκειται για πιθανολόγηση; Υπάρχουν στοιχεία, που όμως δεν έχουν οδηγήσει σε ύποπτο;
– Αγνοούνται οι δεκάδες μαρτυρίες πολιτών που ήταν αυτόπτες μάρτυρες και αναφέρονται μόνο οι εκθέσεις της πυροσβεστικής, χωρίς καμία περαιτέρω επεξεργασία. Άραγε, δεδομένου ότι η ίδια η πυροσβεστική ήταν κατηγορούμενη, πως γίνεται οι καταθέσεις της να αποτελούν μοναδική αναφορά στην απόφαση; Με ποιο σκεπτικό αγνοήθηκαν όλοι οι αυτόπτες μάρτυρες;
– Υπάρχει μια αντιστροφή της πραγματικότητας όταν η απόφαση αναφέρει πως, “η ραγδαία και προς όλες τις κατευθύνσεις επέκταση της πυρκαγιάς καθιστούσε αδύνατη την τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”. Η πραγματικότητα είναι πως η πυρκαγιά κινούνταν ανεξέλεγκτα προς όλες τις κατευθύνσεις ακριβώς επειδή δεν τοποθετούνταν πυροσβεστικά κλιμάκια σε κομβικά σημεία για να την σταματήσουν. Έτσι, το αποτέλεσμα της απραξίας της πυροσβεστικής αναφέρεται από την Εισαγγελέα ως αιτία.
– Κι αν ήταν “αδύνατη η τοποθέτηση επαρκών πυροσβεστικών δυνάμεων στο σύνολο της περιμέτρου της πυρκαγιάς”, όπως λέει η απόφαση, πώς εξηγείται η ολοσχερής καταστροφή σπιτιού και συνεργείου στη Λίμνη πάνω στον κεντρικό δρόμο στην είσοδο του χωριού, ενώ τα πυροσβεστικά ήταν 150 μέτρα μακριά χωρίς να ανταποκρίνονται στις εκκλήσεις των πολιτών;
– Αναφέρονται ως πρόσθετοι περιβαλλοντικοί παράγοντες συνεχώς οι ίδιοι, και με την ίδια διατύπωση. Πώς γίνεται να αναφέρονται τέσσερις παράγοντες εξέλιξης της πυρκαγιάς, και οι τρεις να είναι οι ίδιοι; Πώς γίνεται να αγνοείται η ευνοϊκή συγκυρία της άπνοιας;
– Η αναφορά περί πτητικών πυροσβεστικών μέσων είναι αόριστη και αγνοεί τις μαρτυρίες χιλιάδων ντόπιων αλλά και εκπροσώπων αρχών που κατήγγειλαν την ανυπαρξία τους.
– Το αίτημα προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας έγινε την τέταρτη μέρα της πυρκαγιάς, όταν αυτή πλέον είχε περάσει από τον Ευβοϊκό στο Αιγαίο. Είναι γνωστό πως από τημέρα του αιτήματος ως την πραγματική συνδρομή μεσολαβούν τουλάχιστον τρεις μέρες, όσες χρειάζονται για να φτάσουν οι δυνάμεις οδικώς ακόμη κι αν ξεκινήσουν αμέσως. Πράγματι, οι ξένες ενισχύσεις έφτασαν την 7η μέρα της πυρκαγιάς στην Βόρεια Εύβοια.
– Η αναφορά της Εισαγγελίας ότι “oι μεγάλες καταστροφές από τη Μήδεια εντοπίζονται κυρίως εντός μη δημόσιων δασών” δημιουργεί απορία. Δηλαδή η Μήδεια έκανε διακρίσεις μεταξύ δημοσίων και ιδιωτικών δασών; Τα δημόσια δάση στην περιοχή της Λίμνης είχαν άραγε λιγότερες ζημιές;
– Για την μη χρηματοδότηση του καθαρισμού τους δεν υφίστανται άραγε ευθύνες στην κεντρική διοίκηση;
Η πρόγνωση που δίνει άλλοθι
Το πιο ενδιαφέρον σημείο της απόφασης αφορά την πρόληψη. Από τη μία καταλογίζει ευθύνη στους ιδιοκτήτες των ιδιόκτητων δασών για την μη απόληψη της καύσιμης ύλης μετά την χειμωνιάτικη κακοκαιρία Μήδεια (13-17 Φεβρουαρίου 2021), από την άλλη για το ίδιο θέμα σε δημόσιο δάσος, αναφέρει πως είχαν εγκριθεί τα κονδύλια τον Ιούλιο του 2021 και απλώς δεν υλοποιήθηκαν οι εργασίες λόγω της πυρκαγιάς χωρίς να καταλογίζει ευθύνες για την απαράδεκτη αυτή καθυστέρηση και απουσία πρόληψης. Καταρχάς, η έγκριση μελέτης του Δασαρχείου στα τέλη Ιουλίου αποτελεί σοβαρή παράλειψη από μόνη της, δεδομένου πως είχε ήδη ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος. Άλλωστε, η έγκριση μελέτης, λόγω περαιτέρω γραφειοκρατικών διαδικασιών, δεν σημαίνει την αυτόματη έναρξη των απολήψεων καύσιμης ύλης. Τέλος, μιας και η Εισαγγελέας αναγνωρίζει την καύσιμη μάζα ως προϋπόθεση εκδήλωσης της πυρκαγιάς, οι ενέργειες του Δασαρχείου και της Πολιτικής Προστασίας για την πρόληψη της πυρκαγιάς θα σήμαιναν την απόλυτη προτεραιότητα στον καθαρισμό των δασών. Εδώ αντιθέτως αναφέρονται οι καθυστερήσεις και η ανυπαρξία καθαρισμού ως εάν όλα να έγιναν καλώς και να μην συνιστούν αυτές οι ενέργειες ευθύνη και αρμοδιότητα των αντίστοιχων υπηρεσιών.
Να σημειωθεί εδώ ότι είχαν κατατεθεί έγγραφα και μαρτυρίες στην Εισαγγελία σωματείων δασεργατών που ζητούσαν να γίνουν αυτές οι εργασίες διότι κινδύνευε η περιοχή από την πυρκαγιά, και κανείς δεν τους απαντούσε, παρά την υποχρέωση της διοίκησης να απαντά στους πολίτες. Τέλος, για τις ευθύνες που δίνονται στους ιδιοκτήτες των ιδιοκατεχόμενων δασών, ο τότε πρόεδρος του σωματείου Ρητινοκαλλιεργητών κ. Βαγγέλης Γεωργατζής έχει αναφέρει ρητώς πως ζήτησαν χρήματα από το Δασαρχείο για να καθαρίσουν στα ιδιοκατεχόμενα δάση, και έλαβαν άρνηση λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Άρνηση έλαβαν και όταν ζήτησαν την άδεια να καθαρίσουν το δάσος με δικά τους έξοδα, πουλώντας την ξυλεία για να βγάλουν τα έξοδά τους, για λόγους γραφειοκρατικούς. Τέλος, κανένας καθαρισμός δεν είχε γίνει στο δημόσιο δάσος για πολλά χρόνια, μας ανέφερε ο ίδιος.
Τέλος, στην απόφαση αναφέρεται ότι “οι χάρτες πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς για την ημέρα έναρξης και τις αμέσως επόμενες μέρες προέβλεπαν πολύ υψηλό ή/και ακραίο κίνδυνο έναρξης και εξάπλωσης φωτιάς”. Αλλά και για τις τεράστιες ζημιές που οδήγησαν στη συσσώρευση μεγάλων ποσοτήτων καύσιμης ύλης από την κακοκαιρία Μήδεια, η απόφαση αναφέρει πως έγινε μία έντονη εισβολή ψυχρών αέριων μαζών, κάτι που “οδήγησε την μονάδα ΜΕΤΕΟ του ΕΑΑ να ονοματίσει την κακοκαιρία ΜΗΔΕΙΑ”. Αυτοί οι παράγοντες, μαζί με όλους τους άλλους, σημαίνουν άραγε ότι το κράτος δεν έφερε ευθύνη; Ή, αντιθέτως, πως αφού είχαν προειδοποιηθεί, όφειλαν εγκαίρως να έχουν κινητοποιηθεί;
Δηλαδή, σε κάθε κακοκαιρία που έχει ανακοινωθεί και… ονοματοδοθεί, ότι και να πάθει ο πολίτης θα φταίει ο ίδιος, που δεν άκουσε τις προειδοποιήσεις, και όχι οι αρχές που όφειλαν να λάβουν μέτρα αφού το γνώριζαν; Παρακάμπτεται το κριτήριο ευθύνης ή/και ενοχής, που προκύπτει από το να έχεις γνώση των επιπτώσεων των πράξεών σου για τους κρατικούς λειτουργούς;
– Γιατί περιορίζει η απόφαση την αναφορά σε οποιαδήποτε ευθύνη μόνο στα δασαρχεία ενώ, βάσει νόμου, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες έχουν συγκεκριμένες αρμοδιότητες στην πρόληψη και τον συντονισμό;
Εμπόδια σε τυχόν ένσταση
Οι ενάγοντες μιας από τις μηνύσεις έχουν ζητήσει επανειλημμένως να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, όπως δικαιούνται. Αρχικώς, τους παρέπεμπαν στα Ειρηνοδικεία όπου είχε σταλεί η δικογραφία για ανακρίσεις, αλλά εκεί τους παρέπεμπαν αλλού, μέχρι που τους είπαν ότι δεν μπορούν να την λάβουν μέχρι να ολοκληρωθεί η ανάκριση. Αφού ολοκληρώθηκε η ανάκριση, κατέθεσαν ξανά αίτηση για να λάβουν αντίγραφο της δικογραφίας, προκειμένου να την δει η δικηγόρος τους. Τους το αρνήθηκαν προφορικώς, λέγοντας πως “την έχει η εισαγγελέας στο σπίτι της για να την εξετάσει”, και να επανέλθουν αργότερα. Τελικώς βγήκε απόφαση να μπει στο αρχείο, με μικρό περιθώριο αντίδρασης (15 ημερών) μέσα στο οποίο πρέπει να λάβουν την ογκώδη δικογραφία χιλιάδων σελίδων, να την διαβάσουν και να αποφασίσουν αν θα υπάρξει άλλη ενέργεια, όπως δικαιούνται. Είναι προφανές πως η όλη διαδικασία αποστερεί στην ουσία την δυνατότητα κάθε περαιτέρω νομικής ενέργειας που οι ντόπιοι δικαιούνται.
Εν τέλει, όπως φαίνεται από την εισαγγελική απόφαση, η κυβέρνηση είχε δίκιο όταν έλεγε πως για την πυρκαγιά φταίει η “κλιματική κρίση”. Αυτά που καταμαρτυρούσαν όλοι ανεξαιρέτως οι ντόπιοι αποτελούν μαζικές φαντασιώσεις. Και φυσικά συνωμοσιολογίες!
Και μετά την πυρκαγιά, η “ανάπτυξη”
Αν και για τα έργα πρόληψης δεν υπήρχαν χρήματα ή χρόνος, αμέσως μετά την πυρκαγιά, για την υλοποίηση της λεγόμενης “ανασυγκρότησης” της Βόρειας Εύβοιας, διατέθηκαν τεράστια ποσά για διάφορες εργολαβίες. Και μην φανταστεί κανείς πως προτεραιότητα υπήρξε η αποζημίωση των πληγέντων και η αποκατάσταση του δάσους. Όχι. Οι πληγέντες δεν έχουν ακόμη αποζημιωθεί πλήρως, και φυσικά ούτε στο δάσος έγιναν οι απαραίτητες ενέργειες, ούτε μέτρα πρόληψης λήφθηκαν για να μην αποτελειωθεί η περιοχή με μια νέα πυρκαγιά – αντιθέτως το πυροσβεστικό κλιμάκιο . Υπήρξε όμως φροντίδα για την άμεση προώθηση σχεδίων που έχουν να κάνουν με ραγδαίες αλλαγές χρήσης γης στη Βόρεια Εύβοια. Σχέδια που είχαν ήδη αποτυπωθεί στο χαρτί ακριβώς του περιορισμού της πυρκαγιάς και περιελάμβαναν: βιομηχανική ζώνη Α’ όχλησης στο Μαντούδι, κατάργηση γης υψηλής παραγωγικότητας, ανάπτυξη μεγάλων σύνθετων τουριστικών συγκροτημάτων στην παραλιακή ζώνη, ιχθυοκαλλιέργειες, data centers και αποθήκες εφοδιαστικής, ΑΠΕ, κλπ, . Αυτά βέβαια είναι σχετικώς γνωστά τόσο από το σχετικό ντοκιμαντέρ “Βόρεια Εύβοια, Το Σχέδιο”, (σε δύο μέρη – της πυρκαγιάς και μετά από αυτήν), όσο και από σχετική αρθρογραφία. Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό είναι πως, τα σχέδια αυτά ήρθαν να αποτυπωθούν με τον πιο επίσημο τρόπο με ένα νέο Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ΕΠΣ) που συνέταξε ως δωρεά για την περιοχή το «ΔΙΑΖΩΜΑ» με πρόεδρο τον κ. Σταύρο Μπένο. Το ΕΠΣ αυτό μάλιστα του Δήμου Μαντουδίου-Λίμνης-Αγίας Άννας, τον Ιούλιο του 2025. Το πολεοδομικό αυτό σχέδιο προτάθηκε εξ αρχής, παρά το γεγονός ότι υπήρχε ήδη εκπονημένο πολεοδομικό σχέδιο στον Δήμο, ένα ήδη εγκεκριμένο και άλλα δύο υπό έγκριση. Γι’ αυτά τα δύο, που με μεθοδεύσεις και παραλείψεις οδηγήθηκαν σε μη θεσμοθέτηση, διεξάγεται ήδη προανακριτική εξέταση.
Εναντίον του ΕΠΣ αυτού έχουν προσφάτως προσφύγει τρεις σύλλογοι και δύο δημοτικοί σύμβουλοι στα διοικητικά δικαστήρια. Φαίνεται πως οι πολίτες αυτής της χώρας εξακολουθούν να στρέφονται προς την Δικαιοσύνη, παρά το ότι αυτή τους κλείνει συνεχώς την πόρτα.
ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΕΥΒΟΙΑ
Ο Νίκος Μπελαβίλας, Αναπληρωτής Καθηγητής Πολεοδομίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ και Διευθυντής του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος ΕΜΠ, μιλά στο Press Point και τον Πάνο Χαρίτο για τα πλημμυρικά φαινόμενα στη χώρα και τις πολιτικές αντιμετώπισης από τις αρμόδιες αρχές.
Απαντώντας στο ερώτημα ποια θα μπορούσαν να είναι τα μέτρα για τα πλημμυρικά φαινόμενα στην Αττική, ο Νίκος Μπελαβίλας λέει:
«Δεν είναι ένα μέτρο, είναι δεκάδες μέτρα. Οι τεχνικές, οι μέθοδοι για να αντιμετωπίσει κάποιος το νερό στις πόλεις, είναι πάρα πολλές και πρέπει να είναι πολλές και διαφορετικές.
Είναι διαφορετικό το φαινόμενο της Μάνδρας, διαφορετικό της Πικροδάφνης και διαφορετικό της Άνω Γλυφάδας. Διαφορετικό το τι συμβαίνει σήμερα στον Αγιόκαμπο ή με τον Daniel πριν μερικές εβδομάδες.
Δεν τσιμεντώνουμε. Σταματάμε να δημιουργούμε στεγανές επιφάνειες που δεν επιτρέπουν στο νερό να απορροφηθεί από τη γη. Αυτό σημαίνει ότι σχεδιάζουμε με ποιότητα και ευαισθησία τον δημόσιο χώρο και όχι με τον τρόπο που μάθαμε να τον σχεδιάζουμε στην Ελλάδα τον τελευταίο μισό αιώνα. Δεν υπάρχει λόγος να έχουμε ασφαλτοστρωμένες αυλές σχολείων για να μην πάνε τα παιδιά βρώμικα στα σπίτια με τα παπούσια με χώματα.
Μη εγκιβωτισμός των ρεμάτων. Ένα ρέμα που έχει μια κοίτη και μετατρέπεται σε τσιμεντένιο αγωγό, χάνει τη δυνατότητα να τραβήξει νερό.
Τον Κηφισό πρέπει να τον προσέξουμε γιατί το νερό μπορεί να παραλάβει εν δυνάμει είναι τεράστιο. Η υπερδόμηση της Αθήνας οδήγησαν στο να χτίσουμε σε έλη»
Ο Νίκος Μπελαβίλας είναι σαφής. "Δεν τσιμεντώνουμε. Σταματάμε να δημιουργούμε στεγανές επιφάνειες που δεν επιτρέπουν στο νερό να απορροφηθεί από τη γη". Δεν πρέπει να κάνουμε δηλαδή αυτό που επιχειρείται αυτή τη στιγμή στη Ραφήνα: Μια τσιμέντωση του Μεγάλου Ρέματος με ταυτόχρονη κατάργηση της φυσικής πλημμυρικής ζώνης της Πετρέζας (!). Τον ακούει κανείς από το Δήμο Ραφήνας-Πικερμίου; Από την Περιφέρεια Αττικής μήπως;
του IRafina- Dimotis Η Ραφήνα-Δημότης
Απόκοσμο θέαμα στο λιμάνι και τις παραλίες της Ραφήνας
Λάσπη, φερτά και τοξικά υλικά έχουν πνίξει το λιμάνι και όλο το παραλιακό μέτωπο, ως άμεση συνέπεια της καταστροφής του Μεγάλου Ρέματος
Από τη στιγμή που οι τοπικοί άρχοντες –πρώην και νυν– δέχτηκαν, χωρίς τεκμηριωμένη επίσημη μελέτη, τις βίαιες παρεμβάσεις και την ΚΑΝΑΛΟΠΟΙΗΣΗ του Μεγάλου Ρέματος, το αποτέλεσμα ήταν προδιαγεγραμμένο:
Καταστροφή του υγρότοπου, αποψίλωση της φυσικής βλάστησης και ανεξέλεγκτη μεταφορά φερτών υλικών με την πρώτη βροχή
Σήμερα, η λάσπη και τα τοξικά κατάλοιπα κατέληξαν στο λιμάνι και τις παραλίες της Ραφήνας, διαλύοντας τα γυμνά πρανή και απειλώντας ολόκληρο το παράκτιο και θαλάσσιο οικοσύστημα.
Πότε θα λογοδοτήσουν για αυτή την περιβαλλοντική καταστροφή;
ΥΓ. Εμείς πάντως, ως Attica Voice, όποτε περνάμε μπροστά από το γιαπί που κάποτε ήταν το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, έρχεται στο μυαλό μας το "Σκόνη, πέτρες, λάσπη" του Δημήτρη Πουλικάκου. Το αφιερώνουμε στον πρώην και στη νυν δήμαρχο της πόλης που φρόντισαν ώστε κάθε μέρα να έχουμε σκόνη, πέτρες και λάσπη
της Μαρίας Νάτση
Ίσως ήρθε η ώρα να υπερασπιστούμε όχι την γη που κατέχουμε, αλλά τη γη που μας φιλοξενεί.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων που εορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Φεβρουαρίου, αποφασίσαμε να κάνουμε μία διαδρομή δίπλα στο δικό μας ποτάμι, το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας. Να διδαχτούμε από το παρελθόν και το παρόν του, να μιλήσουμε για πλημμύρες και αντιπλημμυρικά έργα αλλά και να μεταφερθούμε στο δέλτα του Νίγηρα και τα δάση της βροχής στο Περού.
Έπειτα προσπαθούμε να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στην αθέατη πλευρά των μαζικών καταστροφών, χωρίς να ξεχνάμε πως τις μεγαλύτερες μαζικές καταστροφές τις προκαλεί ο πόλεμος.
Μέρος πρώτο: Follow the river - Ακολούθα το ποτάμι
Μέρος δεύτερο: Follow the money - Ακολούθα το χρήμα
από το Weather Analysis Greece
Όποιος έχει ταξιδέψει σε ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα του βορρά, θα διαπίστωσε μάλλον γρήγορα, το πώς η ρυμοτομία των πόλεων τους, “δένει” άρτια με το φυσικό περιαστικό περιβάλλον και την γεωμορφολογία της ευρύτερης περιοχής.
Δεκάδες δεκάδων ποτάμια μικρά ή μεγάλα, άλλα εποχιακά άλλα μόνιμα, διακλαδίζονται μέσα στον αστικό ιστό, ενώ σε πολλά σημεία τους, οι όχθες τους καλύπτονται από πυκνή βλάστηση ή ψηλές δενδροστοιχίες, όχι τυχαία, καθώς η παρόχθια βλάστηση, είναι η μοναδική που μπορεί να συγκρατήσει την ορμή του νερού.
Ακόμη και σε πόλεις χωρίς ποτάμια, θα συναντήσει κανείς δασικές εκτάσεις ή κομμάτια πρασίνου, να “εισβάλλουν” όμορφα, μελετημένα, μέσα στον αστικό ιστό με την μορφή πάρκων. Οι ευρωπαίοι, κατάλαβαν νωρίς, ήδη μετά τον δεύτερο παγκόσμιο, πως η ποιότητα ζωής των κατοίκων μιας μεγαλούπολης και η ασφάλειά τους, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αρμονία της πόλης με τα φυσικά στοιχεία που την περιβάλλουν.
Τίποτα από τα παραπάνω, δεν ισχύει στις ελληνικές μεγαλουπόλεις, ιδιαίτερα της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Η καταστροφή, ξεκίνησε από την μεταπολεμική Ελλάδα του 1950 με την “αντιπαροχή”, εντάθηκε στην Ελλάδα της μεταπολίτευσης στα 70’s. Δεκαετίες στις οποίες κυριάρχησε η χωροταξική μανία των πολυκατοικιών, του τσιμέντου.
Πάρκα ισοπεδώθηκαν, ρεματιές μπαζώθηκαν άρον άρον, περιαστικά δάση αποψιλώθηκαν και την θέση τους πήρανε τα “εκλεκτά” προάστια στας εξοχάς - η ανάθεση έργων γινόταν με μηδενικές περιβαλλοντολογικές μελέτες. Στις δεκαετίες εκείνες, αλλά και αυτές που ακολούθησαν, οι πόλεις κατέγραψαν θεαματική και άναρχη εξάπλωση, καθώς πλήθος κόσμου εγκατέλειπε τα ορεινά χωριά και γέμιζε τις πόλεις.
Θα έπρεπε να φτάσουμε στα 00s, για να δούμε την νοοτροπία αυτή να προσπαθεί να αλλάξει, οπότε και για πρώτη φορά άρχισαν να γίνονται γνωστές οι έννοιες “επιπτώσεις στο περιβάλλον/μελέτη περιβάλλοντος”. Ήταν όμως ήδη αργά. Οι πόλεις είχαν ήδη διαμορφωθεί, οι επιπτώσεις, που τότε έμπαιναν κάτω από το χαλί, θα αναδύονταν τα επόμενα χρόνια, ακόμη εντονότερες εν μέσω κλιματικής αλλαγής.
Όλο το παραπάνω κείμενο, μπορείτε να το δείτε συμπυκνωμένο στην παρακάτω εικόνα, η οποία μας δείχνει ακριβώς αυτό: Το πώς η χωροταξική μανία του τσιμέντου, αγνόησε τις αρχαίες οδούς των ομβρίων υδάτων του βουνού, και εκεί που κάποτε υπήρχαν ρέματα, τώρα υπάρχουν σπίτια. Το νερό όμως δεν ξεχνάει τους δρόμους του, ούτε γνωρίζει από αντικειμενικές αξίες - και θα διασχίσει ξανά και ξανά μια περιοχή
Ό,τι έγινε στην Μάντρα πριν χρόνια, έγινε εχθές σε μικρότερη κλίμακα στην Γλυφάδα … και θα ξαναγίνει στο μέλλον, με ή χωρίς την κλιματική αλλαγή.
Έβρεξε χθες και για μια φορά ακόμη η Αθήνα –και ολόκληρη η Αττική – έζησαν εικόνες ανοχύρωτης και απροστάτευτης πόλης
Γράφει επ’ αυτού ο Νίκος Μπελαβίλας, καθηγητής πολεοδομίας και ιστορίας της πόλης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
«Ναι, αγαπητές και αγαπητοί, πάλι πλημμυρίσαμε. Πάλι υπερχείλισαν τα φραγμένα ρέματα, πάλι τα ποτάμια βγήκαν στους δρόμους, πάλι το αρχαίο έλος του Λεκανοπεδίου εμφανίστηκε στο Μοσχάτο, στο Φάληρο, στις Τζιτζιφιές.
Και η βροχή, αν, ο μη γένοιτο, ξεπεράσει τα 150 χιλιοστά στη λεκάνη του Κηφισού — όπως τείνει να συμβεί αυτή τη στιγμή στου Παπάγου, στο Χαλάνδρι ή όπως συνέβη πριν λίγα χρόνια στη Μάνδρα— ξεχάστε τα ποτάμια: τα νερά θα φτάσουν στη θάλασσα μέσα από τα σπίτια, από την Πειραιώς και τη Θησέως.
Φίλοι δημοσιογράφοι, αυτή τη φορά καλέστε τους αρμόδιους υπουργούς, όχι τους επιστήμονες που εδώ και χρόνια προειδοποιούν και περιγράφουν με ακρίβεια τι θα συμβεί. Ρωτήστε τους: τι έκαναν;
Ποιο πρόγραμμα πολιτικής προστασίας υλοποιήθηκε; Ποια κονδύλια διατέθηκαν; Ποια ρέματα απελευθερώθηκαν; Ποια έργα εγκιβωτισμού εγκαταλείφθηκαν; Ποια αυθαίρετα που φράζουν τη ροή κατεδαφίστηκαν; Ποιες λεκάνες ανάσχεσης κατασκευάστηκαν, ποιές αντιπλημμυρικές ζώνες; Πόσα εκατομμύρια ευρώ δόθηκαν στην Περιφέρεια Αττικής και στους δήμους για να ξεκινήσουν έργα;
Αυτό είναι πλέον το ερώτημα. Όχι τι θα πάθουμε — αυτό το ξέρουμε. Αλλά πώς δεν θα το πάθουμε»
Πολύ φοβάμαι πως ο Νίκος Μπελαβίλας απευθύνεται σε ώτα μη ακουόντων. Τον ακούει κανείς;
Εδώ πάντως, στη Ραφήνα, το Μεγάλο Ρέμα –που βρίσκεται σε φάση βίαιου εγκιβωτισμού - έφτασε χθες στα όριά του (ας σημειώσουμε πάντως εδώ, πως αυτοί που πλημμύρισαν ήταν οι δρόμοι της πόλης και όχι το Ρέμα)
Και ούτε το έργο εγκιβωτισμού φαίνεται να αποσύρεται, όπως προτείνει ο καθηγητής, ούτε τα αυθαίρετα που φράζουν τη ροή του ρέματος κατεδαφίζονται. Όσο για τις λεκάνες ανάσχεσης που ο καθηγητής του Μετσοβίου προτείνει να κατασκευαστούν, εδώ στη Ραφήνα, αυτό ακούγεται σαν ανέκδοτο, καθώς το έργο εγκιβωτισμού προβλέπει κατάργηση και της φυσικής αντιπλημμυρικής ζώνης της Πετρέζας
Το ποτάμι μετατρέπεται σιγά σιγά σε τσιμεντένιο οχετό που κατεβάζει νερό με τρομερή ταχύτητα και αυτό αποκαλείται αντιπλημμυρικό έργο
Δυστυχώς, δεν γνωρίζουμε εάν υπάρχει ελπίδα σε αυτό τον τόπο. Γιατί δεν είναι μόνο οι πολιτικές και αυτοδιοικητικές ηγεσίες που επιδεικνύουν εγκληματική αδιαφορία - είναι και το σύνολο σχεδόν των πολιτών, που αντί να αντιμετωπίζουν τα ρέματα και τα ποτάμια σαν ευλογία, τα αντιμετωπίζουν σαν κατάρα
(η φωτογραφία είναι από το Υπουργείο Πολιτισμού και προέρχεται από τις ανασκαφές στις όχθες του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας)
του IRafina-Dimotis
Το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας — πηγή ζωής για την Ανατολική Αττική επί χιλιάδες χρόνια — μετατρέπεται σταδιακά σε οχετό, με την ανοχή και τη συνευθύνη της πρώην και της νυν δημοτικής αρχής. Ένα φυσικό και ιστορικό τοπίο εξαφανίζεται, όχι από άγνοια, αλλά από συνειδητές επιλογές.
Τα είχαμε γράψει εγκαίρως: https://tinyurl.com/h8nbsxxc και https://tinyurl.com/mptbdnye
Όπως συνήθως, ελάχιστοι έδωσαν σημασία.
Σήμερα έρχεται το CNN.gr να υπενθυμίσει το προφανές: «Σημαντική ανασκαφή στη Ραφήνα: Στο φως ταφή σε πίθο που χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού ...Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά την αποκάλυψη από τον Δημήτριο Θεοχάρη των οικισμών της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στην περιοχή του παλαιού λιμένα (πλατεία Ελ. Βενιζέλου) και στη χερσόνησο του Ασκηταριού, τα πρόσφατα ευρήματα στις όχθες του ρέματος προσφέρουν νέα δεδομένα για την κοινωνική οργάνωση και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις των κοινοτήτων της Ραφήνας »
Μαζί με το Μεγάλο Ρέμα καταστρέφονται αρχαιολογικά ευρήματα μοναδικής αξίας. Η πολιτιστική μας κληρονομιά χάνεται μπροστά στα μάτια μας, χωρίς ουσιαστική αντίδραση, χωρίς συλλογική απαίτηση προστασίας.
Και αυτό δεν είναι κάτι νέο. Το ίδιο συνέβη και την εποχή του μεγάλου αρχαιολόγου Δημήτρη Θεοχάρη, όταν πραγματοποιούσε τις πρώτες σημαντικές ανασκαφές στη Ραφήνα: https://tinyurl.com/2k7p4czf & https://tinyurl.com/28pyjfu7
Αντί η περιοχή να αγκαλιάσει την ιστορία της, επέλεξε — με ελάχιστες εξαιρέσεις — την αδιαφορία.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Όχι γιατί δεν ξέραμε. Αλλά γιατί δεν θελήσαμε να ξέρουμε
Η καταστροφή του Μεγάλου Ρέματος δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο. Είναι μια πράξη διαγραφής μνήμης.
Και η σιωπή δεν είναι ουδετερότητα — είναι στάση. Και μάλιστα πολιτική.
της Μαρίας Νάτση
Στο ιστορικό χωριό Κοσμάς Αρκαδίας, όπου τα επτά υπεραιωνόβια πλατάνια στέκουν ακοίμητα από το 1883, ανάμεσα στο φαράγγι του Δαφνώνα - τόπος Natura 2000- με σπάνια χλωρίδα και τέσσερα ενδημικά είδη που δεν βρίσκονται πουθενά αλλού, και το εκτεταμένο δάσος καστανιάς, -από τα μεγαλύτερα της Ελλάδας- οι κάτοικοι αντιδρούν στην εγκατάσταση ανεμογεννητριών.
Στον Πάρνωνα έχουν ήδη αδειοδοτηθεί ή βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης δεκάδες ανεμογεννήτριες - 66 μόνο στη Βόρεια πλευρά του— ένας αριθμός ψυχρός για έναν τόπο τόσο ζωντανό.
Οι κάτοικοι αφήνουν τα σπίτια τους τα Χριστούγεννα και στήνουν μπλόκα εμποδίζοντας τις μπουλντόζες να διέλθουν.
Στο τέλος του πρώτου εξαμήνου του 2024 λειτουργούσαν ήδη 3.008 ανεμογεννήτριες στη χώρα. Τι γίνεται όμως με το πλεονάζον ρεύμα της πράσινης ενέργειας; Φυσικά δεν μπορεί να αποθηκευτεί λόγω έλλειψης υποδομών και έτσι εξάγεται στο εξωτερικό και αποφέρει κέρδος.
Και εδώ έχουμε άλλο ένα colpo grosso : δεν προσμετρούν το πλεονάζον πράσινο ρεύμα στο ποσό της συνολικής παραγόμενης ενέργειας. Έτσι φτιάχνουν ένα πλασματικό ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης, όπου η προσφορά φαίνεται μειωμένη. Για αυτό οι καταναλωτές βλέπουν τις ανεμογεννήτριες να αυξάνονται - και τον λογαριασμό τους επίσης
Ολοένα και περισσότερες κινήσεις πολιτών για προστασία των βουνών γεννιούνται. Κάνουν πορείες, διαμαρτύρονται, κινούνται νομικά. Γιατί άραγε βάζουν τον εαυτό τους σε τόση ταλαιπωρία αυτοί οι πολίτες;
Αρχικά, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα μιας ανεμογεννήτριας δεν είναι και τόσο...πράσινο. Η πλατεία εγκατάστασης μιας ανεμογεννήτριας έχει έκταση περί τα 4 στρέμματα. Έτσι αν φανταστούμε ένα μικρό πάρκο με 5 ανεμογεννήτριες, καταλαμβάνει 4Χ5 στρέμματα = 20 στρέμματα για τις πλατείες. Και αν υπολογίσουμε και τον δρόμο που τις συνδέει, και ότι η απόσταση μεταξύ των ανεμογεννητριών είναι περίπου 300μ., τότε μιλάμε συνολικά για 26 στρέμματα. Φυσικά δεν έχουμε υπολογίσει το δρόμο πρόσβασης προς το πάρκο, με πλάτος όπως προβλέπεται 5 μέτρων και μήκος που εξαρτάται από την θέση του αιολικού πάρκου.
Υπάρχει όμως και ένα πλήθος αυθαιρεσιών που προκαλούν καχυποψία, οργή και αντιδράσεις:
Θέλουμε κι άλλα για να πειστούμε πως κάτι δεν πάει καλά στο πολυδιαφημιζόμενο “πρόγραμμα μετάβασης στην πράσινη ενέργεια”;
Αν τα συνοψίσουμε θα λέγαμε ότι ο πολίτης δεν έχει πια εμπιστοσύνη στο κράτος. Στα πρόσωπα των εκλεκτών της εξουσίας βλέπει αδίστακτους μεταπράτες, εκποιητές της δημόσιας γης, υβριστές της φύσης, οργανωτές μηχανισμών λεηλασίας και αρχιτέκτονες μιας σιωπηλής βίας πάνω στο τοπίο, στις τοπικές κοινωνίες και το μέλλον τους.
Ο τόπος γεμίζει ταχύτατα χιλιάδες ανεμογεννήτριες χωρίς στρατηγικό σχεδιασμό και δρόμοι ανοίγονται μέσα σε απάτητες ελατοσκέπαστες περιοχές, για να φτάσουν σε κορυφές που ήταν ανέκαθεν ιερές κι ανέγγιχτες.
Με τον τρόπο που πραγματοποιείται δεν πρόκειται για ανάπτυξη. Πρόκειται για απώλεια.
Και το ερώτημα μένει ανοιχτό: ποιος τελικά κερδίζει όταν ένας τόπος χάνει τον εαυτό του;
του Νίκου Μπελαβίλα, Καθηγητή Πολεοδομίας και Ιστορίας της Πόλης στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο και Διευθυντή του Εργαστηρίου Αστικού Περιβάλλοντος
Στη Μάνδρα το πρόβλημα δεν είναι η πλημμύρα, αλλά η ίδια η Μάνδρα. Όσες και όσοι γνωρίζουν να διαβάζουν χάρτες μπορούν να το διαπιστώσουν ιδίοις όμμασι: ο χάρτης της πόλης του 19ου αιώνα σε αντιπαραβολή με τον χάρτη της πόλης του 21ου αιώνα. Η παλιά αρβανίτικη κωμόπολη ήταν κτισμένη και επιβίωσε εκαντοντάδες χρόνια επάνω σε έναν λόφο, ανάμεσα σε δύο ρέματα. Τα σπίτια βρίσκονταν 10–20 μέτρα ψηλότερα από τις κοίτες τους. Εκείνοι οι προπαππούδες δεν έχτισαν μέσα στη διαδρομή της πλημμύρας, μέσα στο νερό — κι ας μην γνώριζαν υδρογεωλογία. Αυτά μας δείχνει ο περίφημος χάρτης των Curtius και Kaupert του 1884.
Ωστόσο, η μεταπολεμική Μάνδρα απλώθηκε επάνω στις κοίτες των ρεμάτων. Στο γύρισμα του 20ου-21ου αιώνα, όταν το Θριάσιο εξεράγη με βιομηχανικές και μεταφορικές χρήσεις και οι ελαιώνες μετατράπηκαν σε κτίρια, η οικιστική–βιομηχανική ζώνη όχι μόνο συνέχισε να καλύπτει τις φυσικές πλημμυρικές κοίτες, αλλά επεκτάθηκε και επάνω στη συμβολή των δύο κλάδων που κατεβαίνουν από το όρος Πατέρας: των ρεμάτων Αγίας Αικατερίνης και Σούρες. Στραγγαλίζοντάς τα. Αυτό μας το δείχνει ο χάρτης του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου του 2003. To κόκκινο σχήμα στα δεξιά είναι το νέο προβλεπόμενο κέντρο και βρίσκεται επάνω στο ρέμμα, όπως και το μώβ διαγραμμισμένο τρίγωνο κάτω που είναι η βιομηχανική ζώνη αλλά και το νοτιοανατολικό τμήμα με περιοχές κατοικίας
Φέτος η Μάνδρα ήταν σχετικά τυχερή, καθώς τα 200–300 χιλιοστά βροχής έπεσαν λίγο νοτιότερα, προς τη θάλασσα στη Βλυχάδα και όχι στη βόρεια πλαγιά του βουνού. Έτσι ευτυχώς βιώσαμε μια μεγάλη πλημμύρα, αλλά όχι τον Αρμαγεδδώνα του 2017. Αλλιώς θα είχαμε τα ίδια αποτελέσματα, παρότι τόσο η τότε Περιφερειακή Αρχή της Ρένας Δούρου όσο και η επόμενη του Γιώργου Πατούλη κατασκεύασαν τα προβλεπόμενα έργα. Όπως όμως γνωρίζουμε, τέτοιοι χείμαρροι δεν τιθασεύονται σε υπόγεια κανάλια. Υπερχειλίζουν και βγαίνουν στην επιφάνεια, μετατρέποντας τους δρόμους σε ποτάμια.
Με όλο τον σεβασμό στις περιουσίες των ανθρώπων και στις προσπάθειες της αυτοδιοίκησης, όσο αντιπλημμυρικά έργα κι αν κατασκευαστούν, αν δεν κατεδαφιστούν κτίρια — σπίτια, αποθήκες, σούπερ μάρκετ — και αν δεν ξηλωθούν δρόμοι ώστε να απελευθερωθούν οι φυσικές διαδρομές του νερού, η πόλη θα πνίγεται με κάθε τέτοια βροχή.
Βαριά πληγωμένα βρίσκει η επόμενη μέρα τα έργα των ανθρώπων στα Τζουμέρκα, μετά τα ακραία φαινόμενα που έπληξαν την περιοχή. Η κλιματική αλλαγή προβάλλεται συχνά ως η εύκολη εξήγηση για την αποποίηση των πραγματικών ανθρώπινων ευθυνών. Κάποιοι μιλάνε για εκδίκηση της φύσης. Όμως, πρόκειται πράγματι για έργο της φύσης ή για αποτέλεσμα της αυθαιρεσίας των ανθρώπινων κατασκευών; Στο ερώτημα αυτό επιχειρεί να απαντήσει το άρθρο που δημοσιεύτηκε από το "Παρατηρητήριο Τζουμέρκων"
---------------------------------------------------------------------------------
Ένα ερώτημα που για να απαντηθεί, πρέπει πρώτα να απαντήσουμε αν εκδικείται η "μητέρα" φύση.
Ποια είναι εκείνη η μητέρα λοιπόν, που εκδικείται τα δημιουργήματά της;
Και τί κακό έκανε στην προκειμένη περίπτωση; Τι απείλησε και τι κατέστρεψε; Δημιουργήματα δικά της (της μητέρας φύσης;), ή ανθρώπινες κατασκευές;
Και αφού πρέπει να αντικαταστήσουμε τη μητέρα φύση με τη μητέρα του Θεού (κατά το "Βοήθα Παναγιά μου"), γιατί αυτή δε μας βοηθάει και δεν σταματάει το κακό;
Ακούμε πολύ συχνά, και μάλιστα από ανθρώπους που είναι υποχρεωμένοι να παίρνουν αποφάσεις και να αναλαμβάνουν ευθύνες -ψύχραιμες, χωρίς προκαταλήψεις, βασισμένες σε επιστημονικές θεωρίες, κτλ- να το ρίχνουν πάντα στην Παναγία ή στην κακιά την ώρα, ή στη φύση την ίδια. Για να αποποιηθούν τις δικές τους ευθύνες.
Πολύ βολικό και πολύ διαδεδομένο. Ίσως και λίγο πονηρό.
Ακούμε από τον Δήμαρχο να επικαλείται την Παναγία, την ώρα που αυτός πριν από 2 χρόνια ενέκρινε το υδροηλεκτρικό στον Ραφτανίτη ποταμό, που στην πρόσφατη πλημμύρα του δεν άφησε τίποτα όρθιο. Στην προκειμένη περίπτωση, διέλυσε επίσης όλα τα έργα που έκανε στην κοίτη του ο Περιφερειάρχης στο πρόσφατο παρελθόν. Όπου εκεί προσπάθησε την 100 μέτρων κοίτη του Ραφτανίτη να τη γεφυρώσει με γέφυρα 30 μέτρων. Μόνο για να αποσπάσει τα χειροκροτήματα.
Ακούμε τον ίδιο τον Περιφερειάρχη να ζητάει τη βοήθεια της Παναγίας για να σκάψει το Μεγάλο Βράχο, στην διαπλάτυνση του δρόμου Πηγάδια-Γέφυρα Πλάκας, στο δρόμο όπου ο ίδιος ρυπαίνει τη φύση και μπαζώνει τα ρέματα. Και άλλα πολλά θα μπορούσαμε να παραθέσουμε: βλέπε αντιπλημμυρικά στο Ματσούκι, καταστροφές στους Μελισσουργούς, που δεν πρόλαβαν να πιούν νερό οι καημένοι, πνίγηκαν. Βλέπε επίσης τον Καταρρακτιώτη ποταμό, με 4 υδροηλεκτρικά ή μάλλον 3 γιατί το τελευταίο διαλύθηκε, τους δρόμους για τους Καταρράκτες κατεστραμμένους, τη Σγάρα κυριολεκτικά μέσα στα μπάζα, και τόσα άλλα.
Υποκρισία...
Επειδή τα έργα τους ΔΕΝ ήταν για να θωρακίσουν τους πολίτες, αναγκάζονται, τώρα να γίνουν «μικροί και ασήμαντοι», γιατί αυτό τους βολεύει.... Και αυτό που συνέβη, τους "ξεπερνάει"... Και σηκώνουν τα χέρια ψηλά.... διώχνουν από πάνω τους κάθε ευθύνη. Γιατί, η κλιματική αλλαγή (!!) ή οποιοδήποτε άλλο κακό, είναι κάτι πολύ μεγάλο και πέρα από αυτούς.
Και μόνο με τη βοήθεια της Παναγίας θα σωθούμε.
Ωστόσο, με τρόπο κάλπικο και με μέσα προπαγανδιστικά αλλάζουν πάλι την εικόνα.
Και δυστυχώς, μετά από ένα τόσο μεγάλο κακό στις υποδομές, ο λαός θα τα πληρώσει πάλι. Δεν θα βγουν τα σπασμένα από τις τσέπες των υπευθύνων, που με τις πέρα για πέρα ανεύθυνες και χωρίς μελέτες αποφάσεις τους, χρεώνουν τον λαό.
Υποτάσσουν ακόμα και την ίδια επιστήμη στην πολιτική τους. Με έργα μόνο για χειροκρότημα και για ψήφους.
Μόνος κερδισμένος σε αυτή την πράξη ο εργολάβος. Μικρός ή μεγάλος. Αυτός είναι που τρίβει τα χέρια του και, μάλιστα, στις έκτακτες ανάγκες και τις δύσκολες στιγμές, ως σύγχρονος "γερολαδάς". Χωρίς κανένα έλεγχο και με απευθείας αναθέσεις για να ρίξουμε πάλι λίγο τσιμέντο, το οποίο θα έχει και αυτό την ίδια τύχη στην επόμενη καταστροφή.
Πριν από πολύ λίγα χρόνια, η κοινότητα των Τζουμερκιωτών, αλλά και πολλοί άλλοι ευαίσθητοι άνθρωποι, έζησαν το θλιβερό και τραγικό γεγονός της κατάρρευσης του συμβόλου τους: της πέτρινης γέφυρας της Πλάκας. Όπου όλα θα είχαν αποφευχθεί, αν είχαν προβλεφθεί κάποια υποστηρικτικά έργα στην θεμελίωσή του.
Και τότε, όπως και τώρα, ο καιρός και τα στοιχειά της φύσης "επιτέθηκαν" στους ανθρώπους των Τζουμέρκων.... Μυαλό όμως δε βάλαμε.
Οι ίδιοι άνθρωποι, στις ίδιες θέσεις, να μας επαναλαμβάνουν τα ίδια πράγματα.
Λοιπόν, ή στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε. Πρέπει εμείς οι άνθρωποι να αντιληφθούμε τι είναι προτεραιότητα και να διεκδικούμε από τους θεσμούς, χωρίς φόβο, την προστασία μας.
Και όσο σοβαρό κι αν ακούγεται το ότι εμείς εδώ δεν έχουμε ρεύμα, ή ένα δέντρο έπεσε, ή ο δρόμος κόπηκε, ή δεν έχουμε νερό, ή οποιοδήποτε άλλο πρόβλημα που εκείνη την ώρα φαντάζει μεγάλο, βεβαίως αυτό πρέπει να το αναδεικνύουμε και να απαιτούμε για τη λύση του.
Όμως, η ευημερία μας κρίνεται από τις διαχρονικές ολιγωρίες, παραβλέψεις, αστοχίες, ή ακόμα και την κοντόφθαλμη πολιτική απόφαση που δεν ικανοποιεί τον λαό, αλλά διευκολύνει απλά τη ροή του χρήματος. Γιατί έργα γίνονται. Δε φέρουμε καμία αντίρρηση. Αλλά ούτε οραματικά, ούτε ποιοτικά, ούτε στοχευμένα είναι. Δεν απαντάνε στις σύγχρονες ανάγκες και για αυτό ο τόπος δεν είναι ελκυστικός και ασφαλής για τους νέους.
Οι Ηγετίσκοι μας ακολουθούν το ρεύμα και δεν είναι ρηξικέλευθοι, νεωτεριστές, ανεξάρτητοι.
Γι' αυτό τους φταίει ο κακός ο καιρός, και η ίδια η φύση.
Γι' αυτό επίσης ας λάβουν σοβαρά υπόψιν τι αποφάσεις θα πάρουν.
Αισιόδοξο είναι ότι κάτι δείχνει να αλλάζει στον τόπο μας.
Υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν τα νησιά μόνο σαν αγελάδες για άρμεγμα – και δεν τους ενδιαφέρει καθόλου το πώς θα παραδοθούν αυτά τα νησιά στα παιδιά και στα εγγόνια τους. Πολλοί από αυτούς δεν είναι καν μόνιμοι κάτοικοι των νησιών - εμφανίζονται σαν κομήτες το καλοκαίρι, κάνουν την αρπαχτή τους και εξαφανίζονται
Αλλά και ανάμεσα στους ντόπιους, ελάχιστοι είναι εκείνοι που σκέφτονται κάτι πέρα από το προσωπικό και πρόσκαιρο κέρδος. Όσοι από αυτούς διαφωνούν με την ανεξέλεγκτη “ανάπτυξη”, σπάνια τολμούν να εκφραστούν δημόσια – οι κοινωνικοί δεσμοί και οι εξαρτήσεις που υπάρχουν σε κάθε μικρή κοινότητα το καθιστούν απαγορευτικό. Όσοι πάλι από τους τακτικούς επισκέπτες το κάνουν, γίνονται πολύ συχνά αντικείμενο κριτικής με το συνηθισμένο επιχείρημα ότι –λίγο ή πολύ – δεν έχουν το δικαίωμα να μιλούν, γιατί δεν μένουν στο νησί όλο το χρόνο
Στη Σίκινο, όμως, φαίνεται ότι οι κάτοικοι βλέπουν τα πράγματα διαφορετικά. Το όμορφο νησί του Αιγαίου αποφάσισε να αντισταθεί στην ευκολία της άναρχης “ανάπτυξης”, δείχνοντας ότι υπάρχει και άλλος δρόμος και δεν βρίσκεται μόνο στο μυαλό κάποιων “αντιδραστικών γραφικών”. Και αν συνεχίσει έτσι, μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι οι Σικινιώτες θα παραδώσουν στα παιδιά και στα εγγόνια τους έναν τόπο όπως τον παρέλαβαν – καθαρό, αυθεντικό, ζωντανό
Άλλα νησιά θα κλαίνε –εκείνα που ήδη στενάζουν κάτω από τη «φρενίτιδα» μιας ανάπτυξης που δεν έχει σταματημό. Νησιά όπου ο υπερτουρισμός, οι αυθαιρεσίες και η τσιμεντοποίηση τα έχουν μετατρέψει από αλλοτινούς παράδεισους σε ασφυκτικά σκηνικά. Και που αν δεν αλλάξει κάτι άμεσα και ριζικά, πολύ σύντομα θα βρεθούν με άδεια, τσιμεντένια κουφάρια που κανείς δεν θα θέλει να τα επισκεφθεί
Οι κάτοικοι του πανέμορφου νησιού της Σικίνου απέδειξαν ότι το κέρδος χωρίς όρια δεν είναι μονόδρομος. ότι υπάρχει και η επιλογή της ισορροπίας, που προστατεύει τον τόπο και του δίνει προοπτική. Και προχώρησαν σε μέτρα που θα έκαναν την τρίχα κάθε “αναπτυξιολάγνου» δημάρχου να σηκώνεται, δίνοντας ένα ξεκάθαρο μήνυμα πως η πραγματική ανάπτυξη δεν καταστρέφει, αλλά διαφυλάσσει
Κατά την εισήγησή στο Δημοτικό Συμβούλιο, ο δήμαρχος Βασίλης Μαράκης αναφέρθηκε στην ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού. Στο πλαίσιο αυτό, η Σίκινος - όπως είπε - έχει αποφασίσει να ακολουθήσει ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης, ήπιο και ελεγχόμενο, το οποίο θα σέβεται τόσο τους κατοίκους όσο και το φυσικό περιβάλλον. Όπως ανέφερε, ζητούμενο είναι να διατηρηθεί αναλλοίωτος ο χαρακτήρας του νησιού, η μορφολογία και η ταυτότητά του, προκειμένου να παραδοθεί στις επόμενες γενιές “αυθεντικό και μοναδικό”
Στο πλαίσιο αυτής της επιλογής, το Δημοτικό Συμβούλιο
Η Σίκινος - σε μια εποχή που πολλά νησιά κινδυνεύουν να μετατραπούν σε real estate πάρκα - δείχνει το δρόμο για ένα νέο μοντέλο, αποφασίζοντας να αντισταθεί στην κερδοσκοπία και να υπερασπιστεί την ταυτότητά του.
Όσα μικρά νησιά αποφασίσουν να τον ακολουθήσουν, ας είναι βέβαια πως θα βγουν κερδισμένα. Αυτοί που θα χάσουν θα είναι μόνο τα πάσης φύσεως αρπακτικά
Ιδού η Σίκινος, ιδού και το πήδημα – όπως θα μπορούσαμε να παραφράσουμε το γνωστό ρητό
της Μαρίας Νάτση
Οι πρώτες ψιχάλες στην άμμο κάνουν και τους τελευταίους εραστές της θάλασσας να μαζεύουν βιαστικά τα πράγματά τους και να επιστρέφουν στα σπίτια τους. Στις παραλίες επανέρχεται, σαν μοναδικός ήχος, το βουητό των κυμάτων κι όμως, πίσω από αυτή τη φαινομενική σιωπή, η θάλασσα , παραμένει ζωντανή. Κάτω από τα κύματα απλώνεται ένας αθέατος κόσμος που ακολουθεί τον δικό του ρυθμό - μια αργή, μυστική διαδικασία, ορατή μόνο στα ανήσυχα μάτια όσων ξέρουν να κοιτούν.
Εκεί, κάτω από την επιφάνεια, ο βυθός παλεύει να επουλώσει τα τραύματα που άφησαν πίσω τους τα εκατοντάδες πλοιάρια, καθώς γαντζώνονταν πάνω του όλο το καλοκαίρι.
Ο βυθός της Μεσογείου, πολύ πέρα από την εικόνα της καρτ ποστάλ, κρύβει ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα του πλανήτη — έναν κόσμο εύθραυστο, που παλεύει σιωπηλά να ανασάνει. Στην καρδιά αυτού του κόσμου βρίσκονται τα λιβάδια της Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica), φυτά που ντύνουν αποκλειστικά τον μεσογειακό βυθό και αποτελούν αληθινό οικολογικό θησαυρό.
Ένα τετραγωνικό μέτρο λιβαδιού Ποσειδωνίας παράγει έως και 14 λίτρα οξυγόνου την ημέρα και δεσμεύει 5 έως 8 φορές περισσότερο άνθρακα από ένα τροπικό δάσος. Προσφέρει καταφύγιο και τροφή σε αμέτρητα ψάρια και άλλα θαλάσσια είδη, συγκρατεί την άμμο και προστατεύει τις ακτές από τη διάβρωση.
Η ανάπτυξή της είναι εξαιρετικά αργή — μόλις 1 έως 6 εκατοστά τον χρόνο, περίπου ένα μέτρο σε έναν αιώνα — κι έτσι η καταστροφή ενός λιβαδιού απαιτεί δεκαετίες, ίσως και αιώνες, για να επουλωθεί.
Τα λιβάδια της Ποσειδωνίας είναι ορατά ακόμη και από το διάστημα και αποτελούν έναν από τους αρχαιότερους ζωντανούς οργανισμούς του πλανήτη, με παρουσία που χρονολογείται πάνω από 100.000 χρόνια. Ενδημικά αποκλειστικά στη μεσογειακή λεκάνη, φιλοξενούν πάνω από 50 είδη ψαριών, περισσότερα από 400 είδη φυτών και πάνω από 1.000 είδη ζώων, αποτελώντας ένα πλούσιο και μυστικό υποθαλάσσιο οικοσύστημα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της WWF Mediterranean, το 2024 καταστράφηκαν περίπου 50.000 εκτάρια λιβαδιών Ποσειδωνίας, ενώ τα τελευταία 50 χρόνια λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων έχει καταστραφεί το 1/3 των λιβαδιών της Ποσειδωνίας στη Μεσόγειο.
Όταν μια άγκυρα πέφτει στον βυθό ή συρθεί για να σταθεροποιηθεί, ξεριζώνει τους βλαστούς, καταστρέφει τα ριζώματα και αφήνει πίσω της "μονοπάτια" καταστροφής — κρατήρες που μειώνουν τη βιοποικιλότητα και καθιστούν το οικοσύστημα πιο ευάλωτο.
Γι’ αυτό, σε πολλές περιοχές της Μεσογείου και της Ελλάδας αναπτύσσονται σταδιακά οικολογικά αγκυροβόλια, μόνιμες βάσεις ή πλωτές σημαδούρες που δεν τραυματίζουν τον βυθό. Στην Κροατία, η Ποσειδωνία προστατεύεται αυστηρά από τον νόμο για την Προστασία της Φύσης, ενώ οι επιστήμονες εφαρμόζουν νέες τεχνικές, όπως το σύστημα Earth Anchor, απαγορεύοντας σε πολλές περιοχές την παραδοσιακή αγκυροβολία και επιβάλλοντας υψηλά πρόστιμα στους παραβάτες.
Στην Ελλάδα, το Ινστιτούτο Αρχιπέλαγος πρωτοπορεί με πειραματικές υποβρύχιες φυτεύσεις Ποσειδωνίας, ενώ το WWF Ελλάς έχει τοποθετήσει οικολογικά σημεία πρόσδεσης και έχει πραγματοποιήσει εκτεταμένες χαρτογραφήσεις των λιβαδιών. Στη Γυάρο, περιοχή Natura 2000, τα σκάφη αναψυχής υποχρεούνται να δένουν σε ειδικές σημαδούρες αντί να ρίχνουν άγκυρα, συμβάλλοντας στην προστασία του βυθού και στον όρμο Φώκι της Κεφαλλονιάς, τοποθετήθηκαν 8 ecomooring – οικολογικά αγκυροβόλια από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής.
Αν το δέντρο της ελιάς είναι το σύμβολο της ηπειρωτικής Μεσογείου, τότε η Ποσειδωνία είναι το σύμβολο της υποθαλάσσιας. Κάποιοι ίσως φοβούνται πως οι οικολογικοί τρόποι αγκυροβόλησης θα πλήξουν τον τουρισμό· στην πραγματικότητα, συμβαίνει το αντίθετο. Προστατεύοντας τον θαλάσσιο πλούτο, διασφαλίζουμε τη μακροχρόνια βιωσιμότητα και την αυθεντικότητα του ίδιου του τουρισμού.
Τα οικολογικά αγκυροβόλια δεν περιορίζουν την ανθρώπινη δραστηριότητα αλλά τη συμφιλιώνουν με τη θάλασσα. Γιατί η αληθινή πρόοδος , δεν γεννιέται από την κυριαρχία πάνω στο περιβάλλον, αλλά από την αρμονική συνύπαρξη μαζί του.
Τα αθέατα δάση της Ποσειδωνίας — οι σιωπηλοί πνεύμονες της θάλασσας — απλώνονται κάτω από τα κύματα. Μα οι συνέπειες της καταστροφής τους δεν μένουν εκεί· επιστρέφουν στη στεριά, εκεί όπου αρχίζει και τελειώνει η ανθρώπινη ευθύνη.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος, μέσα στον Αύγουστο (τι πιο σύνηθες για όποιος δεν θέλουν διαβούλευση και τέτοιες ανοησίες) έστειλε για διαβούλευση διάρκειας 30 ημερών(!!!) –δηλαδή έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2025– τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το σχέδιο δημιουργίας δικτύου μονάδων ενεργειακής αξιοποίησης απορριμματογενών ενεργειακών πρώτων υλών (ΑΕΠΥ) από αστικά στερεά απόβλητα (ΑΣΑ). Η ΣΜΠΕ αποτελείται από 347 σελίδες.
Είναι γεγονός πως πάντα οι νεολογισμοί που επινοεί αυτό το κράτος όταν θέλει να παρακάμψει τη συμμετοχή του πολίτη, είναι ευφυέστατα ασαφείς. Όπως το αρκτικόλεξο ΑΕΠΥ που με το «απορριμματογενή» εννοεί απλά τα απορρίμματα, δηλαδή τα σκουπίδια. Και η ταυτότητα των εννοιών γίνεται ξεκάθαρη αφού η πρώτη ύλη που τροφοδοτεί την καύση είναι απορρίμματα και όχι «απορριμματογενή» έννοια που προϋποθέτει αρχική επεξεργασία των …απορριμμάτων. Αλλά μακάρι να ήταν μόνο αυτό το ζήτημα.
Διαβάσαμε τη ΣΜΠΕ και επειδή οι κυβερνητικές οδηγίες έχουν συχνά πολλούς πρόθυμους θιασώτες και προπαγανδιστές της αποδοχής τους «με κλειστά μάτια», προσπαθήσαμε να ψάξουμε μέσα στο κείμενο και στα σχόλια που έχουν μέχρι στιγμής διατυπωθεί, για να κάνουμε μία πιο κατανοητή παρουσίαση του θέματος. Και αν σας εμπνέει και το θέλετε, να συμμετάσχετε όλες και όλοι στη διαβούλευση με την αποστολή e-mail με τα σχόλια σας στη ΔΙ.Π.Α (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.) ή με παραδοσιακή επιστολή στη Διεύθυνση Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης (ΔΙ.Π.Α.) του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και την ταχυδρομική διεύθυνση: Λ. Αλεξάνδρας 11, ΤΚ 11473 Αθήνα
Ας ξεκινήσουμε από την ίδια τη ΣΜΠΕ και τα βασικά της στοιχεία όπως αυτή τα περιγράφει
1. Σκοπός και Στρατηγική του Σχεδίου (το γιατί)
Στόχος της ΣΜΠΕ είναι η μείωση της ταφής αστικών στερεών αποβλήτων (ΑΣΑ) κάτω από το 10% έως το 2030, όπως απαιτεί το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Το σενάριο με έξι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης (καύσης) θεωρείται ως το πιο αποτελεσματικό περιβαλλοντικά, τεχνικά, οικονομικά και κοινωνικά.
Φυσικά δεν γίνεται λόγος για το κατά πόσο θα συντελούσε στον στόχο μείωσης της ταφής, η ανακύκλωση η οποία μάλλον θεωρείται αποτυχημένη στη χώρα μας. Και όμως είναι μέρος του ίδιου σχεδίου. Του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, της αναθεωρημένης του έκδοσης και των περιφερειακών αντιστοίχων
2. Χωροταξική Κατανομή (4 Διαχειριστικές Ενότητες — Δ.Ε.) (το πού)
Οι διαχειριστικές ενότητες (ΔΕ) μοιράζονται ως εξής. Αναφέρεται η κατανομή τους και η εκτιμώμενη δυναμικότητα τους σε τόνους απορριμμάτων προς καύση κατά έτος:
Δ.Ε.1 (Βόρεια Ελλάδα):
Ροδόπη ή Ξάνθη – 62.000 τόνοι/έτος
Κοζάνη – 288.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.2 (Δυτική Ελλάδα & Πελοπόννησος):
Αρκαδία ή Αχαΐα ή Ηλεία – 154.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.3 (Αττική, Στερεά, Β. & Ν. Αιγαίο):
Βοιωτία – 141.000 έως 221.000 τόνοι/έτος
Περιφέρεια Αττικής – 321.000 έως 401.000 τόνοι/έτος
Δ.Ε.4 (Κρήτη & Νότιο Αιγαίο):
Ηράκλειο – 140.000 τόνοι/έτος
Συνολική δυναμικότητα: 1.184.000 τόνοι/έτος
3. Τεχνολογίες & Περιβαλλοντικά Μέτρα (το πως)
Επιλογή τεχνολογίας καύσης με κινούμενη εσχάρα (moving grate) — θεωρείται ώριμη, με υψηλή απόδοση και συμμόρφωση στα ευρωπαϊκά όρια εκπομπών
Εφαρμογή Best Available Techniques- BAT (Βέλτιστες Διαθέσιμες Τεχνικές): προηγμένα φίλτρα και τεχνολογικά συστήματα καθαρισμού των καυσαερίων, ετήσιες εκθέσεις επιδόσεων, επίβλεψη εκπομπών, θορύβου και οσμών
Ποιες είναι οι BAT;
Καύση πάνω από 850 °C (προσοχή: Κάποιοι πονηροί -ή άσχετοι- ήδη κυκλοφορούν το ψέμα της «πυρόλυσης» κάτι που δεν υφίσταται αφού η πυρόλυση είναι άλλη διαδικασία)
Εκπομπή ~1 τόνος CO₂ ανά τόνο αποβλήτων, ενώ μειώνεται η μεθανική ρύπανση από την ταφή
Έσοδα από πώληση ηλεκτρικής ενέργειας (~80 €/MWh), θερμότητας, μετάλλων (scrap), καθώς και θερμότητας για τηλεθέρμανση
4. Οικονομικά & Κοινωνικά Ζητήματα
Το "Gate Fee" (κόστος εισόδου στον ΧΥΤΑ ή σε χώρο διαχείρισης απορριμμάτων για δήμους) εκτιμάται πως θα ανέλθει στα 100–138 €/τόνο, σημαντικά υψηλότερο από τα 35–75 €/τόνο της ταφής. Η τιμή της ταφής δεν είναι σταθερή αλλά διαμορφώνεται από πολλούς παράγοντες. Εδώ η ΣΜΠΕ μας λέει πως παρόλο που το μοντέλο είναι ακριβότερο κατά 10–26%, θεωρείται αναγκαίο για να επιτευχθεί ο στόχος μείωσης της ταφής. Έτσι, ο ήδη γονατισμένος από την οικονομική πολιτική πολίτης, θα κληθεί να πληρώσει κι άλλα από αυτά που δεν έχει. Χωρίς οικονομική στήριξη ή αναδιάρθρωση, αυτό το κόστος θα επιβαρύνει δήμους και πολίτες. Ένα κόστος που θα αφορά και την αμοιβή του διαχειριστή που θα είναι κάποιος ιδιώτης, σύμφωνα με τη λογική και τον σχεδιασμό του σχετικού ΣΔΙΤ.
Έτσι, άλλος ένας ιδιώτης θα πλουτίζει εκμεταλλευόμενος ένα από αυτά τα εργοστάσια καύσης απορριμμάτων αφού μεγάλο μέρος του κόστους θα το έχουν επωμιστεί δήμοι και δημότες. Και μη βιαστείτε να πείτε πως ΑΝ υπάρχει έλεγχος αυτό δεν θα συμβεί γιατί αυτό ήδη συμβαίνει. Από τα ΣΔΙΤ μέχρι τις παραχωρήσεις που ήδη υφίστανται. Το ελληνικό Κράτος αποδεδειγμένα ποτέ δεν δουλεύει για τη στήριξη των πολιτών αλλά μόνο των δικών του επιχειρηματιών και των επιχειρήσεων τους. Αυτό άλλωστε μπορείτε να το καταλάβετε από το γεγονός πως για τη δημιουργία των μονάδων, προβλέπεται διαγωνιστική διαδικασία για ιδιώτες κατασκευαστές με πιθανές συμβάσεις 25 ετών. Σε πρώτη φάση. Μετά μπορεί να γίνει και 40 ετών. Ανάλογα με το ποιος κυβερνά και το ποιοι είναι οι φίλοι του.
5. Αναγνώριση Κοινωνικής Αντίδρασης
Από τη ΣΜΠΕ αναγνωρίζεται ως κρίσιμη η κοινωνική αποδοχή. Η ΣΜΠΕ προτείνει εκτενή διαβούλευση, ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών, και διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων. Τονίζεται μάλιστα πως ελλιπής διαβούλευση μπορεί να οδηγήσει σε ακυρώσεις έργων — τοπικές αντιδράσεις είναι συχνές σε αντίστοιχες περιπτώσεις .
Όντως, τέτοιες αντιδράσεις προκάλεσαν διακοπή των έργων σε άλλες χώρες όπως στην Ινδία και πιο συγκεκριμένα στη Βομβάη όπου οι δεσμεύσεις για νέα μονάδα στην περιοχή Deonar έχουν αμφισβητηθεί νομικά, καθώς θεωρούνται επικίνδυνες για την υγεία λόγω πυκνοκατοικημένων περιοχών με ήδη υψηλή ρύπανση — και με ανεπαρκή διαβούλευση.
Στην Κίνα ομοίως, υπήρξαν έντονες αντιδράσεις πολιτών ενάντια σε νέες εγκαταστάσεις καύσης, με επιτυχημένες διαμαρτυρίες που οδήγησαν σε ακυρώσεις έργων. Στο Πεκίνο, στην Guangzhou, και αλλού — λόγω ζητημάτων χωροθέτησης- θέσης εγκατάστασης και διαδικασιών που ακολουθήθηκαν στη σύνταξη των σχετικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.
Να παρατηρήσουμε πως η Κίνα και η Ινδία είναι οι ταχύτερα αναπτυσσόμενες χώρες, μέλη των BRICS και σκληρά δοκιμασμένες από περιβαλλοντικά εγκλήματα
Στην Κένυα, στο Ναϊρόμπι, το έργο Dandora WtE Power Station (Ισχύς 45 MW) βρίσκεται σε εξέλιξη, αλλά αντιμετώπισε προσωρινή αναστολή λόγω αγωγής κατοίκων που απαιτούσαν συμμετοχή στη διαβούλευση. Τελικά, τον Μάιο του 2024 το έργο επανεκκίνησε. Εκεί φαίνεται δεν ήξεραν την τεχνική των προσχηματικών και με συνοπτικές διαδικασίες, διαβουλεύσεων. Τις έμαθαν όμως για να ξεκολλήσουν τα έργα τους (ή τα έργα των μεγάλων επενδυτών τους)
6. Πολιτικές Αντιδράσεις
Η καύση απορριμμάτων γενικά θεωρείται μη βιώσιμη και επικίνδυνη για τη δημόσια υγεία λόγω τοξικών εκπομπών (π.χ. διοξίνες, βαρέα μέταλλα, PM2.5). Είναι γεγονός πως οι υποσχέσεις για «φίλτρα και σύγχρονες διατάξεις» προσκρούουν στο ότι ακόμα και η διάθεση των μεταχειρισμένων φίλτρων ή η συντήρηση τους, είναι μία πολύ προβληματική διαδικασία που απλά μεταφέρει μέρος της αέριας ρύπανσης σε έδαφος και νερό και δεν καθαρίζει τίποτα.
Μάλιστα στην αναζήτηση μας για αντιδράσεις κομμάτων και πολιτικών φορέων, είδαμε πως το ΜέΡΑ25 κάνει σοβαρή και εκτενή αναφορά στα παραπάνω θέματα και επίσης τονίζει το υψηλό κόστος κατασκευής και λειτουργίας των μονάδων, καθώς και τον κίνδυνο «εγκλωβισμού» περιοχών σε δαπανηρές μακροχρόνιες συμβάσεις .
7. Τελικά έχουμε θέση για το ζήτημα; Τα συν και τα πλην.
(+) Στα θετικά της κατασκευής των μονάδων καύσης απορριμμάτων μπορούμε να προσμετρήσουμε τη δυνατότητα ουσιαστικής μείωσης της ταφής απορριμμάτων και συμμόρφωσης με τους στόχους της ΕΕ.
(-) Στα αρνητικά πάλι θα αναφέρουμε το υψηλό κόστος για δήμους και πολίτες, συγκριτικά με τέλη ταφής. Και δεδομένων των λαθροχειριών που εντοπίστηκαν στη διαχείριση των τελών ταφής στον ΕΔΣΝΑ, φανταστείτε τι πεδίο κέρδους λαμπρό ανοίγεται σε ανθρώπους σαν κι αυτούς που ήδη ελέγχονται για τις υπεξαιρέσεις.
(+) Άλλο θετικό είναι η παραγωγή ηλεκτρικής και θερμικής ενέργειας — συμβολή σε ενεργειακό ισοζύγιο.
(-) Απέναντι του βάζουμε τις πολύ πιθανές τοξικές εκπομπές και φυσικά τις -δικαιολογημένες- ανησυχίες για τη δημόσια υγεία
(+) Ανάπτυξη θέσεων εργασίας, τεχνολογική πρόοδος, αξιοποίηση σκουπιδιών ως πόρων
(-) Κίνδυνος κοινωνικής έκρηξης στις τοπικές κοινωνίες λόγω ελλιπούς, ή προσχηματικής και ανεπαρκούς διαβούλευσης.
Ούτε θετική ούτε αρνητική θεωρείται η κάλυψη αναγκών μέσω ιδιωτικών επενδύσεων, χωρίς ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Οι ιδιωτικές επενδύσεις δεν είναι άνευ ανταλλάγματος και επιπλέον προέρχονται κυρίως από τραπεζικό δανεισμό. Έναν δανεισμό που στη χώρα μας συνήθως καταλήγει να τον αποπληρώνει ο ελληνικός λαός με «ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών». Όσο δεν υπάρχει αυστηρός έλεγχος στις τράπεζες οι «επενδύσεις» ιδιωτών σε ΣΔΙΤ δεν μπορούν να εκτιμώνται ως θετικές εξελίξεις για τη χώρα. Έτσι μία φαινομενικά θετική επίδραση (αύξηση του επενδεδυμένου χρήματος) καταλήγει να είναι αρνητική (μέσω των κρατικοδίαιτων τραπεζών που αναπληρώνουν τις απώλειες τους από τη φορολογία μας)
(-) Σαφώς αρνητικές επιπτώσεις στους τόπους θα έχει η ανταπόδοση που θα λάβει ο ιδιώτης για την «επένδυση» του. Η ανταπόδοση θα έχει τη μορφή δεσμευτικών μακροχρόνιων συμβολαίων που θα περιορίσουν την ανάπτυξη ή και θα οδηγήσουν στην υποβάθμιση των περιοχών που θα έχουν δεσμευτεί για αυτόν τον σκοπό.
Σε γενικές γραμμές, η ΣΜΠΕ παρουσιάζει μια μελετημένη προσέγγιση που εστιάζει στην επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων και ενεργειακής αξιοποίησης, αλλά συνοδεύεται από σημαντικά οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα. Η επιτυχία του σχεδίου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πραγματική λειτουργική βιωσιμότητα, την περιβαλλοντική προστασία στην πράξη και την αποδοχή από τις τοπικές κοινωνίες.
Για την Ελλάδα όπως την ξέρουμε, το σχέδιο δεν θα έχει καλή τύχη, εννοώντας ως καλή τύχη τα οφέλη για το κοινωνικό σύνολο. Αντίθετα, για τους ιδιώτες επιχειρηματίες που θα αναμιχθούν στα συγκεκριμένα ΣΔΙΤ θα είναι πολύ προσοδοφόρα επιλογή.
Κάναμε και μία αναζήτηση των μεθόδων και τεχνολογιών καύσης απορριμμάτων σε άλλες χώρες προκειμένου να δούμε αν για ακόμα μία φορά γινόμαστε εμείς το πειραματόζωο ή αν έχουν εφαρμοστεί αυτά και αλλού. Διαβάστε και κρίνετε
Καύση απορριμμάτων στον κόσμο (WtE) – Παραδείγματα και μαθήματα από άλλες χώρες που εφαρμόζουν την καύση των απορριμμάτων (WtE)
Ευρώπη
Ιρλανδία: Από το 2011 λειτουργεί μονάδα Waste-to-Energy (WtE) στην περιοχή Meath, ικανή να μετατρέπει 235.000 τόνους αποβλήτων ετησίως σε ρεύμα, συμβάλλοντας στην αποφυγή εκπομπών λόγω διαφόρων ωφελειών.
Σουηδία: Εδώ και δεκαετίες καίγεται περίπου το 50% των απορριμμάτων. Ωστόσο, αυτό έχει σταθεροποιήσει ή ακόμα και περιορίσει την πρόοδο στην ανακύκλωση. Να σημειώσουμε πως το συμπέρασμα αυτό το αντλήσαμε από έρευνα του Reuters, γεγονός που δείχνει πως το θέμα της υποχώρησης της ανακύκλωσης λόγω καύσης, έχει απασχολήσει αρκετά και άλλες χώρες
Ιταλία: Με εξαίρεση το Μιλάνο που αποφεύγει την καύση κι επενδύει στην οργανική διαλογή και ανακυκλώσιμες λύσεις, η υπόλοιπη χώρα "στέλνει" υλικό στη φωτιά. Το Μιλάνο όμως πλέον επεξεργάζεται το 87 % των βιο-απορριμμάτων του, μειώνοντας τις εκπομπές μεθανίου κατά 15–20 %.
Η περίπτωση της Ιταλίας παρουσιάζει …ελληνικό ενδιαφέρον αφού είναι νωπή η μνήμη της είδησης περί αποστολής απορριμμάτων από την Ιταλία στον Βόλο του Μπέου για καύση. Δηλαδή στο εσωτερικό της η Ιταλία προωθεί τη διαλογή και επεξεργασία, στέλνοντας τα σκουπίδια της για κάψιμο στο εξωτερικό, που τόπος υποδοχής τους είναι και ο Βόλος.
Γενικά στην Ευρώπη μπορούμε να πούμε πως η καύση υλοποιείται ευρέως —αλλά με διαφοροποιημένα μοντέλα, όρους και στόχους ανά χώρα.
Αυστραλία
Λειτουργεί πρόσφατα η πρώτη μεγάλη μονάδα καύσης απορριμμάτων κοντά στο Περθ. Παρά τα οφέλη στη μείωση ταφής και παραγωγή ενέργειας, η κριτική επικεντρώνεται στο ότι η πρακτική αυτή υπονομεύει την ανακύκλωση και τον κύκλο της κυκλικής οικονομίας. Και χαριτολογώντας υποψιαζόμαστε ως η περιοχή πρέπει να έχει πολλούς Έλληνες μετανάστες.
Στη Βικτώρια έχουν εγκριθεί πλέον 7 νέες μονάδες WtE, με συνολική δυναμικότητα πάνω από 2,35 εκατομμύρια τόνους απορριμμάτων ετησίως — δηλαδή έχει διπλασιαστεί η προηγούμενη αποδοχή (1 εκατομμύριο τόνοι). Υπάρχουν ανησυχίες αλλά και καταγγελίες για ανεπαρκή δημόσια διαβούλευση, περιβαλλοντικές και υγειονομικές συνέπειες, καθώς και για το γεγονός ότι οι αρμόδιοι επιλέγουν υποβαθμισμένες κοινότητες για να εγκαταστήσουν μονάδες.
Ασία - Αφρική
Για την Ινδία και την Κίνα αναφερθήκαμε παραπάνω, στην ενότητα 1 και την παράγραφο 5: αναγνώριση κοινωνικής αντίδρασης.
Στην ίδια ενότητα αναφερθήκαμε και στην Κένυα (Ναϊρόμπι)
Στην Τουρκία λειτουργεί ήδη ένα μεγάλο έργο WtE στην Κωνσταντινούπολη, δυναμικότητας ~78 MWh ηλεκτρικά, από το 2021 — χρηματοδοτούμενο με διεθνή υποστήριξη. Πρόθεση των Τούρκων είναι να προχωρήσουν και σε άλλα τέτοια εργοστάσια. Άλλα δεδομένα δεν μπορέσαμε να βρούμε
Πολλές χώρες ήδη επενδύουν σε σχέδια «Από Σκουπίδια σε Ενέργεια» (Waste to Energy – WtE) για ενεργειακή και περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Όπως και να είναι όμως, η ανακύκλωση και η διαλογή στην πηγή προτιμώνται ως καθαρότερες, πιο βιώσιμες επιλογές αλλά όπως έχει διαπιστωθεί, η επιλογή καύσης απορριμμάτων όπου αυτή υπήρξε, οδήγησε σε μείωση τόσο της διαλογής των απορριμμάτων όσο και της ανακύκλωσης / επαναχρησιμοποίησης. Εξαιρέσεις υπήρξαν αλλά είναι μάλλον ελάχιστες.
Πόσο όμως έχει υποχωρήσει η ανακύκλωση ή η επαναχρησιμοποίηση στις χώρες που εφαρμόζεται η καύση των απορριμμάτων;
Κατ’ αρχάς, δεν υπάρχει καθολική απάντηση — η επίδραση της καύσης απορριμμάτων (WtE) στην ανακύκλωση διαφέρει ανάλογα με το πλαίσιο κάθε χώρας, το πολιτισμικό επίπεδο κάθε λαού, τη σχετική πολιτική, τις συμβάσεις διαχείρισης αποβλήτων και την κοινωνική παιδεία.
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, η ανακύκλωση στην ήπειρο μας έχει αυξηθεί σταδιακά — το 2022 έφτασε στο 44 % συνολικά, με 65 % για συσκευασίες και 49 % για αστικά απόβλητα. Πρόσφατα μόνο παρατηρήθηκε στασιμότητα ή και μικρή υποχώρηση σε κάποιες χώρες
Βόρεια Ευρώπη: Σε χώρες με πολύ υψηλή χρήση καύσης, όπως η Σουηδία (περίπου το ήμισυ των αποβλήτων καίγεται), οι ρυθμοί ανακύκλωσης έχουν σχετικά σταθεροποιηθεί πρόσφατα χωρίς όμως να βελτιώνονται. Και αυτό σε μία χώρα σαν τη Σουηδία με υψηλό πολιτισμικό επίπεδο και κυρίως με κοινωνική κουλτούρα. Η αιτία θεωρείται η αποθάρρυνση των επενδύσεων στην ανακύκλωση που προκαλούν οι συμβάσεις που καταρτίζονται για την καύση των απορριμμάτων.
Ηνωμένο Βασίλειο: Ο οργανισμός UKWIN (United Kingdom Without Incineration Network – Ηνωμένο Βασίλειο χωρίς Αποτέφρωση) επισημαίνει ότι «υπάρχει σαφής συσχέτιση μεταξύ υψηλών ποσοστών καύσης και χαμηλών ποσοστών ανακύκλωσης» σε τοπικές αρχές. Πολλές από τις Αρχές αυτές βρίσκονται δεσμευμένες από μακροχρόνιες συμβάσεις με εργοστάσια καύσης, που αποθαρρύνουν επενδύσεις σε ανακύκλωση. Αυτό είναι κάτι που στην Ελλάδα μοιάζει να συμβεί και να επικρατήσει από την πρώτη μέρα εφαρμογής της καύσης.
Δεν θα αναφέρουμε την Ιταλία (με το Μιλάνο να έχει τα σκήπτρα στην ανακύκλωση) για τους λόγους που αναφέρουμε πιο πάνω (εξαγωγή απορριμμάτων προς καύση στον …Βόλο)
Η Αυστραλία ξεκίνησε πρόσφατα με WtE με στόχο μείωση της ταφής. Ωστόσο, η ανακύκλωση παραμένει κολλημένη σε πολύ χαμηλά επίπεδα — μόνο 14 % ανάκτηση πλαστικών απορριμμάτων το 2023 σε σύγκριση με περίπου 14,7 % το 2005 (πηγή Guardian)
Το έργο στο Κουινάνα του Περθ που αναφέραμε πιο πάνω (Καύση απορριμμάτων στον κόσμο– Παραδείγματα και μαθήματα από άλλες χώρες) αντιμετωπίζεται ως πιλοτικό, αλλά οι περισσότεροι επιστήμονες περιβαλλοντολόγοι και τα περιβαλλοντικά κινήματα υποστηρίζουν ότι τέτοιες εγκαταστάσεις υπονομεύουν τις προσπάθειες ανακύκλωσης και της κυκλικής οικονομίας
Διεθνείς Μέσοι Όροι (χώρες του ΟΟΣΑ)
Στις ευρωπαϊκές χώρες μέλη του ΟΟΣΑ, το 2018 το ποσοστό καύσης αυξήθηκε από 15 % στο 27 %, ενώ η ανακύκλωση επιβράδυνε φτάνοντας το μέγιστο της στο 25 % από προσδοκώμενο 35%. Μάλιστα η αύξηση της ανακύκλωσης σημειώθηκε κυρίως πριν το 2010, ενώ τα επόμενα χρόνια—παρά την καύση—η δυναμική βελτίωσης επιβραδύνθηκε περισσότερο
Τελικά, είμαστε θετικοί ή αρνητικοί στην καύση των απορριμμάτων που εμείς παράγουμε, τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά;
Η καύση απορριμμάτων (WtE) φαίνεται να μην συμβάλλει στην προώθηση της ανακύκλωσης· σε πολλές περιπτώσεις, αποθαρρύνει την επένδυση σε αυτήν, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν συμβάσεις που εξασφαλίζουν συνεχή ροή αποβλήτων προς τα εργοστάσια καύσης. προώθηση της κυκλικής οικονομίας.
Με δυο λόγια, η καύση των απορριμμάτων όχι μόνο ρυπαίνει, όσα φίλτρα και διατάξεις και αν χρησιμοποιηθούν αλλά επιβραδύνει ή ακόμα και σταματά την προσπάθεια ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης. Επίσης εντατικοποιεί περαιτέρω τη σπατάλη φυσικών πόρων και σπρώχνει σε μία κατεύθυνση καταλήστευσης του πλανήτη.
Λαοί με πολιτισμό και περιβαλλοντική συνείδηση έχουν καταβάλλει προσπάθειες για τον συνδυασμό των διαθέσιμων επιλογών διαχείρισης απορριμμάτων αλλά δεν έχουν καταφέρει να κάνουν την καύση να μην αντιστρατεύεται την ανακύκλωση αφού το κύριο θέμα είναι τα συμβόλαια και τα κέρδη και όχι ο πλανήτης. Στην Ελλάδα ακόμα περισσότερο και με οδοδείκτη το πρόσφατο προηγούμενο του ελέγχου των υπεξαιρέσεων από την ομάδα Πατούλη, του τέλους ταφής των απορριμμάτων, θα πρέπει να περιμένουμε ακόμα χειρότερα εντός του νέο - διαμορφούμενου περιβάλλοντος της καύσης.
Ενός οικονομικού περιβάλλοντος που -και με τη βούλα πλέον- θα έχει σημαία του το ιδιωτικό όφελος που θα προκύπτει μέσω των ΣΔΙΤ.
Όπως είπαμε τρέχει μία διαβούλευση, έστω και προσχηματική. Καλό είναι να πάρουμε όλες και όλοι θέση, τόσο στην ανοιχτή διαβούλευση όσο και στους τόπους μας, δήμους και κοινωνίες που σύντομα και υπό την πίεση του χρόνου θα κληθούμε να συζητήσουμε επί του θέματος.
Εδώ είναι η ΣΜΠΕ (το λινκ βρίσκεται και στην πρώτη παράγραφο)
Τα σχόλια σας τα στέλνετε εδώ: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
Kι αυτή η Αττική η γη, η πάνσοφη κι ωραία το καύχημα, το κόσμημα, τ΄ άνθος όλου του κόσμου
μέλλει κι αυτή να ερημωθεί κι η στάθμη της να πέσει από τ' άγρια κύματα κι από τη συμφορά
(Νοστράδαμου Προφητείες αποδ. Alan Wistful μτφ Π. Νικολαϊδης V.31)
atticavoice@gmail.com
